დრო (გრამატიკა) - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2025-05-07T19:30:19Z

‎წყარო

Tkenchoshvili 07:51, 6 თებერვალი 2024-ზე

2024-02-06T07:51:13Z

Tkenchoshvili 10:17, 22 იანვარი 2024-ზე

2024-01-22T10:17:32Z

Tkenchoshvili 08:13, 20 დეკემბერი 2023-ზე

2023-12-20T08:13:59Z

Tkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''დრო''' – ზმნის კატეგორია, რეალური დროის სპეციფიკური ენობრივ...

2023-12-20T07:57:21Z

ახალი გვერდი: '''დრო''' – ზმნის კატეგორია, რეალური დროის სპეციფიკური ენობრივ...

ახალი გვერდი

'''დრო''' – ზმნის კატეგორია, რეალური დროის სპეციფიკური ენობრივი ასახვა. ემსახურება ზმნით გამოხატული მოქმედების ან მდგომარეობის დროით ლოკალიზაციას თქმის მომენტთან მიმართებით. მოქმედება შეიძლება ხდებოდეს თქმის მომენტში, უსწრებდეს თქმის მომენტს ან მოხდეს თქმის შემდეგ. ამის მიხედვით ტრადიციულად ენებში, მ. შ. ქართულშიც, გამოიყოფა სამი დრო: ახლანდელი, წარსული და მომავალი. ტერმინები დაამკვიდრა [[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]]მ ნაცელად ტერმინებისა – აწმყო, ნამყო, მყოფადი, რომლებიც [[ანტონ I]]-გან მომდინარეობს და ახლაც რჩება სათანადო მწკრივების აღსანიშნავად. მაგრამ აღნიშნული სამწევრა ოპოზიცია ენებში არ რეალიზდება როგორც მხოლოდ ტემპორალური. სხვა ზმნურ კატეგორიებთან, ძირითადად კილოსა და [[ასპექტი (გრამატიკა)|ასპექტთან]], მჭიდრო კავშირში წარმოიქმნება საუღლებელ ფორმათა რთული სისტემა, რომელიც [[ენა (მეტყველება)|ენა]]თა მიხედვით სხვადასხვაგვარია. შესაბამისად, სხვადასხვა დროს ქართულში სამზე მეტი დროის (ს. ხუნდაძე, [[მარი ნიკო|ნ. მარი]]) გამოყოფა, ა. შანიძის აზრით, გამოწვეულია დროის კატეგორიის აღრევით სხვა ზმნურ კატეგორიებთან.

ქართულში დროის კატეგორიას გრამატიკული ნიშანი არ მოეპოვება. თუმცა ახლანდელისაგან წარსულისა და მომავალის ფორმების გარჩევა შეიძლება ასპექტით ან სხვა ფუძით. მაგ. წერ-ს – და- წერ-ა, და-წერ-ს ან არის – იქ-ნება. ხშირად ახლანდელი დროის აღმნიშვნელი ფორმები კონტექსტის მიხედეით იცვლის დროულ გაგებას. მაგ. ახლანდელი დროის ფორმები შეიძლება გამოხატავდეს ზედროულობას (უდროობას) – „დედამიწა ბრუნავს“, „თევზი ცურავს“, მომავალს – „ხვალ შენთან მოვდივარ“, წარსულს – „შევხედე და აგერ მოდის“; წარსულის ფორმა შეიძლება გამოყენებული იყოს სხვა დროის გამოსახატავად. მაგ., მოდალურ წინადადებაში მან შეიძლება გამოხატოს მომავალი – „თუ ასე წერე, ვერასოდეს დაამთავრებ“.

დროს, როგორც სახელისაგან ზმნის განმასხვავებელ განსაკუთრებულ კატეგორიას, ჯერ კიდევ [[არისტოტელე]] გამოყოფდა. თანამედროვე ენათმეცნიერებაში დროის ტრადიციულმა თეორიამ რეინტერპრეტაცია განიცადა, მ. შ. ტექსტის ლინგვისტიკის თვალსაზრისითაც.

==== ლიტერატურა ====
* შანიძე ა. ქართული ენის გრამატიკის საფუძელები, 1, თბ. (1953) 1973;
* კვაჭაძე ლ. ქართული ენა, ნაწ. 1, თბ., 1981.

==წყარო==
* [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]
[[კატეგორია: გრამატიკა]]
[[კატეგორია:ზმნის კატეგორია]]

←წინა ვერსია		19:30, 7 მაისი 2025-ის ვერსია
ხაზი 18:		ხაზი 18:
	[[კატეგორია: გრამატიკა]]		[[კატეგორია: გრამატიკა]]
	[[კატეგორია:ზმნის კატეგორია]]		[[კატეგორია:ზმნის კატეგორია]]
		+	[[კატეგორია:ქართული ენა]]

←წინა ვერსია		07:51, 6 თებერვალი 2024-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''დრო''' – ზმნის კატეგორია, რეალური დროის სპეციფიკური ენობრივი ასახვა. ემსახურება ზმნით გამოხატული მოქმედების ან მდგომარეობის დროით ლოკალიზაციას თქმის მომენტთან მიმართებით. მოქმედება შეიძლება ხდებოდეს თქმის მომენტში, უსწრებდეს თქმის მომენტს ან მოხდეს თქმის შემდეგ. ამის მიხედვით ტრადიციულად ენებში, მ. შ. ქართულშიც, გამოიყოფა სამი დრო: ახლანდელი, წარსული და მომავალი. ტერმინები დაამკვიდრა [[შანიძე აკაკი\|ა. შანიძე]]მ ნაცვლად ტერმინებისა – აწმყო, ნამყო, მყოფადი, რომლებიც [[ანტონ I]]-გან მომდინარეობს და ახლაც რჩება სათანადო მწკრივების აღსანიშნავად. მაგრამ აღნიშნული სამწევრა ოპოზიცია ენებში არ რეალიზდება როგორც მხოლოდ ტემპორალური. სხვა ზმნურ კატეგორიებთან, ძირითადად კილოსა და [[ასპექტი (გრამატიკა)\|ასპექტთან]], მჭიდრო კავშირში წარმოიქმნება საუღლებელ ფორმათა რთული სისტემა, რომელიც [[ენა (მეტყველება)\|ენა]]თა მიხედვით სხვადასხვაგვარია. შესაბამისად, სხვადასხვა დროს ქართულში სამზე მეტი დროის (ს. ხუნდაძე, [[მარი ნიკო\|ნ. მარი]]) გამოყოფა, ა. შანიძის აზრით, გამოწვეულია დროის კატეგორიის აღრევით სხვა ზმნურ კატეგორიებთან.	+	'''დრო''' – ზმნის კატეგორია, რეალური დროის სპეციფიკური ენობრივი ასახვა. ემსახურება ზმნით გამოხატული მოქმედების ან მდგომარეობის დროით ლოკალიზაციას თქმის მომენტთან მიმართებით. მოქმედება შეიძლება ხდებოდეს თქმის მომენტში, უსწრებდეს თქმის მომენტს ან მოხდეს თქმის შემდეგ. ამის მიხედვით ტრადიციულად ენებში, მ. შ. ქართულშიც, გამოიყოფა სამი დრო: ახლანდელი, წარსული და მომავალი. ტერმინები დაამკვიდრა [[შანიძე აკაკი\|ა. შანიძე]]მ ნაცვლად ტერმინებისა – აწმყო, ნამყო, [[მყოფადი]], რომლებიც [[ანტონ I]]-გან მომდინარეობს და ახლაც რჩება სათანადო მწკრივების აღსანიშნავად. მაგრამ აღნიშნული სამწევრა ოპოზიცია ენებში არ რეალიზდება როგორც მხოლოდ ტემპორალური. სხვა ზმნურ კატეგორიებთან, ძირითადად კილოსა და [[ასპექტი (გრამატიკა)\|ასპექტთან]], მჭიდრო კავშირში წარმოიქმნება საუღლებელ ფორმათა რთული სისტემა, რომელიც [[ენა (მეტყველება)\|ენა]]თა მიხედვით სხვადასხვაგვარია. შესაბამისად, სხვადასხვა დროს ქართულში სამზე მეტი დროის (ს. ხუნდაძე, [[მარი ნიკო\|ნ. მარი]]) გამოყოფა, ა. შანიძის აზრით, გამოწვეულია დროის კატეგორიის აღრევით სხვა ზმნურ კატეგორიებთან.

	ქართულში დროის კატეგორიას გრამატიკული ნიშანი არ მოეპოვება. თუმცა ახლანდელისაგან წარსულისა და მომავლის ფორმების გარჩევა შეიძლება ასპექტით ან სხვა ფუძით. მაგ. წერ-ს – და- წერ-ა, და-წერ-ს ან არის – იქ-ნება. ხშირად ახლანდელი დროის აღმნიშვნელი ფორმები კონტექსტის მიხედვით იცვლის დროულ გაგებას. მაგ. ახლანდელი დროის ფორმები შეიძლება გამოხატავდეს ზედროულობას (უდროობას) – „დედამიწა ბრუნავს“, „თევზი ცურავს“, მომავალს – „ხვალ შენთან მოვდივარ“, წარსულს – „შევხედე და აგერ მოდის“; წარსულის ფორმა შეიძლება გამოყენებული იყოს სხვა დროის გამოსახატავად. მაგ., მოდალურ წინადადებაში მან შეიძლება გამოხატოს მომავალი – „თუ ასე წერე, ვერასოდეს დაამთავრებ“.		ქართულში დროის კატეგორიას გრამატიკული ნიშანი არ მოეპოვება. თუმცა ახლანდელისაგან წარსულისა და მომავლის ფორმების გარჩევა შეიძლება ასპექტით ან სხვა ფუძით. მაგ. წერ-ს – და- წერ-ა, და-წერ-ს ან არის – იქ-ნება. ხშირად ახლანდელი დროის აღმნიშვნელი ფორმები კონტექსტის მიხედვით იცვლის დროულ გაგებას. მაგ. ახლანდელი დროის ფორმები შეიძლება გამოხატავდეს ზედროულობას (უდროობას) – „დედამიწა ბრუნავს“, „თევზი ცურავს“, მომავალს – „ხვალ შენთან მოვდივარ“, წარსულს – „შევხედე და აგერ მოდის“; წარსულის ფორმა შეიძლება გამოყენებული იყოს სხვა დროის გამოსახატავად. მაგ., მოდალურ წინადადებაში მან შეიძლება გამოხატოს მომავალი – „თუ ასე წერე, ვერასოდეს დაამთავრებ“.

←წინა ვერსია		08:13, 20 დეკემბერი 2023-ის ვერსია
ხაზი 4:		ხაზი 4:

	დროს, როგორც სახელისაგან ზმნის განმასხვავებელ განსაკუთრებულ კატეგორიას, ჯერ კიდევ [[არისტოტელე]] გამოყოფდა. თანამედროვე ენათმეცნიერებაში დროის ტრადიციულმა თეორიამ რეინტერპრეტაცია განიცადა, მ. შ. ტექსტის ლინგვისტიკის თვალსაზრისითაც.		დროს, როგორც სახელისაგან ზმნის განმასხვავებელ განსაკუთრებულ კატეგორიას, ჯერ კიდევ [[არისტოტელე]] გამოყოფდა. თანამედროვე ენათმეცნიერებაში დროის ტრადიციულმა თეორიამ რეინტერპრეტაცია განიცადა, მ. შ. ტექსტის ლინგვისტიკის თვალსაზრისითაც.
		+
		+	''ნ. ლოლაძე''
		+
		+

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''დრო''' – ზმნის კატეგორია, რეალური დროის სპეციფიკური ენობრივი ასახვა. ემსახურება ზმნით გამოხატული მოქმედების ან მდგომარეობის დროით ლოკალიზაციას თქმის მომენტთან მიმართებით. მოქმედება შეიძლება ხდებოდეს თქმის მომენტში, უსწრებდეს თქმის მომენტს ან მოხდეს თქმის შემდეგ. ამის მიხედვით ტრადიციულად ენებში, მ. შ. ქართულშიც, გამოიყოფა სამი დრო: ახლანდელი, წარსული და მომავალი. ტერმინები დაამკვიდრა [[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]]მ ნაცელად ტერმინებისა – აწმყო, ნამყო, მყოფადი, რომლებიც [[ანტონ I]]-გან მომდინარეობს და ახლაც რჩება სათანადო მწკრივების აღსანიშნავად. მაგრამ აღნიშნული სამწევრა ოპოზიცია ენებში არ რეალიზდება როგორც მხოლოდ ტემპორალური. სხვა ზმნურ კატეგორიებთან, ძირითადად კილოსა და [[ასპექტი (გრამატიკა)|ასპექტთან]], მჭიდრო კავშირში წარმოიქმნება საუღლებელ ფორმათა რთული სისტემა, რომელიც [[ენა (მეტყველება)|ენა]]თა მიხედვით სხვადასხვაგვარია. შესაბამისად, სხვადასხვა დროს ქართულში სამზე მეტი დროის (ს. ხუნდაძე, [[მარი ნიკო|ნ. მარი]]) გამოყოფა, ა. შანიძის აზრით, გამოწვეულია დროის კატეგორიის აღრევით სხვა ზმნურ კატეგორიებთან.
+'''დრო''' – ზმნის კატეგორია, რეალური დროის სპეციფიკური ენობრივი ასახვა. ემსახურება ზმნით გამოხატული მოქმედების ან მდგომარეობის დროით ლოკალიზაციას თქმის მომენტთან მიმართებით. მოქმედება შეიძლება ხდებოდეს თქმის მომენტში, უსწრებდეს თქმის მომენტს ან მოხდეს თქმის შემდეგ. ამის მიხედვით ტრადიციულად ენებში, მ. შ. ქართულშიც, გამოიყოფა სამი დრო: ახლანდელი, წარსული და მომავალი. ტერმინები დაამკვიდრა [[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]]მ ნაცვლად ტერმინებისა – აწმყო, ნამყო, მყოფადი, რომლებიც [[ანტონ I]]-გან მომდინარეობს და ახლაც რჩება სათანადო მწკრივების აღსანიშნავად. მაგრამ აღნიშნული სამწევრა ოპოზიცია ენებში არ რეალიზდება როგორც მხოლოდ ტემპორალური. სხვა ზმნურ კატეგორიებთან, ძირითადად კილოსა და [[ასპექტი (გრამატიკა)|ასპექტთან]], მჭიდრო კავშირში წარმოიქმნება საუღლებელ ფორმათა რთული სისტემა, რომელიც [[ენა (მეტყველება)|ენა]]თა მიხედვით სხვადასხვაგვარია. შესაბამისად, სხვადასხვა დროს ქართულში სამზე მეტი დროის (ს. ხუნდაძე, [[მარი ნიკო|ნ. მარი]]) გამოყოფა, ა. შანიძის აზრით, გამოწვეულია დროის კატეგორიის აღრევით სხვა ზმნურ კატეგორიებთან.
-ქართულში დროის კატეგორიას გრამატიკული ნიშანი არ მოეპოვება. თუმცა ახლანდელისაგან წარსულისა და მომავალის ფორმების გარჩევა შეიძლება ასპექტით ან სხვა ფუძით. მაგ. წერ-ს – და- წერ-ა, და-წერ-ს ან არის – იქ-ნება. ხშირად ახლანდელი დროის აღმნიშვნელი ფორმები კონტექსტის მიხედეით იცვლის დროულ გაგებას. მაგ. ახლანდელი დროის ფორმები შეიძლება გამოხატავდეს ზედროულობას (უდროობას) – „დედამიწა ბრუნავს“, „თევზი ცურავს“, მომავალს – „ხვალ შენთან მოვდივარ“, წარსულს – „შევხედე და აგერ მოდის“; წარსულის ფორმა შეიძლება გამოყენებული იყოს სხვა დროის გამოსახატავად. მაგ., მოდალურ წინადადებაში მან შეიძლება გამოხატოს მომავალი – „თუ ასე წერე, ვერასოდეს დაამთავრებ“.
+ქართულში დროის კატეგორიას გრამატიკული ნიშანი არ მოეპოვება. თუმცა ახლანდელისაგან წარსულისა და მომავლის ფორმების გარჩევა შეიძლება ასპექტით ან სხვა ფუძით. მაგ. წერ-ს – და- წერ-ა, და-წერ-ს ან არის – იქ-ნება. ხშირად ახლანდელი დროის აღმნიშვნელი ფორმები კონტექსტის მიხედვით იცვლის დროულ გაგებას. მაგ. ახლანდელი დროის ფორმები შეიძლება გამოხატავდეს ზედროულობას (უდროობას) – „დედამიწა ბრუნავს“, „თევზი ცურავს“, მომავალს – „ხვალ შენთან მოვდივარ“, წარსულს – „შევხედე და აგერ მოდის“; წარსულის ფორმა შეიძლება გამოყენებული იყოს სხვა დროის გამოსახატავად. მაგ., მოდალურ წინადადებაში მან შეიძლება გამოხატოს მომავალი – „თუ ასე წერე, ვერასოდეს დაამთავრებ“.
 დროს, როგორც სახელისაგან ზმნის განმასხვავებელ განსაკუთრებულ კატეგორიას, ჯერ კიდევ [[არისტოტელე]] გამოყოფდა. თანამედროვე ენათმეცნიერებაში დროის ტრადიციულმა თეორიამ რეინტერპრეტაცია განიცადა, მ. შ. ტექსტის ლინგვისტიკის თვალსაზრისითაც.
@@ ხაზი 11: / ხაზი 11: @@
 ==== ლიტერატურა ====
-* შანიძე ა. ქართული ენის გრამატიკის საფუძელები, 1, თბ. (1953) 1973;
+* შანიძე ა. ქართული ენის გრამატიკის საფუძვლები, 1, თბ. (1953) 1973;
 * კვაჭაძე ლ. ქართული ენა, ნაწ. 1, თბ., 1981.