https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D_%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%9B%E1%83%98ვიტელო ერაზმი - რედაქტირების ისტორია2026-05-02T20:08:17Zამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიშიMediaWiki 1.19.24https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D_%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%9B%E1%83%98&diff=240501&oldid=prevTkenchoshvili 11:10, 19 დეკემბერი 2024-ზე2024-12-19T11:10:38Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:10, 19 დეკემბერი 2024-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ვიტელოს მეორე ნაშრომია ტრაქტატი ოპტიკაზე ათ წიგნად, რომლის სრული სათაური ასე შეიძლება ვთარგმნოთ: „მეცნიერ მათემატიკოს ვიტელოს მსჯელობანი ოპტიკის შესახებ, ე. ი. სხივთა არსზე, მის მიზეზზე და დაცემაზე, მხედველობაზე, სინათლეზე, ფერებზე და, ფორმებზე, რასაც ჩვეულებრივად პერსპექტივა ეწოდება, ათი წიგნი.“  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ვიტელოს მეორე ნაშრომია ტრაქტატი ოპტიკაზე ათ წიგნად, რომლის სრული სათაური ასე შეიძლება ვთარგმნოთ: „მეცნიერ მათემატიკოს ვიტელოს მსჯელობანი ოპტიკის შესახებ, ე. ი. სხივთა არსზე, მის მიზეზზე და დაცემაზე, მხედველობაზე, სინათლეზე, ფერებზე და, ფორმებზე, რასაც ჩვეულებრივად პერსპექტივა ეწოდება, ათი წიგნი.“  </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ტრაქტატი გამოიცა 1272 წელს ბაზელში, პირველი წიგნი შეიცავს [[თეორემა|თეორემებს]] და მათ მათემატიკურ დამტკიცებებს (მათ შორის ორიგინალური თეორემები, აღმოჩენილი [[ევკლიდე]]ს შემდეგ, სამწუხაროდ დაკარგულია). ვიტელოს ტრაქტატმა მეცნიერების ისტორიაში დიდი როლი ითამაშა, მისგან ბევრჯერ გადაიღეს ასლი, გადაწერეს და გადაბეჭდეს, ხშირად მოკლე სათაურით „ოპტიკა“ ან „პერსპექტივა“. ყურადსაღებია ის ფაქტი, რომ თუმცა ტრაქტატი არ შეიცავდა რაიმე ახალ იდეებს, მაგრამ იგი მაინც ძირითადი ნაშრომი გახდა ოპტიკაში, როგორც სასწავლო სახელმძღვანელო, რომელსაც ბევრი გამოჩენილი მეცნიერი იყენებდა. ესენი იყვნენ: კოპერნიკი, კეპლერი, რეგიომონტანი. </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">კეპლერმა, ვიტელოს „ოპტიკის“ გამოსვლის ოთხასი წლის შემდეგ, ერთ-ერთ თავის ტრაქტატს ოპტიკაში მოკრძალებით უწოდა „Ad Vitellonem Paralipomena“, ე. ი. „ვიტელოს დამატება.“ </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ვიტელოს დამსახურება ოპტიკის სფეროში იმდენად ცნობილია, რომ მთვარის ერთ–ერთ კრატერს მისი სახელი ეწოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ვიტელოს მიღწევები მათემატიკაში ისე დიდი არ არის, როგორც ოპტიკაში, ისინი მაინც იმსახურებენ ყურადღებას. </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ვიტელო ეკუთვნოდა მეცნიერთა იმ მცირე წრეს, რომლებიც იმ დროს მუშაობდნენ მეორე და მეტი ხარისხის [[წრფე]]ებზე. მათ გამოსახაზად ვიტელომ შესაბამისი ხელსაწყოც კი შექმნა. არაჩვეულებრივად იცოდა [[ტრიგონომეტრია]] და მას იშველიებდა ოპტიკის დარგში თავის გამოკვლევებში. </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">საყურადღებოა ის, რომ ვიტელოს საქმიანობა XIII საუკუნის მეორე ნახევარს განეკუთვნება, როდესაც პოლონეთის სკოლებში მათემატიკის შესწავლა დაყვანილი იყო [[კალენდარი|კალენდრის]] მცნებამდე და ძირითად ციურ მოვლენებამდე. მხოლოდ უნივერსიტეტებში სტუდენტები სწავლობდნენ ზეპირად, ყოველგვარი დამტკიცებების გარეშე, თეორემებს [[ევკლიდე]]ს „საწყისებიდან.“ </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">თავის ცდებს ოპტიკაში ვიტელო ატარებდა ლიასოტას მთაზე, კრაკუსის საფლავთან. ზოგიერთი ისტორიკოსი ამტკიცებს, რომ იმ დროიდან გაიზარდა [[ლეგენდა|ლეგენდების]] რიცხვი პან ტვარდოვსკიზე. </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D_%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%9B%E1%83%98&diff=240499&oldid=prevTkenchoshvili: მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „ერაზმ ვიტელო“ გადაიტანა გვერდზე „ვიტელო ერაზმი“ გადამისამართ...2024-12-19T10:53:40Z<p>მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%9B_%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D" class="mw-redirect" title="ერაზმ ვიტელო">ერაზმ ვიტელო“</a> გადაიტანა გვერდზე „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D_%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%9B%E1%83%98" title="ვიტელო ერაზმი">ვიტელო ერაზმი“</a> გადამისამართ...</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr valign='top'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">10:53, 19 დეკემბერი 2024-ის ვერსია</td>
</tr></table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D_%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%9B%E1%83%98&diff=240497&oldid=prevTkenchoshvili: მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „ვიტელო ერაზმი“ გადაიტანა გვერდზე „ერაზმ ვიტელო“2024-12-19T10:53:31Z<p>მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D_%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%9B%E1%83%98" title="ვიტელო ერაზმი">ვიტელო ერაზმი“</a> გადაიტანა გვერდზე „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%9B_%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D" class="mw-redirect" title="ერაზმ ვიტელო">ერაზმ ვიტელო“</a></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr valign='top'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">10:53, 19 დეკემბერი 2024-ის ვერსია</td>
</tr></table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D_%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%9B%E1%83%98&diff=240496&oldid=prevTkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''ერაზმ ვიტელო''' – (პოლ. Erazmus Ciołek Witelo, 1220-1270), ვიტელო ეკუთვნის ლეგენდე...2024-12-19T10:53:13Z<p>ახალი გვერდი: '''ერაზმ ვიტელო''' – (პოლ. Erazmus Ciołek Witelo, 1220-1270), ვიტელო ეკუთვნის ლეგენდე...</p>
<p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ერაზმ ვიტელო''' – (პოლ. Erazmus Ciołek Witelo, 1220-1270), ვიტელო ეკუთვნის ლეგენდებით გარემოცულ საინტერესო მეცნიერთა რიცხვს. ეს [[პოლონეთი]]ს მიწაზე დაბადებული პირველი მათემატიკოსი და საერთოდ, პირველი მეცნიერია. მისი დაბადებისა და გარდაცვალების ზუსტი თარიღი უცნობია, მაგრამ უსაფუძვლო არაა ჩავთვალოთ, რომ იგი დაიბადა 1220-1230 წლებს შორის ვროცლავთან ახლოს. ვიტელო იყო პოლონელი ქალის და ტიურინგიდან გადმოსახლებული გერმანელის შვილი. ეს უკანასკნელი პოლონეთში გადმოსახლდა ბოლესლავ მორცხვის დროს. <br />
<br />
ვიტელო სწავლობდა უცხოეთის უნივერსიტეტებში. დაახლოებით 1253 წელს ის სწავლობდა პარიზში. სილეზიაში დაბრუნების შემდეგ რამდენიმე წელი მუშაობდა მასწავლებლად, ალბათ, ლეგნიცის სკოლაში. <br />
<br />
1262-1268 წლებში ვიტელო ცხოვრობდა პადუაში, სადაც ეუფლებოდა საკანონმდებლო სამართალს, ფილოსოფიას, და ზუსტ მეცნიერებებს. პადუიდან გამოგზავნილ წერილზე ვიტელო აწერდა ვიტელო პლებანუსის სახელს, ამიტომ ფიქრობდნენ, რომ იგი აპირებდა სასულიერო პირი გამხდარიყო. დაახლოებით 1209 წ. ვიტელომ გაიცნო [[რომის პაპი|პაპი]]ს აღმსარებელი და რომში გაემგზავრა, იგი იქ პაპ კლიმენტი IV-ის კარზე იმყოფებოდა. რომში ვიტელო ძირითადად [[მათემატიკა]]ში მუშაობდა. რომში ყოფნისას ვიტელომ ლათინურად დაწერა ორი წიგნი, მათგან პირველია „დასკვნები ევკლიდეს საწყისებიდან“. ეს წიგნი შეიცავდა ევკლიდეს შემდეგ აღმოჩენილ ყველა თეორემას და, სამწუხაროდ, დაიკარგა. <br />
<br />
ვიტელოს მეორე ნაშრომია ტრაქტატი ოპტიკაზე ათ წიგნად, რომლის სრული სათაური ასე შეიძლება ვთარგმნოთ: „მეცნიერ მათემატიკოს ვიტელოს მსჯელობანი ოპტიკის შესახებ, ე. ი. სხივთა არსზე, მის მიზეზზე და დაცემაზე, მხედველობაზე, სინათლეზე, ფერებზე და, ფორმებზე, რასაც ჩვეულებრივად პერსპექტივა ეწოდება, ათი წიგნი.“ <br />
<br />
<br />
==წყარო==<br />
[[დიდი ფიზიკოსები]]<br />
[[კატეგორია:ფიზიკოსები]]<br />
[[კატეგორია:პოლონელი ფიზიკოსები]]<br />
[[კატეგორია:მათემატიკოსები]]<br />
[[კატეგორია:პოლონელი მათემატიკოსები]]</div>Tkenchoshvili