https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%90 2026-05-05T04:51:39Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%90&diff=246325&oldid=prev 2025-05-07T19:27:41Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">ლიტერატურა</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:27, 7 მაისი 2025-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 21:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 21:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა==</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>* ჩიქობავა არნ. ქართული ენის ზოგადი დახასიათება. – ქეგლ, ტ. 1, თბ., 1950; * შანიძე ა. ქართული გრამატიკის საფუძვლები, I. თბ. 1952.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>* ჩიქობავა არნ. ქართული ენის ზოგადი დახასიათება. – ქეგლ, ტ. 1, თბ., 1950; <ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;br /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>* შანიძე ა. ქართული გრამატიკის საფუძვლები, I. თბ. 1952.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%90&diff=246324&oldid=prev 2025-05-07T19:27:24Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:27, 7 მაისი 2025-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 26:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 26:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:გრამატიკა]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:გრამატიკა]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:ქართული ენა]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%90&diff=217487&oldid=prev 2024-01-21T18:44:40Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">18:44, 21 იანვარი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გრამატიკული ფორმა''' − გრამატიკული შინაარსის გამოხატულება. განსაზღვრებისას მხედველობაშია მისაღები, ერთი მხრით, სიტყვათა ფლექსიური და დერივაციული ცვლილებები, მეორე მხრით, – გამოხატულების პლანი და შინაარსის პლანი.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გრამატიკული ფორმა''' − გრამატიკული შინაარსის გამოხატულება. განსაზღვრებისას მხედველობაშია მისაღები, ერთი მხრით, სიტყვათა ფლექსიური და დერივაციული ცვლილებები, მეორე მხრით, – გამოხატულების პლანი და შინაარსის პლანი.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ფლექსიური ცვლილება''' წმინდა გრამატიკული ცვლილებაა, ანუ სიტყვის ფორმისა და შინაარსის ისეთი ცვლილება, რომელიც არ ეხება ლექსიკურ მნიშვნელობას; დერივაციული ცვლილების დროს, პირიქით, იცვლება სიტყვის ლექსიკური მნიშვნელობა. სახელის [[ბრუნება]] (კაც-ი, კაც-მა, კაც-ს…) ფლექსიური <del class="diffchange diffchange-inline">ცელილებაა</del>; ახალი ლექსიკური მნიშვნელობის წარმოქმნა (კაც-ურ-ი, სა-კაც-ე, უ-კა-ცო…) კი – დერივაციული ცვლილება. [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვის]] ნიშნები -ი, -მა, -სფლექსიური ელემენტებია, მიეკუთვნებიან მორფოლოგიურ სისტემას: -ურ, სა – ე, უ– ო კი – დერივაციული ელემენტებია, <del class="diffchange diffchange-inline">მიეკუთენებიან </del>ლექსიკურ სისტემას.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ფლექსიური ცვლილება''' წმინდა გრამატიკული ცვლილებაა, ანუ სიტყვის ფორმისა და შინაარსის ისეთი ცვლილება, რომელიც არ ეხება ლექსიკურ მნიშვნელობას; დერივაციული ცვლილების დროს, პირიქით, იცვლება სიტყვის ლექსიკური მნიშვნელობა. სახელის [[ბრუნება]] (კაც-ი, კაც-მა, კაც-ს…) ფლექსიური <ins class="diffchange diffchange-inline">ცვლილებაა</ins>; ახალი ლექსიკური მნიშვნელობის წარმოქმნა (კაც-ურ-ი, სა-კაც-ე, უ-კა-ცო…) კი – დერივაციული ცვლილება. [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვის]] ნიშნები -ი, -მა, -სფლექსიური ელემენტებია, მიეკუთვნებიან მორფოლოგიურ სისტემას: -ურ, სა – ე, უ– ო კი – დერივაციული ელემენტებია, <ins class="diffchange diffchange-inline">მიეკუთვნებიან </ins>ლექსიკურ სისტემას.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გამოხატულების პლანი''' ვარაუდობს სიტყვის მატერიალურ რეალიზაციას– მეტყველებაში ეს არის [[ბგერა]]თა თანამიმდევრობა; '''შინაარსის პლანი''' არის ის <del class="diffchange diffchange-inline">მნიშენელობა</del>, რომელიც ივარაუდება გამოხატულების პლანის მიხედვით.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გამოხატულების პლანი''' ვარაუდობს სიტყვის მატერიალურ რეალიზაციას– მეტყველებაში ეს არის [[ბგერა]]თა თანამიმდევრობა; '''შინაარსის პლანი''' არის ის <ins class="diffchange diffchange-inline">მნიშვნელობა</ins>, რომელიც ივარაუდება გამოხატულების პლანის მიხედვით.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკული ფორმა გამოხატულების პლანისა და ფლექსიური შინაარსის ერთიანობაა. იგი განისაზღვრება სიტყვაში წარმოდგენილი მეტყველების ნაწილთა კატეგორიების <del class="diffchange diffchange-inline">მნიშენელობებითა </del>და ამ კატეგორიათა ფორმალური რეალიზაციით.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკული ფორმა გამოხატულების პლანისა და ფლექსიური შინაარსის ერთიანობაა. იგი განისაზღვრება სიტყვაში წარმოდგენილი მეტყველების ნაწილთა კატეგორიების <ins class="diffchange diffchange-inline">მნიშვნელობებითა </ins>და ამ კატეგორიათა ფორმალური რეალიზაციით.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მაგ. კაც-ებ-ი – გრამატიკული ფორმის მნიშენელობას განსაზღვრავს სახელობითი</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მაგ. კაც-ებ-ი – გრამატიკული ფორმის მნიშენელობას განსაზღვრავს სახელობითი</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ბრუნვა და მრავლობითი რიცხვი, რომლებიც წარმოდგენილია -ი და -ებ სუფიქსებით.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ბრუნვა და მრავლობითი რიცხვი, რომლებიც წარმოდგენილია -ი და -ებ სუფიქსებით.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკული ელემენტები ენაში ცალკე არ არსებობს, ისინი ერთვიან ლექსიკური <del class="diffchange diffchange-inline">მნიშენელობის </del>მატარებელ ფუძეს. ამიტომ გრამატიკულ ფორმებზე მსჯელობისას გვიხდება სიტყვის <del class="diffchange diffchange-inline">მნიშენელობის </del>განყენება ფუძის (ლექსიკური მნიშვნელობის მატარებელი ელემენტის) გარეშე.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკული ელემენტები ენაში ცალკე არ არსებობს, ისინი ერთვიან ლექსიკური <ins class="diffchange diffchange-inline">მნიშვნელობის </ins>მატარებელ ფუძეს. ამიტომ გრამატიკულ ფორმებზე მსჯელობისას გვიხდება სიტყვის <ins class="diffchange diffchange-inline">მნიშვნელობის </ins>განყენება ფუძის (ლექსიკური მნიშვნელობის მატარებელი ელემენტის) გარეშე.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>რომელიმე ფორმა, მაგ., ძმა, როგორც გრამატიკული ფორმა, ზუსტად იმავე მნიშვნელობისაა, რა მნიშვნელობაც აქვს ფორმას კაც-ი. მაგრამ ძმაში სახელობითი ბრუნვა მატერიალურად არ არის გამოხატული, როგორც ფორმაში /კაც-ი/. ასეთი განსხვავების მიზეზი არის ფონემატური სისტემა, რომლის მიხედვითაც ხმოვანთა კომბინაციები ქართულში არაბუნებრივია, ეს წესი გავლენას ახდენს მორფოლოგიურ ელემენტთა ურთიერთობაზე გამოხატულების პლანში: ძმა-ი &gt; ძმა. მაშასადამე, სახელობითის -ი ნიშნის დაკარგვა გრამატიკული სისტემის მოთხოვნით არ მომხდარა. ამიტომ გრამატიკული მნიშვნელობა /ჰმა/ ფორმას მაინც შემორჩა, რაც იმას ნიშნავს, რომ /ძმა/ ფორმა ისე უპირისპირდება [[ბრუნება|ბრუნების]] კატეგორიის სხვა პარადიგმატულ წევრებს, როგორც /კაც-ი/: ძმა, ძმა-მ, ძმა-ს… შდრ: კაც-ი, კაც-მა, კაც-ს… რადგან /ძმა/ გრამატიკულად მაინც სახელობითი ბრუნვაა, მიუხედავად ნიშნის უქონლობისა. ასეთი შემთხვევებისათვის შემოღებული იქნა ტერმინი ნულოვანი [[ალომორფი]] (0), რომელსაც გრამატიკულად ამ შემთხვევაში იგივე მნიშვნელობა აქეს, რაც -ი სუფიქსს. (-ი) და (0) ერთიმეორის პოზიციური ვარიანტებია: - ი გვაქვს თანხმოვანფუძიანი სახელების ფორმებში, 0 კი – ხმოვანფუძიანი სახელების ფორმებში.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>რომელიმე ფორმა, მაგ., ძმა, როგორც გრამატიკული ფორმა, ზუსტად იმავე მნიშვნელობისაა, რა მნიშვნელობაც აქვს ფორმას კაც-ი. მაგრამ ძმაში სახელობითი ბრუნვა მატერიალურად არ არის გამოხატული, როგორც ფორმაში /კაც-ი/. ასეთი განსხვავების მიზეზი არის ფონემატური სისტემა, რომლის მიხედვითაც ხმოვანთა კომბინაციები ქართულში არაბუნებრივია, ეს წესი გავლენას ახდენს მორფოლოგიურ ელემენტთა ურთიერთობაზე გამოხატულების პლანში: ძმა-ი &gt; ძმა. მაშასადამე, სახელობითის -ი ნიშნის დაკარგვა გრამატიკული სისტემის მოთხოვნით არ მომხდარა. ამიტომ გრამატიკული მნიშვნელობა /ჰმა/ ფორმას მაინც შემორჩა, რაც იმას ნიშნავს, რომ /ძმა/ ფორმა ისე უპირისპირდება [[ბრუნება|ბრუნების]] კატეგორიის სხვა პარადიგმატულ წევრებს, როგორც /კაც-ი/: ძმა, ძმა-მ, ძმა-ს… შდრ: კაც-ი, კაც-მა, კაც-ს… რადგან /ძმა/ გრამატიკულად მაინც სახელობითი ბრუნვაა, მიუხედავად ნიშნის უქონლობისა. ასეთი შემთხვევებისათვის შემოღებული იქნა ტერმინი ნულოვანი [[ალომორფი]] (0), რომელსაც გრამატიკულად ამ შემთხვევაში იგივე მნიშვნელობა აქეს, რაც -ი სუფიქსს. (-ი) და (0) ერთიმეორის პოზიციური ვარიანტებია: - ი გვაქვს თანხმოვანფუძიანი სახელების ფორმებში, 0 კი – ხმოვანფუძიანი სახელების ფორმებში.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნულოვანი ალომორფების გაუთვალისწინებლობა გრამატიკულ ანალიზში აზრთა სხვადასხვაობას იწვევს გრამატიკულ ფორმათა განსაზღვრისას. მაგ., გავრცელებული თვალსაზრისით, გაქებთ მხოლოდ ერთი გრამატიკული ფორმაა, მიუხედავად იმისა,</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნულოვანი ალომორფების გაუთვალისწინებლობა გრამატიკულ ანალიზში აზრთა სხვადასხვაობას იწვევს გრამატიკულ ფორმათა განსაზღვრისას. მაგ., გავრცელებული თვალსაზრისით, გაქებთ მხოლოდ ერთი გრამატიკული ფორმაა, მიუხედავად იმისა,</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>რომ ამ ფორმით შეიძლება გამოიხატოს პირთა განსხვავებული კომბინაციები (გაქებთ მე თქეენ | ჩეენ შენ | ის თქვენ | ჩვენ თქვენ). ამათგან პარადიგმაში მხოლოდ ერთს ტოვებენ ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], არნ. ჩიქობავა…), მაგრამ, თუ გრამატიკულ ფორმას მივიჩნევთ გამოხატულებისა და შინაარსის პლანის ერთიანობად, საქმე გვექნება ოთხ გრამატიკულ <del class="diffchange diffchange-inline">ფორმათან</del>. მათ განსასხვავებლად საჭიროა თავთავის ადგილას ჩაიწეროს ნულოვანი ალომორფები, კერძოდ, (1) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ მე თქვენ: 0- ამ ფორმაში გამოხატავს I სუბიექტ. პირს (S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) პირდაპირ-ობიექტ. II პირის (O&lt;sup&gt;d&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) წინა პოზიციაში; თ- სუფიქსი გრამატიკული ფორმის ბოლოს გამოხატავს პირდაპირ ობიექტ. II პირის სიმრავლეს (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;dp&lt;/sup&gt;); (2) გა-ქ-ებ-0-თ ის თქეენ: -0 გამოხატავს სუბიექტ. III პირს (S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;); საშუალ ქართულში და დღესაც მთის დიალექტებში ჩვეულებრივია გაქებ-ს-თ, -ს- დაიკარგა ფონემატური შეუთავსებლობის მიზეზით; (3) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ ჩვენ შენ: 0- აქაც S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;-ის ალომორფია. ამ პირის სიმრავლე გამოხატულია -თ სუფიქსით (შდრ. პირველი შემთხვევა); (4) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ-0 ჩვენ თქვენ: პირველი 0- არის S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;ის ნიშანი, მეორე -0 კი გამოხატავს O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;dp&lt;/sup&gt;ის სიმრავლეს, რომელიც პირველ <del class="diffchange diffchange-inline">შემთხეევაში </del>გამოხატული იყო მატერიალურად, აქ კი S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;ის -თ სუფიქსის <del class="diffchange diffchange-inline">მომდვნოდ </del>ფონემატური შეუთავსებლობის გამო ჩავარდნილია.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>რომ ამ ფორმით შეიძლება გამოიხატოს პირთა განსხვავებული კომბინაციები (გაქებთ მე თქეენ | ჩეენ შენ | ის თქვენ | ჩვენ თქვენ). ამათგან პარადიგმაში მხოლოდ ერთს ტოვებენ ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], არნ. ჩიქობავა…), მაგრამ, თუ გრამატიკულ ფორმას მივიჩნევთ გამოხატულებისა და შინაარსის პლანის ერთიანობად, საქმე გვექნება ოთხ გრამატიკულ <ins class="diffchange diffchange-inline">ფორმასთან</ins>. მათ განსასხვავებლად საჭიროა თავთავის ადგილას ჩაიწეროს ნულოვანი ალომორფები, კერძოდ, (1) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ მე თქვენ: 0- ამ ფორმაში გამოხატავს I სუბიექტ. პირს (S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) პირდაპირ-ობიექტ. II პირის (O&lt;sup&gt;d&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) წინა პოზიციაში; თ- სუფიქსი გრამატიკული ფორმის ბოლოს გამოხატავს პირდაპირ ობიექტ. II პირის სიმრავლეს (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;dp&lt;/sup&gt;); (2) გა-ქ-ებ-0-თ ის თქეენ: -0 გამოხატავს სუბიექტ. III პირს (S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;); საშუალ ქართულში და დღესაც მთის დიალექტებში ჩვეულებრივია გაქებ-ს-თ, -ს- დაიკარგა ფონემატური შეუთავსებლობის მიზეზით; (3) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ ჩვენ შენ: 0- აქაც S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;-ის ალომორფია. ამ პირის სიმრავლე გამოხატულია -თ სუფიქსით (შდრ. პირველი შემთხვევა); (4) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ-0 ჩვენ თქვენ: პირველი 0- არის S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;ის ნიშანი, მეორე -0 კი გამოხატავს O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;dp&lt;/sup&gt;ის სიმრავლეს, რომელიც პირველ <ins class="diffchange diffchange-inline">შემთხვევაში </ins>გამოხატული იყო მატერიალურად, აქ კი S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;ის -თ სუფიქსის <ins class="diffchange diffchange-inline">მომდევნოდ </ins>ფონემატური შეუთავსებლობის გამო ჩავარდნილია.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''თ. უთურგაიძე''</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''თ. უთურგაიძე''</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 21:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 21:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა==</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>* <del class="diffchange diffchange-inline">ჩიქობავია </del>არნ. ქართული ენის ზოგადი დახასიათება. – ქეგლ, ტ. 1, თბ., 1950; * შანიძე ა. ქართული გრამატიკის საფუძვლები, I. თბ. 1952.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>* <ins class="diffchange diffchange-inline">ჩიქობავა </ins>არნ. ქართული ენის ზოგადი დახასიათება. – ქეგლ, ტ. 1, თბ., 1950; * შანიძე ა. ქართული გრამატიკის საფუძვლები, I. თბ. 1952.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:გრამატიკა]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:გრამატიკა]]</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%90&diff=216012&oldid=prev 2023-12-13T11:44:57Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:44, 13 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გრამატიკული ფორმა''' − გრამატიკული შინაარსის გამოხატულება. განსაზღვრებისას მხედველობაშია მისაღები, ერთი მხრით, სიტყვათა ფლექსიური და დერივაციული ცვლილებები, მეორე მხრით, – გამოხატულების პლანი და შინაარსის პლანი.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გრამატიკული ფორმა''' − გრამატიკული შინაარსის გამოხატულება. განსაზღვრებისას მხედველობაშია მისაღები, ერთი მხრით, სიტყვათა ფლექსიური და დერივაციული ცვლილებები, მეორე მხრით, – გამოხატულების პლანი და შინაარსის პლანი.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ფლექსიური ცვლილება''' წმინდა გრამატიკული ცვლილებაა, ანუ სიტყვის ფორმისა და შინაარსის ისეთი <del class="diffchange diffchange-inline">ცელილება</del>, რომელიც არ ეხება ლექსიკურ მნიშვნელობას; დერივაციული ცვლილების დროს, პირიქით, იცვლება სიტყვის ლექსიკური მნიშვნელობა. სახელის [[ბრუნება]] (კაც-ი, კაც-მა, კაც-ს…) ფლექსიური ცელილებაა; ახალი ლექსიკური მნიშვნელობის წარმოქმნა (კაც-ურ-ი, სა-კაც-ე, უ-კა-ცო…) კი – დერივაციული ცვლილება. [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვის]] ნიშნები -ი, -მა, -სფლექსიური ელემენტებია, მიეკუთვნებიან მორფოლოგიურ სისტემას: -ურ, სა – ე, უ– ო კი – დერივაციული ელემენტებია, მიეკუთენებიან ლექსიკურ სისტემას.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ფლექსიური ცვლილება''' წმინდა გრამატიკული ცვლილებაა, ანუ სიტყვის ფორმისა და შინაარსის ისეთი <ins class="diffchange diffchange-inline">ცვლილება</ins>, რომელიც არ ეხება ლექსიკურ მნიშვნელობას; დერივაციული ცვლილების დროს, პირიქით, იცვლება სიტყვის ლექსიკური მნიშვნელობა. სახელის [[ბრუნება]] (კაც-ი, კაც-მა, კაც-ს…) ფლექსიური ცელილებაა; ახალი ლექსიკური მნიშვნელობის წარმოქმნა (კაც-ურ-ი, სა-კაც-ე, უ-კა-ცო…) კი – დერივაციული ცვლილება. [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვის]] ნიშნები -ი, -მა, -სფლექსიური ელემენტებია, მიეკუთვნებიან მორფოლოგიურ სისტემას: -ურ, სა – ე, უ– ო კი – დერივაციული ელემენტებია, მიეკუთენებიან ლექსიკურ სისტემას.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გამოხატულების პლანი''' ვარაუდობს სიტყვის მატერიალურ რეალიზაციას– მეტყველებაში ეს არის [[ბგერა]]თა თანამიმდევრობა; '''შინაარსის პლანი''' არის ის მნიშენელობა, რომელიც ივარაუდება გამოხატულების პლანის მიხედვით.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გამოხატულების პლანი''' ვარაუდობს სიტყვის მატერიალურ რეალიზაციას– მეტყველებაში ეს არის [[ბგერა]]თა თანამიმდევრობა; '''შინაარსის პლანი''' არის ის მნიშენელობა, რომელიც ივარაუდება გამოხატულების პლანის მიხედვით.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 11:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 11:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკული ელემენტები ენაში ცალკე არ არსებობს, ისინი ერთვიან ლექსიკური მნიშენელობის მატარებელ ფუძეს. ამიტომ გრამატიკულ ფორმებზე მსჯელობისას გვიხდება სიტყვის მნიშენელობის განყენება ფუძის (ლექსიკური მნიშვნელობის მატარებელი ელემენტის) გარეშე.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკული ელემენტები ენაში ცალკე არ არსებობს, ისინი ერთვიან ლექსიკური მნიშენელობის მატარებელ ფუძეს. ამიტომ გრამატიკულ ფორმებზე მსჯელობისას გვიხდება სიტყვის მნიშენელობის განყენება ფუძის (ლექსიკური მნიშვნელობის მატარებელი ელემენტის) გარეშე.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>რომელიმე ფორმა, მაგ., ძმა, როგორც გრამატიკული ფორმა, ზუსტად იმავე <del class="diffchange diffchange-inline">მნიშეველობისაა</del>, რა მნიშვნელობაც აქვს ფორმას კაც-ი. მაგრამ ძმაში სახელობითი ბრუნვა მატერიალურად არ არის გამოხატული, როგორც ფორმაში /კაც-ი/. ასეთი განსხვავების მიზეზი არის ფონემატური სისტემა, რომლის მიხედვითაც ხმოვანთა კომბინაციები ქართულში არაბუნებრივია, ეს წესი გავლენას ახდენს მორფოლოგიურ ელემენტთა ურთიერთობაზე გამოხატულების პლანში: ძმა-ი &gt; ძმა. მაშასადამე, სახელობითის -ი ნიშნის დაკარგვა გრამატიკული სისტემის მოთხოვნით არ მომხდარა. ამიტომ გრამატიკული მნიშვნელობა /ჰმა/ ფორმას მაინც შემორჩა, რაც იმას ნიშნავს, რომ /ძმა/ ფორმა ისე უპირისპირდება ბრუნების კატეგორიის სხვა პარადიგმატულ წევრებს, როგორც /კაც-ი/: ძმა, ძმა-მ, ძმა-ს… შდრ: კაც-ი, კაც-მა, კაც-ს… რადგან /ძმა/ გრამატიკულად მაინც სახელობითი ბრუნვაა, მიუხედავად ნიშნის უქონლობისა. ასეთი შემთხვევებისათვის შემოღებული იქნა ტერმინი</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>რომელიმე ფორმა, მაგ., ძმა, როგორც გრამატიკული ფორმა, ზუსტად იმავე <ins class="diffchange diffchange-inline">მნიშვნელობისაა</ins>, რა მნიშვნელობაც აქვს ფორმას კაც-ი. მაგრამ ძმაში სახელობითი ბრუნვა მატერიალურად არ არის გამოხატული, როგორც ფორმაში /კაც-ი/. ასეთი განსხვავების მიზეზი არის ფონემატური სისტემა, რომლის მიხედვითაც ხმოვანთა კომბინაციები ქართულში არაბუნებრივია, ეს წესი გავლენას ახდენს მორფოლოგიურ ელემენტთა ურთიერთობაზე გამოხატულების პლანში: ძმა-ი &gt; ძმა. მაშასადამე, სახელობითის -ი ნიშნის დაკარგვა გრამატიკული სისტემის მოთხოვნით არ მომხდარა. ამიტომ გრამატიკული მნიშვნელობა /ჰმა/ ფორმას მაინც შემორჩა, რაც იმას ნიშნავს, რომ /ძმა/ ფორმა ისე უპირისპირდება <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ბრუნება|</ins>ბრუნების<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>კატეგორიის სხვა პარადიგმატულ წევრებს, როგორც /კაც-ი/: ძმა, ძმა-მ, ძმა-ს… შდრ: კაც-ი, კაც-მა, კაც-ს… რადგან /ძმა/ გრამატიკულად მაინც სახელობითი ბრუნვაა, მიუხედავად ნიშნის უქონლობისა. ასეთი შემთხვევებისათვის შემოღებული იქნა ტერმინი ნულოვანი [[ალომორფი]] (0), რომელსაც გრამატიკულად ამ შემთხვევაში იგივე მნიშვნელობა აქეს, რაც -ი სუფიქსს. (-ი) და (0) ერთიმეორის პოზიციური ვარიანტებია: - ი გვაქვს თანხმოვანფუძიანი სახელების ფორმებში, 0 კი – ხმოვანფუძიანი სახელების ფორმებში.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ნულოვანი [[ალომორფი]] (0), რომელსაც გრამატიკულად ამ შემთხვევაში იგივე მნიშვნელობა აქეს, რაც -ი სუფიქსს. (-ი) და (0) ერთიმეორის პოზიციური ვარიანტებია: - ი გვაქვს თანხმოვანფუძიანი სახელების ფორმებში, 0 კი – ხმოვანფუძიანი სახელების ფორმებში.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნულოვანი ალომორფების გაუთვალისწინებლობა გრამატიკულ ანალიზში აზრთა სხვადასხვაობას იწვევს გრამატიკულ ფორმათა განსაზღვრისას. მაგ., გავრცელებული თვალსაზრისით, გაქებთ მხოლოდ ერთი გრამატიკული ფორმაა, მიუხედავად იმისა,</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნულოვანი ალომორფების გაუთვალისწინებლობა გრამატიკულ ანალიზში აზრთა სხვადასხვაობას იწვევს გრამატიკულ ფორმათა განსაზღვრისას. მაგ., გავრცელებული თვალსაზრისით, გაქებთ მხოლოდ ერთი გრამატიკული ფორმაა, მიუხედავად იმისა,</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>რომ ამ ფორმით შეიძლება გამოიხატოს პირთა განსხვავებული კომბინაციები (გაქებთ მე თქეენ | ჩეენ შენ | ის თქვენ | ჩვენ თქვენ). ამათგან პარადიგმაში მხოლოდ ერთს ტოვებენ ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], არნ. ჩიქობავა…), მაგრამ, თუ გრამატიკულ ფორმას მივიჩნევთ გამოხატულებისა და შინაარსის პლანის ერთიანობად, საქმე გვექნება ოთხ გრამატიკულ ფორმათან. მათ განსასხვავებლად საჭიროა თავთავის ადგილას ჩაიწეროს ნულოვანი ალომორფები, კერძოდ, (1) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ მე თქვენ: 0- ამ ფორმაში გამოხატავს I სუბიექტ. პირს (S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) პირდაპირ-ობიექტ. II პირის (O&lt;sup&gt;d&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) წინა პოზიციაში; თ- სუფიქსი გრამატიკული ფორმის ბოლოს გამოხატავს პირდაპირ ობიექტ. II პირის სიმრავლეს (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;dp&lt;/sup&gt;); (2) გა-ქ-ებ-0-თ ის თქეენ: -0 გამოხატავს სუბიექტ. III პირს (S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;); საშუალ ქართულში და დღესაც მთის დიალექტებში ჩვეულებრივია გაქებ-ს-თ, -ს- დაიკარგა ფონემატური შეუთავსებლობის მიზეზით; (3) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ ჩვენ შენ: 0- აქაც S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;-ის ალომორფია. ამ პირის სიმრავლე გამოხატულია -თ სუფიქსით (შდრ. პირველი შემთხვევა); (4) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ-0 ჩვენ თქვენ: პირველი 0- არის S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;ის ნიშანი, მეორე -0 კი გამოხატავს O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;dp&lt;/sup&gt;ის სიმრავლეს, რომელიც პირველ შემთხეევაში გამოხატული იყო მატერიალურად, აქ კი S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;ის -თ სუფიქსის მომდვნოდ ფონემატური შეუთავსებლობის გამო ჩავარდნილია.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>რომ ამ ფორმით შეიძლება გამოიხატოს პირთა განსხვავებული კომბინაციები (გაქებთ მე თქეენ | ჩეენ შენ | ის თქვენ | ჩვენ თქვენ). ამათგან პარადიგმაში მხოლოდ ერთს ტოვებენ ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], არნ. ჩიქობავა…), მაგრამ, თუ გრამატიკულ ფორმას მივიჩნევთ გამოხატულებისა და შინაარსის პლანის ერთიანობად, საქმე გვექნება ოთხ გრამატიკულ ფორმათან. მათ განსასხვავებლად საჭიროა თავთავის ადგილას ჩაიწეროს ნულოვანი ალომორფები, კერძოდ, (1) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ მე თქვენ: 0- ამ ფორმაში გამოხატავს I სუბიექტ. პირს (S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) პირდაპირ-ობიექტ. II პირის (O&lt;sup&gt;d&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) წინა პოზიციაში; თ- სუფიქსი გრამატიკული ფორმის ბოლოს გამოხატავს პირდაპირ ობიექტ. II პირის სიმრავლეს (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;dp&lt;/sup&gt;); (2) გა-ქ-ებ-0-თ ის თქეენ: -0 გამოხატავს სუბიექტ. III პირს (S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;); საშუალ ქართულში და დღესაც მთის დიალექტებში ჩვეულებრივია გაქებ-ს-თ, -ს- დაიკარგა ფონემატური შეუთავსებლობის მიზეზით; (3) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ ჩვენ შენ: 0- აქაც S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;-ის ალომორფია. ამ პირის სიმრავლე გამოხატულია -თ სუფიქსით (შდრ. პირველი შემთხვევა); (4) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ-0 ჩვენ თქვენ: პირველი 0- არის S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;ის ნიშანი, მეორე -0 კი გამოხატავს O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;dp&lt;/sup&gt;ის სიმრავლეს, რომელიც პირველ შემთხეევაში გამოხატული იყო მატერიალურად, აქ კი S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;ის -თ სუფიქსის მომდვნოდ ფონემატური შეუთავსებლობის გამო ჩავარდნილია.</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">''თ. უთურგაიძე''</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">==ლიტერატურა==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">* ჩიქობავია არნ. ქართული ენის ზოგადი დახასიათება. – ქეგლ, ტ. 1, თბ., 1950; * შანიძე ა. ქართული გრამატიკის საფუძვლები, I. თბ. 1952.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">==წყარო==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:გრამატიკა]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%90&diff=216011&oldid=prev 2023-12-13T11:36:03Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;გრამატიკული ფორმა&#039;&#039;&#039; − გრამატიკული შინაარსის გამოხატულება....</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''გრამატიკული ფორმა''' − გრამატიკული შინაარსის გამოხატულება. განსაზღვრებისას მხედველობაშია მისაღები, ერთი მხრით, სიტყვათა ფლექსიური და დერივაციული ცვლილებები, მეორე მხრით, – გამოხატულების პლანი და შინაარსის პლანი.<br /> <br /> '''ფლექსიური ცვლილება''' წმინდა გრამატიკული ცვლილებაა, ანუ სიტყვის ფორმისა და შინაარსის ისეთი ცელილება, რომელიც არ ეხება ლექსიკურ მნიშვნელობას; დერივაციული ცვლილების დროს, პირიქით, იცვლება სიტყვის ლექსიკური მნიშვნელობა. სახელის [[ბრუნება]] (კაც-ი, კაც-მა, კაც-ს…) ფლექსიური ცელილებაა; ახალი ლექსიკური მნიშვნელობის წარმოქმნა (კაც-ურ-ი, სა-კაც-ე, უ-კა-ცო…) კი – დერივაციული ცვლილება. [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვის]] ნიშნები -ი, -მა, -სფლექსიური ელემენტებია, მიეკუთვნებიან მორფოლოგიურ სისტემას: -ურ, სა – ე, უ– ო კი – დერივაციული ელემენტებია, მიეკუთენებიან ლექსიკურ სისტემას.<br /> <br /> '''გამოხატულების პლანი''' ვარაუდობს სიტყვის მატერიალურ რეალიზაციას– მეტყველებაში ეს არის [[ბგერა]]თა თანამიმდევრობა; '''შინაარსის პლანი''' არის ის მნიშენელობა, რომელიც ივარაუდება გამოხატულების პლანის მიხედვით.<br /> <br /> გრამატიკული ფორმა გამოხატულების პლანისა და ფლექსიური შინაარსის ერთიანობაა. იგი განისაზღვრება სიტყვაში წარმოდგენილი მეტყველების ნაწილთა კატეგორიების მნიშენელობებითა და ამ კატეგორიათა ფორმალური რეალიზაციით.<br /> მაგ. კაც-ებ-ი – გრამატიკული ფორმის მნიშენელობას განსაზღვრავს სახელობითი<br /> ბრუნვა და მრავლობითი რიცხვი, რომლებიც წარმოდგენილია -ი და -ებ სუფიქსებით.<br /> <br /> გრამატიკული ელემენტები ენაში ცალკე არ არსებობს, ისინი ერთვიან ლექსიკური მნიშენელობის მატარებელ ფუძეს. ამიტომ გრამატიკულ ფორმებზე მსჯელობისას გვიხდება სიტყვის მნიშენელობის განყენება ფუძის (ლექსიკური მნიშვნელობის მატარებელი ელემენტის) გარეშე.<br /> <br /> რომელიმე ფორმა, მაგ., ძმა, როგორც გრამატიკული ფორმა, ზუსტად იმავე მნიშეველობისაა, რა მნიშვნელობაც აქვს ფორმას კაც-ი. მაგრამ ძმაში სახელობითი ბრუნვა მატერიალურად არ არის გამოხატული, როგორც ფორმაში /კაც-ი/. ასეთი განსხვავების მიზეზი არის ფონემატური სისტემა, რომლის მიხედვითაც ხმოვანთა კომბინაციები ქართულში არაბუნებრივია, ეს წესი გავლენას ახდენს მორფოლოგიურ ელემენტთა ურთიერთობაზე გამოხატულების პლანში: ძმა-ი &gt; ძმა. მაშასადამე, სახელობითის -ი ნიშნის დაკარგვა გრამატიკული სისტემის მოთხოვნით არ მომხდარა. ამიტომ გრამატიკული მნიშვნელობა /ჰმა/ ფორმას მაინც შემორჩა, რაც იმას ნიშნავს, რომ /ძმა/ ფორმა ისე უპირისპირდება ბრუნების კატეგორიის სხვა პარადიგმატულ წევრებს, როგორც /კაც-ი/: ძმა, ძმა-მ, ძმა-ს… შდრ: კაც-ი, კაც-მა, კაც-ს… რადგან /ძმა/ გრამატიკულად მაინც სახელობითი ბრუნვაა, მიუხედავად ნიშნის უქონლობისა. ასეთი შემთხვევებისათვის შემოღებული იქნა ტერმინი<br /> ნულოვანი [[ალომორფი]] (0), რომელსაც გრამატიკულად ამ შემთხვევაში იგივე მნიშვნელობა აქეს, რაც -ი სუფიქსს. (-ი) და (0) ერთიმეორის პოზიციური ვარიანტებია: - ი გვაქვს თანხმოვანფუძიანი სახელების ფორმებში, 0 კი – ხმოვანფუძიანი სახელების ფორმებში.<br /> <br /> ნულოვანი ალომორფების გაუთვალისწინებლობა გრამატიკულ ანალიზში აზრთა სხვადასხვაობას იწვევს გრამატიკულ ფორმათა განსაზღვრისას. მაგ., გავრცელებული თვალსაზრისით, გაქებთ მხოლოდ ერთი გრამატიკული ფორმაა, მიუხედავად იმისა,<br /> რომ ამ ფორმით შეიძლება გამოიხატოს პირთა განსხვავებული კომბინაციები (გაქებთ მე თქეენ | ჩეენ შენ | ის თქვენ | ჩვენ თქვენ). ამათგან პარადიგმაში მხოლოდ ერთს ტოვებენ ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], არნ. ჩიქობავა…), მაგრამ, თუ გრამატიკულ ფორმას მივიჩნევთ გამოხატულებისა და შინაარსის პლანის ერთიანობად, საქმე გვექნება ოთხ გრამატიკულ ფორმათან. მათ განსასხვავებლად საჭიროა თავთავის ადგილას ჩაიწეროს ნულოვანი ალომორფები, კერძოდ, (1) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ მე თქვენ: 0- ამ ფორმაში გამოხატავს I სუბიექტ. პირს (S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) პირდაპირ-ობიექტ. II პირის (O&lt;sup&gt;d&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) წინა პოზიციაში; თ- სუფიქსი გრამატიკული ფორმის ბოლოს გამოხატავს პირდაპირ ობიექტ. II პირის სიმრავლეს (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;dp&lt;/sup&gt;); (2) გა-ქ-ებ-0-თ ის თქეენ: -0 გამოხატავს სუბიექტ. III პირს (S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;); საშუალ ქართულში და დღესაც მთის დიალექტებში ჩვეულებრივია გაქებ-ს-თ, -ს- დაიკარგა ფონემატური შეუთავსებლობის მიზეზით; (3) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ ჩვენ შენ: 0- აქაც S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;-ის ალომორფია. ამ პირის სიმრავლე გამოხატულია -თ სუფიქსით (შდრ. პირველი შემთხვევა); (4) 0-გ-ა-ქ-ებ-თ-0 ჩვენ თქვენ: პირველი 0- არის S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;ის ნიშანი, მეორე -0 კი გამოხატავს O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;dp&lt;/sup&gt;ის სიმრავლეს, რომელიც პირველ შემთხეევაში გამოხატული იყო მატერიალურად, აქ კი S&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;ის -თ სუფიქსის მომდვნოდ ფონემატური შეუთავსებლობის გამო ჩავარდნილია.</div>

Tkenchoshvili