დიშე ჩიღი - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 13:16, 25 სექტემბერი 2023-ზე

2023-09-25T13:16:52Z

Tkenchoshvili 20:59, 24 აგვისტო 2023-ზე

2023-08-24T20:59:28Z

Tkenchoshvili 12:18, 18 დეკემბერი 2018-ზე

2018-12-18T12:18:26Z

Echelidze: მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „დიშე ჟიღი“ გადაიტანა გვერდზე „დიშე ჩიღი“ გადამისამართებაზე

2018-09-25T11:40:31Z

მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „დიშე ჟიღი“ გადაიტანა გვერდზე „დიშე ჩიღი“ გადამისამართებაზე

Echelidze: მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „დიშე ჩიღი“ გადაიტანა გვერდზე „დიშე ჟიღი“

2018-09-25T11:40:19Z

მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „დიშე ჩიღი“ გადაიტანა გვერდზე „დიშე ჟიღი“

Echelidze: ახალი გვერდი: '''დიშე ჩიღი || დიშე ჟიღ-ი''' ''(ადიღ. Дышъэ чъыгы || Дышъэ жыг – „ოქროს ხე“)'' ...

2018-09-25T11:38:50Z

ახალი გვერდი: '''დიშე ჩიღი || დიშე ჟიღ-ი''' ''(ადიღ. Дышъэ чъыгы || Дышъэ жыг – „ოქროს ხე“)'' ...

ახალი გვერდი

'''დიშე ჩიღი || დიშე ჟიღ-ი''' ''(ადიღ. Дышъэ чъыгы || Дышъэ жыг – „ოქროს ხე“)'' – ადიღური ნართული ეპოსის „ოქროს ხე“ — სიცოცხლის ხის, მსოფლიო ხის (არბორ მუნდი) მითოლოგიური ნაირსახეობა. ეს ხის ჯიში მიწათმოქმედებისა და ნაყოფიერების ღმერთის – [[თჰაგალეჯი]]ს, მიერ არის გამოყვანილი და ნართების მიწაზე ხარობს. იგი ნართების საზოგადოებაში განსაკუთრებულ როლს თამაშობს: მისით ხდება სიცოცხლეზე, მოდგმის გაგრძელებაზე ნართების წარმოდგენების აქტუალიზაცია (Нартхэр, I. 1968).

ეპოსში ოქროს ხის გატაცებული ნაყოფის (ვაშლის) ძიებასთან არის დაკავშირებული ტყუპების [[მითი]]. ოქროს ხის შესახებ თქმულება შეიცავს ისეთ საპირისპირო სიმბოლურ კოორდინატებს, როგორიც არის „[[ზესკნელი]] – ქვესკნელი“. ოქროს ვაშლის ძიების დროს ერთი ტყუპისცალი ზემოთ რჩება, მეორე (უმცროსი) კი წყლისქვეშეთში ჩადის, რაც ტყუპების შესახებ მითის ტიპოლოგიისთვის არის დამახასიათებელი. მზის ამოსვლა ხეზე კვირტის გამოტანის [[სიმბოლო]]ა, ჩასვლა – ნაყოფის დამწიფების; წითელი ფერი ბიჭის დაბადებას შეესატყვისება, თეთრი – გოგოს გაჩენას. ოქროს ხე ყოველდღიურად ოპოზიციური სიმბოლიკის („წითელი – თეთრი“, „მზის ამოსვლა – მზის ჩასვლა“) მქონე ერთ ვაშლს ისხამს. შდრ. შესაბსმისი ყაბარდოული ტექსტი:
::ЙышIэлъэныкъуэр дышъэхут,
::ЙышIэлъэныкъуэр дышъэплът.
::Дыгъэр къышъыкъуэкIым къыпидзэрт,
::Дыгъэр шъыкъуыхьэм къыдэхъурт.
::ЙышIыпъэныкъуэр плъыжъыыу иылэрт,
::Адрей лъэныкъуэр хужыу къанэрт,
::Фыз мылъхуэм плъыжъыр йышхмэ,
::Уэндэгъу хъурти къуэ къилъхурт,
::Хуыжъыр йышхмэ, уэндэгъу хъурти
::ТхьэIухуду пхъуы йыгъуэтырт (Нартхэр. I. 1968).

::მისი (ვაშლის) ერთი გვერდი თეთროქროვანია,
::მისი მეორე გვერდი – წითელოქროვანი.
::მზის ამოსვლისას კვირთი იბერება,
::მზის ჩასვლისას ნაყოფი მწიფდება.
::განთიადის მზის სხივები ერთ მის გვერდს წითლად ფერავს,
::მეორე გვერდს – თეთრად,
::თუკი უნაყოფო ქალი წითელ გვერდს მოკბეჩს,
::დაფეხმძიმდება და ბიჭს დაბადებს,
::თეთრ გვერდს მოკბეჩს და დაორსულდება,
::ლამაზ გოგოს გააჩენს.
სიცოცხლის ხის ნაყოფიერების სიმბოლიკა ამით არ ამოიწურება. როგორც ითქვა, ზღვის ქალღმერთის ასულები მტრედების სახით იტაცებენ ვაშლს, რათა ნართები – თავიანთი სასურველი საქმროები, მათ კვალს დაადგნენ. ერთ-ერთი მათგანი – მზეთუნახავი მიღაზეში, ნართი ფიზღაშასგან ტყუპებს – [[ოზირმესი|ოზირმესსა]] და იმისს (სხვა ვერსიით, ხიმიშსა და ოზირმესს) აჩენს.

ოქროს ხე ნართების მუდმივ ახალგაზრდობას, ჯანმრთელობას, ძალასა და სილამაზეს უზრუნველყოფს. შაფსიღური ტრადიციის თანახმად, [[ემინეჟი]]ს მიერ ოქროს ხის განადგურებამ ნართების გაქრობა განაპირობა. აქედან აშკარად ჩანს ნართების ოქროს ხისა და უნივერსალური მითოპოეტური სიცოცხლის ხის იგივეობა.

==ლიტერატურა==
*Топоров В. Н. О структуре некоторых архаических текстов, соотносимых с концепцией «мирового древа» // Труды по знаковым системам. V/. Тарту, 1971;
*მისივე, Из позднейшей истории схемы мирового дерева // Сборник по вторичным моделирующим системам. Тарту, 1973;
*Мижаев М. И. Космогонические мифы адыгов// Мир культуры адыгов (проблемы эволюции и целостности). Составитель и научный редактор Р. А. Ханаху. Майкоп, 2002;
*Кумахов М. А., Кумахова З. Ю. Нартский эпос: язык и культура. М., 1998.

==წყარო==
[[კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები]]

[[კატეგორია:მითოლოგია]]
[[კატეგორია:კავკასიური მითები]]
[[კატეგორია:ადიღური მითები]]
[[კატეგორია:ნართული ეპოსი]]
[[კატეგორია:მითიური მცენარეები]]

@@ ხაზი 23: / ხაზი 23: @@
 ::თეთრ გვერდს მოკბეჩს და დაორსულდება,
 ::ლამაზ გოგოს გააჩენს.
-სიცოცხლის ხის ნაყოფიერების სიმბოლიკა ამით არ ამოიწურება. როგორც ითქვა, ზღვის ქალღმერთის ასულები მტრედების სახით იტაცებენ ვაშლს, რათა ნართები – თავიანთი სასურველი საქმროები, მათ კვალს დაადგნენ. ერთ-ერთი მათგანი – მზეთუნახავი მიღაზეში, ნართი ფიზღაშასგან ტყუპებს – [[ოზირმესი|ოზირმესსა]] და იმისს (სხვა ვერსიით, ხიმიშსა და ოზირმესს) აჩენს.
+სიცოცხლის ხის ნაყოფიერების [[სიმბოლიკა]] ამით არ ამოიწურება. როგორც ითქვა, ზღვის ქალღმერთის ასულები მტრედების სახით იტაცებენ ვაშლს, რათა ნართები – თავიანთი სასურველი საქმროები, მათ კვალს დაადგნენ. ერთ-ერთი მათგანი – მზეთუნახავი მიღაზეში, ნართი ფიზღაშასგან ტყუპებს – [[ოზირმესი|ოზირმესსა]] და იმისს (სხვა ვერსიით, ხიმიშსა და ოზირმესს) აჩენს.
 ოქროს ხე ნართების მუდმივ ახალგაზრდობას, ჯანმრთელობას, ძალასა და სილამაზეს უზრუნველყოფს. შაფსიღური ტრადიციის თანახმად, [[ემინეჟი]]ს მიერ ოქროს ხის განადგურებამ ნართების გაქრობა განაპირობა. აქედან აშკარად ჩანს ნართების ოქროს ხისა და უნივერსალური მითოპოეტური სიცოცხლის ხის იგივეობა.

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 '''დიშე ჩიღი || დიშე ჟიღ-ი''' ''(ადიღ. Дышъэ чъыгы || Дышъэ жыг – „ოქროს ხე“)'' – ადიღური ნართული ეპოსის „ოქროს ხე“ — სიცოცხლის ხის, მსოფლიო ხის (არბორ მუნდი) მითოლოგიური ნაირსახეობა. ეს ხის ჯიში მიწათმოქმედებისა და ნაყოფიერების ღმერთის – [[თჰაგალეჯი]]ს, მიერ არის გამოყვანილი და ნართების მიწაზე ხარობს. იგი ნართების საზოგადოებაში განსაკუთრებულ როლს თამაშობს: მისით ხდება სიცოცხლეზე, მოდგმის გაგრძელებაზე ნართების წარმოდგენების აქტუალიზაცია (Нартхэр, I. 1968).
-ეპოსში ოქროს ხის გატაცებული ნაყოფის (ვაშლის) ძიებასთან არის დაკავშირებული [[ტყუპთა მითები|ტყუპების მითი]]. ოქროს ხის შესახებ თქმულება შეიცავს ისეთ საპირისპირო სიმბოლურ კოორდინატებს, როგორიც არის „[[ზესკნელი]] – ქვესკნელი“. ოქროს ვაშლის ძიების დროს ერთი ტყუპისცალი ზემოთ რჩება, მეორე (უმცროსი) კი წყლისქვეშეთში ჩადის, რაც ტყუპების შესახებ მითის ტიპოლოგიისთვის არის დამახასიათებელი. მზის ამოსვლა ხეზე კვირტის გამოტანის [[სიმბოლო]]ა, ჩასვლა – ნაყოფის დამწიფების; წითელი ფერი ბიჭის დაბადებას შეესატყვისება, თეთრი – გოგოს გაჩენას. ოქროს ხე ყოველდღიურად ოპოზიციური სიმბოლიკის („წითელი – თეთრი“, „მზის ამოსვლა – მზის ჩასვლა“) მქონე ერთ ვაშლს ისხამს. შდრ. შესაბსმისი ყაბარდოული ტექსტი:
+ეპოსში ოქროს ხის გატაცებული ნაყოფის (ვაშლის) ძიებასთან არის დაკავშირებული [[ტყუპთა მითები|ტყუპების მითი]]. [[ოქრო]]ს ხის შესახებ [[თქმულება]] შეიცავს ისეთ საპირისპირო სიმბოლურ კოორდინატებს, როგორიც არის „[[ზესკნელი]] – ქვესკნელი“. ოქროს ვაშლის ძიების დროს ერთი ტყუპისცალი ზემოთ რჩება, მეორე (უმცროსი) კი წყლისქვეშეთში ჩადის, რაც ტყუპების შესახებ მითის ტიპოლოგიისთვის არის დამახასიათებელი. მზის ამოსვლა ხეზე კვირტის გამოტანის [[სიმბოლო]]ა, ჩასვლა – ნაყოფის დამწიფების; წითელი ფერი ბიჭის დაბადებას შეესატყვისება, თეთრი – გოგოს გაჩენას. ოქროს ხე ყოველდღიურად ოპოზიციური სიმბოლიკის („წითელი – თეთრი“, „მზის ამოსვლა – მზის ჩასვლა“) მქონე ერთ ვაშლს ისხამს. შდრ. შესაბსმისი ყაბარდოული ტექსტი:
 ::ЙышIэлъэныкъуэр дышъэхут,
 ::ЙышIэлъэныкъуэр дышъэплът.
@@ ხაზი 33: / ხაზი 33: @@
 *Мижаев М. И. Космогонические мифы адыгов// Мир культуры адыгов (проблемы эволюции и целостности). Составитель и научный редактор Р. А. Ханаху. Майкоп, 2002;
 *Кумахов М. А., Кумахова З. Ю. Нартский эпос: язык и культура. М., 1998.
 ==წყარო==