https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90 2026-04-29T12:35:38Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=246318&oldid=prev 2025-05-07T19:25:54Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:25, 7 მაისი 2025-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 42:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 42:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:გრამატიკა]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:გრამატიკა]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:ქართული ენა]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=219644&oldid=prev 2024-02-21T08:57:50Z

<p></p> <a href="https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&amp;diff=219644&amp;oldid=217506">ცვლილებების ჩვენება</a>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=217506&oldid=prev 2024-01-22T08:49:17Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">08:49, 22 იანვარი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 11:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 11:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ტრადიციული გრამატიკა ჩამოყალიბდა როგორც მოძღვრება, რომლის ძირითად ერთეულს წარმოადგენს სიტყვა, ხოლო კვლევის საგანი შემოიფარგლა სიტყვის აგებულებითა და სიტყვათა შორის მიმართებების დადგენით. შესაბამისად, გრამატიკაში გამოიყო ორი ნაწილი – მორფოლოგია და სინტაქსი. ეს დაყოფა საკმაოდ პირობითია და ხშირად ძნელი ხდება ამ ორ ნაწილს შორის მკაფიო საზღვრის დადგენა. ამიტომაც, თანამედროვე გრამატიკოსები უფრო და უფრო ხშირად ლაპარაკობენ მორფო-სინტაქსურ კატეგორიებზე, როგორიც არის მაგ., [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვა]], [[გვარი (ზმნის)|გვარი]].</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ტრადიციული გრამატიკა ჩამოყალიბდა როგორც მოძღვრება, რომლის ძირითად ერთეულს წარმოადგენს სიტყვა, ხოლო კვლევის საგანი შემოიფარგლა სიტყვის აგებულებითა და სიტყვათა შორის მიმართებების დადგენით. შესაბამისად, გრამატიკაში გამოიყო ორი ნაწილი – მორფოლოგია და სინტაქსი. ეს დაყოფა საკმაოდ პირობითია და ხშირად ძნელი ხდება ამ ორ ნაწილს შორის მკაფიო საზღვრის დადგენა. ამიტომაც, თანამედროვე გრამატიკოსები უფრო და უფრო ხშირად ლაპარაკობენ მორფო-სინტაქსურ კატეგორიებზე, როგორიც არის მაგ., [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვა]], [[გვარი (ზმნის)|გვარი]].</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>მორფოლოგიად და სინტაქსად გრამატიკის დაყოფამ განაპირობა ის ფაქტი, რომ სიტყვის ფონებეტიკური და ლექსიკურ-სემანტიკური თვისებები, რომლებიც ისევე მნიშვნელოვანია სიტყვისათვის როგორც გრამატიკული, საკუთრივ გრამატიკული კვლევის მიღმა აღმოჩნდა. ზოგიერთ თანამედროვე მიმდინარეობაში ასეთ სწრაფვას აბსტრაქტული მიმართებებისადმი შედეგად მოჰყვა საერთოდ სიტყვის, როგორც გრამატიკის ძირითადი ერთეულის, უარყოფა და მისი <del class="diffchange diffchange-inline">ჩანაცელება </del>მორფემით (დესკრიფციული ლინგვისტიკა)ან წინადადებით (გენერატიული გრამატიკა).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>მორფოლოგიად და სინტაქსად გრამატიკის დაყოფამ განაპირობა ის ფაქტი, რომ სიტყვის ფონებეტიკური და ლექსიკურ-სემანტიკური თვისებები, რომლებიც ისევე მნიშვნელოვანია სიტყვისათვის როგორც გრამატიკული, საკუთრივ გრამატიკული კვლევის მიღმა აღმოჩნდა. ზოგიერთ თანამედროვე მიმდინარეობაში ასეთ სწრაფვას აბსტრაქტული მიმართებებისადმი შედეგად მოჰყვა საერთოდ სიტყვის, როგორც გრამატიკის ძირითადი ერთეულის, უარყოფა და მისი <ins class="diffchange diffchange-inline">ჩანაცვლება </ins>მორფემით (დესკრიფციული ლინგვისტიკა)ან წინადადებით (გენერატიული გრამატიკა).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკული კვლევის დავიწროება ეწინააღმდეგება ენობრივი სტრუქტურირების კონცეფციას. სიტყვა, როგორც გრამატიკული ერთეული, წარმოადგენს რთულ სტრუქტურულ წარმონაქმნს, რომელიც არსებობს არა იზოლირებულად, არამედ დაკავშირებულია ფონოლოგიურ და სემანტიკურ სტრუქტურებთან. მათი გათვალისწინების გარეშე წმინდა ფორმალური გრამატიკული კვლევა</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკული კვლევის დავიწროება ეწინააღმდეგება ენობრივი სტრუქტურირების კონცეფციას. სიტყვა, როგორც გრამატიკული ერთეული, წარმოადგენს რთულ სტრუქტურულ წარმონაქმნს, რომელიც არსებობს არა იზოლირებულად, არამედ დაკავშირებულია ფონოლოგიურ და სემანტიკურ სტრუქტურებთან. მათი გათვალისწინების გარეშე წმინდა ფორმალური გრამატიკული კვლევა</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=217464&oldid=prev 2024-01-21T13:19:45Z

<p></p> <a href="https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&amp;diff=217464&amp;oldid=215828">ცვლილებების ჩვენება</a>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=215828&oldid=prev 2023-12-11T08:44:31Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">08:44, 11 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 42:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 42:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>== წყარო ==</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>== წყარო ==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>[[<del class="diffchange diffchange-inline">საენათმეცნიერო საუბრები</del>]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">ქართული ენა: ენციკლოპედია</ins>]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:გრამატიკა]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:გრამატიკა]]</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=215808&oldid=prev 2023-12-10T19:30:51Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:30, 10 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გრამატიკა'''– (ბერძ. Γραμματική).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გრამატიკა'''– (ბერძ. Γραμματική).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>1. ენის სტრუქტურული ორგანიზაციის დონე. სისტემა ენობრივი მოვლენებისა, რომლებიც დაკავშირებულია ენის აგებულებასთან. გრამატიკული ერთეულები წარმოადგენენ განზოგადებულ ფორმებს, აბსტრაქციებს, რომლებიც განსაზღვრავენ ენის წყობას. &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>1. <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ენა (მეტყველება)|</ins>ენის<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>სტრუქტურული ორგანიზაციის დონე. სისტემა ენობრივი მოვლენებისა, რომლებიც დაკავშირებულია ენის აგებულებასთან. გრამატიკული ერთეულები წარმოადგენენ განზოგადებულ ფორმებს, აბსტრაქციებს, რომლებიც განსაზღვრავენ ენის წყობას. &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2. ენათმეცნიერების ნაწილი, რომელიც შეისწაელის ენის აგებულებას.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2. ენათმეცნიერების ნაწილი, რომელიც შეისწაელის ენის აგებულებას.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=215800&oldid=prev 2023-12-08T20:37:04Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:37, 8 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 32:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 32:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>XVII-XVIII სს. ქართული გრამატ. აზრის აღორძინება და ახალ სიმაღლეზე აყვანა დაკავშირებულია [[სულხან-საბა ორბელიანი]]სა და [[ანტონ I]]-ის სახელებთან. იტალიელ მისიონერებთან ურთიერთობამ მათ საშუალება მისცა კარგად გასცნობოდნენ როგორც ლათ. გრანატიკებს, ისე თვით იტალიელთა მიერ შედგენილ ქართული ენის გრამატიკებსა და ლექსიკონებს. ისინი უშუალოდ მისიონერთაგან იღებდნენ კონსულტაციებს გრამატ. საქმიანობის შესახებ. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>XVII-XVIII სს. ქართული გრამატ. აზრის აღორძინება და ახალ სიმაღლეზე აყვანა დაკავშირებულია [[სულხან-საბა ორბელიანი]]სა და [[ანტონ I]]-ის სახელებთან. იტალიელ მისიონერებთან ურთიერთობამ მათ საშუალება მისცა კარგად გასცნობოდნენ როგორც ლათ. გრანატიკებს, ისე თვით იტალიელთა მიერ შედგენილ ქართული ენის გრამატიკებსა და ლექსიკონებს. ისინი უშუალოდ მისიონერთაგან იღებდნენ კონსულტაციებს გრამატ. საქმიანობის შესახებ. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>სულხან-საბა ორბელიანის „ლექსიკონი ქართულის“ შექმნის მიზანი იყო „გარყვნილი&quot; ენის უცხო მინარევთაგან გაწმენდა, მისი სრულქმნა და განმტკიცება. ლექსიკონი უნდა გამხდარიყო „სასწავლო კეთილგონიერთა მოსწავლეთათვის“. მასალის ხასიათითა და მასშტაბებიო სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონი იტალიურ ლექსიკონთა პრინციპებს მიჰყვება. სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონს ახლავს აგრეთვე დანართი „სასწავლო ყრმათათვის”, რომელშიც წარმოდგენილია ქართული ენის ბგერითი ანალიზი, მოცემულია <del class="diffchange diffchange-inline">მო�რფემათა </del>კონკრეტული <del class="diffchange diffchange-inline">დახასია�თება</del>, აგებულია სახელთა და <del class="diffchange diffchange-inline">ზმნა�თა </del>პარადიგმები. ამ ლექსიკონში ქართული გრამატ. ტრადიციებთან (იოანე პეტრიწი, „სიტყუაჲ ართრონთათჳს“) ერთად იტალიელ მისიონერთა ნაშრომებიცაა გათვალისწინებული. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>სულხან-საბა ორბელიანის „ლექსიკონი ქართულის“ შექმნის მიზანი იყო „გარყვნილი&quot; ენის უცხო მინარევთაგან გაწმენდა, მისი სრულქმნა და განმტკიცება. ლექსიკონი უნდა გამხდარიყო „სასწავლო კეთილგონიერთა მოსწავლეთათვის“. მასალის ხასიათითა და მასშტაბებიო სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონი იტალიურ ლექსიკონთა პრინციპებს მიჰყვება. სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონს ახლავს აგრეთვე დანართი „სასწავლო ყრმათათვის”, რომელშიც წარმოდგენილია ქართული ენის ბგერითი ანალიზი, მოცემულია <ins class="diffchange diffchange-inline">მორფემათა </ins>კონკრეტული <ins class="diffchange diffchange-inline">დახასიათება</ins>, აგებულია სახელთა და <ins class="diffchange diffchange-inline">ზმნათა </ins>პარადიგმები. ამ ლექსიკონში ქართული გრამატ. ტრადიციებთან (იოანე პეტრიწი, „სიტყუაჲ ართრონთათჳს“) ერთად იტალიელ მისიონერთა ნაშრომებიცაა გათვალისწინებული. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონისა და იტალიელ მისიონერთა გრამატიკის ტრაქტატების სახით ანტონ I-ს სოლიდური მასალა და დებულებები დახვდა. რუსეთში ყოფნისას ის გაეცნო ენების გრამატიკებს, შეეცადა დაედგინა, რა იყო &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონისა და იტალიელ მისიონერთა გრამატიკის ტრაქტატების სახით ანტონ I-ს სოლიდური მასალა და დებულებები დახვდა. რუსეთში ყოფნისას ის გაეცნო ენების გრამატიკებს, შეეცადა დაედგინა, რა იყო &#160;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 38:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 38:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>აჩტონ I-ის „ქართული ღრამმატიკა“ შემდგომი პერიოდის ყველა გრამატიკის საფუძველი გახდა და, თუმცა მომდევნო თაობათა წარმომადგენლები მას სხვადასხვაგვარად კითხულობდნენ, ერთი რამ ნათელია – XIX ს. 90-იან წლებამდე არსებითად ანტონ I-ის გრამატიკის ვარიანტები ტრიალებს, მეტ-ნაკლებად გასაგები ენით დაწერილი. გრამატიკული კატეგორიების მეცნიერული აღწერა, სახელური და ზმნური ჰარადიგმების სრულქმნა შემდგომ პერიოდს ეკუთენის ([[მარი ნიკო|ნ. მარი]], [[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], არნოლდ ჩიქობავა, ე. თოფურია.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>აჩტონ I-ის „ქართული ღრამმატიკა“ შემდგომი პერიოდის ყველა გრამატიკის საფუძველი გახდა და, თუმცა მომდევნო თაობათა წარმომადგენლები მას სხვადასხვაგვარად კითხულობდნენ, ერთი რამ ნათელია – XIX ს. 90-იან წლებამდე არსებითად ანტონ I-ის გრამატიკის ვარიანტები ტრიალებს, მეტ-ნაკლებად გასაგები ენით დაწერილი. გრამატიკული კატეგორიების მეცნიერული აღწერა, სახელური და ზმნური ჰარადიგმების სრულქმნა შემდგომ პერიოდს ეკუთენის ([[მარი ნიკო|ნ. მარი]], [[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], არნოლდ ჩიქობავა, ე. თოფურია.</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">''თ. უთურგაიძე'' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">== წყარო ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[საენათმეცნიერო საუბრები]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:გრამატიკა]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=215799&oldid=prev 2023-12-08T20:34:25Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:34, 8 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 4:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 4:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2. ენათმეცნიერების ნაწილი, რომელიც შეისწაელის ენის აგებულებას.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2. ენათმეცნიერების ნაწილი, რომელიც შეისწაელის ენის აგებულებას.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკულ კვლევას საფუძველი ჩაეყარა მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში ([[ინდოეთი]], [[საბერძნეთი]],</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკულ კვლევას საფუძველი ჩაეყარა მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში ([[ინდოეთი]], [[საბერძნეთი]],[[ჩინეთი]], არაბეთი…) დიდი ხნით ადრე, საკუთრივ ენათმეცნიერების, როგორც მეცნიერების დამოუკიდებელი დარგის ჩამოყალიბებამდე, ბერძნულმა გრამატიკულმა მოძღვრებამ, რომელიც განმსაზღვრელი აღმოჩნდა ევროპული გრამატიკული აზრის განვითარებისათვის, სრულყოფილი სახე მიიღო ალექსანდრიულ სკოლაში. ამ სკოლის საქმიანობამ უმაღლეს დონეს მიაღწია ძვ. წ. II – ახ. წ. II სს-ში. სწორედ მაშინ შეიქმნა (ძვ. წ. II ს) დიონისე თრაკიელის ცნობილი „გრამატიკული ხელოვნება“. ალექსანდრიელთა გრამატიკული მოძღვრება განმსაზღვრელი აღმოჩნდა შემდგომი პერიოდის ევროპული გრამატიკული აზრის განვითარებისათვის, მაგრამ ეს უკანასკნელი ვითარდებოდა არა მხოლოდ და არა იმდენად პრაქტიკული კვლევის ჩარჩოებში, არამედ სხვა – ზოგადი, უნივერსალური, ფი-ლოს. გრამატიკების მიმართულებითაც. ამ თვალსაზრისით განსაკუთრებით საინტერესოა „პორროიალის გრამატიკა“ (1660), რომელშიც ენის კატეგორიები ლოგიკურ კატეგორიებზე დაყრდნობით განიხილებოდა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ჩინეთი]], არაბეთი…) დიდი ხნით ადრე, საკუთრივ ენათმეცნიერების, როგორც მეცნიერების დამოუკიდებელი დარგის ჩამოყალიბებამდე, ბერძნულმა გრამატიკულმა მოძღვრებამ, რომელიც განმსაზღვრელი აღმოჩნდა ევროპული გრამატიკული აზრის განვითარებისათვის, სრულყოფილი სახე მიიღო ალექსანდრიულ სკოლაში. ამ სკოლის საქმიანობამ უმაღლეს დონეს მიაღწია ძვ. წ. II – ახ. წ. II სს-ში. სწორედ მაშინ შეიქმნა (ძვ. წ. II ს) დიონისე თრაკიელის ცნობილი „გრამატიკული ხელოვნება“. ალექსანდრიელთა გრამატიკული მოძღვრება განმსაზღვრელი აღმოჩნდა შემდგომი პერიოდის ევროპული გრამატიკული აზრის განვითარებისათვის, მაგრამ ეს უკანასკნელი ვითარდებოდა არა მხოლოდ და არა იმდენად პრაქტიკული კვლევის ჩარჩოებში, არამედ სხვა – ზოგადი, უნივერსალური, ფი-ლოს. გრამატიკების მიმართულებითაც. ამ თვალსაზრისით განსაკუთრებით საინტერესოა „პორროიალის გრამატიკა“ (1660), რომელშიც ენის კატეგორიები ლოგიკურ კატეგორიებზე დაყრდნობით განიხილებოდა.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ისტორიული და შედარებითი კელევის დამკეიდრებამ (XIX. ს. დასაწყ.) საფუძველი ჩაუყარა შედარებით-ისტორიულ გრამატიკებს. ენათმეცნიერების შემდგომმა განვითარებამ მნიშვნელოვანი ცელილებები შეიტანა</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ისტორიული და შედარებითი კელევის დამკეიდრებამ (XIX. ს. დასაწყ.) საფუძველი ჩაუყარა შედარებით-ისტორიულ გრამატიკებს. ენათმეცნიერების შემდგომმა განვითარებამ მნიშვნელოვანი ცელილებები შეიტანა</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 24:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 23:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკის მეცნიერებით [[ქართველები|ქართველთა]] დაინტერესება იწყება X ს-იდან (იხ. „სიტყუაჲ ართრონთათჳს“, ძველი ქართული გრამატიკული აზრის სათავეებთან, ძეელი ქუართული ლინგვისტური აზროვნების ჰერმენევტიკული საფუძვლები). გრამატიკული აზროვნების პირველი ნაკადი იქმნება X-XII სს-ში ბიზანტიური მეცნიერების გავლენით. ჩანს, რომ ქართველები იცნობდნენ როგორც დიონისე თრაკიელის გრამატიკას, ისე მის განმმარტებელთა დებულებებს, რომელთაც [[პლატონი]]ს, [[არისტოტელე]]ს, პროკლე დიადოქოსის ნაშრომების მსგავსად ბერძნულ დედნებში ეცნობოდნენ. ამ პერიოდს განეკუთვნება პირველი გრამატიკის ტრაქტატები, როგორიცაა ანონიმი ქართველი გრამატიკოსის „სიტყუაჲ ართრონთათჳს“ და [[იოანე პეტრიწი]]ს „ბოლოსიტყუაჲ“, რომელიც ერთვის პროკლეს „განმარტებაის“. XII ს-ში ითარგმნა ამონიოს ჰერმიას თხზულებანი, რომლებშიც, გრამატიკის საკითხებზე მსჯელობისას, ბერძნული გრამატიკის ტერმინოლოგია ან პირდაპირ არის გადმოტანილი, ან შექმნილია სათანადო კალკები, რომელთა მეშვეობით შესაძლებელი ხდება მსჯელობა ფონეტიკის, მორფოლოგიისა და &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკის მეცნიერებით [[ქართველები|ქართველთა]] დაინტერესება იწყება X ს-იდან (იხ. „სიტყუაჲ ართრონთათჳს“, ძველი ქართული გრამატიკული აზრის სათავეებთან, ძეელი ქუართული ლინგვისტური აზროვნების ჰერმენევტიკული საფუძვლები). გრამატიკული აზროვნების პირველი ნაკადი იქმნება X-XII სს-ში ბიზანტიური მეცნიერების გავლენით. ჩანს, რომ ქართველები იცნობდნენ როგორც დიონისე თრაკიელის გრამატიკას, ისე მის განმმარტებელთა დებულებებს, რომელთაც [[პლატონი]]ს, [[არისტოტელე]]ს, პროკლე დიადოქოსის ნაშრომების მსგავსად ბერძნულ დედნებში ეცნობოდნენ. ამ პერიოდს განეკუთვნება პირველი გრამატიკის ტრაქტატები, როგორიცაა ანონიმი ქართველი გრამატიკოსის „სიტყუაჲ ართრონთათჳს“ და [[იოანე პეტრიწი]]ს „ბოლოსიტყუაჲ“, რომელიც ერთვის პროკლეს „განმარტებაის“. XII ს-ში ითარგმნა ამონიოს ჰერმიას თხზულებანი, რომლებშიც, გრამატიკის საკითხებზე მსჯელობისას, ბერძნული გრამატიკის ტერმინოლოგია ან პირდაპირ არის გადმოტანილი, ან შექმნილია სათანადო კალკები, რომელთა მეშვეობით შესაძლებელი ხდება მსჯელობა ფონეტიკის, მორფოლოგიისა და &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სინტაქსის ზოგად საკითხებზე. [[გიორგი მთაწმიდელი]] „ღრამატიკოსად“ მოიხსენიება [[ათონის ივერთა მონასტერი|ათონის ივერთა მონასტრის]] 1074 [[აღაპი|აღაპების]] წიგნში და მისი გრამატ. მოძღვრება დახასიათებულია დიონისე თრაკიელის გრამატიკის მოთხოენათა მიხედვით. იოანე პეტრიწმა და მისი ხელმძღვანელობით გელათის თეოლოგიურმა სკოლამ სალიტერატურო ენის დემოკრატიზაცია სამწერლობო ენაში სამეტყველო ენის ლექსიკისა და გრამატიკული ფორმების შემოტანით დაიწყო. ამ პერიოდში შექმნილი ენობრივი ლექსიკური მოდელები წარმატებით გამოიყენეს იმდროინდელმა შემოქმედებმა და თვით [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთაველმა]].</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სინტაქსის ზოგად საკითხებზე. [[გიორგი მთაწმიდელი]] „ღრამატიკოსად“ მოიხსენიება [[ათონის ივერთა მონასტერი|ათონის ივერთა მონასტრის]] 1074 [[აღაპი|აღაპების]] წიგნში და მისი გრამატ. მოძღვრება დახასიათებულია დიონისე თრაკიელის გრამატიკის მოთხოენათა მიხედვით. იოანე პეტრიწმა და მისი ხელმძღვანელობით გელათის თეოლოგიურმა სკოლამ სალიტერატურო ენის დემოკრატიზაცია სამწერლობო ენაში სამეტყველო ენის ლექსიკისა და გრამატიკული ფორმების შემოტანით დაიწყო. ამ პერიოდში შექმნილი ენობრივი ლექსიკური მოდელები წარმატებით გამოიყენეს იმდროინდელმა შემოქმედებმა და თვით [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთაველმა]].</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ისტორიული ვითარების გამო დროებით შეწყვეტილი გრამატიკის კვლევა განახლდა XVII ს-ში იტალიელი კათოლიკე მისიონერთა ინიციატივით. ისინი [[საქართველო]]ში ხსნიდნენ სკოლებს, სადღაც ბერძნულ და ლათინურ </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">გრამატიკებთან ერთად ასწავლიდნენ მათ მიერ [[ქართული ენა|ქართული ენისათვის]] დადგენილ წესებს. 1629 რომში დაიბეჭდა „ქართულ-იტალიური ლექსიკონი“, რომლის შემდგენლებიც იყვნენ სტეფანო პაოლინი და ნიკიფორე ირბაქი (ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილი); 1643 იქვე დაიბეჭდა ფრანცისკო-მარია მაჯოს „ქართული ენის გრამატიკა“ (იხ. პირევლი ქართული ნაბეჭდი გამოცემები). 1670-80-ით თარიღდება [[ბერნარდე ნეაპოლელი]]ს მიერ შედგენილი ქართულ-იტალიური და იტალიურ-ქართული ხელნაწერი ლექსიკონები, რომლებშიც ლექსიკურ განმარტებებთან ერთად მოცემულია გრამატიკული ინფორმაციაც: სახელებთან მითითებულია ფუძეთა წარმოქმნის, ზმნებთან კი – კატეგორიათა მიხედვით სიტყვათა ფორმაცვალების შესახებ. XVIII ს. I მეოთხედით თარიღდება ანონიმი ავტორის გორული „იტალიურ-ქართული ლექსიკონი“, რომელსაც წინ უძღვის 33-გვერდიანი გრამატიკის ტრაქტატი.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">XVIII ს-ის პირველ ნახევარშია შექმნილი ქართულად დაწერილი პირეელი გრამატიკა ქართული ენისა, მაგრამ ეს გრამატიკა არ არის დამოუკიდებელი ნაშრომი და მას </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ქართულ გრამატ. აზრის განვითარებაზე რაიმე მნიშენელოვანი გავლენა არ მოუხდენია. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">XVII-XVIII სს. ქართული გრამატ. აზრის აღორძინება და ახალ სიმაღლეზე აყვანა დაკავშირებულია [[სულხან-საბა ორბელიანი]]სა და [[ანტონ I]]-ის სახელებთან. იტალიელ მისიონერებთან ურთიერთობამ მათ საშუალება მისცა კარგად გასცნობოდნენ როგორც ლათ. გრანატიკებს, ისე თვით იტალიელთა მიერ შედგენილ ქართული ენის გრამატიკებსა და ლექსიკონებს. ისინი უშუალოდ მისიონერთაგან იღებდნენ კონსულტაციებს გრამატ. საქმიანობის შესახებ. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">სულხან-საბა ორბელიანის „ლექსიკონი ქართულის“ შექმნის მიზანი იყო „გარყვნილი&quot; ენის უცხო მინარევთაგან გაწმენდა, მისი სრულქმნა და განმტკიცება. ლექსიკონი უნდა გამხდარიყო „სასწავლო კეთილგონიერთა მოსწავლეთათვის“. მასალის ხასიათითა და მასშტაბებიო სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონი იტალიურ ლექსიკონთა პრინციპებს მიჰყვება. სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონს ახლავს აგრეთვე დანართი „სასწავლო ყრმათათვის”, რომელშიც წარმოდგენილია ქართული ენის ბგერითი ანალიზი, მოცემულია მო�რფემათა კონკრეტული დახასია�თება, აგებულია სახელთა და ზმნა�თა პარადიგმები. ამ ლექსიკონში ქართული გრამატ. ტრადიციებთან (იოანე პეტრიწი, „სიტყუაჲ ართრონთათჳს“) ერთად იტალიელ მისიონერთა ნაშრომებიცაა გათვალისწინებული. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონისა და იტალიელ მისიონერთა გრამატიკის ტრაქტატების სახით ანტონ I-ს სოლიდური მასალა და დებულებები დახვდა. რუსეთში ყოფნისას ის გაეცნო ენების გრამატიკებს, შეეცადა დაედგინა, რა იყო </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ენებს შორის საერთო და რა – სპეციფიკური. მისი „ქართული ღრამმატიკის” მეორე რედაქცია ჩამოყალიბებული მეცნიერული ნაშრომია. აქ დადგენილია სახელთა და ზმნათა ფორმაცვალების სახეები, რთაგან ზოგი დღესაც ინარჩუნებს ნორმის ძალას.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">აჩტონ I-ის „ქართული ღრამმატიკა“ შემდგომი პერიოდის ყველა გრამატიკის საფუძველი გახდა და, თუმცა მომდევნო თაობათა წარმომადგენლები მას სხვადასხვაგვარად კითხულობდნენ, ერთი რამ ნათელია – XIX ს. 90-იან წლებამდე არსებითად ანტონ I-ის გრამატიკის ვარიანტები ტრიალებს, მეტ-ნაკლებად გასაგები ენით დაწერილი. გრამატიკული კატეგორიების მეცნიერული აღწერა, სახელური და ზმნური ჰარადიგმების სრულქმნა შემდგომ პერიოდს ეკუთენის ([[მარი ნიკო|ნ. მარი]], [[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], არნოლდ ჩიქობავა, ე. თოფურია.</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=215798&oldid=prev 2023-12-08T20:07:12Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:07, 8 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 22:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 22:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ამ სისტემის აქტიურ გამოყენებას მოლაპარაკეთა მიერ ენობრივი საშუალებებით წინადადებების უსას რულო რაოდენობით შექმნაში (performance grammer).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ამ სისტემის აქტიურ გამოყენებას მოლაპარაკეთა მიერ ენობრივი საშუალებებით წინადადებების უსას რულო რაოდენობით შექმნაში (performance grammer).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკის მეცნიერებით [[ქართველები|ქართველთა]] დაინტერესება იწყება X ს-იდან (იხ. <del class="diffchange diffchange-inline">სიტყუაჲ ართრონთაჳს</del>, ძველი ქართული გრამატიკული აზრის სათავეებთან, ძეელი ქუართული ლინგვისტური აზროვნების ჰერმენევტიკული საფუძვლები). გრამატიკული აზროვნების პირველი ნაკადი იქმნება X-XII სს-ში ბიზანტიური მეცნიერების გავლენით. ჩანს, რომ ქართველები იცნობდნენ როგორც დიონისე თრაკიელის <del class="diffchange diffchange-inline">ბ-ს</del>, ისე მის <del class="diffchange diffchange-inline">განმმარტე�ბელთა </del>დებულებებს, <del class="diffchange diffchange-inline">რ-თაც პლა�ტონის</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">არისტოტელეს</del>, პროკლე &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკის მეცნიერებით [[ქართველები|ქართველთა]] დაინტერესება იწყება X ს-იდან (იხ. <ins class="diffchange diffchange-inline">„სიტყუაჲ ართრონთათჳს“</ins>, ძველი ქართული გრამატიკული აზრის სათავეებთან, ძეელი ქუართული ლინგვისტური აზროვნების ჰერმენევტიკული საფუძვლები). გრამატიკული აზროვნების პირველი ნაკადი იქმნება X-XII სს-ში ბიზანტიური მეცნიერების გავლენით. ჩანს, რომ ქართველები იცნობდნენ როგორც დიონისე თრაკიელის <ins class="diffchange diffchange-inline">გრამატიკას</ins>, ისე მის <ins class="diffchange diffchange-inline">განმმარტებელთა </ins>დებულებებს, <ins class="diffchange diffchange-inline">რომელთაც [[პლატონი]]ს</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">[[არისტოტელე]]ს</ins>, პროკლე დიადოქოსის ნაშრომების <ins class="diffchange diffchange-inline">მსგავსად ბერძნულ </ins>დედნებში <ins class="diffchange diffchange-inline">ეცნობოდნენ</ins>. ამ პერიოდს განეკუთვნება <ins class="diffchange diffchange-inline">პირველი გრამატიკის </ins>ტრაქტატები, როგორიცაა ანონიმი <ins class="diffchange diffchange-inline">ქართველი </ins>გრამატიკოსის <ins class="diffchange diffchange-inline">„სიტყუაჲ ართრონთათჳს“ </ins>და <ins class="diffchange diffchange-inline">[[იოანე პეტრიწი]]ს „ბოლოსიტყუაჲ“</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">რომელიც </ins>ერთვის <ins class="diffchange diffchange-inline">პროკლეს </ins>„განმარტებაის“. XII ს-ში ითარგმნა ამონიოს ჰერმიას <ins class="diffchange diffchange-inline">თხზულებანი</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">რომლებშიც</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">გრამატიკის საკითხებზე </ins>მსჯელობისას, <ins class="diffchange diffchange-inline">ბერძნული გრამატიკის </ins>ტერმინოლოგია ან პირდაპირ არის გადმოტანილი, <ins class="diffchange diffchange-inline">ან </ins>შექმნილია <ins class="diffchange diffchange-inline">სათანადო </ins>კალკები, <ins class="diffchange diffchange-inline">რომელთა </ins>მეშვეობით შესაძლებელი ხდება მსჯელობა ფონეტიკის, მორფოლოგიისა და &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>დიადოქოსის ნაშრომების <del class="diffchange diffchange-inline">მსგაე�სად ბერძნ. </del>დედნებში <del class="diffchange diffchange-inline">ეცნობოდ�ჩენ</del>. ამ პერიოდს განეკუთვნება &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>სინტაქსის ზოგად საკითხებზე. <ins class="diffchange diffchange-inline">[[გიორგი </ins>მთაწმიდელი<ins class="diffchange diffchange-inline">]] „ღრამატიკოსად“ </ins>მოიხსენიება <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>ათონის <ins class="diffchange diffchange-inline">ივერთა მონასტერი|ათონის ივერთა მონასტრის]] 1074 [[აღაპი|აღაპების]] წიგნში და მისი გრამატ. მოძღვრება დახასიათებულია დიონისე თრაკიელის გრამატიკის მოთხოენათა მიხედვით. იოანე პეტრიწმა და მისი ხელმძღვანელობით გელათის თეოლოგიურმა სკოლამ სალიტერატურო ენის დემოკრატიზაცია სამწერლობო ენაში სამეტყველო ენის ლექსიკისა და გრამატიკული ფორმების შემოტანით დაიწყო. ამ პერიოდში შექმნილი ენობრივი ლექსიკური მოდელები წარმატებით გამოიყენეს იმდროინდელმა შემოქმედებმა და თვით [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთაველმა]].</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">პირეელი გრამატ. </del>ტრაქტატები, &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>როგორიცაა ანონიმი <del class="diffchange diffchange-inline">ქართეელი </del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკოსის <del class="diffchange diffchange-inline">„სიტყუას ართრონ�თათვს“ </del>და <del class="diffchange diffchange-inline">იოანჟ პეტრიწის „ბო�ლოსიტყუაი“</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">რ-იც </del>ერთვის <del class="diffchange diffchange-inline">პროკ�ლეს </del>„განმარტებაის“. XII ს-ში &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ითარგმნა ამონიოს ჰერმიას <del class="diffchange diffchange-inline">თხზუ�ლებანი</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">რ-ებშიც</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">ბ-ის საკითხებ�სე </del>მსჯელობისას, <del class="diffchange diffchange-inline">ბერძნ. გრამატ. </del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ტერმინოლოგია ან პირდაპირ არის &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>გადმოტანილი, <del class="diffchange diffchange-inline">აჩ </del>შექმნილია <del class="diffchange diffchange-inline">სა�თანადო </del>კალკები, <del class="diffchange diffchange-inline">რ-თა </del>მეშვეობით &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>შესაძლებელი ხდება მსჯელობა &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ფონეტიკის, მორფოლოგიისა და &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>სინტაქსის ზოგად საკითხებზე. <del class="diffchange diffchange-inline">გი�ორგი </del>მთაწმიდელი <del class="diffchange diffchange-inline">„ღრამატიკო�სად“ </del>მოიხსენიება ათონის <del class="diffchange diffchange-inline">ივ</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=215797&oldid=prev 2023-12-08T19:20:29Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:20, 8 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 12:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 12:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ტრადიციული გრამატიკა ჩამოყალიბდა როგორც მოძღერება, რომლის ძირითად ერთეულს წარმოადგენს სიტყვა, ხოლო კვლევის საგანი შემოიფარგლა სიტყვის აგებულებითა და სიტყვათა შორის მიმართებების დადგენით. შესაბამისად, გრამატიკაში გამოიყო ორი ნაწილი – მორფოლოგია და სინტაქსი. ეს დაყოფა საკმაოდ პირობითია და ხშირად ძნელი ხდება ამ ორ ნაწილს შორის მკაფიო სასღვრის დადგენა. ამიტომაც, თანამედროვე გრამატიკოსები უფრო და უფრო ხშირად ლაპარაკობენ მორფო-სინტაქსურ კატეგორიებზე, როგორიც არის მაგ., [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვა]], [[გვარი (ზმნის)|გვარი]].</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ტრადიციული გრამატიკა ჩამოყალიბდა როგორც მოძღერება, რომლის ძირითად ერთეულს წარმოადგენს სიტყვა, ხოლო კვლევის საგანი შემოიფარგლა სიტყვის აგებულებითა და სიტყვათა შორის მიმართებების დადგენით. შესაბამისად, გრამატიკაში გამოიყო ორი ნაწილი – მორფოლოგია და სინტაქსი. ეს დაყოფა საკმაოდ პირობითია და ხშირად ძნელი ხდება ამ ორ ნაწილს შორის მკაფიო სასღვრის დადგენა. ამიტომაც, თანამედროვე გრამატიკოსები უფრო და უფრო ხშირად ლაპარაკობენ მორფო-სინტაქსურ კატეგორიებზე, როგორიც არის მაგ., [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვა]], [[გვარი (ზმნის)|გვარი]].</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>მორფოლოგიად და სინტაქსად გრამატიკის დაყოფამ განაპირობა ის ფაქტი, რომ სიტყვის ფონებეტიკური <del class="diffchange diffchange-inline">და</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>მორფოლოგიად და სინტაქსად გრამატიკის დაყოფამ განაპირობა ის ფაქტი, რომ სიტყვის ფონებეტიკური <ins class="diffchange diffchange-inline">დალექსიკურ</ins>-სემანტიკური თვისებები, რომლებიც ისევე მნიშენელოვანია სიტყეისათვის როგორც გრამატიკული, საკუთრივ გრამატიკული კვლევის მიღმა აღმოჩნდა. ზოგიერთ თანამედროვე მიმდინარეობაში ასეთ სწრაფვას აბსტრაქტული მიმართებებისადმი შედეგად მოჰყვა საერთოდ სიტყვის, როგორც გრამატიკის ძირითადი ერთეულის, უარყოფა და მისი ჩანაცელება მორფემით (დესკრიფციული ლინგვისტიკა)ან წინადადებით (გენერატიული გრამატიკა).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ლექსიკურ</del>-სემანტიკური თვისებები, რომლებიც ისევე მნიშენელოვანია სიტყეისათვის როგორც გრამატიკული, საკუთრივ გრამატიკული კვლევის მიღმა აღმოჩნდა. ზოგიერთ თანამედროვე მიმდინარეობაში ასეთ სწრაფვას აბსტრაქტული მიმართებებისადმი შედეგად მოჰყვა საერთოდ სიტყვის, როგორც გრამატიკის ძირითადი ერთეულის, უარყოფა და მისი ჩანაცელება მორფემით (დესკრიფციული ლინგვისტიკა)</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ან წინადადებით (გენერატიული გრამატიკა).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკული კვლევის დავიწროვება ეწინააღმდეგება ენობრივი სტრუქტურირების კონცებციას. სიტყეა, როგორც გრამატიკული ერთეული, წარმოადგენს რთულ სტრუქტურულ წარმონაქმნს, რომელიც არსებობს არა იზოლირებულად, არამედ დაკავშირებულია ფონოლოგიურ და სემანტიკურ სტრუქტურებთან. მათი გათვალისწინების გარეშე წმინდა ფორმალური გრამატიკული კვლევა</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკული კვლევის დავიწროვება ეწინააღმდეგება ენობრივი სტრუქტურირების კონცებციას. სიტყეა, როგორც გრამატიკული ერთეული, წარმოადგენს რთულ სტრუქტურულ წარმონაქმნს, რომელიც არსებობს არა იზოლირებულად, არამედ დაკავშირებულია ფონოლოგიურ და სემანტიკურ სტრუქტურებთან. მათი გათვალისწინების გარეშე წმინდა ფორმალური გრამატიკული კვლევა</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>შეიძლება სერიოზული სირთულეების წინაშე აღმოჩნდეს.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>შეიძლება სერიოზული სირთულეების წინაშე აღმოჩნდეს.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>კელევის მიზნებისა და ამოსავალი თეორიული ჩარჩოებიდან გამომდინარე ტრადიციული გრამატიკების</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>კელევის მიზნებისა და ამოსავალი თეორიული ჩარჩოებიდან გამომდინარე ტრადიციული გრამატიკების გვერდით შეიქმნა სხვადასხვა შედგენილობისა ღა სხვადასხვა მეთოდოლოგიურ ბაზაზე დამყარებული ახალი გრამატიკები – თეორიული, სტრუქტურული,დესკრიფციული, სტრატიფიკაციული, სისტემური, ტრანსფორმაციული, ფუნქციური და სხვ.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>გვერდით შეიქმნა სხვადასხვა შედგენილობისა ღა სხვადასხვა მეთოდოლოგიურ ბაზაზე დამყარებული</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>&#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ახალი გრამატიკები – თეორიული, სტრუქტურული,დესკრიფციული, სტრატიფიკაციული, სისტემური, ტრანსფორმაციული, ფუნქციური და სხვ.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">გრამატიკული წყობა, როგორც ენის შემადგენელი ნაწილი, ენის განვითარების ნებისმიერ ეტაპზე ჩართულია საერთო ფუნქციონირებაში, ამის საფუძველზე განასხვავებენ, ერთი მხრივ, გრამატიკას როგორც ჩამოყალიბებულ სისტემას, რომელიც საფუძვლად ედება მეტყველებას (competence grammer), მეორე მხრივ </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ამ სისტემის აქტიურ გამოყენებას მოლაპარაკეთა მიერ ენობრივი საშუალებებით წინადადებების უსას რულო რაოდენობით შექმნაში (performance grammer).</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>&#160;</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">გრამატიკის მეცნიერებით [[ქართველები|ქართველთა]] დაინტერესება იწყება X ს-იდან (იხ. სიტყუაჲ ართრონთაჳს, ძველი ქართული გრამატიკული აზრის სათავეებთან, ძეელი ქუართული ლინგვისტური აზროვნების ჰერმენევტიკული საფუძვლები). გრამატიკული აზროვნების პირველი ნაკადი იქმნება X-XII სს-ში ბიზანტიური მეცნიერების გავლენით. ჩანს, რომ ქართველები იცნობდნენ როგორც დიონისე თრაკიელის ბ-ს, ისე მის განმმარტე�ბელთა დებულებებს, რ-თაც პლა�ტონის, არისტოტელეს, პროკლე </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">დიადოქოსის ნაშრომების მსგაე�სად ბერძნ. დედნებში ეცნობოდ�ჩენ. ამ პერიოდს განეკუთვნება </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">პირეელი გრამატ. ტრაქტატები, </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">როგორიცაა ანონიმი ქართეელი </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">გრამატიკოსის „სიტყუას ართრონ�თათვს“ და იოანჟ პეტრიწის „ბო�ლოსიტყუაი“, რ-იც ერთვის პროკ�ლეს „განმარტებაის“. XII ს-ში </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ითარგმნა ამონიოს ჰერმიას თხზუ�ლებანი, რ-ებშიც, ბ-ის საკითხებ�სე მსჯელობისას, ბერძნ. გრამატ. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ტერმინოლოგია ან პირდაპირ არის </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">გადმოტანილი, აჩ შექმნილია სა�თანადო კალკები, რ-თა მეშვეობით </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">შესაძლებელი ხდება მსჯელობა </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ფონეტიკის, მორფოლოგიისა და </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">სინტაქსის ზოგად საკითხებზე. გი�ორგი მთაწმიდელი „ღრამატიკო�სად“ მოიხსენიება ათონის ივ</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili