https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90 2026-06-29T19:56:12Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&diff=246327&oldid=prev 2025-05-07T19:28:10Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:28, 7 მაისი 2025-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 14:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 14:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:გრამატიკა]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:გრამატიკა]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:წინადადება]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:წინადადება]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:ქართული ენა]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&diff=219998&oldid=prev 2024-02-26T12:07:59Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:07, 26 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – [[რთული ქვეწყობილი წინადადება|რთული ქვეწყობილი წინადადების]] შემადგენელი წინადადება. '''პრედიკატული ერთეული''' მიემართება და ხსნის [[მთავარი წინადადება|მთავარი წინადადების]] რომელიმე წევრს ან მთლიანად მთავარ წინადადებას; '''ამხსნელი წინადადება.'''&#160; მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ ([[ასათიანი ლადო|ლ. ასათ.]]); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბ.]]) პირველ მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში [[ნაცვალსახელი|ნაცვალსახელით]] (იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ [[გრამატიკა]]ში გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს დამოკიდებული („როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – [[რთული ქვეწყობილი წინადადება|რთული ქვეწყობილი წინადადების]] შემადგენელი წინადადება. '''პრედიკატული ერთეული''' მიემართება და ხსნის [[მთავარი წინადადება|მთავარი წინადადების]] რომელიმე წევრს ან მთლიანად მთავარ წინადადებას; '''ამხსნელი წინადადება.'''&#160; მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ ([[ასათიანი ლადო|ლ. ასათ.]]); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბ.]]) პირველ მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში [[ნაცვალსახელი|ნაცვალსახელით]] (იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ [[გრამატიკა]]ში გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს დამოკიდებული („როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (უკავშირო შეერთება). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი [[კავშირი (გრამატიკა)|კავშირი]] და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან მიჰყვება მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა უნდა შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა შეუნდოს, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, [[ყაზბეგი ალექსანდრე|ა. ყაზბ.]]). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას ''მისათითებელი სიტყვა ჰქვია'' („როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთ]].; „იქ თვით [[სამოთხე]] [[ჯოჯოხეთი]]ა, სად თვის შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ სიტყვას მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ როდესაც… („გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. ჭავჭ.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია იმდენი სახის დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, განსაზღვრებითი, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ ასახავს იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული წინადადების ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., განსაზღვრებით-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-გამორიცხვითის და ა. შ. მიუხედავად ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (<ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>უკავშირო შეერთება<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი [[კავშირი (გრამატიკა)|კავშირი]] და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან მიჰყვება მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა უნდა შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა შეუნდოს, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, [[ყაზბეგი ალექსანდრე|ა. ყაზბ.]]). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას ''მისათითებელი სიტყვა ჰქვია'' („როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთ]].; „იქ თვით [[სამოთხე]] [[ჯოჯოხეთი]]ა, სად თვის შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ სიტყვას მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ როდესაც… („გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. ჭავჭ.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია იმდენი სახის დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, განსაზღვრებითი, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ ასახავს იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული წინადადების ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., განსაზღვრებით-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-გამორიცხვითის და ა. შ. მიუხედავად ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1. შეერთების საშუალებათა მიხედვით (კავშირიანია დამოკიდებული წინადადება თუ უკავშირო, რა არის შესაერთებლად გამოყენებული – მაქვემდებარებელი კავშირი თუ საკავშირებელი სიტყვა); &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1. შეერთების საშუალებათა მიხედვით (კავშირიანია დამოკიდებული წინადადება თუ უკავშირო, რა არის შესაერთებლად გამოყენებული – მაქვემდებარებელი კავშირი თუ საკავშირებელი სიტყვა); &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2. სინტაქსური ფუნქციის მიხედვით (რა სინტაქსურ როლს ასრულებს დამოკიდებული წინადადება მთავარი წინადადების მიმართ: ქვემდებარისას, დამატებისას და ა. შ.); &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2. სინტაქსური ფუნქციის მიხედვით (რა სინტაქსურ როლს ასრულებს დამოკიდებული წინადადება მთავარი წინადადების მიმართ: ქვემდებარისას, დამატებისას და ა. შ.); &lt;br /&gt;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&diff=219103&oldid=prev 2024-02-14T11:29:01Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:29, 14 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – რთული ქვეწყობილი წინადადების შემადგენელი წინადადება. '''პრედიკატული ერთეული''' მიემართება და ხსნის მთავარი წინადადების რომელიმე წევრს ან მთლიანად მთავარ წინადადებას; '''ამხსნელი წინადადება.'''&#160; მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ ([[ასათიანი ლადო|ლ. ასათ.]]); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბ.]]) პირველ მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში [[ნაცვალსახელი|ნაცვალსახელით]] (იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ [[გრამატიკა]]ში გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს დამოკიდებული („როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – <ins class="diffchange diffchange-inline">[[რთული ქვეწყობილი წინადადება|</ins>რთული ქვეწყობილი წინადადების<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>შემადგენელი წინადადება. '''პრედიკატული ერთეული''' მიემართება და ხსნის <ins class="diffchange diffchange-inline">[[მთავარი წინადადება|</ins>მთავარი წინადადების<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>რომელიმე წევრს ან მთლიანად მთავარ წინადადებას; '''ამხსნელი წინადადება.'''&#160; მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ ([[ასათიანი ლადო|ლ. ასათ.]]); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბ.]]) პირველ მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში [[ნაცვალსახელი|ნაცვალსახელით]] (იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ [[გრამატიკა]]ში გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს დამოკიდებული („როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (უკავშირო შეერთება). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი [[კავშირი (გრამატიკა)|კავშირი]] და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან მიჰყვება მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა უნდა შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა შეუნდოს, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, [[ყაზბეგი ალექსანდრე|ა. ყაზბ.]]). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას ''მისათითებელი სიტყვა ჰქვია'' („როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთ]].; „იქ თვით [[სამოთხე]] [[ჯოჯოხეთი]]ა, სად თვის შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ სიტყვას მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ როდესაც… („გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. ჭავჭ.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია იმდენი სახის დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, განსაზღვრებითი, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ ასახავს იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული წინადადების ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., განსაზღვრებით-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-გამორიცხვითის და ა. შ. მიუხედავად ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (უკავშირო შეერთება). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი [[კავშირი (გრამატიკა)|კავშირი]] და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან მიჰყვება მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა უნდა შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა შეუნდოს, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, [[ყაზბეგი ალექსანდრე|ა. ყაზბ.]]). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას ''მისათითებელი სიტყვა ჰქვია'' („როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთ]].; „იქ თვით [[სამოთხე]] [[ჯოჯოხეთი]]ა, სად თვის შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ სიტყვას მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ როდესაც… („გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. ჭავჭ.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია იმდენი სახის დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, განსაზღვრებითი, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ ასახავს იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული წინადადების ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., განსაზღვრებით-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-გამორიცხვითის და ა. შ. მიუხედავად ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&diff=218655&oldid=prev 2024-02-07T07:01:45Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">07:01, 7 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – რთული ქვეწყობილი წინადადების შემადგენელი წინადადება. '''პრედიკატული ერთეული''' მიემართება და ხსნის მთავარი წინადადების რომელიმე წევრს ან მთლიანად მთავარ წინადადებას; '''ამხსნელი წინადადება.'''&#160; მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ ([[ასათიანი ლადო|ლ. ასათ.]]); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბ.]]) პირველ მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში ნაცვალსახელით (იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ [[გრამატიკა]]ში გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს დამოკიდებული („როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – რთული ქვეწყობილი წინადადების შემადგენელი წინადადება. '''პრედიკატული ერთეული''' მიემართება და ხსნის მთავარი წინადადების რომელიმე წევრს ან მთლიანად მთავარ წინადადებას; '''ამხსნელი წინადადება.'''&#160; მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ ([[ასათიანი ლადო|ლ. ასათ.]]); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბ.]]) პირველ მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ნაცვალსახელი|</ins>ნაცვალსახელით<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>(იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ [[გრამატიკა]]ში გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს დამოკიდებული („როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (უკავშირო შეერთება). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი [[კავშირი (გრამატიკა)|კავშირი]] და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან მიჰყვება მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა უნდა შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა შეუნდოს, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, [[ყაზბეგი ალექსანდრე|ა. ყაზბ.]]). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას ''მისათითებელი სიტყვა ჰქვია'' („როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთ]].; „იქ თვით [[სამოთხე]] [[ჯოჯოხეთი]]ა, სად თვის შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ სიტყვას მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ როდესაც… („გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. ჭავჭ.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია იმდენი სახის დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, განსაზღვრებითი, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ ასახავს იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული წინადადების ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., განსაზღვრებით-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-გამორიცხვითის და ა. შ. მიუხედავად ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (უკავშირო შეერთება). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი [[კავშირი (გრამატიკა)|კავშირი]] და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან მიჰყვება მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა უნდა შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა შეუნდოს, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, [[ყაზბეგი ალექსანდრე|ა. ყაზბ.]]). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას ''მისათითებელი სიტყვა ჰქვია'' („როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთ]].; „იქ თვით [[სამოთხე]] [[ჯოჯოხეთი]]ა, სად თვის შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ სიტყვას მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ როდესაც… („გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. ჭავჭ.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია იმდენი სახის დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, განსაზღვრებითი, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ ასახავს იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული წინადადების ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., განსაზღვრებით-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-გამორიცხვითის და ა. შ. მიუხედავად ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&diff=217787&oldid=prev 2024-01-24T08:55:52Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">08:55, 24 იანვარი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – რთული ქვეწყობილი წინადადების შემადგენელი წინადადება. '''პრედიკატული ერთეული''' მიემართება და ხსნის მთავარი წინადადების რომელიმე წევრს ან მთლიანად მთავარ წინადადებას; '''ამხსნელი წინადადება.'''&#160; მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ ([[ასათიანი ლადო|ლ. ასათ.]]); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბ.]]) პირველ მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში ნაცვალსახელით (იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ [[გრამატიკა]]ში გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს დამოკიდებული („როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – რთული ქვეწყობილი წინადადების შემადგენელი წინადადება. '''პრედიკატული ერთეული''' მიემართება და ხსნის მთავარი წინადადების რომელიმე წევრს ან მთლიანად მთავარ წინადადებას; '''ამხსნელი წინადადება.'''&#160; მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ ([[ასათიანი ლადო|ლ. ასათ.]]); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბ.]]) პირველ მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში ნაცვალსახელით (იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ [[გრამატიკა]]ში გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს დამოკიდებული („როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (უკავშირო შეერთება). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი კავშირი და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან მიჰყვება მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა უნდა შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა შეუნდოს, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, [[ყაზბეგი ალექსანდრე|ა. ყაზბ.]]). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას ''მისათითებელი სიტყვა ჰქვია'' („როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთ]].; „იქ თვით [[სამოთხე]] [[ჯოჯოხეთი]]ა, სად თვის შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ სიტყვას მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ როდესაც… („გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. ჭავჭ.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია იმდენი სახის დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, განსაზღვრებითი, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ ასახავს იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული წინადადების ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., განსაზღვრებით-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-გამორიცხვითის და ა. შ. მიუხედავად ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (უკავშირო შეერთება). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>კავშირი <ins class="diffchange diffchange-inline">(გრამატიკა)|კავშირი]] </ins>და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან მიჰყვება მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა უნდა შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა შეუნდოს, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, [[ყაზბეგი ალექსანდრე|ა. ყაზბ.]]). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას ''მისათითებელი სიტყვა ჰქვია'' („როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთ]].; „იქ თვით [[სამოთხე]] [[ჯოჯოხეთი]]ა, სად თვის შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ სიტყვას მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ როდესაც… („გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. ჭავჭ.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია იმდენი სახის დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, განსაზღვრებითი, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ ასახავს იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული წინადადების ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., განსაზღვრებით-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-გამორიცხვითის და ა. შ. მიუხედავად ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1. შეერთების საშუალებათა მიხედვით (კავშირიანია დამოკიდებული წინადადება თუ უკავშირო, რა არის შესაერთებლად გამოყენებული – მაქვემდებარებელი კავშირი თუ საკავშირებელი სიტყვა); &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1. შეერთების საშუალებათა მიხედვით (კავშირიანია დამოკიდებული წინადადება თუ უკავშირო, რა არის შესაერთებლად გამოყენებული – მაქვემდებარებელი კავშირი თუ საკავშირებელი სიტყვა); &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2. სინტაქსური ფუნქციის მიხედვით (რა სინტაქსურ როლს ასრულებს დამოკიდებული წინადადება მთავარი წინადადების მიმართ: ქვემდებარისას, დამატებისას და ა. შ.); &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2. სინტაქსური ფუნქციის მიხედვით (რა სინტაქსურ როლს ასრულებს დამოკიდებული წინადადება მთავარი წინადადების მიმართ: ქვემდებარისას, დამატებისას და ა. შ.); &lt;br /&gt;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&diff=217497&oldid=prev 2024-01-21T20:52:49Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:52, 21 იანვარი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – რთული ქვეწყობილი წინადადების შემადგენელი წინადადება. '''პრედიკატული ერთეული''' მიემართება და ხსნის მთავარი წინადადების რომელიმე წევრს ან მთლიანად მთავარ წინადადებას; '''ამხსნელი წინადადება.'''&#160; მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ ([[ასათიანი ლადო|ლ. ასათ.]]); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბ.]]) <del class="diffchange diffchange-inline">პირეელ </del>მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში ნაცვალსახელით (იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ [[გრამატიკა]]ში გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს დამოკიდებული („როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – რთული ქვეწყობილი წინადადების შემადგენელი წინადადება. '''პრედიკატული ერთეული''' მიემართება და ხსნის მთავარი წინადადების რომელიმე წევრს ან მთლიანად მთავარ წინადადებას; '''ამხსნელი წინადადება.'''&#160; მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ ([[ასათიანი ლადო|ლ. ასათ.]]); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბ.]]) <ins class="diffchange diffchange-inline">პირველ </ins>მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში ნაცვალსახელით (იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ [[გრამატიკა]]ში გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს დამოკიდებული („როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (უკავშირო შეერთება). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი კავშირი და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან <del class="diffchange diffchange-inline">მიჰყეება </del>მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა <del class="diffchange diffchange-inline">უჩნდა </del>შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა შეუნდოს, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, [[ყაზბეგი ალექსანდრე|ა. ყაზბ.]]). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას ''მისათითებელი სიტყვა ჰქვია'' („როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთ]].; „იქ თვით [[სამოთხე]] [[ჯოჯოხეთი]]ა, სად თვის შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ <del class="diffchange diffchange-inline">სიტვას </del>მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ როდესაც… („გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. <del class="diffchange diffchange-inline">ჭაეჭ</del>.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია იმდენი სახის დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, <del class="diffchange diffchange-inline">განსაზღერებითი</del>, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ <del class="diffchange diffchange-inline">ასახაეს </del>იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული წინადადების ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., <del class="diffchange diffchange-inline">განსასღვრებით</del>-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-გამორიცხვითის და ა. შ. <del class="diffchange diffchange-inline">მიუხეღავად </del>ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (უკავშირო შეერთება). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი კავშირი და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან <ins class="diffchange diffchange-inline">მიჰყვება </ins>მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა <ins class="diffchange diffchange-inline">უნდა </ins>შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა შეუნდოს, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, [[ყაზბეგი ალექსანდრე|ა. ყაზბ.]]). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას ''მისათითებელი სიტყვა ჰქვია'' („როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთ]].; „იქ თვით [[სამოთხე]] [[ჯოჯოხეთი]]ა, სად თვის შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ <ins class="diffchange diffchange-inline">სიტყვას </ins>მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ როდესაც… („გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. <ins class="diffchange diffchange-inline">ჭავჭ</ins>.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია იმდენი სახის დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, <ins class="diffchange diffchange-inline">განსაზღვრებითი</ins>, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ <ins class="diffchange diffchange-inline">ასახავს </ins>იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული წინადადების ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., <ins class="diffchange diffchange-inline">განსაზღვრებით</ins>-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-გამორიცხვითის და ა. შ. <ins class="diffchange diffchange-inline">მიუხედავად </ins>ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1. შეერთების საშუალებათა მიხედვით (კავშირიანია დამოკიდებული წინადადება თუ უკავშირო, რა არის შესაერთებლად გამოყენებული – მაქვემდებარებელი კავშირი თუ საკავშირებელი სიტყვა); &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1. შეერთების საშუალებათა მიხედვით (კავშირიანია დამოკიდებული წინადადება თუ უკავშირო, რა არის შესაერთებლად გამოყენებული – მაქვემდებარებელი კავშირი თუ საკავშირებელი სიტყვა); &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>2. სინტაქსური ფუნქციის მიხედვით (რა სინტაქსურ როლს ასრულებს დამოკიდებული წინადადება მთავარი <del class="diffchange diffchange-inline">წინდადების </del>მიმართ: ქვემდებარისას, დამატებისას და ა. შ.); &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>2. სინტაქსური ფუნქციის მიხედვით (რა სინტაქსურ როლს ასრულებს დამოკიდებული წინადადება მთავარი <ins class="diffchange diffchange-inline">წინადადების </ins>მიმართ: ქვემდებარისას, დამატებისას და ა. შ.); &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>3. პოზიციის მიხედვით (მთავარი წინადადების წინ არის, მთავრის შემდეგაა თუ მთავარშია მოქცეული). ზოგადად, მთავარი წინადადების მიმართ დამოკიდებულის პოზიცია შეიძლება სამგვარი იყოს: წინა (<del class="diffchange diffchange-inline">პრეპოზიცა</del>), მომდევნო (პოსტპოზიცია) დანართული (ინტერპოზიცია). ზოგ <del class="diffchange diffchange-inline">შემთხეევაში </del>დამოკიდებული წინადადების პოზიციის შეცვლა ადვილად ხერხდება, გადაადგილება რთული წინადადების სტილისტურ მნიშვნელობას ცვლის, ზოგჯერაც პოზიცია მყარია, თუ დამოკიდებული წინადადება მთავარს რთული კავშირით უერთდება, პოსტპოზიცია არ შეიცვლება („ჩემს სიტყვასაც გავაგებინებ, იმიტომ რომ შვილის სიტყვა მშობელს ყოველთვის ესმის&quot;. ი. ჭავ.). უკავშირო ქვეწყობილ წინადადებაში კომპონენტების რიგი, ჩვეულებრივ, მყარია („შესვი – გაამოს“; „გკითხოს – უპასუხე”).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>3. პოზიციის მიხედვით (მთავარი წინადადების წინ არის, მთავრის შემდეგაა თუ მთავარშია მოქცეული). ზოგადად, მთავარი წინადადების მიმართ დამოკიდებულის პოზიცია შეიძლება სამგვარი იყოს: წინა (<ins class="diffchange diffchange-inline">პრეპოზიცია</ins>), მომდევნო (პოსტპოზიცია) დანართული (ინტერპოზიცია). ზოგ <ins class="diffchange diffchange-inline">შემთხვევაში </ins>დამოკიდებული წინადადების პოზიციის შეცვლა ადვილად ხერხდება, გადაადგილება რთული წინადადების სტილისტურ მნიშვნელობას ცვლის, ზოგჯერაც პოზიცია მყარია, თუ დამოკიდებული წინადადება მთავარს რთული კავშირით უერთდება, პოსტპოზიცია არ შეიცვლება („ჩემს სიტყვასაც გავაგებინებ, იმიტომ რომ შვილის სიტყვა მშობელს ყოველთვის ესმის&quot;. ი. ჭავ.). უკავშირო ქვეწყობილ წინადადებაში კომპონენტების რიგი, ჩვეულებრივ, მყარია („შესვი – გაამოს“; „გკითხოს – უპასუხე”).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''ლ. კვანტალიანი''</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''ლ. კვანტალიანი''</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&diff=216063&oldid=prev 2023-12-14T12:49:22Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:49, 14 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – რთული ქვეწყობილი წინადადების შემადგენელი წინადადება<del class="diffchange diffchange-inline">, </del>პრედიკატული ერთეული<del class="diffchange diffchange-inline">. </del>მიემართება და ხსნის მთავარი წინადადების რომელიმე წევრს <del class="diffchange diffchange-inline">ანმთლიანად </del>მთავარ წინადადებას;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – რთული ქვეწყობილი წინადადების შემადგენელი წინადადება<ins class="diffchange diffchange-inline">. '''</ins>პრედიკატული ერთეული<ins class="diffchange diffchange-inline">''' </ins>მიემართება და ხსნის მთავარი წინადადების რომელიმე წევრს <ins class="diffchange diffchange-inline">ან მთლიანად </ins>მთავარ წინადადებას; '''ამხსნელი წინადადება.'''&#160; მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ (<ins class="diffchange diffchange-inline">[[ასათიანი ლადო|</ins>ლ. ასათ.<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ (<ins class="diffchange diffchange-inline">[[ტაბიძე გალაკტიონ|</ins>გ. ტაბ.<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>) პირეელ მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში ნაცვალსახელით (იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ <ins class="diffchange diffchange-inline">[[გრამატიკა]]ში </ins>გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს <ins class="diffchange diffchange-inline">დამოკიდებული </ins>(„როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ამხსნელი წინადადება.'''&#160; მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ (ლ. ასათ.); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ (გ. ტაბ.) პირეელ მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში ნაცვალსახელით (იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ <del class="diffchange diffchange-inline">გრამატიკაში </del>გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს <del class="diffchange diffchange-inline">დამოკიღებული </del>(„როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (უკავშირო შეერთება). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (უკავშირო შეერთება). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი კავშირი და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან მიჰყეება მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა უჩნდა შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა <ins class="diffchange diffchange-inline">შეუნდოს</ins>, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ყაზბეგი ალექსანდრე|</ins>ა. ყაზბ.<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას <ins class="diffchange diffchange-inline">''</ins>მისათითებელი სიტყვა ჰქვია<ins class="diffchange diffchange-inline">'' </ins>(„როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, <ins class="diffchange diffchange-inline">[[შოთა რუსთაველი|</ins>შოთა რუსთ<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>.; „იქ <ins class="diffchange diffchange-inline">თვით [[</ins>სამოთხე<ins class="diffchange diffchange-inline">]] [[ჯოჯოხეთი]]ა</ins>, სად თვის შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ <ins class="diffchange diffchange-inline">სიტვას </ins>მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ <ins class="diffchange diffchange-inline">როდესაც… </ins>(„გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. ჭაეჭ.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია <ins class="diffchange diffchange-inline">იმდენი სახის </ins>დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, განსაზღერებითი, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ ასახაეს იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული <ins class="diffchange diffchange-inline">წინადადების </ins>ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., <ins class="diffchange diffchange-inline">განსასღვრებით</ins>-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-<ins class="diffchange diffchange-inline">გამორიცხვითის </ins>და ა. შ. მიუხეღავად ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი კავშირი და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან მიჰყეება მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა უჩნდა შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა <del class="diffchange diffchange-inline">შეუჩდოს</del>, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, ა. ყაზბ.). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას მისათითებელი სიტყვა</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ჰქვია („როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, შოთა რუსთ.; „იქ <del class="diffchange diffchange-inline">თეით </del>სამოთხე <del class="diffchange diffchange-inline">ჯოჯოხეთია</del>, სად თვის</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ <del class="diffchange diffchange-inline">სიტქვას </del>მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ <del class="diffchange diffchange-inline">როდესაც...</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>(„გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. ჭაეჭ.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია <del class="diffchange diffchange-inline">იმდენისახის </del>დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, განსაზღერებითი, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ ასახაეს იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული <del class="diffchange diffchange-inline">წინადადებაის </del>ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., <del class="diffchange diffchange-inline">განსასღერებით</del>-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-<del class="diffchange diffchange-inline">გამორიცხეითის </del>და ა. შ. მიუხეღავად ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1. შეერთების საშუალებათა მიხედვით (კავშირიანია დამოკიდებული წინადადება თუ უკავშირო, რა არის შესაერთებლად გამოყენებული – მაქვემდებარებელი კავშირი თუ საკავშირებელი სიტყვა); &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1. შეერთების საშუალებათა მიხედვით (კავშირიანია დამოკიდებული წინადადება თუ უკავშირო, რა არის შესაერთებლად გამოყენებული – მაქვემდებარებელი კავშირი თუ საკავშირებელი სიტყვა); &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>2. სინტაქსური ფუნქციის მიხედვით (რა სინტაქსურ როლს ასრულებს დამოკიდებული წინადადება <del class="diffchange diffchange-inline">მოავარი </del>წინდადების მიმართ: ქვემდებარისას, დამატებისას და ა. შ.); &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>2. სინტაქსური ფუნქციის მიხედვით (რა სინტაქსურ როლს ასრულებს დამოკიდებული წინადადება <ins class="diffchange diffchange-inline">მთავარი </ins>წინდადების მიმართ: ქვემდებარისას, დამატებისას და ა. შ.); &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>3. პოზიციის მიხედვით (მთავარი წინადადების წინ არის, <del class="diffchange diffchange-inline">მთავერის </del>შემდეგაა თუ მთავარშია მოქცეული). ზოგადად, მთავარი წინადადების მიმართ დამოკიდებულის პოზიცია შეიძლება სამგვარი იყოს: წინა (<del class="diffchange diffchange-inline">პრეპო</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>3. პოზიციის მიხედვით (მთავარი წინადადების წინ არის, <ins class="diffchange diffchange-inline">მთავრის </ins>შემდეგაა თუ მთავარშია მოქცეული). ზოგადად, მთავარი წინადადების მიმართ დამოკიდებულის პოზიცია შეიძლება სამგვარი იყოს: წინა (<ins class="diffchange diffchange-inline">პრეპოზიცა</ins>), მომდევნო (პოსტპოზიცია) დანართული (ინტერპოზიცია). ზოგ შემთხეევაში დამოკიდებული წინადადების <ins class="diffchange diffchange-inline">პოზიციის </ins>შეცვლა ადვილად ხერხდება, გადაადგილება რთული წინადადების სტილისტურ მნიშვნელობას ცვლის, ზოგჯერაც პოზიცია მყარია, თუ დამოკიდებული წინადადება მთავარს რთული კავშირით უერთდება, პოსტპოზიცია არ შეიცვლება („ჩემს სიტყვასაც გავაგებინებ, იმიტომ რომ შვილის სიტყვა მშობელს ყოველთვის ესმის&quot;. ი. ჭავ.). უკავშირო ქვეწყობილ წინადადებაში კომპონენტების რიგი, ჩვეულებრივ, მყარია („შესვი – გაამოს“; „გკითხოს – უპასუხე”).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ზიცა</del>), მომდევნო (პოსტპოზიცია) დანართული (ინტერპოზიცია). ზოგ შემთხეევაში დამოკიდებული წინადადების <del class="diffchange diffchange-inline">პოსიციის </del>შეცვლა ადვილად ხერხდება, გადაადგილება რთული წინადადების სტილისტურ მნიშვნელობას ცვლის, ზოგჯერაც პოზიცია მყარია, თუ დამოკიდებული წინადადება მთავარს რთული კავშირით უერთდება, პოსტპოზიცია არ შეიცვლება („ჩემს სიტყვასაც გავაგებინებ, იმიტომ რომ შვილის სიტყვა მშობელს ყოველთვის ესმის&quot;. ი. ჭავ.). უკავშირო ქვეწყობილ წინადადებაში კომპონენტების რიგი, ჩვეულებრივ, მყარია („შესვი – გაამოს“; „გკითხოს – უპასუხე”).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''ლ. კვანტალიანი''</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''ლ. კვანტალიანი''</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&diff=216062&oldid=prev 2023-12-14T12:37:07Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;დამოკიდებული წინადადება&#039;&#039;&#039; – რთული ქვეწყობილი წინადადების ...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''დამოკიდებული წინადადება''' – რთული ქვეწყობილი წინადადების შემადგენელი წინადადება, პრედიკატული ერთეული. მიემართება და ხსნის მთავარი წინადადების რომელიმე წევრს ანმთლიანად მთავარ წინადადებას;<br /> '''ამხსნელი წინადადება.''' მაგ.: 1. „მე იგი მიყვარს, ვისაც უყვარდა თავისი ქვეყნის ხალხი და მიწა“ (ლ. ასათ.); 2. „როცა დათბება და ჩამოცხება, სიმღერის მინდა მე წამოწყება“ (გ. ტაბ.) პირეელ მაგალითში დამოკიდებული წინადადება, რომელიც საკავშირებელი სიტყვით (ვისაც) უერთდება მთავარ წინადადებას, მიემართება და ხსნის მთავარ წინადადებაში ნაცვალსახელით (იგი) გადმოცემულ წევრს. მეორე მაგალითში „როცა“ საკავშირებლიანი დამოკიდებული ხსნის მთლიანად მთავარ წინადადებას. დაქვემდებარებითი დამოკიდებულების გამოსავლენად ტრადიციულ გრამატიკაში გამოყენებულია კითხვის დასმის ხერხი (თუ ეს შესაძლებელია). კითხვაში შედის მთავარი წინადადება და უპასუხებს დამოკიღებული („როდის მინდა მე სიმღერის წამოწყება?“ – „როცა დათბება და ჩამოცხება“).<br /> <br /> დამოკიდებული წინადადება მთავარს უერთდება კავშირებით ან საკავშირებელი სიტყვებით (კავშირიანი შეერთება), ან უკავშიროდ (უკავშირო შეერთება). დამოკიდებული წინადადების შესაერთებლად მთავართან გამოყენებულია მაქვემდებარებელი კავშირები და მიმართებითი სიტყვები. ეს უკანასკნელნი<br /> დამოკიდებულ წინადადებაში წევრის ფუნქციას ასრულებენ და ამიტომ მათ წევრკავშირებს ან საკავშირებელ სიტყვებს უწოდებენ. მაქვემდებარებელი კავშირი და საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებული წინადადების სტრუქტურული ელემენტებია. დამოკიდებული წინადადება თუ ადგილს შეიცვლის, კავშირიც თან მიჰყეება მას („რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს, კაცმა უჩნდა შეუნდოს“, შდრ.: „კაცმა უნდა შეუჩდოს, რასაც მოსამართლე ვერ შეუნდობს“, ა. ყაზბ.). მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ არის ნაცვალსახელით ან ზმნისართით გადმოცემული წევრი, რომელსაც დამოკიდებული წინადადება უშუალოდ მიემართება და აზუსტებს მას მისათითებელი სიტყვა<br /> ჰქვია („როგორც მნათობი მსოფლიო ცაში, ისე ერთი ხარ პოეზიაში“, გ. ტაბ.) მაქვემდებარებელი კავშირი ან საკავშირებელი სიტყვა დამოკიდებულში, მისათითებელი ან საკორელაციო სიტყვა (კორელატი) მთავარში ქვეწყობის სტრუქტურული ელემენტებია და ფორმალურად აღნიშნავენ დაქვემდებარებით დამოკიდებულებას („კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების“, შოთა რუსთ.; „იქ თეით სამოთხე ჯოჯოხეთია, სად თვის<br /> შხამს ანთხევს მტრობა და შური“, ი. ჭავჭ.). არის შემთხვევები, როცა მთავარი წინადადების ბოლოს მოქცეული მისათითებელი სიტყვა მომდევნო მაქვემდებარებელ კავშირს ან საკავშირებელ სიტქვას მიეკედლება ინტონაციურად. ამ გზით მიიღება რთული კავშირები: იმიტომ რომ, ასე რომ, ისე როგორც, მაშინ როდესაც...<br /> („გიორგი გვერდზედ დაეწვინათ, ასე რომ პირისახე კესოსაკენა ჰქონდა“, ი. ჭაეჭ.). დამოკიდებული წინადადება ფუნქციით სხვადასხვაგვარია. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაციის მიხედვით, მათი ფუნქცია გათანაბრებულია წინადადების წევრის ფუნქციასთან. გამოყოფილია იმდენისახის დამოკიდებული წინადადება, რამდენი წინადადების წევრიცაა: ქვემდებარული, დამატებითი, განსაზღერებითი, შემასმენლური, გარემოებითი. ამათ ემატება რამდენიმე ისეთი დამოკიდებული წინადადება, რომელთა შესაბამისი წინადადების წევრი არ არის. ასეთებია: პირობითი, შედეგობითი, დათმობითი და მთავრის მიმართი დამოკიდებული წინადადებები. დამოკიდებულ წინადადებათა ტრადიციული კლასიფიკაცია სრულად ვერ ასახაეს იმ ნაირგვარ აზრობრივ მიმართებებს, რაც რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტებს შორის მყარდება როგორც კავშირებითა და საკავშირებელი სიტყვებით, ასევე მთავარი და დამოკიდებული წინადადების შემასმენელთა ურთიერთშეფარდებითა და დამხმარე ლექსიკური საშუალებების გამოყენებით. ტრადიციული სემანტიკური კლასიფიკაციით ზოგჯერ (როცა ძირითად მნიშვნელობას სხვა მნიშვნელობაც „დაეფინება“ ხოლმე) ძნელია დამოკიდებული წინადადებაის ფუნქციის განსაზღვრა, მაგ., განსასღერებით-მიზეზობითის, პირობით-გამორიცხვითის, დაპირისპირებით-გამორიცხეითის და ა. შ. მიუხეღავად ნაკლოვანებებისა, ტრადიციული კლასიფიკაციას დასაჯგუფებლად მაინც იყენებენ. დამოკიდებულ წინადადებათა დახასიათება ხდება სტრუქტურულ-სემანტიკური ნიშნებით; &lt;br /&gt;<br /> 1. შეერთების საშუალებათა მიხედვით (კავშირიანია დამოკიდებული წინადადება თუ უკავშირო, რა არის შესაერთებლად გამოყენებული – მაქვემდებარებელი კავშირი თუ საკავშირებელი სიტყვა); &lt;br /&gt;<br /> 2. სინტაქსური ფუნქციის მიხედვით (რა სინტაქსურ როლს ასრულებს დამოკიდებული წინადადება მოავარი წინდადების მიმართ: ქვემდებარისას, დამატებისას და ა. შ.); &lt;br /&gt;<br /> 3. პოზიციის მიხედვით (მთავარი წინადადების წინ არის, მთავერის შემდეგაა თუ მთავარშია მოქცეული). ზოგადად, მთავარი წინადადების მიმართ დამოკიდებულის პოზიცია შეიძლება სამგვარი იყოს: წინა (პრეპო<br /> ზიცა), მომდევნო (პოსტპოზიცია) დანართული (ინტერპოზიცია). ზოგ შემთხეევაში დამოკიდებული წინადადების პოსიციის შეცვლა ადვილად ხერხდება, გადაადგილება რთული წინადადების სტილისტურ მნიშვნელობას ცვლის, ზოგჯერაც პოზიცია მყარია, თუ დამოკიდებული წინადადება მთავარს რთული კავშირით უერთდება, პოსტპოზიცია არ შეიცვლება („ჩემს სიტყვასაც გავაგებინებ, იმიტომ რომ შვილის სიტყვა მშობელს ყოველთვის ესმის&quot;. ი. ჭავ.). უკავშირო ქვეწყობილ წინადადებაში კომპონენტების რიგი, ჩვეულებრივ, მყარია („შესვი – გაამოს“; „გკითხოს – უპასუხე”).<br /> <br /> ''ლ. კვანტალიანი''<br /> <br /> <br /> <br /> ==წყარო==<br /> [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]<br /> [[კატეგორია:გრამატიკა]]<br /> [[კატეგორია:წინადადება]]</div>

Tkenchoshvili