https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%90_%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%A8%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%98ენათა კავშირი - რედაქტირების ისტორია2026-05-13T20:09:54Zამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიშიMediaWiki 1.19.24https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%90_%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%A8%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%98&diff=217551&oldid=prevTkenchoshvili 11:16, 22 იანვარი 2024-ზე2024-01-22T11:16:20Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:16, 22 იანვარი 2024-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 3:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 3:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სხვადასხვა დროს ამგვარ კავშირებად იქნა მიჩნეული: ბალკანური – ალბანური, ახ. ბერძნული, ბულგარული და რუმინული ენები (ნ. ტრუბეცკოი), კავკასიური –  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სხვადასხვა დროს ამგვარ კავშირებად იქნა მიჩნეული: ბალკანური – ალბანური, ახ. ბერძნული, ბულგარული და რუმინული ენები (ნ. ტრუბეცკოი), კავკასიური –  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ჩრდილო-კავკასიური და ქართველური ენები (ნ. ტრუბეცკოი, ი. ბოდუენ დე  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ჩრდილო-კავკასიური და ქართველური ენები (ნ. ტრუბეცკოი, ი. ბოდუენ დე  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>კურტენე), <del class="diffchange diffchange-inline">იჩდოევროპული </del>ენები (ნ. ტრუბეცკოი, ვ. პისანი), ევრაზიული –  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>კურტენე), <ins class="diffchange diffchange-inline">ინდოევროპული </ins>ენები (ნ. ტრუბეცკოი, ვ. პისანი), ევრაზიული –  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ევროპის და აზიის ენები (რ. იაკობსონი), ვოლგისპირეთის – მარიული,  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ევროპის და აზიის ენები (რ. იაკობსონი), ვოლგისპირეთის – მარიული,  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>უდმურტული, ბაშკირული, თათრული, ჩუვაშური ენები (ბ. სერებრენიკოვი); <del class="diffchange diffchange-inline">ცენტრალურაზიური </del>– ინდოევროპული, დრავიდული, ჩინურ-ტიბეტური ოჯახების ზოგიერთი ენა (ვ. ტოპოროვი). აღნიშნავენ ენათა განვითარების მსგავსი ტენდენციების არსებობას სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის, აფრიკისა და ოკეანიის ზოგ რეგიონში.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>უდმურტული, ბაშკირული, თათრული, ჩუვაშური ენები (ბ. სერებრენიკოვი); <ins class="diffchange diffchange-inline">ცენტრალურ აზიური </ins>– ინდოევროპული, დრავიდული, ჩინურ-ტიბეტური ოჯახების ზოგიერთი ენა (ვ. ტოპოროვი). აღნიშნავენ ენათა განვითარების მსგავსი ტენდენციების არსებობას სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის, აფრიკისა და ოკეანიის ზოგ რეგიონში.  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">თაედაპირველად </del>ენათა კავშირები განიხილებოდა როგორც ენათა ოჯახისაგან დამოუკიდებელი წარმონაქმნები. მაგრამ თანდათანობით გამოიკვეთა ტენდენცია, ეჭვის ქვეშ დაეყენებინათ ენათა ნათესაობის დადგენის შესაძლებლობა და მისი აუცილებლობაც კი. გამოითქვა მოსაზრება (ინდოევროპულ ენათა მიმართ), რომ დიფერენციაციის გზით ენათა ნათესაობის ნაცვლად შეიძლება ვილაპარაკოთ ხანგრძლივი ტერიტორიული მეზობლობის შედეგად ენათა დაახლოებაზე (ნ. ტრუბეცკოი).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">თავდაპირველად </ins>ენათა კავშირები განიხილებოდა როგორც ენათა ოჯახისაგან დამოუკიდებელი წარმონაქმნები. მაგრამ თანდათანობით გამოიკვეთა ტენდენცია, ეჭვის ქვეშ დაეყენებინათ ენათა ნათესაობის დადგენის შესაძლებლობა და მისი აუცილებლობაც კი. გამოითქვა მოსაზრება (ინდოევროპულ ენათა მიმართ), რომ დიფერენციაციის გზით ენათა ნათესაობის ნაცვლად შეიძლება ვილაპარაკოთ ხანგრძლივი ტერიტორიული მეზობლობის შედეგად ენათა დაახლოებაზე (ნ. ტრუბეცკოი).</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ენათა კავშირში გაერთიანებულ ენებს შორის მსგავსებას ადგენენ როგორც კომპლექსურად, ენობრივი სისტემის სხვადასხვა დონეზე (ფონოლოგიური, მორფოლოგიური, სინტაქსური) და საერთო კულტურის ამსახველ ლექსიკაში, ისე – ერთ ენობრივ დონეზეც. მაგ., თუ ბალკანური ენათა კავშირისთვის ნ. ტრუბეცკოი  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ენათა კავშირში გაერთიანებულ ენებს შორის მსგავსებას ადგენენ როგორც კომპლექსურად, ენობრივი სისტემის სხვადასხვა დონეზე (ფონოლოგიური, მორფოლოგიური, სინტაქსური) და საერთო კულტურის ამსახველ ლექსიკაში, ისე – ერთ ენობრივ დონეზეც. მაგ., თუ ბალკანური ენათა კავშირისთვის ნ. ტრუბეცკოი  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>გამოყოფდა სხვადასხვა დონის სტრუქტურულ ნიშნებს, <del class="diffchange diffchange-inline">კავკიურ </del>ენათა კავშირისთვის იგი კმაყოფილდებოდა მხოლოდ საერთო ფონოლოგიურ ნიშნებზე მითითებით. ასევე, ევრაზიული ენათა კავშირი ემყარებოდა მხოლოდ ფონოლოგიურ ნიშნებს (პროსოდიული მონოტონია და თანხმოვანთა დაპირისპირება სილბო-სიმაგრის <del class="diffchange diffchange-inline">მიხედეით</del>). აღნიშნულია, რომ ამგვარი ერთსტრუქტურიანი მსგავსება შესაძლებელია დადგინდეს ენათა დიდი არეალებისათვის, მაგრამ იგი უფრო ტიპოლოგიური ხასიათის ჩანს და ნაკლებად შეესაბამება ენათა კავშირის იდეას (ე. ნეროზნაკი).  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>გამოყოფდა სხვადასხვა დონის სტრუქტურულ ნიშნებს, <ins class="diffchange diffchange-inline">კავკასიურ </ins>ენათა კავშირისთვის იგი კმაყოფილდებოდა მხოლოდ საერთო ფონოლოგიურ ნიშნებზე მითითებით. ასევე, ევრაზიული ენათა კავშირი ემყარებოდა მხოლოდ ფონოლოგიურ ნიშნებს (პროსოდიული მონოტონია და თანხმოვანთა დაპირისპირება სილბო-სიმაგრის <ins class="diffchange diffchange-inline">მიხედვით</ins>). აღნიშნულია, რომ ამგვარი ერთსტრუქტურიანი მსგავსება შესაძლებელია დადგინდეს ენათა დიდი არეალებისათვის, მაგრამ იგი უფრო ტიპოლოგიური ხასიათის ჩანს და ნაკლებად შეესაბამება ენათა კავშირის იდეას (ე. ნეროზნაკი).  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ამოსავალი პრინციპებისა და გამოყენებული მეთოდოლოგიის თვალსაზრისით ენათა კავშირის თეორია არ შეიძლება ჩაითვალოს რამდენადმე სრულყოფილ თეორიად, სანამ მთელი სისრულით არ იქნება გათვალისწინებული ენათა რეალური შეხვედრების შესაძლო შედეგები. სახელდობრ, უნდა <del class="diffchange diffchange-inline">განისაზღეროს </del>კონტაქტისას რომელი ენობრივი მოვლენები გადადის ერთი ენიდან მეორეში შედარებით ადვილად და რომელი საერთოდ არ ექვემდებარება სესხებას. ამ მიმართულებით <del class="diffchange diffchange-inline">კელევა </del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ამოსავალი პრინციპებისა და გამოყენებული მეთოდოლოგიის თვალსაზრისით ენათა კავშირის თეორია არ შეიძლება ჩაითვალოს რამდენადმე სრულყოფილ თეორიად, სანამ მთელი სისრულით არ იქნება გათვალისწინებული ენათა რეალური შეხვედრების შესაძლო შედეგები. სახელდობრ, უნდა <ins class="diffchange diffchange-inline">განისაზღვროს </ins>კონტაქტისას რომელი ენობრივი მოვლენები გადადის ერთი ენიდან მეორეში შედარებით ადვილად და რომელი საერთოდ არ ექვემდებარება სესხებას. ამ მიმართულებით <ins class="diffchange diffchange-inline">კვლევა </ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>მნიშვნელოვანი ჩანს არა მხოლოდ ენათა ინტეგრაციის, არამედ ისტორიულ- შედარებითი კვლევის თვალსაზრისითაც.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>მნიშვნელოვანი ჩანს არა მხოლოდ ენათა ინტეგრაციის, არამედ ისტორიულ-შედარებითი კვლევის თვალსაზრისითაც.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''თ. შარაშენიძე'' <br /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''თ. შარაშენიძე'' <br /></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 20:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 20:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა==  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა==  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* შარაშენიძე თ. ენათა კლასიფიკაციის პრინციპები, თბ., 1958;  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* შარაშენიძე თ. ენათა კლასიფიკაციის პრინციპები, თბ., 1958;  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>* მელიქიშვილი ი. ქართველურ-<del class="diffchange diffchange-inline">ინდოეეროპული </del>გენეტური ურთიერთმიმართების საკითხისათვის – «ენათმეცნიერების საკითხები», 2002, №1.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>* მელიქიშვილი ი. ქართველურ-<ins class="diffchange diffchange-inline">ინდოევროპული </ins>გენეტური ურთიერთმიმართების საკითხისათვის – «ენათმეცნიერების საკითხები», 2002, №1.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%90_%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%A8%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%98&diff=216417&oldid=prevTkenchoshvili: /* წყარო */2023-12-24T15:47:32Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">15:47, 24 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 24:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 24:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:<del class="diffchange diffchange-inline">ენები</del>]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:<ins class="diffchange diffchange-inline">ენა</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენათმეცნიერება]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენათმეცნიერება]]</div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%90_%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%A8%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%98&diff=216346&oldid=prevTkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''ენათა კავშირი''' – ენათა დაჯგუფება ხანგრძლივი კონტაქტების ...2023-12-21T16:13:56Z<p>ახალი გვერდი: '''ენათა კავშირი''' – ენათა დაჯგუფება ხანგრძლივი კონტაქტების ...</p>
<p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ენათა კავშირი''' – ენათა დაჯგუფება ხანგრძლივი კონტაქტების ან კონვერგენციის გზით შეძენილი მსგავსების საფუძველზე, არეალური კავშირი. გენეტიკურად მონათესავე ენათა ოჯახისაგან განსხვავებული ერთობის – ენათა კავშირის – გამოყოფის თეორიული დასაბუთება (პირველად 1923) ჩამოაყალიბა ნ. ტრუბეცკოიმ (თუმცა მეზობელი და საერთო გეოგრაფიული სუბსტრატით დაკავშირებულ ენათა ერთიანობის იდეა ი. ბოდუენ დე კურტენეს შრომებშიც იყო წამოყენებული). უფრო გვიან ნ. ტრუბეცკოისთან ერთად ენათა არეალური კავშირის იდეას ავითარებდნენ პრაღის სკოლის სხვა წარმომადგენლებიც (რ. იაკობსონი, ე. სკალინკა), იტალიელი ნეოლინგვისტები (ე. პიზანი, ჯ. ბონფანტე) და ზოგი სხვა ავტორიც (ც. კ. ულენბეკი, გ. დეეტერსი). ენათა კავშირის თეორიის სრულყოფის ცდები შემდეგაც არ შეწყვეტილა (გ. ბირნბაუმი. ე. გეორგიევი, ე. ტოპოროვი, ბ. სერებრენიკოვი, ჯ. ედელმანი, ე. ნეროზნაკი, [[წერეთელი გრიგოლ|გ. წერეთელი]]. <br />
<br />
სხვადასხვა დროს ამგვარ კავშირებად იქნა მიჩნეული: ბალკანური – ალბანური, ახ. ბერძნული, ბულგარული და რუმინული ენები (ნ. ტრუბეცკოი), კავკასიური – <br />
ჩრდილო-კავკასიური და ქართველური ენები (ნ. ტრუბეცკოი, ი. ბოდუენ დე <br />
კურტენე), იჩდოევროპული ენები (ნ. ტრუბეცკოი, ვ. პისანი), ევრაზიული – <br />
ევროპის და აზიის ენები (რ. იაკობსონი), ვოლგისპირეთის – მარიული, <br />
უდმურტული, ბაშკირული, თათრული, ჩუვაშური ენები (ბ. სერებრენიკოვი); ცენტრალურაზიური – ინდოევროპული, დრავიდული, ჩინურ-ტიბეტური ოჯახების ზოგიერთი ენა (ვ. ტოპოროვი). აღნიშნავენ ენათა განვითარების მსგავსი ტენდენციების არსებობას სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის, აფრიკისა და ოკეანიის ზოგ რეგიონში. <br />
<br />
თაედაპირველად ენათა კავშირები განიხილებოდა როგორც ენათა ოჯახისაგან დამოუკიდებელი წარმონაქმნები. მაგრამ თანდათანობით გამოიკვეთა ტენდენცია, ეჭვის ქვეშ დაეყენებინათ ენათა ნათესაობის დადგენის შესაძლებლობა და მისი აუცილებლობაც კი. გამოითქვა მოსაზრება (ინდოევროპულ ენათა მიმართ), რომ დიფერენციაციის გზით ენათა ნათესაობის ნაცვლად შეიძლება ვილაპარაკოთ ხანგრძლივი ტერიტორიული მეზობლობის შედეგად ენათა დაახლოებაზე (ნ. ტრუბეცკოი).<br />
<br />
ენათა კავშირში გაერთიანებულ ენებს შორის მსგავსებას ადგენენ როგორც კომპლექსურად, ენობრივი სისტემის სხვადასხვა დონეზე (ფონოლოგიური, მორფოლოგიური, სინტაქსური) და საერთო კულტურის ამსახველ ლექსიკაში, ისე – ერთ ენობრივ დონეზეც. მაგ., თუ ბალკანური ენათა კავშირისთვის ნ. ტრუბეცკოი <br />
გამოყოფდა სხვადასხვა დონის სტრუქტურულ ნიშნებს, კავკიურ ენათა კავშირისთვის იგი კმაყოფილდებოდა მხოლოდ საერთო ფონოლოგიურ ნიშნებზე მითითებით. ასევე, ევრაზიული ენათა კავშირი ემყარებოდა მხოლოდ ფონოლოგიურ ნიშნებს (პროსოდიული მონოტონია და თანხმოვანთა დაპირისპირება სილბო-სიმაგრის მიხედეით). აღნიშნულია, რომ ამგვარი ერთსტრუქტურიანი მსგავსება შესაძლებელია დადგინდეს ენათა დიდი არეალებისათვის, მაგრამ იგი უფრო ტიპოლოგიური ხასიათის ჩანს და ნაკლებად შეესაბამება ენათა კავშირის იდეას (ე. ნეროზნაკი). <br />
<br />
ამოსავალი პრინციპებისა და გამოყენებული მეთოდოლოგიის თვალსაზრისით ენათა კავშირის თეორია არ შეიძლება ჩაითვალოს რამდენადმე სრულყოფილ თეორიად, სანამ მთელი სისრულით არ იქნება გათვალისწინებული ენათა რეალური შეხვედრების შესაძლო შედეგები. სახელდობრ, უნდა განისაზღეროს კონტაქტისას რომელი ენობრივი მოვლენები გადადის ერთი ენიდან მეორეში შედარებით ადვილად და რომელი საერთოდ არ ექვემდებარება სესხებას. ამ მიმართულებით კელევა <br />
მნიშვნელოვანი ჩანს არა მხოლოდ ენათა ინტეგრაციის, არამედ ისტორიულ- შედარებითი კვლევის თვალსაზრისითაც.<br />
<br />
''თ. შარაშენიძე'' <br /><br />
''ი. ქობალავა'' <br />
<br />
==ლიტერატურა== <br />
* შარაშენიძე თ. ენათა კლასიფიკაციის პრინციპები, თბ., 1958; <br />
* მელიქიშვილი ი. ქართველურ-ინდოეეროპული გენეტური ურთიერთმიმართების საკითხისათვის – «ენათმეცნიერების საკითხები», 2002, №1.<br />
<br />
==წყარო==<br />
[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]<br />
[[კატეგორია:ენები]]<br />
[[კატეგორია:ენათმეცნიერება]]</div>Tkenchoshvili