ვარხაგი - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 21:05, 13 ოქტომბერი 2023-ზე

2023-10-13T21:05:47Z

Tkenchoshvili 20:54, 13 ოქტომბერი 2023-ზე

2023-10-13T20:54:51Z

Tkenchoshvili 09:49, 3 ოქტომბერი 2023-ზე

2023-10-03T09:49:05Z

Tkenchoshvili 12:15, 18 დეკემბერი 2018-ზე

2018-12-18T12:15:58Z

Echelidze: ახალი გვერდი: '''ვარხაგ-ი''' ''(ოს. Уæрхæг)'' – ნართული ეპოსის პერსონაჟი, [[ნართა|ნარ...

2018-07-09T09:28:50Z

ახალი გვერდი: '''ვარხაგ-ი''' ''(ოს. Уæрхæг)'' – ნართული ეპოსის პერსონაჟი, [[ნართა|ნარ...

ახალი გვერდი

'''ვარხაგ-ი''' ''(ოს. Уæрхæг)'' – ნართული ეპოსის პერსონაჟი, [[ნართა|ნართების]] პირველწინაპარი, უფრო ზუსტად ნართების უმთავრესი გვარის – [[ახსართაგათა]]ს ფუძემდებელი, [[საინაგ-ალდარი]]ს ასულის – [[საინაგონი]]ს ქმარი, ტყუპი ვაჟების – [[ახსარი]]სა და [[ახსართაგი]]ს (დიგორულ ვარიანტებში ახსნართისა და ახსნართაგის) მამა; ზოგიერთი გადმოცემით, ჰყავს დაბერებული ცალთვალა და, რომელიც წითელ ხეობაში ტბისპირას მდგარ კარავში ცხოვრობს თავის ქმართან – „მზის თანამესუფრესთან“ ერთად.

ვარხაგს ვაჟები ცისკრის ვარსკვლავის – ბონვარნონის ამოსვლამდე შეეძინა. ტყუპების დაბადებით უზომოდ გახარებულმა მამამ წვეულება სულ ნადირის ხორცით გამართა; დაპატიჟა ზეციური მჭედელი – [[ქურდალაგონი]], ზღვის სიღრმეთა მბრძანებელი – [[დონბეთირი]], სიმამრი – საინაგ-ალდარი, სახელოვანი ნართები [[ბორა|ბორასა]] და [[ალიმბეგი]]ს მეთაურობით. ქურდალაგონმა ვარხაგის შვილებს სახელები დაარქვა და მამას ზეციურ სამჭედლოში ციური ფოლადისაგან – [[ფათიგი|ფატიგი]]საგან გამოჭედილი ჯადოსნური [[სალამური]] უსახსოვრა. კვირიდან კვირამდე იქეიფეს სტუმრებმა და დაიშალნენ. მოგვიანებით, ვაჟების გაუჩინარების შემდეგ, უკვე დაბერებული ვარხაგი ისე დაჩაჩანაკდა, რომ იგი ნართებმა მწყემსად დაიყენეს. მხოლოდ შვილიშვილებმა – [[ურუზმაგი|ურუზმაგმა]] და [[ხამიცი|ხამიცმა]] მოიკითხეს იგი, სახლში წამოიყვანეს და თავიანთი დედა, ვარხაგის უმცროსი ვაჟის – ახსართაგის ქვრივი – [[ძერასა]] შერთეს ცოლად (ამ ეპიზოდში იკვეთება ოსებში მოქმედი ლევირატის წესი). ქორწინების წლისთავზე ვარხაგი გარდაიცვალა ისე, რომ შვილი არ შესძენია.

სახელი Уæрхæг, ვ. აბაევის მიხედვით, ნაწარმოებია *уæрг-, *уæрх- „[[მგელი]]“ სიტყვიდან, რომელიც ირანულ *ყარკა („მგელი“) ფორმას უკავშირდება. *уæрг-, *уæрх- ძირები, მისივე აზრით, შემორჩენილია მხოლოდ ნართული ეპოსის პერსონაჟთა სახელებში. ეს არის საკუთრივ Уæрх-аг, Уæрх-танæг და Уæрг-он („[[ქურდალაგონი]]“). „მგლის“ აღმნიშვნელი ძველი ოსური (ალანური) სიტყვა *уæрг-, *уæрх- ჩვეულებრივი ხმარებიდან ტოტემური ცხოველის
სახელის ტაბუაციის შედეგად ამოვარდა და შეიცვალა ნასესხები ტერმინით бирæгъ. აღნიშნულ მოსაზრებას მხარს უჭერს, ერთი მხრივ, ვარხაგის (მგლის) ტყუპი ვაჟების – ახსარისა და ახსართაგის, ხოლო მეორე მხრივ ძუ მგლის მიერ ნაკვები ტყუპების – რომულისა და რემის ლეგენდების შედარებითი ანალიზი.
როგორც ჩანს, ოსური (ალანური) და რომაული გადმოცემები, თავიანთი გენეზისით, ერთიდაიგივე ტოტემისტური [[მითი]]ს ორ ვარიანტს წარმოადგენენ (თავდაპირველ ბირთვში საუბარი უნდა ყოფილიყო ხალხის, ტომის წარმოშობაზე ტოტემური ცხოველისაგან, ე. ი. მგლისაგან: ოსურ ვარიანტში, პირველწინაპარი – მგელი გადაიქცა ადამიანად, რომლის სახელია „მგელი“, რომაულში კი, მართალია, ტყუპები ადამიანური წყვილისგან გაჩნდნენ,
მაგრამ ძუ მგლის მიერ არიან ნაკვებნი). ზემოაღნიშნული გარემოება კიდევ ერთხელ გვარწმუნებს იმაში, რომ ნართული ეპოსის ეს ეპიზოდი არამცდაარმც არ შექმნილა კავკასიურ გარემოში.

==ლიტერატურა==
*Осетинские нартские сказания. Дзауджикау, 1948;
*Абаев В. И. Историко-этимологический словарь осетинского языка. Т. 4. Л., 1989;
*Таказов Ф. М. Архетипы культурного героя в осетинской мифологии // III Всероссийские Миллеровские чтения. Материалы научной конференции 4-5 октября 2012 г. Владикавказ, 2012.

==წყარო==
[[კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები]]

[[კატეგორია:მითოლოგია]]
[[კატეგორია:კავკასიური მითები]]
[[კატეგორია:ოსური მითები]]
[[კატეგორია:ნართული ეპოსი]]
[[კატეგორია:ნართული ეპოსის პერსონაჟები]]

←წინა ვერსია		20:54, 13 ოქტომბერი 2023-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''ვარხაგ-ი''' ''(ოს. Уæрхæг)'' – ნართული [[ეპოსი]]ს [[პერსონაჟი]], [[ნართა\|ნართების]] პირველწინაპარი, უფრო ზუსტად ნართების უმთავრესი გვარის – [[ახსართაგათა]]ს ფუძემდებელი, [[საინაგ-ალდარი]]ს ასულის – [[საინაგონი]]ს ქმარი, ტყუპი ვაჟების – [[ახსარი]]სა და [[ახსართაგი]]ს (დიგორულ ვარიანტებში ახსნართისა და ახსნართაგის) მამა; ზოგიერთი გადმოცემით, ჰყავს დაბერებული [[ცალთვალა]] და, რომელიც წითელ ხეობაში ტბისპირას მდგარ კარავში ცხოვრობს თავის ქმართან – „მზის თანამესუფრესთან“ ერთად.	+	'''ვარხაგ-ი''' ''(ოს. Уæрхæг)'' – ნართული [[ეპოსი]]ს [[პერსონაჟი]], [[ნართა\|ნართების]] პირველწინაპარი, უფრო ზუსტად ნართების უმთავრესი გვარის – [[ახსართაგათა]]ს ფუძემდებელი, [[საინაგ-ალდარი]]ს ასულის – [[საინაგონი]]ს ქმარი, ტყუპი ვაჟების – [[ახსარი]]სა და [[ახსართაგი]]ს (დიგორულ ვარიანტებში ახსნართისა და ახსნართაგის) მამა; ზოგიერთი გადმოცემით, ჰყავს დაბერებული ცალთვალა და, რომელიც წითელ ხეობაში ტბისპირას მდგარ კარავში ცხოვრობს თავის ქმართან – „მზის თანამესუფრესთან“ ერთად.

	ვარხაგს ვაჟები ცისკრის ვარსკვლავის – ბონვარნონის ამოსვლამდე შეეძინა. ტყუპების დაბადებით უზომოდ გახარებულმა მამამ წვეულება სულ ნადირის ხორცით გამართა; დაპატიჟა ზეციური მჭედელი – [[ქურდალაგონი]], ზღვის სიღრმეთა მბრძანებელი – [[დონბეთირი]], სიმამრი – საინაგ-ალდარი, სახელოვანი ნართები [[ბორა\|ბორასა]] და [[ალიმბეგი]]ს მეთაურობით. ქურდალაგონმა ვარხაგის შვილებს სახელები დაარქვა და მამას ზეციურ სამჭედლოში ციური ფოლადისაგან – [[ფათიგი\|ფატიგი]]საგან გამოჭედილი ჯადოსნური [[სალამური]] უსახსოვრა. კვირიდან კვირამდე იქეიფეს სტუმრებმა და დაიშალნენ. მოგვიანებით, ვაჟების გაუჩინარების შემდეგ, უკვე დაბერებული ვარხაგი ისე დაჩაჩანაკდა, რომ იგი ნართებმა მწყემსად დაიყენეს. მხოლოდ შვილიშვილებმა – [[ურუზმაგი\|ურუზმაგმა]] და [[ხამიცი\|ხამიცმა]] მოიკითხეს იგი, სახლში წამოიყვანეს და თავიანთი დედა, ვარხაგის უმცროსი ვაჟის – ახსართაგის ქვრივი – [[ძერასა]] შერთეს ცოლად (ამ ეპიზოდში იკვეთება ოსებში მოქმედი ლევირატის წესი). ქორწინების წლისთავზე ვარხაგი გარდაიცვალა ისე, რომ შვილი არ შესძენია.		ვარხაგს ვაჟები ცისკრის ვარსკვლავის – ბონვარნონის ამოსვლამდე შეეძინა. ტყუპების დაბადებით უზომოდ გახარებულმა მამამ წვეულება სულ ნადირის ხორცით გამართა; დაპატიჟა ზეციური მჭედელი – [[ქურდალაგონი]], ზღვის სიღრმეთა მბრძანებელი – [[დონბეთირი]], სიმამრი – საინაგ-ალდარი, სახელოვანი ნართები [[ბორა\|ბორასა]] და [[ალიმბეგი]]ს მეთაურობით. ქურდალაგონმა ვარხაგის შვილებს სახელები დაარქვა და მამას ზეციურ სამჭედლოში ციური ფოლადისაგან – [[ფათიგი\|ფატიგი]]საგან გამოჭედილი ჯადოსნური [[სალამური]] უსახსოვრა. კვირიდან კვირამდე იქეიფეს სტუმრებმა და დაიშალნენ. მოგვიანებით, ვაჟების გაუჩინარების შემდეგ, უკვე დაბერებული ვარხაგი ისე დაჩაჩანაკდა, რომ იგი ნართებმა მწყემსად დაიყენეს. მხოლოდ შვილიშვილებმა – [[ურუზმაგი\|ურუზმაგმა]] და [[ხამიცი\|ხამიცმა]] მოიკითხეს იგი, სახლში წამოიყვანეს და თავიანთი დედა, ვარხაგის უმცროსი ვაჟის – ახსართაგის ქვრივი – [[ძერასა]] შერთეს ცოლად (ამ ეპიზოდში იკვეთება ოსებში მოქმედი ლევირატის წესი). ქორწინების წლისთავზე ვარხაგი გარდაიცვალა ისე, რომ შვილი არ შესძენია.

←წინა ვერსია		09:49, 3 ოქტომბერი 2023-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''ვარხაგ-ი''' ''(ოს. Уæрхæг)'' – ნართული ~~ეპოსის~~ პერსონაჟი, [[ნართა\|ნართების]] პირველწინაპარი, უფრო ზუსტად ნართების უმთავრესი გვარის – [[ახსართაგათა]]ს ფუძემდებელი, [[საინაგ-ალდარი]]ს ასულის – [[საინაგონი]]ს ქმარი, ტყუპი ვაჟების – [[ახსარი]]სა და [[ახსართაგი]]ს (დიგორულ ვარიანტებში ახსნართისა და ახსნართაგის) მამა; ზოგიერთი გადმოცემით, ჰყავს დაბერებული ცალთვალა და, რომელიც წითელ ხეობაში ტბისპირას მდგარ კარავში ცხოვრობს თავის ქმართან – „მზის თანამესუფრესთან“ ერთად.	+	'''ვარხაგ-ი''' ''(ოს. Уæрхæг)'' – ნართული [[ეპოსი]]ს [[პერსონაჟი]], [[ნართა\|ნართების]] პირველწინაპარი, უფრო ზუსტად ნართების უმთავრესი გვარის – [[ახსართაგათა]]ს ფუძემდებელი, [[საინაგ-ალდარი]]ს ასულის – [[საინაგონი]]ს ქმარი, ტყუპი ვაჟების – [[ახსარი]]სა და [[ახსართაგი]]ს (დიგორულ ვარიანტებში ახსნართისა და ახსნართაგის) მამა; ზოგიერთი გადმოცემით, ჰყავს დაბერებული [[ცალთვალა]] და, რომელიც წითელ ხეობაში ტბისპირას მდგარ კარავში ცხოვრობს თავის ქმართან – „მზის თანამესუფრესთან“ ერთად.

	ვარხაგს ვაჟები ცისკრის ვარსკვლავის – ბონვარნონის ამოსვლამდე შეეძინა. ტყუპების დაბადებით უზომოდ გახარებულმა მამამ წვეულება სულ ნადირის ხორცით გამართა; დაპატიჟა ზეციური მჭედელი – [[ქურდალაგონი]], ზღვის სიღრმეთა მბრძანებელი – [[დონბეთირი]], სიმამრი – საინაგ-ალდარი, სახელოვანი ნართები [[ბორა\|ბორასა]] და [[ალიმბეგი]]ს მეთაურობით. ქურდალაგონმა ვარხაგის შვილებს სახელები დაარქვა და მამას ზეციურ სამჭედლოში ციური ფოლადისაგან – [[ფათიგი\|ფატიგი]]საგან გამოჭედილი ჯადოსნური [[სალამური]] უსახსოვრა. კვირიდან კვირამდე იქეიფეს სტუმრებმა და დაიშალნენ. მოგვიანებით, ვაჟების გაუჩინარების შემდეგ, უკვე დაბერებული ვარხაგი ისე დაჩაჩანაკდა, რომ იგი ნართებმა მწყემსად დაიყენეს. მხოლოდ შვილიშვილებმა – [[ურუზმაგი\|ურუზმაგმა]] და [[ხამიცი\|ხამიცმა]] მოიკითხეს იგი, სახლში წამოიყვანეს და თავიანთი დედა, ვარხაგის უმცროსი ვაჟის – ახსართაგის ქვრივი – [[ძერასა]] შერთეს ცოლად (ამ ეპიზოდში იკვეთება ოსებში მოქმედი ლევირატის წესი). ქორწინების წლისთავზე ვარხაგი გარდაიცვალა ისე, რომ შვილი არ შესძენია.		ვარხაგს ვაჟები ცისკრის ვარსკვლავის – ბონვარნონის ამოსვლამდე შეეძინა. ტყუპების დაბადებით უზომოდ გახარებულმა მამამ წვეულება სულ ნადირის ხორცით გამართა; დაპატიჟა ზეციური მჭედელი – [[ქურდალაგონი]], ზღვის სიღრმეთა მბრძანებელი – [[დონბეთირი]], სიმამრი – საინაგ-ალდარი, სახელოვანი ნართები [[ბორა\|ბორასა]] და [[ალიმბეგი]]ს მეთაურობით. ქურდალაგონმა ვარხაგის შვილებს სახელები დაარქვა და მამას ზეციურ სამჭედლოში ციური ფოლადისაგან – [[ფათიგი\|ფატიგი]]საგან გამოჭედილი ჯადოსნური [[სალამური]] უსახსოვრა. კვირიდან კვირამდე იქეიფეს სტუმრებმა და დაიშალნენ. მოგვიანებით, ვაჟების გაუჩინარების შემდეგ, უკვე დაბერებული ვარხაგი ისე დაჩაჩანაკდა, რომ იგი ნართებმა მწყემსად დაიყენეს. მხოლოდ შვილიშვილებმა – [[ურუზმაგი\|ურუზმაგმა]] და [[ხამიცი\|ხამიცმა]] მოიკითხეს იგი, სახლში წამოიყვანეს და თავიანთი დედა, ვარხაგის უმცროსი ვაჟის – ახსართაგის ქვრივი – [[ძერასა]] შერთეს ცოლად (ამ ეპიზოდში იკვეთება ოსებში მოქმედი ლევირატის წესი). ქორწინების წლისთავზე ვარხაგი გარდაიცვალა ისე, რომ შვილი არ შესძენია.

←წინა ვერსია		12:15, 18 დეკემბერი 2018-ის ვერსია
ხაზი 24:		ხაზი 24:
	[[კატეგორია:ნართული ეპოსი]]		[[კატეგორია:ნართული ეპოსი]]
	[[კატეგორია:ნართული ეპოსის პერსონაჟები]]		[[კატეგორია:ნართული ეპოსის პერსონაჟები]]
		+	[[კატეგორია:ტყუპთა მითები]]

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''ვარხაგ-ი''' ''(ოს. Уæрхæг)'' – ნართული [[ეპოსი]]ს [[პერსონაჟი]], [[ნართა|ნართების]] პირველწინაპარი, უფრო ზუსტად ნართების უმთავრესი გვარის – [[ახსართაგათა]]ს ფუძემდებელი, [[საინაგ-ალდარი]]ს ასულის – [[საინაგონი]]ს ქმარი, ტყუპი ვაჟების – [[ახსარი]]სა და [[ახსართაგი]]ს (დიგორულ ვარიანტებში ახსნართისა და ახსნართაგის) მამა; ზოგიერთი გადმოცემით, ჰყავს დაბერებული ცალთვალა და, რომელიც წითელ ხეობაში ტბისპირას მდგარ კარავში ცხოვრობს თავის ქმართან – „მზის თანამესუფრესთან“ ერთად.
+'''ვარხაგ-ი''' ''(ოს. Уæрхæг)'' – ნართული [[ეპოსი]]ს [[პერსონაჟი]], [[ნართა|ნართების]] პირველწინაპარი, უფრო ზუსტად ნართების უმთავრესი გვარის – [[ახსართაგათა]]ს ფუძემდებელი, [[საინაგ-ალდარი]]ს ასულის – [[საინაგონი]]ს ქმარი, ტყუპი ვაჟების – [[ახსარი]]სა და [[ახსართაგი]]ს (დიგორულ ვარიანტებში ახსნართისა და ახსნართაგის) მამა; ზოგიერთი გადმოცემით, ჰყავს დაბერებული [[ცალთვალა]] და, რომელიც წითელ ხეობაში ტბისპირას მდგარ კარავში ცხოვრობს თავის ქმართან – „მზის თანამესუფრესთან“ ერთად.
 ვარხაგს ვაჟები ცისკრის ვარსკვლავის – ბონვარნონის ამოსვლამდე შეეძინა. ტყუპების დაბადებით უზომოდ გახარებულმა მამამ წვეულება სულ ნადირის ხორცით გამართა; დაპატიჟა ზეციური მჭედელი – [[ქურდალაგონი]], ზღვის სიღრმეთა მბრძანებელი – [[დონბეთირი]], სიმამრი – საინაგ-ალდარი, სახელოვანი ნართები [[ბორა|ბორასა]] და [[ალიმბეგი]]ს მეთაურობით. ქურდალაგონმა ვარხაგის შვილებს სახელები დაარქვა და მამას ზეციურ სამჭედლოში ციური ფოლადისაგან – [[ფათიგი|ფატიგი]]საგან გამოჭედილი ჯადოსნური [[სალამური]] უსახსოვრა. კვირიდან კვირამდე იქეიფეს სტუმრებმა და დაიშალნენ. მოგვიანებით, ვაჟების გაუჩინარების შემდეგ, უკვე დაბერებული ვარხაგი ისე დაჩაჩანაკდა, რომ იგი ნართებმა მწყემსად დაიყენეს. მხოლოდ შვილიშვილებმა – [[ურუზმაგი|ურუზმაგმა]] და [[ხამიცი|ხამიცმა]] მოიკითხეს იგი, სახლში წამოიყვანეს და თავიანთი დედა, ვარხაგის უმცროსი ვაჟის – ახსართაგის ქვრივი – [[ძერასა]] შერთეს ცოლად (ამ ეპიზოდში იკვეთება ოსებში მოქმედი ლევირატის წესი). ქორწინების წლისთავზე ვარხაგი გარდაიცვალა ისე, რომ შვილი არ შესძენია.
@@ ხაზი 5: / ხაზი 5: @@
 სახელი Уæрхæг, ვ. აბაევის მიხედვით, ნაწარმოებია *уæрг-, *уæрх- „[[მგელი]]“ სიტყვიდან, რომელიც ირანულ *ყარკა („მგელი“) ფორმას უკავშირდება. *уæрг-, *уæрх- ძირები, მისივე აზრით, შემორჩენილია მხოლოდ ნართული ეპოსის პერსონაჟთა სახელებში. ეს არის საკუთრივ Уæрх-аг, Уæрх-танæг და Уæрг-он („[[ქურდალაგონი]]“). „მგლის“ აღმნიშვნელი ძველი ოსური (ალანური) სიტყვა *уæрг-, *уæрх- ჩვეულებრივი ხმარებიდან ტოტემური ცხოველის
 სახელის ტაბუაციის შედეგად ამოვარდა და შეიცვალა ნასესხები ტერმინით бирæгъ. აღნიშნულ მოსაზრებას მხარს უჭერს, ერთი მხრივ, ვარხაგის (მგლის) ტყუპი ვაჟების – ახსარისა და ახსართაგის, ხოლო მეორე მხრივ ძუ მგლის მიერ ნაკვები ტყუპების – რომულისა და რემის ლეგენდების შედარებითი ანალიზი.
-როგორც ჩანს, ოსური (ალანური) და რომაული გადმოცემები, თავიანთი გენეზისით, ერთიდაიგივე ტოტემისტური [[მითი]]ს ორ ვარიანტს წარმოადგენენ (თავდაპირველ ბირთვში საუბარი უნდა ყოფილიყო ხალხის, ტომის წარმოშობაზე ტოტემური ცხოველისაგან, ე. ი. მგლისაგან: ოსურ ვარიანტში, პირველწინაპარი – მგელი გადაიქცა ადამიანად, რომლის სახელია „მგელი“, რომაულში კი, მართალია, ტყუპები ადამიანური წყვილისგან გაჩნდნენ,
+როგორც ჩანს, ოსური (ალანური) და რომაული გადმოცემები, თავიანთი გენეზისით, ერთიდაიგივე ტოტემისტური [[მითი]]ს ორ ვარიანტს წარმოადგენენ (თავდაპირველ ბირთვში საუბარი უნდა ყოფილიყო ხალხის, ტომის წარმოშობაზე ტოტემური ცხოველისაგან, ე. ი. მგლისაგან: ოსურ ვარიანტში, პირველწინაპარი – მგელი გადაიქცა ადამიანად, რომლის სახელია „მგელი“, რომაულში კი, მართალია, ტყუპები ადამიანური წყვილისგან გაჩნდნენ, მაგრამ ძუ მგლის მიერ არიან ნაკვებნი). ზემოაღნიშნული გარემოება კიდევ ერთხელ გვარწმუნებს იმაში, რომ ნართული ეპოსის ეს ეპიზოდი არამცდაარმც არ შექმნილა კავკასიურ გარემოში.
 მაგრამ ძუ მგლის მიერ არიან ნაკვებნი). ზემოაღნიშნული გარემოება კიდევ ერთხელ გვარწმუნებს იმაში, რომ ნართული ეპოსის ეს ეპიზოდი არამცდაარმც არ შექმნილა კავკასიურ გარემოში.