ენკლიტიკა - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 21:01, 12 თებერვალი 2024-ზე

2024-02-12T21:01:50Z

Tkenchoshvili 11:39, 22 იანვარი 2024-ზე

2024-01-22T11:39:56Z

Tkenchoshvili 15:18, 24 დეკემბერი 2023-ზე

2023-12-24T15:18:04Z

Tkenchoshvili 15:17, 24 დეკემბერი 2023-ზე

2023-12-24T15:17:35Z

Tkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''ენკლიტიკა''' – (ბერძ. enklitikē, enklino - ვიხრები), უმახვილო სიტყვა, რომელ...

2023-12-24T15:13:02Z

ახალი გვერდი: '''ენკლიტიკა''' – (ბერძ. enklitikē, enklino - ვიხრები), უმახვილო სიტყვა, რომელ...

ახალი გვერდი

'''ენკლიტიკა''' – (ბერძ. enklitikē, enklino - ვიხრები), უმახვილო სიტყვა, რომელიც შესიტყვებაში ეკედლება წინმავალ მახვილიან სიტყვს. ასეთია ქართულში ცლკე მდგომი თანდებულები, ნაწილაკები, კავშირები, ზოგი ნაცვალსახელი.

ენკლიტიკა ისევე ბუნებრივია ქართული მეტყველებისთვის, როგორც მისი საპირისპირო შემთხვევა - პროკლიტიკა. მაგრამ თუ გავითვალისწინებთ სალიტერატურო [[ენა (მეტყველება)|ენის]] ისტორიისა და [[დიალექტი|დიალექტების]] მონაცემებს, ცხადი ხდება ენკლიტიკური პროცესის უპირატესობა. ამ ვარაუდს რამდენიმე მომენტი უჭერს მხსრს:<br />
ა) [[ქართული ენა|ქართული ენის]] სიტყვემახვილის ბუნება (მდებარეობა), რომელიც სიტყვის გაზრდის შესაძლებლობას იძლევა; <br />
ბ) ზმნის ანალიზურ ფორმებსა და შედგენილ შემასმენელში მეშველი ზმნის შერწყმის ტენდენცია; <br />
გ) თანდებულების სახელებთან შერწყმის ისტორიულად თვალსაჩინო პროცესი; <br /> დ) ზოგი კავშირისა და ნაწილაკის ენკლიტიკური მიერთება წინამავალ სიტყვასთან
(მაგ– მესხური – ღედელი მოვიყ- ვანო-ნა < მოვიყვანო-უნდა და მისთ). გასათვალისწინებელია აგრეთვე სხვა ფაქტორებიც – სინტაქსური წყობის მოთხოვნები,
სინტაგმატური კავშირები, სიტყვათა სემანტიკური „მიზიდულობა, რომლებიც რიგ შემთხვევებში განაპირობებენ პროსოდიული სურათის არაერთგვაროგვნებას.

ფრაზის რიტმიკული სეგმენტაციის თვალსაზრისით მეტად საყურადღებოა და კავშირის ქცევა იმ პოზიციებში, სადაც ენკლიტიკისა და პროკლიტიკისათვის თანაბარი გარემოა შექმნილი, მაგ., ერთგეარწევრებიან წინადადებებში „პაპა და ბებია დღეს სოფელში წავიდნენ“ და „ბებია და პაპა დღეს სოფელში წავიდნენ“. პირველ წინადადებაში ინტონაციურად სიტყვათა კაეშირი „პაპა და“ ენკლიტიკური მონაკვეთია და მარცვალთა რაოდენობით, ჩვეულებრისამებრ, არ აღემატება მომდეენო მონაკვეთს „ბებია“ და „პაპა“ არაბუნებრივია იმის გამო, რომ ენკლიტიკის შემთხვევაში „ბებია და“ პირველი მონაკვეთი მეტია მომდევნოზე. აღწერილი ვითარება შეინიშნება კომპოზიტების სტრუქტურაში, პოეტურ მეტყველებაში და ა. შ.

''ა. არაბული''

ლიტ:
არაბული ა. ენკლიტიკის ბუნებისათვის ქართულში. – კრ: „ვარლამ თოფურია – 100“, თბ., 2001.

==წყარო==
[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]
[[კატეგორია:ენათმეცნიერება]]

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 '''ენკლიტიკა''' – (ბერძ. enklitikē, enklino - ვიხრები), უმახვილო სიტყვა, რომელიც შესიტყვებაში ეკედლება წინმავალ მახვილიან სიტყვას. ასეთია ქართულში ცალკე მდგომი თანდებულები, ნაწილაკები, კავშირები, ზოგი ნაცვალსახელი.
-ენკლიტიკა ისევე ბუნებრივია ქართული მეტყველებისთვის, როგორც მისი საპირისპირო შემთხვევა - პროკლიტიკა. მაგრამ თუ გავითვალისწინებთ სალიტერატურო [[ენა (მეტყველება)|ენის]] ისტორიისა და [[დიალექტი|დიალექტების]] მონაცემებს, ცხადი ხდება ენკლიტიკური პროცესის უპირატესობა. ამ ვარაუდს რამდენიმე მომენტი უჭერს მხარს:<br />
+ენკლიტიკა ისევე ბუნებრივია ქართული მეტყველებისთვის, როგორც მისი საპირისპირო შემთხვევა - [[პროკლიტიკა]]. მაგრამ თუ გავითვალისწინებთ სალიტერატურო [[ენა (მეტყველება)|ენის]] ისტორიისა და [[დიალექტი|დიალექტების]] მონაცემებს, ცხადი ხდება ენკლიტიკური პროცესის უპირატესობა. ამ ვარაუდს რამდენიმე მომენტი უჭერს მხარს:<br />
 ა) [[ქართული ენა|ქართული ენის]] სიტყვამახვილის ბუნება (მდებარეობა), რომელიც სიტყვის გაზრდის შესაძლებლობას იძლევა; <br />
 ბ) ზმნის ანალიზურ ფორმებსა და შედგენილ შემასმენელში მეშველი ზმნის შერწყმის ტენდენცია; <br />

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''ენკლიტიკა''' – (ბერძ. enklitikē, enklino - ვიხრები), უმახვილო სიტყვა, რომელიც შესიტყვებაში ეკედლება წინმავალ მახვილიან სიტყვას. ასეთია ქართულში ცლკე მდგომი თანდებულები, ნაწილაკები, კავშირები, ზოგი ნაცვალსახელი.
+'''ენკლიტიკა''' – (ბერძ. enklitikē, enklino - ვიხრები), უმახვილო სიტყვა, რომელიც შესიტყვებაში ეკედლება წინმავალ მახვილიან სიტყვას. ასეთია ქართულში ცალკე მდგომი თანდებულები, ნაწილაკები, კავშირები, ზოგი ნაცვალსახელი.
 ენკლიტიკა ისევე ბუნებრივია ქართული მეტყველებისთვის, როგორც მისი საპირისპირო შემთხვევა - პროკლიტიკა. მაგრამ თუ გავითვალისწინებთ სალიტერატურო [[ენა (მეტყველება)|ენის]] ისტორიისა და [[დიალექტი|დიალექტების]] მონაცემებს, ცხადი ხდება ენკლიტიკური პროცესის უპირატესობა. ამ ვარაუდს რამდენიმე მომენტი უჭერს მხარს:<br />
-ა) [[ქართული ენა|ქართული ენის]] სიტყვემახვილის ბუნება (მდებარეობა), რომელიც სიტყვის გაზრდის შესაძლებლობას იძლევა; <br />
+ა) [[ქართული ენა|ქართული ენის]] სიტყვამახვილის ბუნება (მდებარეობა), რომელიც სიტყვის გაზრდის შესაძლებლობას იძლევა; <br />
 ბ) ზმნის ანალიზურ ფორმებსა და შედგენილ შემასმენელში მეშველი ზმნის შერწყმის ტენდენცია; <br />
-გ) თანდებულების სახელებთან შერწყმის ისტორიულად თვალსაჩინო პროცესი; <br /> დ) ზოგი კავშირისა და ნაწილაკის ენკლიტიკური მიერთება წინამავალ სიტყვასთან
+გ) თანდებულების სახელებთან შერწყმის ისტორიულად თვალსაჩინო პროცესი; <br /> დ) ზოგი კავშირისა და ნაწილაკის ენკლიტიკური მიერთება წინამავალ სიტყვასთან (მაგ– მესხური – ღვდელი მოვიყ-ვანო-ნა < მოვიყვანო-უნდა და მისთ). <br /> გასათვალისწინებელია აგრეთვე სხვა ფაქტორებიც – სინტაქსური წყობის მოთხოვნები, სინტაგმატური კავშირები, სიტყვათა სემანტიკური „მიზიდულობა, რომლებიც რიგ შემთხვევებში განაპირობებენ პროსოდიული სურათის არაერთგვაროვნებას.
-(მაგ– მესხური – ღედელი მოვიყ-ვანო-ნა < მოვიყვანო-უნდა და მისთ). <br /> გასათვალისწინებელია აგრეთვე სხვა ფაქტორებიც – სინტაქსური წყობის მოთხოვნები,
-სინტაგმატური კავშირები, სიტყვათა სემანტიკური „მიზიდულობა, რომლებიც რიგ შემთხვევებში განაპირობებენ პროსოდიული სურათის არაერთგვაროგვნებას.
-ფრაზის რიტმიკული სეგმენტაციის თვალსაზრისით მეტად საყურადღებოა და კავშირის ქცევა იმ პოზიციებში, სადაც ენკლიტიკისა და პროკლიტიკისათვის თანაბარი გარემოა შექმნილი, მაგ., ერთგვარწევრებიან წინადადებებში „პაპა და ბებია დღეს სოფელში წავიდნენ“ და „ბებია და პაპა დღეს სოფელში წავიდნენ“. პირველ წინადადებაში ინტონაციურად სიტყვათა კაეშირი „პაპა და“ ენკლიტიკური მონაკვეთია და მარცვალთა რაოდენობით, ჩვეულებრისამებრ, არ აღემატება მომდეენო მონაკვეთს „ბებია“ და „პაპა“ არაბუნებრივია იმის გამო, რომ ენკლიტიკის შემთხვევაში „ბებია და“ პირველი მონაკვეთი მეტია მომდევნოზე. აღწერილი ვითარება შეინიშნება კომპოზიტების სტრუქტურაში, პოეტურ მეტყველებაში და ა. შ.
+ფრაზის რიტმიკული სეგმენტაციის თვალსაზრისით მეტად საყურადღებოა და კავშირის ქცევა იმ პოზიციებში, სადაც ენკლიტიკისა და პროკლიტიკისათვის თანაბარი გარემოა შექმნილი, მაგ., ერთგვარწევრებიან წინადადებებში „პაპა და ბებია დღეს სოფელში წავიდნენ“ და „ბებია და პაპა დღეს სოფელში წავიდნენ“. პირველ წინადადებაში ინტონაციურად სიტყვათა კავშირი „პაპა და“ ენკლიტიკური მონაკვეთია და მარცვალთა რაოდენობით, ჩვეულებისამებრ, არ აღემატება მომდევნო მონაკვეთს „ბებია“ და „პაპა“ არაბუნებრივია იმის გამო, რომ ენკლიტიკის შემთხვევაში „ბებია და“ პირველი მონაკვეთი მეტია მომდევნოზე. აღწერილი ვითარება შეინიშნება კომპოზიტების სტრუქტურაში, პოეტურ მეტყველებაში და ა. შ.
 ''ა. არაბული''
@@ ხაზი 14: / ხაზი 12: @@
-ლიტ:
+== ლიტერატურა ==
-არაბული ა. ენკლიტიკის ბუნებისათვის ქართულში. – კრ: „ვარლამ თოფურია – 100“, თბ., 2001.
+* არაბული ა. ენკლიტიკის ბუნებისათვის ქართულში. – კრ: „ვარლამ თოფურია – 100“, თბ., 2001.
 ==წყარო==
 [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]
 [[კატეგორია:ენათმეცნიერება]]