ვისრამიანი - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 13:14, 29 ივლისი 2025-ზე

2025-07-29T13:14:03Z

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2023-11-11T15:24:14Z

‎წყარო

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2023-11-11T15:23:44Z

‎წყარო

Masatiani 11:38, 19 ოქტომბერი 2023-ზე

2023-10-19T11:38:52Z

Masatiani 16:32, 18 ოქტომბერი 2023-ზე

2023-10-18T16:32:32Z

Tkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''„ვისრამიანი“''' – სპარსული წარმოშობის რომანი, რომელიც XII ს. ქ...

2023-08-23T14:25:02Z

ახალი გვერდი: '''„ვისრამიანი“''' – სპარსული წარმოშობის რომანი, რომელიც XII ს. ქ...

ახალი გვერდი

'''„ვისრამიანი“''' – სპარსული წარმოშობის რომანი, რომელიც XII ს. ქართველი მთარგმნელის მეოხებით ორიგინალური ნაწარმოების დონემდე ამაღლდა. სტრუქტურული ანალიზი აჩვენებს, რომ ვისრამიანს [[სიუჟეტი|სიუჟეტური]] მსგავსება აქვს ფრანგულ-კელტურ ტრისტან და იზოლდას რომანთან და ქართულ [[თქმულება აბესალომსა და ეთერზე|აბესალომ და ეთერის თქმულებასთან]]. საშუალო საუკუნეების სამ ერთმანეთისაგან დაცილებულ ქვეყანაში ერთნაირი მხატვრული მოვლენები წარმოიშვა, თითოეული საკუთარ ეროვნულ წანამძღვართა საფუძველზე.

''მ. ჩიქოვანი''

==ლიტერატურა==
* ვისრამიანი, 1962;
* ქართული ლიტ. ისტ., II, 1960;
* მ. ჩიქოვანი, საშუალო საუკუნეების სამი რომანი. „მაცნე“, 1968
==იხილე აგრეთვე==
[https://catalog.nplg.gov.ge/search~S1*geo?/t{u10D5}{u10D8}{u10E1}{u10E0}{u10D0}{u10DB}{u10D8}{u10D0}{u10DC}{u10D8}/t~5~8~h~g~0~b~8~0~c~8/1%2C54%2C100%2CB/frameset&FF=t~5~8~h~g~0~b~8~0~c~8&1%2C%2C24 ვისრამიანი]
==წყარო==
[[ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი: ნაწილი I]]
[[კატეგორია:ლიტერატურა]]
[[კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა]]

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 [[ფაილი:Visramiani.jpg|thumb|„ვისრამიანი - ნაწყვეტი ხელნაწერიდან (S-3702)]]
-'''„ვისრამიანი"''' (XII ს.) — ქართული მწერლობის უმნიშვნელოვანესი ძეგლი, რომელმაც დიდი როლი შეასრულა ქართული პროზის შემდგომ განვითარებაში. „ვისრამიანი“ XI ს. სპარსელი პოეტის ფახრ-ედ-დინ გორგანის პოემის „ვის ო რამინის“ დიდოსტატური პროზაული თარგმანია. როგორც თვით გორგანი აღნიშნავს პოემის შესავალში, თხზულებას საფუძვლად დაედვა ისლამამდელ ეპოქაში შემუშავებული, ერთ დროს პოპულარული, შემდგომ მივიწყებული ფაჰლაური სიუჟეტი: ხანშიშესული მეფის მოაბადის, მისი ახალგაზრდა მეუღლის ვისისა და ხელმწიფის ჭაბუკი ძმის რამინის სამიჯნურო სამკუთხედი… ცხადია, ეს არ ნიშნავს, თითქოს გორგანიმ უცვლელად გალექსა თავისი წყარო. მთავარი განსხვავება რომანის სიუჟეტურ ინტრიგებში კი არ არის საძებარი, არამედ მის ახლებურ გააზრებაში, გმირების მხატვრულ სახეთა ხორცშესხმაში, იდეურ, ეთიკურ და [[ესთეტიკა|ესთეტიკურ]] პოზიციაში. გორგანი თავისი ეპოქის შვილია, მისი პოემა ყოველმხრივ ეხმაურება იმ [[რენესანსი|რენესანსულ]] განწყობილებას, რომელიც X-XI სს. [[ირანი|ირანში]] სუფევდა და უპირატესად მშობლიური ირანული კულტურის აღორძინებაში გამოიხატებოდა. ანალოგიური ვითარებით უნდა აიხსნას ქართველი მკითხველის დაინტერესება ამ ძეგლით, რომლის თარგმანი შესრულდა არაუგვიანეს XII ს. შუა წლებისა, ქართული კულტურის ზეობის ხანაში. ტრადიცია მთარგმნელის პატივს [[სარგის თმოგველი|სარგის თმოგველს]] მიაკუთვნებს. გაოცებას იწვევს მთარგმნელის უნარი — დაძებნოს სპარსული მხატვრული ხერხების ზუსტი ქართული შესატყვისი, გადმოიღოს არა შიშველი სიტყვა, არამედ ფრთაშესხმული სული და მით შექმნას ორიგინალის ტოლფასოვანი შედევრი. მთარგმნელი სიზუსტის დასაცავად პოეტურ ძეგლს პროზად თარგმნის, მოკლე, ბეითის შესატყვისი სხარტი ფრაზებით. მხატვრულ სახეთა გაქართულება და ეროვნული სპეციფიკის გამჟღავნება არასოდეს სცილდება თარგმანისთვის ნებადართულ ფარგლებს. ჯეიჰუნის (ჯეონის) ნაცვლად ზოგჯერ მტკვრის მოხსენიება, მასწავლებლისა და მოწაფის შენაცვლება ხუცითა და დიაკვნით, ისევე როგორც ხმელი [[ჭადარი|ჭადრისა]] — მყრალი [[ანწლი|ანწლით]] არავითარ შემთხვევაში არ გულისხმობს ორიგინალისადმი თავისუფალ, მით უფრო — თვითნებურ დამოკიდებულებას. სამართლიანად არის აღნიშნული, რომ ქართველი მთარგმნელი ერთგვარად თანამშრომლობს ავტორთან, მისი ჩანაფიქრი გახსნილ, კომენტირებულ რედაქციას გვთავაზობს ხშირად. ამიტომაც სწორედ ქართულ თარგმანში გამჟღავნდა მკვეთრად ორიგინალის რომანული ჟღერადობა და ფსიქოლოგიური სიმართლე. ქართველი მთარგმნელისათვის, ისევე როგორც გორგანისათვის, „ვისრამიანი“ უპირველესად მიჯნურთა ტრაგედიაა, ადამიანის პიროვნული თავისუ- ფლებისა და ბედნიერებისადმი მიძღვნილი ჰიმნი („ვინცა მიჯნური არაა, არცა კაცია“). ნებისმიერად აღებული ადგილი მოწმობს მთარგმნელის დიდოსტატობას (თუ ორიგინალში უბრალოდ ნათქვამია: „მინდორი ძაღლებით აივსო“, თარგმანში არის: „ძაღლისა სიმრავლისაგან მიწასა ზედა ნემსი აღარ დავარდებოდა“; თუ დედანშია: „მოეხვია ერთმანეთს ტვია და შიმშადი“, თარგმანში არის: „ერთმანეთსა მოეხვივნეს, ვითა უსურვაზნი“; თუ დედანშია: „სიყვარულის დაღით დამიბნელე დღე, ორად მოხარე ჩემი ნორჩი სარო“, თარგმანში არის: „მიჯნურობისა დაღითა ნათელი დღე გაგიშავებია, სიხარული ჭირად შემცვალებია, სიცილი — ტირილად, სიმრთელე — სნეულებად და [[ისარი|ისრისაებრი]] ნაკვეთი [[მშვილდი|მშვილდად]] შემქმნია“...). თარგმანის მხატვრულმა სიზუსტემ განაპირობა ის გარემოება, რომ სპარსული ტექსტის მოშველიებით გასწორდა და გაიმართა ქართული ტექსტი, რომელიც სრული სახით ხუთჯერ არის გამოქვეყნებული: 1884 წ. [[ჭავჭავაძე ილია|ი. ჭავჭავაძის]], [[სარაჯიშვილი ალექსანდრე|ა. სარაჯიშვილისა]] და [[უმიკაშვილი პეტრე|პ. უმიკაშვილის]] რედაქციით; 1938 წ. ა. ბარამიძის, [[ინგოროყვა პავლე|პ. ინგოროყვასა]] და [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძის]] რედაქციით; 1960 წ. ი. ლოლაშვილის რედაქციით („ჩვენი საუნჯე“, ტ. 2); 1962 წ. [[გვახარია ალექსანდრე|ა. გვახარიას]] და [[თოდუა მაგალი|მ. თოდუას]] რედაქციით (ვარიანტებითა და ვრცელი გამოკვლევითურთ); 1964 წ. — იგივე ტექსტის მასობრივი გამოცემა. ქართული ვისრამიანი თარგმნილია რუსულად (ს. იორდანიშვილის მიერ), ინგლისურად ([[უორდროპი ოლივერ|ო. უორდროპის]] მიერ) და გერმანულად (კ. ჩხენკელის მიერ შემოკლებულად). ქართული თარგმანის მოშველიებით მ. თოდუამ და ა. გვახარიამ მოამზადეს სპარსული ორიგინალის კრიტიკული ტექსტი, რომელიც 1970 წ. გამოქვეყნდა თეირანში.
+'''„ვისრამიანი"''' (XII ს.) — ქართული მწერლობის უმნიშვნელოვანესი ძეგლი, რომელმაც დიდი როლი შეასრულა ქართული პროზის შემდგომ განვითარებაში. „ვისრამიანი“ XI ს. სპარსელი პოეტის ფახრ-ედ-დინ გორგანის [[პოემა|პოემის]] „ვის ო რამინის“ დიდოსტატური პროზაული თარგმანია. როგორც თვით გორგანი აღნიშნავს პოემის შესავალში, თხზულებას საფუძვლად დაედვა ისლამამდელ ეპოქაში შემუშავებული, ერთ დროს პოპულარული, შემდგომ მივიწყებული ფაჰლაური სიუჟეტი: ხანშიშესული მეფის მოაბადის, მისი ახალგაზრდა მეუღლის ვისისა და ხელმწიფის ჭაბუკი ძმის რამინის სამიჯნურო სამკუთხედი… ცხადია, ეს არ ნიშნავს, თითქოს გორგანიმ უცვლელად გალექსა თავისი წყარო. მთავარი განსხვავება რომანის სიუჟეტურ ინტრიგებში კი არ არის საძებარი, არამედ მის ახლებურ გააზრებაში, გმირების მხატვრულ სახეთა ხორცშესხმაში, იდეურ, ეთიკურ და [[ესთეტიკა|ესთეტიკურ]] პოზიციაში. გორგანი თავისი ეპოქის შვილია, მისი პოემა ყოველმხრივ ეხმაურება იმ [[რენესანსი|რენესანსულ]] განწყობილებას, რომელიც X-XI სს. [[ირანი|ირანში]] სუფევდა და უპირატესად მშობლიური ირანული კულტურის აღორძინებაში გამოიხატებოდა. ანალოგიური ვითარებით უნდა აიხსნას ქართველი მკითხველის დაინტერესება ამ ძეგლით, რომლის თარგმანი შესრულდა არაუგვიანეს XII ს. შუა წლებისა, ქართული კულტურის ზეობის ხანაში. ტრადიცია მთარგმნელის პატივს [[სარგის თმოგველი|სარგის თმოგველს]] მიაკუთვნებს. გაოცებას იწვევს მთარგმნელის უნარი — დაძებნოს სპარსული მხატვრული ხერხების ზუსტი ქართული შესატყვისი, გადმოიღოს არა შიშველი სიტყვა, არამედ ფრთაშესხმული სული და მით შექმნას ორიგინალის ტოლფასოვანი შედევრი. მთარგმნელი სიზუსტის დასაცავად პოეტურ ძეგლს პროზად თარგმნის, მოკლე, ბეითის შესატყვისი სხარტი ფრაზებით. მხატვრულ სახეთა გაქართულება და ეროვნული სპეციფიკის გამჟღავნება არასოდეს სცილდება თარგმანისთვის ნებადართულ ფარგლებს. ჯეიჰუნის (ჯეონის) ნაცვლად ზოგჯერ მტკვრის მოხსენიება, მასწავლებლისა და მოწაფის შენაცვლება ხუცითა და დიაკვნით, ისევე როგორც ხმელი [[ჭადარი|ჭადრისა]] — მყრალი [[ანწლი|ანწლით]] არავითარ შემთხვევაში არ გულისხმობს ორიგინალისადმი თავისუფალ, მით უფრო — თვითნებურ დამოკიდებულებას. სამართლიანად არის აღნიშნული, რომ ქართველი მთარგმნელი ერთგვარად თანამშრომლობს ავტორთან, მისი ჩანაფიქრი გახსნილ, კომენტირებულ რედაქციას გვთავაზობს ხშირად. ამიტომაც სწორედ ქართულ თარგმანში გამჟღავნდა მკვეთრად ორიგინალის რომანული ჟღერადობა და ფსიქოლოგიური სიმართლე. ქართველი მთარგმნელისათვის, ისევე როგორც გორგანისათვის, „ვისრამიანი“ უპირველესად მიჯნურთა ტრაგედიაა, ადამიანის პიროვნული თავისუ- ფლებისა და ბედნიერებისადმი მიძღვნილი ჰიმნი („ვინცა მიჯნური არაა, არცა კაცია“). ნებისმიერად აღებული ადგილი მოწმობს მთარგმნელის დიდოსტატობას (თუ ორიგინალში უბრალოდ ნათქვამია: „მინდორი ძაღლებით აივსო“, თარგმანში არის: „ძაღლისა სიმრავლისაგან მიწასა ზედა ნემსი აღარ დავარდებოდა“; თუ დედანშია: „მოეხვია ერთმანეთს ტვია და შიმშადი“, თარგმანში არის: „ერთმანეთსა მოეხვივნეს, ვითა უსურვაზნი“; თუ დედანშია: „სიყვარულის დაღით დამიბნელე დღე, ორად მოხარე ჩემი ნორჩი სარო“, თარგმანში არის: „მიჯნურობისა დაღითა ნათელი დღე გაგიშავებია, სიხარული ჭირად შემცვალებია, სიცილი — ტირილად, სიმრთელე — სნეულებად და [[ისარი|ისრისაებრი]] ნაკვეთი [[მშვილდი|მშვილდად]] შემქმნია“...). თარგმანის მხატვრულმა სიზუსტემ განაპირობა ის გარემოება, რომ სპარსული ტექსტის მოშველიებით გასწორდა და გაიმართა ქართული ტექსტი, რომელიც სრული სახით ხუთჯერ არის გამოქვეყნებული: 1884 წ. [[ჭავჭავაძე ილია|ი. ჭავჭავაძის]], [[სარაჯიშვილი ალექსანდრე|ა. სარაჯიშვილისა]] და [[უმიკაშვილი პეტრე|პ. უმიკაშვილის]] რედაქციით; 1938 წ. ა. ბარამიძის, [[ინგოროყვა პავლე|პ. ინგოროყვასა]] და [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძის]] რედაქციით; 1960 წ. ი. ლოლაშვილის რედაქციით („ჩვენი საუნჯე“, ტ. 2); 1962 წ. [[გვახარია ალექსანდრე|ა. გვახარიას]] და [[თოდუა მაგალი|მ. თოდუას]] რედაქციით (ვარიანტებითა და ვრცელი გამოკვლევითურთ); 1964 წ. — იგივე ტექსტის მასობრივი გამოცემა. ქართული ვისრამიანი თარგმნილია რუსულად (ს. იორდანიშვილის მიერ), ინგლისურად ([[უორდროპი ოლივერ|ო. უორდროპის]] მიერ) და გერმანულად (კ. ჩხენკელის მიერ შემოკლებულად). ქართული თარგმანის მოშველიებით მ. თოდუამ და ა. გვახარიამ მოამზადეს სპარსული ორიგინალის კრიტიკული ტექსტი, რომელიც 1970 წ. გამოქვეყნდა თეირანში.
 ==ლიტერატურა==

@@ ხაზი 15: / ხაზი 15: @@
 * [[ქართული მწერლობა: ლექსიკონი-ცნობარი]]
+[[კატეგორია:ქართული მწერლობა]]
 [[კატეგორია:ძველი ქართული მწერლობა]]
 [[კატეგორია:სპარსული ლიტერატურა]]
 [[კატეგორია:ქართული თარგმანები]]

@@ ხაზი 17: / ხაზი 17: @@
 [[კატეგორია:ძველი ქართული მწერლობა]]
-[[კატეგორია:სპარსულ-ქართული ლიტერატურული ურთიერთობები]]
+[[კატეგორია:სპარსული ლიტერატურა]]
 [[კატეგორია:ქართული თარგმანები]]

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 [[ფაილი:Visramiani.jpg|thumb|„ვისრამიანი - ნაწყვეტი ხელნაწერიდან (S-3702)]]
-'''ვისრამიანი''' (XII ს.) — ქართული მწერლობის უმნიშვნელოვანესი ძეგლი, რომელმაც დიდი როლი შეასრულა ქართული პროზის შემდგომ განვითარებაში. „ვისრამიანი“ XI ს. სპარსელი პოეტის ფახრ-ედ-დინ გორგანის პოემის „ვის ო რამინის“ დიდოსტატური პროზაული თარგმანია. როგორც თვით გორგანი აღნიშნავს პოემის შესავალში, თხზულებას საფუძვლად დაედვა ისლამამდელ ეპოქაში შემუშავებული, ერთ დროს პოპულარული, შემდგომ მივიწყებული ფაჰლაური სიუჟეტი: ხანშიშესული მეფის მოაბადის, მისი ახალგაზრდა მეუღლის ვისისა და ხელმწიფის ჭაბუკი ძმის რამინის სამიჯნურო სამკუთხედი… ცხადია, ეს არ ნიშნავს, თითქოს გორგანიმ უცვლელად გალექსა თავისი წყარო. მთავარი განსხვავება რომანის სიუჟეტურ ინტრიგებში კი არ არის საძებარი, არამედ მის ახლებურ გააზრებაში, გმირების მხატვრულ სახეთა ხორცშესხმაში, იდეურ, ეთიკურ და [[ესთეტიკა|ესთეტიკურ]] პოზიციაში. გორგანი თავისი ეპოქის შვილია, მისი პოემა ყოველმხრივ ეხმაურება იმ [[რენესანსი|რენესანსულ]] განწყობილებას, რომელიც X-XI სს. [[ირანი|ირანში]] სუფევდა და უპირატესად მშობლიური ირანული კულტურის აღორძინებაში გამოიხატებოდა. ანალოგიური ვითარებით უნდა აიხსნას ქართველი მკითხველის დაინტერესება ამ ძეგლით, რომლის თარგმანი შესრულდა არაუგვიანეს XII ს. შუა წლებისა, ქართული კულტურის ზეობის ხანაში. ტრადიცია მთარგმნელის პატივს [[სარგის თმოგველი|სარგის თმოგველს]] მიაკუთვნებს. გაოცებას იწვევს მთარგმნელის უნარი — დაძებნოს სპარსული მხატვრული ხერხების ზუსტი ქართული შესატყვისი, გადმოიღოს არა შიშველი სიტყვა, არამედ ფრთაშესხმული სული და მით შექმნას ორიგინალის ტოლფასოვანი შედევრი. მთარგმნელი სიზუსტის დასაცავად პოეტურ ძეგლს პროზად თარგმნის, მოკლე, ბეითის შესატყვისი სხარტი ფრაზებით. მხატვრულ სახეთა გაქართულება და ეროვნული სპეციფიკის გამჟღავნება არასოდეს სცილდება თარგმანისთვის ნებადართულ ფარგლებს. ჯეიჰუნის (ჯეონის) ნაცვლად ზოგჯერ მტკვრის მოხსენიება, მასწავლებლისა და მოწაფის შენაცვლება ხუცითა და დიაკვნით, ისევე როგორც ხმელი [[ჭადარი|ჭადრისა]] — მყრალი [[ანწლი|ანწლით]] არავითარ შემთხვევაში არ გულისხმობს ორიგინალისადმი თავისუფალ, მით უფრო — თვითნებურ დამოკიდებულებას. სამართლიანად არის აღნიშნული, რომ ქართველი მთარგმნელი ერთგვარად თანამშრომლობს ავტორთან, მისი ჩანაფიქრი გახსნილ, კომენტირებულ რედაქციას გვთავაზობს ხშირად. ამიტომაც სწორედ ქართულ თარგმანში გამჟღავნდა მკვეთრად ორიგინალის რომანული ჟღერადობა და ფსიქოლოგიური სიმართლე. ქართველი მთარგმნელისათვის, ისევე როგორც გორგანისათვის, „ვისრამიანი“ უპირველესად მიჯნურთა ტრაგედიაა, ადამიანის პიროვნული თავისუ- ფლებისა და ბედნიერებისადმი მიძღვნილი ჰიმნი („ვინცა მიჯნური არაა, არცა კაცია“). ნებისმიერად აღებული ადგილი მოწმობს მთარგმნელის დიდოსტატობას (თუ ორიგინალში უბრალოდ ნათქვამია: „მინდორი ძაღლებით აივსო“, თარგმანში არის: „ძაღლისა სიმრავლისაგან მიწასა ზედა ნემსი აღარ დავარდებოდა“; თუ დედანშია: „მოეხვია ერთმანეთს ტვია და შიმშადი“, თარგმანში არის: „ერთმანეთსა მოეხვივნეს, ვითა უსურვაზნი“; თუ დედანშია: „სიყვარულის დაღით დამიბნელე დღე, ორად მოხარე ჩემი ნორჩი სარო“, თარგმანში არის: „მიჯნურობისა დაღითა ნათელი დღე გაგიშავებია, სიხარული ჭირად შემცვალებია, სიცილი — ტირილად, სიმრთელე — სნეულებად და [[ისარი|ისრისაებრი]] ნაკვეთი [[მშვილდი|მშვილდად]] შემქმნია“...). თარგმანის მხატვრულმა სიზუსტემ განაპირობა ის გარემოება, რომ სპარსული ტექსტის მოშველიებით გასწორდა და გაიმართა ქართული ტექსტი, რომელიც სრული სახით ხუთჯერ არის გამოქვეყნებული: 1884 წ. [[ჭავჭავაძე ილია|ი. ჭავჭავაძის]], [[სარაჯიშვილი ალექსანდრე|ა. სარაჯიშვილისა]] და [[უმიკაშვილი პეტრე|პ. უმიკაშვილის]] რედაქციით; 1938 წ. ა. ბარამიძის, [[ინგოროყვა პავლე|პ. ინგოროყვასა]] და [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძის]] რედაქციით; 1960 წ. ი. ლოლაშვილის რედაქციით („ჩვენი საუნჯე“, ტ. 2); 1962 წ. [[გვახარია ალექსანდრე|ა. გვახარიას]] და [[თოდუა მაგალი|მ. თოდუას]] რედაქციით (ვარიანტებითა და ვრცელი გამოკვლევითურთ); 1964 წ. — იგივე ტექსტის მასობრივი გამოცემა. ქართული ვისრამიანი თარგმნილია რუსულად (ს. იორდანიშვილის მიერ), ინგლისურად ([[უორდროპი ოლივერ|ო. უორდროპის]] მიერ) და გერმანულად (კ. ჩხენკელის მიერ შემოკლებულად). ქართული თარგმანის მოშველიებით მ. თოდუამ და ა. გვახარიამ მოამზადეს სპარსული ორიგინალის კრიტიკული ტექსტი, რომელიც 1970 წ. გამოქვეყნდა თეირანში.
+'''„ვისრამიანი"''' (XII ს.) — ქართული მწერლობის უმნიშვნელოვანესი ძეგლი, რომელმაც დიდი როლი შეასრულა ქართული პროზის შემდგომ განვითარებაში. „ვისრამიანი“ XI ს. სპარსელი პოეტის ფახრ-ედ-დინ გორგანის პოემის „ვის ო რამინის“ დიდოსტატური პროზაული თარგმანია. როგორც თვით გორგანი აღნიშნავს პოემის შესავალში, თხზულებას საფუძვლად დაედვა ისლამამდელ ეპოქაში შემუშავებული, ერთ დროს პოპულარული, შემდგომ მივიწყებული ფაჰლაური სიუჟეტი: ხანშიშესული მეფის მოაბადის, მისი ახალგაზრდა მეუღლის ვისისა და ხელმწიფის ჭაბუკი ძმის რამინის სამიჯნურო სამკუთხედი… ცხადია, ეს არ ნიშნავს, თითქოს გორგანიმ უცვლელად გალექსა თავისი წყარო. მთავარი განსხვავება რომანის სიუჟეტურ ინტრიგებში კი არ არის საძებარი, არამედ მის ახლებურ გააზრებაში, გმირების მხატვრულ სახეთა ხორცშესხმაში, იდეურ, ეთიკურ და [[ესთეტიკა|ესთეტიკურ]] პოზიციაში. გორგანი თავისი ეპოქის შვილია, მისი პოემა ყოველმხრივ ეხმაურება იმ [[რენესანსი|რენესანსულ]] განწყობილებას, რომელიც X-XI სს. [[ირანი|ირანში]] სუფევდა და უპირატესად მშობლიური ირანული კულტურის აღორძინებაში გამოიხატებოდა. ანალოგიური ვითარებით უნდა აიხსნას ქართველი მკითხველის დაინტერესება ამ ძეგლით, რომლის თარგმანი შესრულდა არაუგვიანეს XII ს. შუა წლებისა, ქართული კულტურის ზეობის ხანაში. ტრადიცია მთარგმნელის პატივს [[სარგის თმოგველი|სარგის თმოგველს]] მიაკუთვნებს. გაოცებას იწვევს მთარგმნელის უნარი — დაძებნოს სპარსული მხატვრული ხერხების ზუსტი ქართული შესატყვისი, გადმოიღოს არა შიშველი სიტყვა, არამედ ფრთაშესხმული სული და მით შექმნას ორიგინალის ტოლფასოვანი შედევრი. მთარგმნელი სიზუსტის დასაცავად პოეტურ ძეგლს პროზად თარგმნის, მოკლე, ბეითის შესატყვისი სხარტი ფრაზებით. მხატვრულ სახეთა გაქართულება და ეროვნული სპეციფიკის გამჟღავნება არასოდეს სცილდება თარგმანისთვის ნებადართულ ფარგლებს. ჯეიჰუნის (ჯეონის) ნაცვლად ზოგჯერ მტკვრის მოხსენიება, მასწავლებლისა და მოწაფის შენაცვლება ხუცითა და დიაკვნით, ისევე როგორც ხმელი [[ჭადარი|ჭადრისა]] — მყრალი [[ანწლი|ანწლით]] არავითარ შემთხვევაში არ გულისხმობს ორიგინალისადმი თავისუფალ, მით უფრო — თვითნებურ დამოკიდებულებას. სამართლიანად არის აღნიშნული, რომ ქართველი მთარგმნელი ერთგვარად თანამშრომლობს ავტორთან, მისი ჩანაფიქრი გახსნილ, კომენტირებულ რედაქციას გვთავაზობს ხშირად. ამიტომაც სწორედ ქართულ თარგმანში გამჟღავნდა მკვეთრად ორიგინალის რომანული ჟღერადობა და ფსიქოლოგიური სიმართლე. ქართველი მთარგმნელისათვის, ისევე როგორც გორგანისათვის, „ვისრამიანი“ უპირველესად მიჯნურთა ტრაგედიაა, ადამიანის პიროვნული თავისუ- ფლებისა და ბედნიერებისადმი მიძღვნილი ჰიმნი („ვინცა მიჯნური არაა, არცა კაცია“). ნებისმიერად აღებული ადგილი მოწმობს მთარგმნელის დიდოსტატობას (თუ ორიგინალში უბრალოდ ნათქვამია: „მინდორი ძაღლებით აივსო“, თარგმანში არის: „ძაღლისა სიმრავლისაგან მიწასა ზედა ნემსი აღარ დავარდებოდა“; თუ დედანშია: „მოეხვია ერთმანეთს ტვია და შიმშადი“, თარგმანში არის: „ერთმანეთსა მოეხვივნეს, ვითა უსურვაზნი“; თუ დედანშია: „სიყვარულის დაღით დამიბნელე დღე, ორად მოხარე ჩემი ნორჩი სარო“, თარგმანში არის: „მიჯნურობისა დაღითა ნათელი დღე გაგიშავებია, სიხარული ჭირად შემცვალებია, სიცილი — ტირილად, სიმრთელე — სნეულებად და [[ისარი|ისრისაებრი]] ნაკვეთი [[მშვილდი|მშვილდად]] შემქმნია“...). თარგმანის მხატვრულმა სიზუსტემ განაპირობა ის გარემოება, რომ სპარსული ტექსტის მოშველიებით გასწორდა და გაიმართა ქართული ტექსტი, რომელიც სრული სახით ხუთჯერ არის გამოქვეყნებული: 1884 წ. [[ჭავჭავაძე ილია|ი. ჭავჭავაძის]], [[სარაჯიშვილი ალექსანდრე|ა. სარაჯიშვილისა]] და [[უმიკაშვილი პეტრე|პ. უმიკაშვილის]] რედაქციით; 1938 წ. ა. ბარამიძის, [[ინგოროყვა პავლე|პ. ინგოროყვასა]] და [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძის]] რედაქციით; 1960 წ. ი. ლოლაშვილის რედაქციით („ჩვენი საუნჯე“, ტ. 2); 1962 წ. [[გვახარია ალექსანდრე|ა. გვახარიას]] და [[თოდუა მაგალი|მ. თოდუას]] რედაქციით (ვარიანტებითა და ვრცელი გამოკვლევითურთ); 1964 წ. — იგივე ტექსტის მასობრივი გამოცემა. ქართული ვისრამიანი თარგმნილია რუსულად (ს. იორდანიშვილის მიერ), ინგლისურად ([[უორდროპი ოლივერ|ო. უორდროპის]] მიერ) და გერმანულად (კ. ჩხენკელის მიერ შემოკლებულად). ქართული თარგმანის მოშველიებით მ. თოდუამ და ა. გვახარიამ მოამზადეს სპარსული ორიგინალის კრიტიკული ტექსტი, რომელიც 1970 წ. გამოქვეყნდა თეირანში.
 ==ლიტერატურა==

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''„ვისრამიანი“''' – სპარსული წარმოშობის რომანი, რომელიც XII ს. ქართველი მთარგმნელის მეოხებით ორიგინალური ნაწარმოების დონემდე ამაღლდა. სტრუქტურული ანალიზი აჩვენებს, რომ ვისრამიანს [[სიუჟეტი|სიუჟეტური]] მსგავსება აქვს ფრანგულ-კელტურ ტრისტან და იზოლდას რომანთან და ქართულ [[თქმულება აბესალომსა და ეთერზე|აბესალომ და ეთერის თქმულებასთან]]. საშუალო საუკუნეების სამ ერთმანეთისაგან დაცილებულ ქვეყანაში ერთნაირი მხატვრული მოვლენები წარმოიშვა, თითოეული საკუთარ ეროვნულ წანამძღვართა საფუძველზე.
+[[ფაილი:Visramiani.jpg|thumb|„ვისრამიანი - ნაწყვეტი ხელნაწერიდან (S-3702)]]
+'''ვისრამიანი''' (XII ს.) — ქართული მწერლობის უმნიშვნელოვანესი ძეგლი, რომელმაც დიდი როლი შეასრულა ქართული პროზის შემდგომ განვითარებაში. „ვისრამიანი“ XI ს. სპარსელი პოეტის ფახრ-ედ-დინ გორგანის პოემის „ვის ო რამინის“ დიდოსტატური პროზაული თარგმანია. როგორც თვით გორგანი აღნიშნავს პოემის შესავალში, თხზულებას საფუძვლად დაედვა ისლამამდელ ეპოქაში შემუშავებული, ერთ დროს პოპულარული, შემდგომ მივიწყებული ფაჰლაური სიუჟეტი: ხანშიშესული მეფის მოაბადის, მისი ახალგაზრდა მეუღლის ვისისა და ხელმწიფის ჭაბუკი ძმის რამინის სამიჯნურო სამკუთხედი… ცხადია, ეს არ ნიშნავს, თითქოს გორგანიმ უცვლელად გალექსა თავისი წყარო. მთავარი განსხვავება რომანის სიუჟეტურ ინტრიგებში კი არ არის საძებარი, არამედ მის ახლებურ გააზრებაში, გმირების მხატვრულ სახეთა ხორცშესხმაში, იდეურ, ეთიკურ და [[ესთეტიკა|ესთეტიკურ]] პოზიციაში. გორგანი თავისი ეპოქის შვილია, მისი პოემა ყოველმხრივ ეხმაურება იმ [[რენესანსი|რენესანსულ]] განწყობილებას, რომელიც X-XI სს. [[ირანი|ირანში]] სუფევდა და უპირატესად მშობლიური ირანული კულტურის აღორძინებაში გამოიხატებოდა. ანალოგიური ვითარებით უნდა აიხსნას ქართველი მკითხველის დაინტერესება ამ ძეგლით, რომლის თარგმანი შესრულდა არაუგვიანეს XII ს. შუა წლებისა, ქართული კულტურის ზეობის ხანაში. ტრადიცია მთარგმნელის პატივს [[სარგის თმოგველი|სარგის თმოგველს]] მიაკუთვნებს. გაოცებას იწვევს მთარგმნელის უნარი — დაძებნოს სპარსული მხატვრული ხერხების ზუსტი ქართული შესატყვისი, გადმოიღოს არა შიშველი სიტყვა, არამედ ფრთაშესხმული სული და მით შექმნას ორიგინალის ტოლფასოვანი შედევრი. მთარგმნელი სიზუსტის დასაცავად პოეტურ ძეგლს პროზად თარგმნის, მოკლე, ბეითის შესატყვისი სხარტი ფრაზებით. მხატვრულ სახეთა გაქართულება და ეროვნული სპეციფიკის გამჟღავნება არასოდეს სცილდება თარგმანისთვის ნებადართულ ფარგლებს. ჯეიჰუნის (ჯეონის) ნაცვლად ზოგჯერ მტკვრის მოხსენიება, მასწავლებლისა და მოწაფის შენაცვლება ხუცითა და დიაკვნით, ისევე როგორც ხმელი [[ჭადარი|ჭადრისა]] — მყრალი [[ანწლი|ანწლით]] არავითარ შემთხვევაში არ გულისხმობს ორიგინალისადმი თავისუფალ, მით უფრო — თვითნებურ დამოკიდებულებას. სამართლიანად არის აღნიშნული, რომ ქართველი მთარგმნელი ერთგვარად თანამშრომლობს ავტორთან, მისი ჩანაფიქრი გახსნილ, კომენტირებულ რედაქციას გვთავაზობს ხშირად. ამიტომაც სწორედ ქართულ თარგმანში გამჟღავნდა მკვეთრად ორიგინალის რომანული ჟღერადობა და ფსიქოლოგიური სიმართლე. ქართველი მთარგმნელისათვის, ისევე როგორც გორგანისათვის, „ვისრამიანი“ უპირველესად მიჯნურთა ტრაგედიაა, ადამიანის პიროვნული თავისუ- ფლებისა და ბედნიერებისადმი მიძღვნილი ჰიმნი („ვინცა მიჯნური არაა, არცა კაცია“). ნებისმიერად აღებული ადგილი მოწმობს მთარგმნელის დიდოსტატობას (თუ ორიგინალში უბრალოდ ნათქვამია: „მინდორი ძაღლებით აივსო“, თარგმანში არის: „ძაღლისა სიმრავლისაგან მიწასა ზედა ნემსი აღარ დავარდებოდა“; თუ დედანშია: „მოეხვია ერთმანეთს ტვია და შიმშადი“, თარგმანში არის: „ერთმანეთსა მოეხვივნეს, ვითა უსურვაზნი“; თუ დედანშია: „სიყვარულის დაღით დამიბნელე დღე, ორად მოხარე ჩემი ნორჩი სარო“, თარგმანში არის: „მიჯნურობისა დაღითა ნათელი დღე გაგიშავებია, სიხარული ჭირად შემცვალებია, სიცილი — ტირილად, სიმრთელე — სნეულებად და [[ისარი|ისრისაებრი]] ნაკვეთი [[მშვილდი|მშვილდად]] შემქმნია“...). თარგმანის მხატვრულმა სიზუსტემ განაპირობა ის გარემოება, რომ სპარსული ტექსტის მოშველიებით გასწორდა და გაიმართა ქართული ტექსტი, რომელიც სრული სახით ხუთჯერ არის გამოქვეყნებული: 1884 წ. [[ჭავჭავაძე ილია|ი. ჭავჭავაძის]], [[სარაჯიშვილი ალექსანდრე|ა. სარაჯიშვილისა]] და [[უმიკაშვილი პეტრე|პ. უმიკაშვილის]] რედაქციით; 1938 წ. ა. ბარამიძის, [[ინგოროყვა პავლე|პ. ინგოროყვასა]] და [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძის]] რედაქციით; 1960 წ. ი. ლოლაშვილის რედაქციით („ჩვენი საუნჯე“, ტ. 2); 1962 წ. [[გვახარია ალექსანდრე|ა. გვახარიას]] და [[თოდუა მაგალი|მ. თოდუას]] რედაქციით (ვარიანტებითა და ვრცელი გამოკვლევითურთ); 1964 წ. — იგივე ტექსტის მასობრივი გამოცემა. ქართული ვისრამიანი თარგმნილია რუსულად (ს. იორდანიშვილის მიერ), ინგლისურად ([[უორდროპი ოლივერ|ო. უორდროპის]] მიერ) და გერმანულად (კ. ჩხენკელის მიერ შემოკლებულად). ქართული თარგმანის მოშველიებით მ. თოდუამ და ა. გვახარიამ მოამზადეს სპარსული ორიგინალის კრიტიკული ტექსტი, რომელიც 1970 წ. გამოქვეყნდა თეირანში.
-''მ. ჩიქოვანი''
-−
-−
-−
 ==ლიტერატურა==
-* ვისრამიანი, 1962;
+* ა. აბრამიძე, ნარკვევები, I, 1945;
-* ქართული ლიტ. ისტ., II, 1960;
+* [[კობიძე დავით|დ. კობიძე]], „ვისრამიანის“ საკითხები. კრებულში: „ქართულ-სპარსული ლიტერატურული ურთიერობა“, II, 1969;
-* მ. ჩიქოვანი, საშუალო საუკუნეების სამი რომანი. „მაცნე“, 1968
+* „ვისრამიანი“ (ტექსტი, გამოკვლევა, ლექსიკონი), 1962; .
 ==იხილე აგრეთვე==
 [https://catalog.nplg.gov.ge/search~S1*geo?/t{u10D5}{u10D8}{u10E1}{u10E0}{u10D0}{u10DB}{u10D8}{u10D0}{u10DC}{u10D8}/t~5~8~h~g~0~b~8~0~c~8/1%2C54%2C100%2CB/frameset&FF=t~5~8~h~g~0~b~8~0~c~8&1%2C%2C24 ვისრამიანი]
 ==წყარო==
-[[ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი: ნაწილი I]]
+* [[ქართული მწერლობა: ლექსიკონი-ცნობარი]]
-[[კატეგორია:ლიტერატურა]]
-[[კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა]]