გორული ლექსიკონი - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 07:50, 6 თებერვალი 2024-ზე

2024-02-06T07:50:58Z

Tkenchoshvili 17:01, 21 იანვარი 2024-ზე

2024-01-21T17:01:49Z

Tkenchoshvili 12:43, 9 იანვარი 2024-ზე

2024-01-09T12:43:23Z

Tkenchoshvili: მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „იტალიურ-ქართული ლექსიკონი“ გადაიტანა გვერდზე „[[გორული ლექსიკო...

2023-12-12T19:36:16Z

მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „იტალიურ-ქართული ლექსიკონი“ გადაიტანა გვერდზე „[[გორული ლექსიკო...

Tkenchoshvili: მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „გორული ლექსიკონი“ გადაიტანა გვერდზე „[[იტალიურ-ქართული ლექსიკო...

2023-12-12T19:35:58Z

მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „გორული ლექსიკონი“ გადაიტანა გვერდზე „[[იტალიურ-ქართული ლექსიკო...

Tkenchoshvili: მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „იტალიურ-ქართული ლექსიკონი“ გადაიტანა გვერდზე „[[გორული ლექსიკო...

2023-12-12T19:35:47Z

Tkenchoshvili 19:35, 12 დეკემბერი 2023-ზე

2023-12-12T19:35:21Z

Tkenchoshvili 11:55, 12 დეკემბერი 2023-ზე

2023-12-12T11:55:04Z

ცვლილებების ჩვენება

Tkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''„იტალიურ-ქართული ლექსიკონი“''' – ანონიმური ლექსიკონი, ცნობ...

2023-12-12T11:43:06Z

ახალი გვერდი: '''„იტალიურ-ქართული ლექსიკონი“''' – ანონიმური ლექსიკონი, ცნობ...

ახალი გვერდი

'''„იტალიურ-ქართული ლექსიკონი“''' – ანონიმური ლექსიკონი, ცნობილი გორული ლექსიკონის სახელით. მას გარეკანზე იტალიურად აწერია – „ეს წიგნი დაწერილია 1724 წელს“. წარწერა ფურცლის ბოლოს, შუა ადგილზეა; იმავე გვერდზე, ზემოთ, მარჯვენა მხარეს, წერია თარიღი – 1787, ხოლო მეორე გეერდზე, სადაც წარმოდგენილია [[ქართული ანბანი]]ს სამივე სახეობა, სხვა თარიღი – 1750, რომელსაც მოსდევს წარწერა ნუსხური [[ასო (ნიშანი)|ასო]]ებით: „უფალო წარუმართე ჯეროლიმოს“ („ღო წარმართე ჯეროლიმოს“). ჩეენი აზრით, ლექსიკონი შექმნილია მოხსენიებულზე უფრო ადრე, რადგან იგი გამოყენებულია [[სულხან-საბა ორბელიანი]]ს „ლექსიკონი ქართულის“ B რედაქციის (1715-16) დანართში.

იტალიურად დაწერილი [[ქართული ენა|ქართული ენის]] [[გრამატიკა]] და იტალიურ-ქართული ლექსიკონი აღწერა აკადემიკოსმა ე. მეტრეველმა (ხელნაწერთა აღწერილობა, I, 1957, გვ. 459), მეცნიერულად შეისწავლა პროფესორმა ნ. ორლოვსკაიამ.

ლექსიკონი შექმნილია [[ბერნარდე ნეაპოლელი]]ს „იტალიურ-ქართული ლექსიკონის“ პრინციპებით, ოღონდ სალექსიკონო ერთეულთა გრამატიკული დახასიათება აქ უფრო სრულია. ლექსიკონს წინ უძღვის 33-გვერდიანი გრამატიკული მიმოხილვა სახელთა და ზმნათა ვრცელი პარადიგმებით, რომლებიც წინადადებებშიც არის წარმოდგენილი.

გრამატიკულ ნაწილში სახელი წარმოდგენილია ექვს ბრუნვაში:

N. მამა მამები, 
G. მამის ან მამისა მამებისა, 
D. მამასა მამებსა, 
A.cc. მამა მამები, 
V. მამაო მამებო, 
ABl. მამისაგან მამებისაგან. 

თანხმოვანფუძიან სახელთაგან ნაბრუნებია პური, ხმოვანფუძიან კვეცად სახელთაგან – მამა და მზე, უკვეცელთაგან – კომბოსტო და ძუძუ. ბრუნვათა ფორმები რამდენიმე თვალსაზრისით იქცევენ ყურადღებას: (1) ნათ. [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვა]]ში ყველა სახელთან ნაჩეენებია როგორც გაუვრცობელი, ისე გავრცობილი ფორმა: მამის – მამისა და ა. შ.; (2) უკვეცელი სახელები ნათ. ბრუნვაში მხოლოდ ა-თი განივრცობა: კომბოსტოსა და მისთ. არ გეხვდება: კომბოსტოსი, ძუძუსი; (3) წოდ. ბრუნვაში ო-ს გვერდით ვ-ც ჩნდება: მზევ; (4) სახელები მრავლობით რიცხეში ძირითადად –ებ სუფიქსით არიან წარმოდგენილი: -თ სუფიქსიანი ფორმასახელთა მრავლობით რიცხეში არ გვხედება, ნ სუფიქსიც მხოლოდ ორ შემთხვევაშია დამოწმებული (ძუძუნი, ძუძუნო).

გორული მეტყველების თვალსაზრისით, საყურადღებოა მოზმნისწინის მო- ( მა- ვარიანტების კანონზომიერი მონაცვლეობა: I ობიექტ. პირის მ- პრეფიქსის წინ მა- გვხედება, სხვა შემთხვევაში – მო-; მაგ.: მამიტანა, მაგ-
რამ მოგიტანა; მამცემენ, მაგრამ მოგცემენ; მამწერე, მაგრამ მოგეწერე და სხვ.

მორფოლოგიური თვალსაზრისით ყურადღებას იქცევს სახელი მზე -ებ სუფიქსიან მრავლობითში. ეე კომპლექსი ყველგან მარტივი ეხმოვნით არის წარმოდგენილი: მზები, მზებისა, მზებსა და სხვ. ეს ქართლური მეტყველების ფაქტად უნდა მივიჩნიოთ. ამით რეალიზებულია ფონემატური წესი, რომელიც კრძალავს ხმოვანთა კომბინაციებს
მორფემათა ფარგლებში. ფ-მ. მაჯოს პარადიგმებიც ამას უჭერს მხარს.

როგორც ლექსიკონის შესავალ გრამატიკულ ნაწილში, ისე სალექსიკონო სტატიებში ზმნათა უღლება საკმაოდ სწორად არის წარმოდგენილი: მაგ.:

1. prezente – აწმყო: „მე მიყვარს: შენ გიყვარს: იმას უყვარს; ჩვენ გვიყვარს: თქვენ გიყვარსთ: იმათ უყვარსთ“; 
2. Imperfetto – ნამყო უსრული: „მე მიყვარდა: გი: უ; P გვიყვარდა: თ: თ“. გი აქ მეორე პირის
ფორმაა: გიყვარდა, უ- კი – მესამისა – უყვარდა; ს. გამოხატავს მრავლობით რიცხვს (Plurale); თ მეორე და
მესამე პირებში ნიშნავს იმას, რომ მხოლოობითის ფორმა უცvლელად მეორდება, მრრავლობით რიცხვში მათ
მხოლოდ -თ სუფიქსი ემატებათ; 
3. perfetto – ნამყო სრული: „მე შემიყვარე: შეი, შეიყვარა; P, თ:თ: შეიყვარეს“;
4. 2do perfetto – მეორე ნამყო სრული: „მე შემიყვარებია: შეგი: შეუ; P. შეგეიყვარებია: თ:თ; 
5.Piu che Perfetto – ნამყო უსრულესი (ე. ი. უფრო ნამყო სრული): „მე შემეყვარა: შეგე: შეე; P. შეგვეყვარა: თ:თ“; 
6. Futuri – მყოფადი: „მე შევიყვარებ: შეი: შეიყვარებს; P. თ:თ: შეიყვარებენ“; 
7. Imperativo – ბრძანებითი: „შენ შეიყვარე; იმან შეიყვაროს: ჩვენ შევიყვაროთ; თქვენ შეიყვარეთ: იმათ შეიყვა-რონ“; 

8. Presente et Imperfetto dell ottativo – აწმყოსა და ნამყო უსრულის ნატვრითი: „ნეტამც მე მიყვარდეს: გი: უ; P. გვი: გი: უყვარდესთ“; 
9. Perfetto (ივარაუდება „ნატერითის ნამყო სრული“): „ნეტამც მე შემეყვაროს; შეგე: შეე: P. შეგვეყვარო:
თ:თ“; 
10. Piu che Perfetto (ივარაუდება ნატერითი კილოს ნამყო უსრულესი): „ნეტამც მე შემეყვარა; შემდეგ როგორც თხრობით კილოში“; 
11. Futuro (ივარაუდება ნატერითი კილოს მყოფადი): „რომ მე შევიყვარო: შე: შეიყვარო; P. თ:თ: შეიყეარონ“; 
12. Coniuntivo Presente – კავშირებითის აწმყო: „როს შევიყვარო…“ (იმეორებს ნატერითს).

თვით ლექსიკონში ავტორი არ ასხვავებს ნატერითი და კავშირებითი კილოს ფორმებს, ისინი მხოლოდ ნეტამც ნაწილაკისა და რომ კავშირით განსხვავდებიან ერთიმეორისაგან.

გორული ანონიმური იტალიურ-ქართული ლექსიკონის გრამატიკული ნაწილი არსებითად მიჰყვება ფ.-მ. მაჯოს გრამატიკას. ანონიმი ქართულ ენას უკეთ ფლობს, მაგრამ გრამატიკული დებულებები და მაგალითებიც კი ფ.-მ. მაჯოსაგან გადმოუღია. ის მცირეოდენი განსხვავება, რასედაც ლიტერატურაში მიუთითებენ (ნ. ორლოვსკაია), იმდენად გრამატ. კვალიფიკაციას არ ეხება, რამდენადაც განსხვავებას საანალიზო მასალის მიხედვით: ფ.-მ. მაჯო აანალიზებდა გორული დიალექტის სამეტყველო ფორმებს, ანონიმი კი – ქართლურისას, ანონიმის გორული ლექსიკონი გრამატიკული დანართებით და შიგა ჩანართებით ერთგვარი შეჯამებაა იმ დებულებებისა, რომლებიც მანამდე ჩამოაყალიბეს ქართული ენისთვის ფ.-მ. მაჯომ, ბერნარდე ნეაპოლელმა და სხვ. მისიონერებმა.

საკუთრიე ლექსიკონს დაახლოებით 250 გვერდი უკავია.

ანბანში წარმოდგენილი ჴ, ჲ, ჵ, ჱ, ჳ ასოებიდან ლექსიკონში გამოყენებულია ჴ, თუმცა არა ყველა საჭირო შემთხეევაში. მაგ., ხელი ჩაწერილია ხ ასოთი (იხ. Mano) ჴელ-ეჩო სიტყვაში კი იგივე ხელი ჴ ასოთია ჩაწერილი (იხ. Ascetta), ჴ გვხედება სხვა სიტყვებშიც: მო და (იხ. Berette), კლდის-ჴმა (იხ. Echo), თიჴა (იხ. Crela). წყვილბაგისმიერი თანხმოვანი უ გამოყენებულია ძუირი (იხ. Costa) სიტყვაში.

ლექსიკონის ორთოგრაფია საშუალო ქართულის ბოლო პერიოდისაა: ჩვენ, ნაძვი, თქვენ დაია სხვ.

ზმნები ლექსიკონში წარმოდგენილია აწმყოს ფორმით, მიწერილი აქვთ უწყვეტლის, წყეეტილის, I თურმეობითის, II თურმეობითისა და მყოფადის ფორმები, მაგ: „Accendere ვანთებ: დი: ავანთე: ამინთია: ამენთო: ავანთებ“ (დი აქ გამოხატავს უწყვეტლის ფორმას – ვანთებდი).

სახელები ხშირად წარმოდგენილია სემანტიკური ველებით, მაგ., „Colombo-aio – მტრედი, სატრედო“;
Frstello – ძმა, ტყუპი: მომდეენო სტრიქონსე წარმოდგენილია ძმობა, ძმობილობა, ძმობილი (იხ. Fratellaza: to); „Albero: otto – ხე, ბაყილო“ (otto – გადაიწერება; Alberatto – ახალგამოტანილი ყლორტია).

ლექსიკონის ბოლოს ჩამოწერილია არაბული ციფრები მათი ქართული დასახელებით: ერთი, ორი… ამათ
მოსდევს რიგობითი რიცხვის ფორმები: მეერთე, მეორე… რიცხვთა შემდეგ ჩამოწერილია წყვის ერთეულები: ლიტრა, ჩარექა, სათლი, რუბი…, შემდეგ – ფულის ერთეულები; აბაზი, უსალთუნი, ფლური…
სულ ბოლოს მოქცეულია საეკლესიო ტერმინები: ბზობა, აღდგომა, ამაღლება და სხვ.

ლექსიკონი მთავრდება შეგონებით: „ადამის ტომო : მოიგონე : რომ : მიწა : ხარ : და : მიწათ : გარდაიქცევი”.

''თ. უითურგაიძე''

==ლიტერატურა==
უთურგაიძე თ, ქართული ენის შესწავლის ისტორია, თბ., 1999;

==წყარო==
* [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]
[[კატეგორია: ლექსიკონი]]

@@ ხაზი 32: / ხაზი 32: @@
 . 2<sup>do</sup> perfetto – მეორე ნამყო სრული: „მე შემიყვარებია: შეგი: შეუ; P. შეგვიყვარებია: თ:თ;<br />
 .Piu che Perfetto – ნამყო უსრულესი (ე. ი. უფრო ნამყო სრული): „მე შემეყვარა: შეგე: შეე; P. შეგვეყვარა: თ:თ“; <br />
-. Futuri – მყოფადი: „მე შევიყვარებ: შეი: შეიყვარებს; P. თ:თ: შეიყვარებენ“; <br />
+. Futuri – [[მყოფადი]]: „მე შევიყვარებ: შეი: შეიყვარებს; P. თ:თ: შეიყვარებენ“; <br />
 . Imperativo –  ბრძანებითი: „შენ შეიყვარე; იმან შეიყვაროს: ჩვენ შევიყვაროთ; თქვენ შეიყვარეთ: იმათ შეიყვარონ“; <br />
 . Presente et Imperfetto dell ottativo – აწმყოსა და ნამყო უსრულის ნატვრითი: „ნეტამც მე მიყვარდეს: გი: უ; P. გვი: გი: უყვარდესთ“;<br />

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''„იტალიურ-ქართული ლექსიკონი“''' – ანონიმური [[ლექსიკონი]], ცნობილი გორული ლექსიკონის სახელით. მას გარეკანზე იტალიურად აწერია – „ეს წიგნი დაწერილია 1724 წელს“. წარწერა ფურცლის ბოლოს, შუა ადგილზეა; იმავე გვერდზე, ზემოთ, მარჯვენა მხარეს, წერია თარიღი – 1787, ხოლო მეორე გეერდზე, სადაც წარმოდგენილია [[ქართული ანბანი]]ს სამივე სახეობა, სხვა თარიღი – 1750, რომელსაც მოსდევს წარწერა ნუსხური [[ასო (ნიშანი)|ასო]]ებით: „უფალო წარუმართე ჯეროლიმოს“ („ღო წარმართე ჯეროლიმოს“). ჩვენი აზრით, ლექსიკონი შექმნილია მოხსენიებულზე უფრო ადრე, რადგან იგი გამოყენებულია [[სულხან-საბა ორბელიანი]]ს „ლექსიკონი ქართულის“ B რედაქციის (1715-16) დანართში.
+'''„იტალიურ-ქართული ლექსიკონი“''' – ანონიმური [[ლექსიკონი]], ცნობილი გორული ლექსიკონის სახელით. მას გარეკანზე იტალიურად აწერია – „ეს წიგნი დაწერილია 1724 წელს“. წარწერა ფურცლის ბოლოს, შუა ადგილზეა; იმავე გვერდზე, ზემოთ, მარჯვენა მხარეს, წერია თარიღი – 1787, ხოლო მეორე გვერდზე, სადაც წარმოდგენილია [[ქართული ანბანი]]ს სამივე სახეობა, სხვა თარიღი – 1750, რომელსაც მოსდევს წარწერა ნუსხური [[ასო (ნიშანი)|ასო]]ებით: „უფალო წარუმართე ჯეროლიმოს“ („ღო წარმართე ჯეროლიმოს“). ჩვენი აზრით, ლექსიკონი შექმნილია მოხსენიებულზე უფრო ადრე, რადგან იგი გამოყენებულია [[სულხან-საბა ორბელიანი]]ს „ლექსიკონი ქართულის“ B რედაქციის (1715-16) დანართში.
 იტალიურად დაწერილი [[ქართული ენა|ქართული ენის]] [[გრამატიკა]] და იტალიურ-ქართული ლექსიკონი აღწერა აკადემიკოსმა ე. მეტრეველმა (ხელნაწერთა აღწერილობა, I, 1957, გვ. 459), მეცნიერულად შეისწავლა პროფესორმა ნ. ორლოვსკაიამ.
@@ ხაზი 14: / ხაზი 14: @@
 ABl. მამისაგან მამებისაგან.<br />
-თანხმოვანფუძიან სახელთაგან ნაბრუნებია [[პური]], ხმოვანფუძიან კვეცად სახელთაგან – მამა და მზე, უკვეცელთაგან – [[კომბოსტო]] და ძუძუ. [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვა]]თა ფორმები რამდენიმე თვალსაზრისით იქცევენ ყურადღებას: (1) ნათ. ბრუნვაში ყველა სახელთან ნაჩვენებია როგორც გაუვრცობელი, ისე გავრცობილი ფორმა: მამის – მამისა და ა. შ.; (2) უკვეცელი სახელები ნათ. ბრუნვაში მხოლოდ ა-თი განივრცობა: კომბოსტოსა და მისთ. არ გეხვდება: კომბოსტოსი, ძუძუსი; (3) წოდ. ბრუნვაში ო-ს გვერდით ვ-ც ჩნდება: მზევ; (4) სახელები მრავლობით რიცხვში ძირითადად –ებ სუფიქსით არიან წარმოდგენილი: -თ სუფიქსიანი ფორმასახელთა მრავლობით რიცხვში არ გვხედება, ნ სუფიქსიც მხოლოდ ორ შემთხვევაშია დამოწმებული (ძუძუნი, ძუძუნო).
+თანხმოვანფუძიან სახელთაგან ნაბრუნებია [[პური]], ხმოვანფუძიან კვეცად სახელთაგან – მამა და მზე, უკვეცელთაგან – [[კომბოსტო]] და ძუძუ. [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვა]]თა ფორმები რამდენიმე თვალსაზრისით იქცევენ ყურადღებას: (1) ნათ. ბრუნვაში ყველა სახელთან ნაჩვენებია როგორც გაუვრცობელი, ისე გავრცობილი ფორმა: მამის – მამისა და ა. შ.; (2) უკვეცელი სახელები ნათ. ბრუნვაში მხოლოდ ა-თი განივრცობა: კომბოსტოსა და მისთ. არ გვხვდება: კომბოსტოსი, ძუძუსი; (3) წოდ. ბრუნვაში ო-ს გვერდით ვ-ც ჩნდება: მზევ; (4) სახელები მრავლობით რიცხვში ძირითადად –ებ სუფიქსით არიან წარმოდგენილი: -თ სუფიქსიანი ფორმა-სახელთა მრავლობით რიცხვში არ გვხვდება, ნ სუფიქსიც მხოლოდ ორ შემთხვევაშია დამოწმებული (ძუძუნი, ძუძუნო).
 გორული მეტყველების თვალსაზრისით, საყურადღებოა მოზმნისწინის მო- ( მა- ვარიანტების კანონზომიერი მონაცვლეობა: I ობიექტ. პირის მ- პრეფიქსის წინ მა- გვხედება, სხვა შემთხვევაში – მო-; მაგ.: მამიტანა, მაგ-
@@ ხაზი 47: / ხაზი 47: @@
 საკუთრიე ლექსიკონს დაახლოებით 250 გვერდი უკავია.
-ანბანში წარმოდგენილი ჴ, ჲ, ჵ, ჱ, ჳ ასოებიდან ლექსიკონში გამოყენებულია ჴ, თუმცა არა ყველა საჭირო შემთხეევაში. მაგ., ხელი ჩაწერილია ხ ასოთი (იხ. Mano) ჴელ-ეჩო სიტყვაში კი იგივე ხელი ჴ ასოთია ჩაწერილი (იხ. Ascetta), ჴ გვხედება სხვა სიტყვებშიც: მო და (იხ. Berette), კლდის-ჴმა (იხ. Echo), თიჴა (იხ. Crela). წყვილბაგისმიერი [[თანხმოვნები|თანხმოვანი]] უ გამოყენებულია ძუირი (იხ. Costa) სიტყვაში.
+ანბანში წარმოდგენილი ჴ, ჲ, ჵ, ჱ, ჳ ასოებიდან ლექსიკონში გამოყენებულია ჴ, თუმცა არა ყველა საჭირო შემთხვევაში. მაგ., ხელი ჩაწერილია ხ ასოთი (იხ. Mano) ჴელ-ეჩო სიტყვაში კი იგივე ხელი ჴ ასოთია ჩაწერილი (იხ. Ascetta), ჴ გვხვდება სხვა სიტყვებშიც: მო და (იხ. Berette), კლდის-ჴმა (იხ. Echo), თიჴა (იხ. Crela). წყვილბაგისმიერი [[თანხმოვნები|თანხმოვანი]] უ გამოყენებულია ძუირი (იხ. Costa) სიტყვაში.
 ლექსიკონის ორთოგრაფია საშუალო ქართულის ბოლო პერიოდისაა: ჩვენ, ნაძვი, თქვენ დაია სხვ.

←წინა ვერსია		19:35, 12 დეკემბერი 2023-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''„იტალიურ-ქართული ლექსიკონი“''' – ანონიმური ლექსიკონი, ცნობილი გორული ლექსიკონის სახელით. მას გარეკანზე იტალიურად აწერია – „ეს წიგნი დაწერილია 1724 წელს“. წარწერა ფურცლის ბოლოს, შუა ადგილზეა; იმავე გვერდზე, ზემოთ, მარჯვენა მხარეს, წერია თარიღი – 1787, ხოლო მეორე გეერდზე, სადაც წარმოდგენილია [[ქართული ანბანი]]ს სამივე სახეობა, სხვა თარიღი – 1750, რომელსაც მოსდევს წარწერა ნუსხური [[ასო (ნიშანი)\|ასო]]ებით: „უფალო წარუმართე ჯეროლიმოს“ („ღო წარმართე ჯეროლიმოს“). ჩვენი აზრით, ლექსიკონი შექმნილია მოხსენიებულზე უფრო ადრე, რადგან იგი გამოყენებულია [[სულხან-საბა ორბელიანი]]ს „ლექსიკონი ქართულის“ B რედაქციის (1715-16) დანართში.	+	'''„იტალიურ-ქართული ლექსიკონი“''' – ანონიმური [[ლექსიკონი]], ცნობილი გორული ლექსიკონის სახელით. მას გარეკანზე იტალიურად აწერია – „ეს წიგნი დაწერილია 1724 წელს“. წარწერა ფურცლის ბოლოს, შუა ადგილზეა; იმავე გვერდზე, ზემოთ, მარჯვენა მხარეს, წერია თარიღი – 1787, ხოლო მეორე გეერდზე, სადაც წარმოდგენილია [[ქართული ანბანი]]ს სამივე სახეობა, სხვა თარიღი – 1750, რომელსაც მოსდევს წარწერა ნუსხური [[ასო (ნიშანი)\|ასო]]ებით: „უფალო წარუმართე ჯეროლიმოს“ („ღო წარმართე ჯეროლიმოს“). ჩვენი აზრით, ლექსიკონი შექმნილია მოხსენიებულზე უფრო ადრე, რადგან იგი გამოყენებულია [[სულხან-საბა ორბელიანი]]ს „ლექსიკონი ქართულის“ B რედაქციის (1715-16) დანართში.

	იტალიურად დაწერილი [[ქართული ენა\|ქართული ენის]] [[გრამატიკა]] და იტალიურ-ქართული ლექსიკონი აღწერა აკადემიკოსმა ე. მეტრეველმა (ხელნაწერთა აღწერილობა, I, 1957, გვ. 459), მეცნიერულად შეისწავლა პროფესორმა ნ. ორლოვსკაიამ.		იტალიურად დაწერილი [[ქართული ენა\|ქართული ენის]] [[გრამატიკა]] და იტალიურ-ქართული ლექსიკონი აღწერა აკადემიკოსმა ე. მეტრეველმა (ხელნაწერთა აღწერილობა, I, 1957, გვ. 459), მეცნიერულად შეისწავლა პროფესორმა ნ. ორლოვსკაიამ.