https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%98%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98 2026-05-11T16:15:28Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%98%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98&diff=220546&oldid=prev 2024-03-12T11:07:57Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:07, 12 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 11:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 11:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ყველა ეს ენა (სულ 47), გარდა უბიხურისა, გავრცელებულია კავკასიის მიწა-წყალზე, ხოლო უბიხები 1864 სოჭი-ადლერის მიდამოებიდან მთლიანად გადაასახლეს [[თურქეთი|თურქეთში]]. დღეს მათი ენა გაქრობის გზაზეა.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ყველა ეს ენა (სულ 47), გარდა უბიხურისა, გავრცელებულია კავკასიის მიწა-წყალზე, ხოლო უბიხები 1864 სოჭი-ადლერის მიდამოებიდან მთლიანად გადაასახლეს [[თურქეთი|თურქეთში]]. დღეს მათი ენა გაქრობის გზაზეა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ენათა ამ ოჯახის აღსანიშნავად სხვადასხვა დროს სხვადასხვა სახელწოდება გამოიყენებოდა – პალეოკავკასიური, იაფეტური, ალაროდიული, ქართულ-შარომატიული. ამჟამად კი ძირითადად ორი <del class="diffchange diffchange-inline">ტერმინია </del>დამკვიდრებული – იბერიულ-კავკასიური ენები და კავკასიური ენები. პირველს ის უპირატესობა აქვს, რომ იგი გარკვევით შემოსაზღვრავს იმ წრეს ენებისას, რომლებიც არ არიან მხოლოდ კავკასიაში გავრცელებული – ინდოევროპულ (სომხური, ოსური, თალიშური, ქურთული), თურქულ ([[აზერბაიჯანული ენა|აზერბაიჯანული]], ყუმუხური, ყარაჩაული, ბალყარული, ნოღაური) და სემიტურ (ასურული) ენებს. ამდენად, ტერმინი „იბერიულ-კავკასიური ენები“ საშუალებას იძლევა [[ენათმეცნიერება|ენათმეცნიერული]] ცნება „კავკასიური ენები“ გაიმიჯნოს გეოგრაფიული ცნებისაგან „კავკასიის ენები“. ყველა ეს ენობრივი ჯგუფი, გარდა ქართველურისა, ერთიანდება ტერმინით მთის იბერიულ-კავკასიური ენები, ან უფრო მოკლე ფორმით – მთის კავკასიური ენები. მისი სინონიმია ჩრდილოკავკასიური ენები, რომელსაც უპირისპირდება ქართველური ენების აღმნიშვნელი – სამხრულ კავკასიური ენები.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ენათა ამ ოჯახის აღსანიშნავად სხვადასხვა დროს სხვადასხვა სახელწოდება გამოიყენებოდა – პალეოკავკასიური, იაფეტური, ალაროდიული, ქართულ-შარომატიული. ამჟამად კი ძირითადად ორი <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ტერმინი]]ა </ins>დამკვიდრებული – იბერიულ-კავკასიური ენები და <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>კავკასიური ენები<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>. პირველს ის უპირატესობა აქვს, რომ იგი გარკვევით შემოსაზღვრავს იმ წრეს ენებისას, რომლებიც არ არიან მხოლოდ კავკასიაში გავრცელებული – ინდოევროპულ (სომხური, <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>ოსური <ins class="diffchange diffchange-inline">ენა|ოსური]]</ins>, თალიშური, <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ქურთული ენა|</ins>ქურთული<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>), თურქულ ([[აზერბაიჯანული ენა|აზერბაიჯანული]], ყუმუხური, ყარაჩაული, ბალყარული, ნოღაური) და სემიტურ (ასურული) ენებს. ამდენად, ტერმინი „იბერიულ-კავკასიური ენები“ საშუალებას იძლევა [[ენათმეცნიერება|ენათმეცნიერული]] ცნება „კავკასიური ენები“ გაიმიჯნოს გეოგრაფიული ცნებისაგან „კავკასიის ენები“. ყველა ეს ენობრივი ჯგუფი, გარდა ქართველურისა, ერთიანდება ტერმინით მთის იბერიულ-კავკასიური ენები, ან უფრო მოკლე ფორმით – მთის კავკასიური ენები. მისი სინონიმია ჩრდილოკავკასიური ენები, რომელსაც უპირისპირდება ქართველური ენების აღმნიშვნელი – სამხრულ კავკასიური ენები.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>იბერიულ-კავკასიური ენები, წარმოდგენილია 12 სამწერლობო და 25 უმწერლობო ენით. [[დამწერლობა|დამწერლობის]] მქონე ენები: ქართული, აფხაზური, აბაზური, ადიღეური, ყაბარდოული, ჩაჩნური, ინგუშური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური, თაბასარანული. ამ ენათაგან უძველესი დამწერლობა აქვს მხოლოდ ქართულ ენას, ხოლო დანარჩენი ახალდამწერლობიანი ენებია, რომელთა უმრავლესობის დამწერლობა ([[ანბანი|ანბანები]]) XX ს.20-იან წლებში შეიქმნა ჯერ ლათინური [[გრაფიკა (დამწერლობა)|გრაფიკის]] საფუძველზე, ხოლო შემდეგ (1938-იდან) ლათინური რუსული გრაფიკით შეიცვალა; უფრო ადრე კი XIX ს. II ნახ-ში, რუსული გრაფიკის საფუძველზე და ცალკეული ქართული [[ასო (ნიშანი)|ასოებისა]] და დიაკრიტიკული ნიშნების დამატებით რუსმა ენათმეცნიერმა პ. უსლარმა (1816–1875) დაამუშავა აფხაზური, ჩაჩნური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური და თაბასარანული ენების ანბანები. იყო ცალკეული ცდები მთის კავკასიური ენებისათვის გამოეყენებინათ არაბული დამწერლობა, მაგრამ უშედეგოდ. დაღესტნურ ენათა ახალი ანბანების შექმნის პროცესი დღესაც გრძელდება. სულ რამდენიმე წელია (1990-იდან), რაც დამუშავდა ანბანები აღულური, რუთულური და წახური ენებისათვის. [[სინას მთა]]ზე ახალაღმოჩენილი [[ალბანური დამწერლობა (კავკასია)|ალბანური]] ტექსტი საფუძველს იძლევა ძველი [[ალბანური ენა (კავკასიის)|ალბანური ენა]] დაუკავშირდეს ლეზგიური ქვეჯგუფის ენებს, კერძოდ უდიურ ენას, მაგრამ ეს დამწერლობა VIII ს-იდან გაქრა და კავკასიურ, კერძოდ, ლეზგიურ ენათა თანამედროვე დამწერლობები ახალშექმნილ ანბანებს ემყარება.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>იბერიულ-კავკასიური ენები, წარმოდგენილია 12 სამწერლობო და 25 უმწერლობო ენით. [[დამწერლობა|დამწერლობის]] მქონე ენები: ქართული, აფხაზური, აბაზური, ადიღეური, ყაბარდოული, ჩაჩნური, ინგუშური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური, თაბასარანული. ამ ენათაგან უძველესი დამწერლობა აქვს მხოლოდ ქართულ ენას, ხოლო დანარჩენი ახალდამწერლობიანი ენებია, რომელთა უმრავლესობის დამწერლობა ([[ანბანი|ანბანები]]) XX ს.20-იან წლებში შეიქმნა ჯერ ლათინური [[გრაფიკა (დამწერლობა)|გრაფიკის]] საფუძველზე, ხოლო შემდეგ (1938-იდან) ლათინური რუსული გრაფიკით შეიცვალა; უფრო ადრე კი XIX ს. II ნახ-ში, რუსული გრაფიკის საფუძველზე და ცალკეული ქართული [[ასო (ნიშანი)|ასოებისა]] და დიაკრიტიკული ნიშნების დამატებით რუსმა ენათმეცნიერმა პ. უსლარმა (1816–1875) დაამუშავა აფხაზური, ჩაჩნური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური და თაბასარანული ენების ანბანები. იყო ცალკეული ცდები მთის კავკასიური ენებისათვის გამოეყენებინათ არაბული დამწერლობა, მაგრამ უშედეგოდ. დაღესტნურ ენათა ახალი ანბანების შექმნის პროცესი დღესაც გრძელდება. სულ რამდენიმე წელია (1990-იდან), რაც დამუშავდა ანბანები აღულური, რუთულური და წახური ენებისათვის. [[სინას მთა]]ზე ახალაღმოჩენილი [[ალბანური დამწერლობა (კავკასია)|ალბანური]] ტექსტი საფუძველს იძლევა ძველი [[ალბანური ენა (კავკასიის)|ალბანური ენა]] დაუკავშირდეს ლეზგიური ქვეჯგუფის ენებს, კერძოდ უდიურ ენას, მაგრამ ეს დამწერლობა VIII ს-იდან გაქრა და კავკასიურ, კერძოდ, ლეზგიურ ენათა თანამედროვე დამწერლობები ახალშექმნილ ანბანებს ემყარება.</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%98%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98&diff=217646&oldid=prev 2024-01-22T19:43:17Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:43, 22 იანვარი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 25:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 25:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენათა ოჯახები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენათა ოჯახები]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენები]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:იბერიულ-კავკასიური ენები]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%98%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98&diff=217645&oldid=prev 2024-01-22T19:42:50Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:42, 22 იანვარი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''იბერიულ-კავკასიური ენები''' – [[კავკასია]]ში კომპაქტურად დასახლებულ ხალხთა ენების ყველაზე დიდი ჯგუფი, რომელიც მონათესავე იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახს ქმნის. მასში ოთხ ჯგუფს გამოყოფენ:</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''იბერიულ-კავკასიური ენები''' – [[კავკასია]]ში კომპაქტურად დასახლებულ ხალხთა <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ენა (მეტყველება)|</ins>ენების<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>ყველაზე დიდი ჯგუფი, რომელიც მონათესავე იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახს ქმნის. მასში ოთხ ჯგუფს გამოყოფენ:</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1. '''იბერიული (ანუ ქართველური) ჯგუფი''' – [[ქართული ენა|ქართული]], [[ზანური ენა|ზანური]] (კოლხური), ანუ მეგრულ-ჭანური (მეგრულ-ლაზური) და სვანური;&lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1. '''იბერიული (ანუ ქართველური) ჯგუფი''' – [[ქართული ენა|ქართული]], [[ზანური ენა|ზანური]] (კოლხური), ანუ მეგრულ-ჭანური (მეგრულ-ლაზური) და სვანური;&lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>3. '''ნახური ანუ ჩაჩნური ჯგუფი''' – ჩაჩნური, ინგუშური და წოვა-თუშური (ანუ ბაცბური);&lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>3. '''ნახური ანუ ჩაჩნური ჯგუფი''' – ჩაჩნური, ინგუშური და წოვა-თუშური (ანუ ბაცბური);&lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>4. '''დაღესტნური ჯგუფი''' – &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>4. '''დაღესტნური ჯგუფი''' – &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>:ა) ხუნძურ-ანდიურ-დიდოური <del class="diffchange diffchange-inline">ქეეჯგუფი </del>– ხუნძური, ანდიური, ბოთლიხური, ღოდობერიული, კარატაული, <del class="diffchange diffchange-inline">ჯამალალური</del>, ტინდიური, ბაგვალალური, <del class="diffchange diffchange-inline">ახეახური</del>, დიდოური, ჰინუხური, ხვარშიული, კაპუჭური (ანუ ბეჟიტური), ჰუნსიბური; &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>:ა) ხუნძურ-ანდიურ-დიდოური <ins class="diffchange diffchange-inline">ქვეჯგუფი </ins>– ხუნძური, ანდიური, ბოთლიხური, ღოდობერიული, კარატაული, <ins class="diffchange diffchange-inline">ჭამალალური</ins>, ტინდიური, ბაგვალალური, <ins class="diffchange diffchange-inline">ახვახური</ins>, დიდოური, ჰინუხური, ხვარშიული, კაპუჭური (ანუ ბეჟიტური), ჰუნსიბური; &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>:ბ) ლაკურ-დარგუული ქვეჯგუფი – ლაკური, დარგუული; &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>:ბ) ლაკურ-დარგუული ქვეჯგუფი – ლაკური, დარგუული; &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>:გ) ლესგიური ქვეჯგუფი – ლესგიური, თაბასარანული, აღულური, წახური, მუხადური (რუთულური), უდიური, ბუდუხური, კრიწული, ხინალუღური, არჩიბული. &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>:გ) ლესგიური ქვეჯგუფი – ლესგიური, თაბასარანული, აღულური, წახური, მუხადური (რუთულური), უდიური, ბუდუხური, კრიწული, ხინალუღური, არჩიბული. &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ყველა ეს ენა (სულ 47), გარდა უბიხურისა, გავრცელებულია კავკასიის მიწა-წყალზე, ხოლო უბიხები 1864 სოჭი-ადლერის მიდამოებიდან მთლიანად გადაასახლეს [[თურქეთი|თურქეთში]]. დღეს მათი ენა გაქრობის გზაზეა.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ყველა ეს ენა (სულ 47), გარდა უბიხურისა, გავრცელებულია კავკასიის მიწა-წყალზე, ხოლო უბიხები 1864 სოჭი-ადლერის მიდამოებიდან მთლიანად გადაასახლეს [[თურქეთი|თურქეთში]]. დღეს მათი ენა გაქრობის გზაზეა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ენათა ამ ოჯახის აღსანიშნავად სხვადასხვა დროს <del class="diffchange diffchange-inline">სხვადასხეა </del>სახელწოდება გამოიყენებოდა – პალეოკავკასიური,იაფეტური, ალაროდიული, ქართულ-შარომატიული. ამჟამად კი ძირითადად ორი ტერმინია <del class="diffchange diffchange-inline">დამკეიდრებული </del>– იბერიულ-კავკასიური ენები და კავკასიური ენები. პირველს ის უპირატესობა აქვს, რომ იგი <del class="diffchange diffchange-inline">გარკეევით </del>შემოსაზღვრავს იმ წრეს ენებისას, რომლებიც არ არიან მხოლოდ კავკასიაში გავრცელებული – ინდოევროპულ (სომხური, ოსური, თალიშური, ქურთული), თურქულ ([[აზერბაიჯანული ენა|აზერბაიჯანული]], ყუმუხური, ყარაჩაული, ბალყარული, ნოღაური) და სემიტურ (ასურული) ენებს. ამდენად, ტერმინი „იბერიულ-კავკასიური ენები“ საშუალებას იძლევა ენათმეცნიერული ცნება „კავკასიური ენები“ გაიმიჯნოს გეოგრაფიული ცნებისაგან „კავკასიის ენები“. ყველა ეს ენობრივი ჯგუფი, გარდა ქართველურისა, ერთიანდება ტერმინით მთის იბერიულ-კავკასიური ენები,ან უფრო მოკლე ფორმით – მთის <del class="diffchange diffchange-inline">კაეკასიური </del>ენები. მისი სინონიმია ჩრდილოკავკასიური ენები, რომელსაც უპირისპირდება ქართველური ენების აღმნიშვნელი – სამხრულ კავკასიური ენები.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ენათა ამ ოჯახის აღსანიშნავად სხვადასხვა დროს <ins class="diffchange diffchange-inline">სხვადასხვა </ins>სახელწოდება გამოიყენებოდა – პალეოკავკასიური, იაფეტური, ალაროდიული, ქართულ-შარომატიული. ამჟამად კი ძირითადად ორი ტერმინია <ins class="diffchange diffchange-inline">დამკვიდრებული </ins>– იბერიულ-კავკასიური ენები და კავკასიური ენები. პირველს ის უპირატესობა აქვს, რომ იგი <ins class="diffchange diffchange-inline">გარკვევით </ins>შემოსაზღვრავს იმ წრეს ენებისას, რომლებიც არ არიან მხოლოდ კავკასიაში გავრცელებული – ინდოევროპულ (სომხური, ოსური, თალიშური, ქურთული), თურქულ ([[აზერბაიჯანული ენა|აზერბაიჯანული]], ყუმუხური, ყარაჩაული, ბალყარული, ნოღაური) და სემიტურ (ასურული) ენებს. ამდენად, ტერმინი „იბერიულ-კავკასიური ენები“ საშუალებას იძლევა <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ენათმეცნიერება|</ins>ენათმეცნიერული<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>ცნება „კავკასიური ენები“ გაიმიჯნოს გეოგრაფიული ცნებისაგან „კავკასიის ენები“. ყველა ეს ენობრივი ჯგუფი, გარდა ქართველურისა, ერთიანდება ტერმინით მთის იბერიულ-კავკასიური ენები, ან უფრო მოკლე ფორმით – მთის <ins class="diffchange diffchange-inline">კავკასიური </ins>ენები. მისი სინონიმია ჩრდილოკავკასიური ენები, რომელსაც უპირისპირდება ქართველური ენების აღმნიშვნელი – სამხრულ კავკასიური ენები.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>იბერიულ-კავკასიური ენები, წარმოდგენილია 12 სამწერლობო და 25 უმწერლობო ენით. [[დამწერლობა|დამწერლობის]] მქონე ენები: ქართული, აფხაზური, აბაზური, ადიღეური, ყაბარდოული, ჩაჩნური, ინგუშური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური, თაბასარანული. ამ ენათაგან <del class="diffchange diffchange-inline">უძეელესი </del>დამწერლობა აქვს მხოლოდ ქართულ ენას, ხოლო დანარჩენი ახალდამწერლობიანი ენებია, რომელთა უმრავლესობის დამწერლობა ([[ანბანი|ანბანები]]) XX ს.20-იან წლებში შეიქმნა ჯერ ლათინური [[გრაფიკა (დამწერლობა)|გრაფიკის]] <del class="diffchange diffchange-inline">საფუძეელზე</del>, ხოლო შემდეგ (1938-იდან) ლათინური რუსული გრაფიკით შეიცვალა; უფრო ადრე კი XIX ს. II ნახ-ში, რუსული გრაფიკის საფუძველზე და ცალკეული ქართული [[ასო (ნიშანი)|ასოებისა]] და დიაკრიტიკული ნიშნების <del class="diffchange diffchange-inline">დამატებითრუსმა </del>ენათმეცნიერმა პ. უსლარმა (1816–1875) დაამუშავა აფხაზური, ჩაჩნური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური და თაბასარანული ენების ანბანები. იყო ცალკეული ცდები მთის კავკასიური ენებისათვის გამოეყენებინათ არაბული დამწერლობა, მაგრამ უშედეგოდ. დაღესტნურ ენათა ახალი ანბანების შექმნის პროცესი დღესაც გრძელდება. სულ რამდენიმე წელია (1990-იდან), რაც დამუშავდა ანბანები აღულური, რუთულური და წახური ენებისათვის. [[სინას მთა]]ზე ახალაღმოჩენილი [[ალბანური დამწერლობა (კავკასია)|ალბანური]] ტექსტი საფუძველს იძლევა ძველი [[ალბანური ენა (კავკასიის)|ალბანური ენა]] დაუკავშირდეს ლეზგიური ქვეჯგუფის ენებს, კერძოდ უდიურ ენას, მაგრამ ეს დამწერლობა VIII ს-იდან გაქრა და კავკასიურ, კერძოდ, ლეზგიურ ენათა <del class="diffchange diffchange-inline">თანამედროეე </del>დამწერლობები ახალშექმნილ ანბანებს ემყარება.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>იბერიულ-კავკასიური ენები, წარმოდგენილია 12 სამწერლობო და 25 უმწერლობო ენით. [[დამწერლობა|დამწერლობის]] მქონე ენები: ქართული, აფხაზური, აბაზური, ადიღეური, ყაბარდოული, ჩაჩნური, ინგუშური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური, თაბასარანული. ამ ენათაგან <ins class="diffchange diffchange-inline">უძველესი </ins>დამწერლობა აქვს მხოლოდ ქართულ ენას, ხოლო დანარჩენი ახალდამწერლობიანი ენებია, რომელთა უმრავლესობის დამწერლობა ([[ანბანი|ანბანები]]) XX ს.20-იან წლებში შეიქმნა ჯერ ლათინური [[გრაფიკა (დამწერლობა)|გრაფიკის]] <ins class="diffchange diffchange-inline">საფუძველზე</ins>, ხოლო შემდეგ (1938-იდან) ლათინური რუსული გრაფიკით შეიცვალა; უფრო ადრე კი XIX ს. II ნახ-ში, რუსული გრაფიკის საფუძველზე და ცალკეული ქართული [[ასო (ნიშანი)|ასოებისა]] და დიაკრიტიკული ნიშნების <ins class="diffchange diffchange-inline">დამატებით რუსმა </ins>ენათმეცნიერმა პ. უსლარმა (1816–1875) დაამუშავა აფხაზური, ჩაჩნური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური და თაბასარანული ენების ანბანები. იყო ცალკეული ცდები მთის კავკასიური ენებისათვის გამოეყენებინათ არაბული დამწერლობა, მაგრამ უშედეგოდ. დაღესტნურ ენათა ახალი ანბანების შექმნის პროცესი დღესაც გრძელდება. სულ რამდენიმე წელია (1990-იდან), რაც დამუშავდა ანბანები აღულური, რუთულური და წახური ენებისათვის. [[სინას მთა]]ზე ახალაღმოჩენილი [[ალბანური დამწერლობა (კავკასია)|ალბანური]] ტექსტი საფუძველს იძლევა ძველი [[ალბანური ენა (კავკასიის)|ალბანური ენა]] დაუკავშირდეს ლეზგიური ქვეჯგუფის ენებს, კერძოდ უდიურ ენას, მაგრამ ეს დამწერლობა VIII ს-იდან გაქრა და კავკასიურ, კერძოდ, ლეზგიურ ენათა <ins class="diffchange diffchange-inline">თანამედროვე </ins>დამწერლობები ახალშექმნილ ანბანებს ემყარება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>იბერიულ-<del class="diffchange diffchange-inline">კავმკასიურ </del>ენებს ბევრი რამ აქვთ საერთო როგორც ფონეტიკასა და მორფოლოგიაში, ისე სინტაქსსა და ლექსიკაში, მაგრამ <del class="diffchange diffchange-inline">მნიშენელოვანია </del>სხვაობაც. ამიტომაც ამ ენათა გენეტიკური ნათესაობის პრობლემა დღესაც დისკუსიის საგანია. დგას</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>იბერიულ-<ins class="diffchange diffchange-inline">კავკასიურ </ins>ენებს ბევრი რამ აქვთ საერთო როგორც ფონეტიკასა და მორფოლოგიაში, ისე სინტაქსსა და ლექსიკაში, მაგრამ <ins class="diffchange diffchange-inline">მნიშვნელოვანია </ins>სხვაობაც. ამიტომაც ამ ენათა გენეტიკური ნათესაობის პრობლემა დღესაც დისკუსიის საგანია. დგას</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>იბერიულ-კავკასიურ ენათა გარე ნათესაობის საკითხიც სხვა ენებთან. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>იბერიულ-კავკასიურ ენათა გარე ნათესაობის საკითხიც სხვა ენებთან. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%98%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98&diff=217198&oldid=prev 2024-01-12T11:17:09Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:17, 12 იანვარი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 23:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 23:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენათმეცნიერება]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენათმეცნიერება]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენათა <del class="diffchange diffchange-inline">ჯგუფები</del>]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენათა <ins class="diffchange diffchange-inline">ოჯახები</ins>]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენები]]</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%98%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98&diff=217195&oldid=prev 2024-01-12T11:13:45Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:13, 12 იანვარი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 13:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 13:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ენათა ამ ოჯახის აღსანიშნავად სხვადასხვა დროს სხვადასხეა სახელწოდება გამოიყენებოდა – პალეოკავკასიური,იაფეტური, ალაროდიული, ქართულ-შარომატიული. ამჟამად კი ძირითადად ორი ტერმინია დამკეიდრებული – იბერიულ-კავკასიური ენები და კავკასიური ენები. პირველს ის უპირატესობა აქვს, რომ იგი გარკეევით შემოსაზღვრავს იმ წრეს ენებისას, რომლებიც არ არიან მხოლოდ კავკასიაში გავრცელებული – ინდოევროპულ (სომხური, ოსური, თალიშური, ქურთული), თურქულ ([[აზერბაიჯანული ენა|აზერბაიჯანული]], ყუმუხური, ყარაჩაული, ბალყარული, ნოღაური) და სემიტურ (ასურული) ენებს. ამდენად, ტერმინი „იბერიულ-კავკასიური ენები“ საშუალებას იძლევა ენათმეცნიერული ცნება „კავკასიური ენები“ გაიმიჯნოს გეოგრაფიული ცნებისაგან „კავკასიის ენები“. ყველა ეს ენობრივი ჯგუფი, გარდა ქართველურისა, ერთიანდება ტერმინით მთის იბერიულ-კავკასიური ენები,ან უფრო მოკლე ფორმით – მთის კაეკასიური ენები. მისი სინონიმია ჩრდილოკავკასიური ენები, რომელსაც უპირისპირდება ქართველური ენების აღმნიშვნელი – სამხრულ კავკასიური ენები.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ენათა ამ ოჯახის აღსანიშნავად სხვადასხვა დროს სხვადასხეა სახელწოდება გამოიყენებოდა – პალეოკავკასიური,იაფეტური, ალაროდიული, ქართულ-შარომატიული. ამჟამად კი ძირითადად ორი ტერმინია დამკეიდრებული – იბერიულ-კავკასიური ენები და კავკასიური ენები. პირველს ის უპირატესობა აქვს, რომ იგი გარკეევით შემოსაზღვრავს იმ წრეს ენებისას, რომლებიც არ არიან მხოლოდ კავკასიაში გავრცელებული – ინდოევროპულ (სომხური, ოსური, თალიშური, ქურთული), თურქულ ([[აზერბაიჯანული ენა|აზერბაიჯანული]], ყუმუხური, ყარაჩაული, ბალყარული, ნოღაური) და სემიტურ (ასურული) ენებს. ამდენად, ტერმინი „იბერიულ-კავკასიური ენები“ საშუალებას იძლევა ენათმეცნიერული ცნება „კავკასიური ენები“ გაიმიჯნოს გეოგრაფიული ცნებისაგან „კავკასიის ენები“. ყველა ეს ენობრივი ჯგუფი, გარდა ქართველურისა, ერთიანდება ტერმინით მთის იბერიულ-კავკასიური ენები,ან უფრო მოკლე ფორმით – მთის კაეკასიური ენები. მისი სინონიმია ჩრდილოკავკასიური ენები, რომელსაც უპირისპირდება ქართველური ენების აღმნიშვნელი – სამხრულ კავკასიური ენები.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>იბერიულ-<del class="diffchange diffchange-inline">კავმკასიური </del>ენები, წარმოდგენილია 12 სამწერლობო და 25 უმწერლობო ენით. [[დამწერლობა|დამწერლობის]] მქონე ენები: ქართული, აფხაზური, აბაზური, ადიღეური, ყაბარდოული, ჩაჩნური, ინგუშური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური, თაბასარანული. ამ ენათაგან უძეელესი დამწერლობა აქვს მხოლოდ ქართულ ენას, ხოლო დანარჩენი ახალდამწერლობიანი ენებია, რომელთა უმრავლესობის დამწერლობა ([[ანბანი|ანბანები]]) XX ს.20-იან წლებში შეიქმნა ჯერ ლათინური [[გრაფიკა (დამწერლობა)|გრაფიკის]] საფუძეელზე, ხოლო შემდეგ (1938-იდან) ლათინური რუსული გრაფიკით შეიცვალა; უფრო ადრე კი XIX ს. II ნახ-ში, რუსული გრაფიკის საფუძველზე და ცალკეული ქართული [[ასო (ნიშანი)|ასოებისა]] და დიაკრიტიკული ნიშნების დამატებითრუსმა ენათმეცნიერმა პ. უსლარმა (1816–1875) დაამუშავა აფხაზური, ჩაჩნური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური და თაბასარანული ენების ანბანები. იყო ცალკეული ცდები მთის კავკასიური ენებისათვის გამოეყენებინათ არაბული დამწერლობა, მაგრამ უშედეგოდ. დაღესტნურ ენათა ახალი ანბანების შექმნის პროცესი დღესაც გრძელდება. სულ რამდენიმე წელია (1990-იდან), რაც დამუშავდა ანბანები აღულური, რუთულური და წახური ენებისათვის. [[სინას მთა]]ზე ახალაღმოჩენილი [[ალბანური დამწერლობა (კავკასია)|ალბანური]] ტექსტი საფუძველს იძლევა ძველი [[ალბანური ენა (კავკასიის)|ალბანური ენა]] დაუკავშირდეს ლეზგიური ქვეჯგუფის ენებს, კერძოდ უდიურ ენას, მაგრამ ეს დამწერლობა VIII ს-იდან გაქრა და კავკასიურ, კერძოდ, ლეზგიურ ენათა თანამედროეე დამწერლობები ახალშექმნილ ანბანებს ემყარება.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>იბერიულ-<ins class="diffchange diffchange-inline">კავკასიური </ins>ენები, წარმოდგენილია 12 სამწერლობო და 25 უმწერლობო ენით. [[დამწერლობა|დამწერლობის]] მქონე ენები: ქართული, აფხაზური, აბაზური, ადიღეური, ყაბარდოული, ჩაჩნური, ინგუშური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური, თაბასარანული. ამ ენათაგან უძეელესი დამწერლობა აქვს მხოლოდ ქართულ ენას, ხოლო დანარჩენი ახალდამწერლობიანი ენებია, რომელთა უმრავლესობის დამწერლობა ([[ანბანი|ანბანები]]) XX ს.20-იან წლებში შეიქმნა ჯერ ლათინური [[გრაფიკა (დამწერლობა)|გრაფიკის]] საფუძეელზე, ხოლო შემდეგ (1938-იდან) ლათინური რუსული გრაფიკით შეიცვალა; უფრო ადრე კი XIX ს. II ნახ-ში, რუსული გრაფიკის საფუძველზე და ცალკეული ქართული [[ასო (ნიშანი)|ასოებისა]] და დიაკრიტიკული ნიშნების დამატებითრუსმა ენათმეცნიერმა პ. უსლარმა (1816–1875) დაამუშავა აფხაზური, ჩაჩნური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური და თაბასარანული ენების ანბანები. იყო ცალკეული ცდები მთის კავკასიური ენებისათვის გამოეყენებინათ არაბული დამწერლობა, მაგრამ უშედეგოდ. დაღესტნურ ენათა ახალი ანბანების შექმნის პროცესი დღესაც გრძელდება. სულ რამდენიმე წელია (1990-იდან), რაც დამუშავდა ანბანები აღულური, რუთულური და წახური ენებისათვის. [[სინას მთა]]ზე ახალაღმოჩენილი [[ალბანური დამწერლობა (კავკასია)|ალბანური]] ტექსტი საფუძველს იძლევა ძველი [[ალბანური ენა (კავკასიის)|ალბანური ენა]] დაუკავშირდეს ლეზგიური ქვეჯგუფის ენებს, კერძოდ უდიურ ენას, მაგრამ ეს დამწერლობა VIII ს-იდან გაქრა და კავკასიურ, კერძოდ, ლეზგიურ ენათა თანამედროეე დამწერლობები ახალშექმნილ ანბანებს ემყარება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>იბერიულ-კავმკასიურ ენებს ბევრი რამ აქვთ საერთო როგორც ფონეტიკასა და მორფოლოგიაში, ისე სინტაქსსა და ლექსიკაში, მაგრამ მნიშენელოვანია სხვაობაც. ამიტომაც ამ ენათა გენეტიკური ნათესაობის პრობლემა დღესაც დისკუსიის საგანია. დგას</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>იბერიულ-კავმკასიურ ენებს ბევრი რამ აქვთ საერთო როგორც ფონეტიკასა და მორფოლოგიაში, ისე სინტაქსსა და ლექსიკაში, მაგრამ მნიშენელოვანია სხვაობაც. ამიტომაც ამ ენათა გენეტიკური ნათესაობის პრობლემა დღესაც დისკუსიის საგანია. დგას</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%98%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98&diff=217194&oldid=prev 2024-01-12T11:12:35Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;იბერიულ-კავკასიური ენები&#039;&#039;&#039; – <a href="/wikidict/index.php/%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90" title="კავკასია">კავკასიაში</a> კომპაქტურად დას...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''იბერიულ-კავკასიური ენები''' – [[კავკასია]]ში კომპაქტურად დასახლებულ ხალხთა ენების ყველაზე დიდი ჯგუფი, რომელიც მონათესავე იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახს ქმნის. მასში ოთხ ჯგუფს გამოყოფენ:<br /> <br /> 1. '''იბერიული (ანუ ქართველური) ჯგუფი''' – [[ქართული ენა|ქართული]], [[ზანური ენა|ზანური]] (კოლხური), ანუ მეგრულ-ჭანური (მეგრულ-ლაზური) და სვანური;&lt;br /&gt;<br /> 2. '''აფხაზურ-ადიღური''' (ანუ აფხაზურ-ჩერქეზული) ჯგუფი – [[აფხაზური ენა|აფხაზური]], აბაზური, ადიღეური, ყაბარდოული<br /> და უბიხური; &lt;br /&gt;<br /> 3. '''ნახური ანუ ჩაჩნური ჯგუფი''' – ჩაჩნური, ინგუშური და წოვა-თუშური (ანუ ბაცბური);&lt;br /&gt;<br /> 4. '''დაღესტნური ჯგუფი''' – &lt;br /&gt;<br /> :ა) ხუნძურ-ანდიურ-დიდოური ქეეჯგუფი – ხუნძური, ანდიური, ბოთლიხური, ღოდობერიული, კარატაული, ჯამალალური, ტინდიური, ბაგვალალური, ახეახური, დიდოური, ჰინუხური, ხვარშიული, კაპუჭური (ანუ ბეჟიტური), ჰუნსიბური; &lt;br /&gt;<br /> :ბ) ლაკურ-დარგუული ქვეჯგუფი – ლაკური, დარგუული; &lt;br /&gt;<br /> :გ) ლესგიური ქვეჯგუფი – ლესგიური, თაბასარანული, აღულური, წახური, მუხადური (რუთულური), უდიური, ბუდუხური, კრიწული, ხინალუღური, არჩიბული. &lt;br /&gt;<br /> ყველა ეს ენა (სულ 47), გარდა უბიხურისა, გავრცელებულია კავკასიის მიწა-წყალზე, ხოლო უბიხები 1864 სოჭი-ადლერის მიდამოებიდან მთლიანად გადაასახლეს [[თურქეთი|თურქეთში]]. დღეს მათი ენა გაქრობის გზაზეა.<br /> <br /> ენათა ამ ოჯახის აღსანიშნავად სხვადასხვა დროს სხვადასხეა სახელწოდება გამოიყენებოდა – პალეოკავკასიური,იაფეტური, ალაროდიული, ქართულ-შარომატიული. ამჟამად კი ძირითადად ორი ტერმინია დამკეიდრებული – იბერიულ-კავკასიური ენები და კავკასიური ენები. პირველს ის უპირატესობა აქვს, რომ იგი გარკეევით შემოსაზღვრავს იმ წრეს ენებისას, რომლებიც არ არიან მხოლოდ კავკასიაში გავრცელებული – ინდოევროპულ (სომხური, ოსური, თალიშური, ქურთული), თურქულ ([[აზერბაიჯანული ენა|აზერბაიჯანული]], ყუმუხური, ყარაჩაული, ბალყარული, ნოღაური) და სემიტურ (ასურული) ენებს. ამდენად, ტერმინი „იბერიულ-კავკასიური ენები“ საშუალებას იძლევა ენათმეცნიერული ცნება „კავკასიური ენები“ გაიმიჯნოს გეოგრაფიული ცნებისაგან „კავკასიის ენები“. ყველა ეს ენობრივი ჯგუფი, გარდა ქართველურისა, ერთიანდება ტერმინით მთის იბერიულ-კავკასიური ენები,ან უფრო მოკლე ფორმით – მთის კაეკასიური ენები. მისი სინონიმია ჩრდილოკავკასიური ენები, რომელსაც უპირისპირდება ქართველური ენების აღმნიშვნელი – სამხრულ კავკასიური ენები.<br /> <br /> იბერიულ-კავმკასიური ენები, წარმოდგენილია 12 სამწერლობო და 25 უმწერლობო ენით. [[დამწერლობა|დამწერლობის]] მქონე ენები: ქართული, აფხაზური, აბაზური, ადიღეური, ყაბარდოული, ჩაჩნური, ინგუშური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური, თაბასარანული. ამ ენათაგან უძეელესი დამწერლობა აქვს მხოლოდ ქართულ ენას, ხოლო დანარჩენი ახალდამწერლობიანი ენებია, რომელთა უმრავლესობის დამწერლობა ([[ანბანი|ანბანები]]) XX ს.20-იან წლებში შეიქმნა ჯერ ლათინური [[გრაფიკა (დამწერლობა)|გრაფიკის]] საფუძეელზე, ხოლო შემდეგ (1938-იდან) ლათინური რუსული გრაფიკით შეიცვალა; უფრო ადრე კი XIX ს. II ნახ-ში, რუსული გრაფიკის საფუძველზე და ცალკეული ქართული [[ასო (ნიშანი)|ასოებისა]] და დიაკრიტიკული ნიშნების დამატებითრუსმა ენათმეცნიერმა პ. უსლარმა (1816–1875) დაამუშავა აფხაზური, ჩაჩნური, ხუნძური, ლაკური, დარგუული, ლეზგიური და თაბასარანული ენების ანბანები. იყო ცალკეული ცდები მთის კავკასიური ენებისათვის გამოეყენებინათ არაბული დამწერლობა, მაგრამ უშედეგოდ. დაღესტნურ ენათა ახალი ანბანების შექმნის პროცესი დღესაც გრძელდება. სულ რამდენიმე წელია (1990-იდან), რაც დამუშავდა ანბანები აღულური, რუთულური და წახური ენებისათვის. [[სინას მთა]]ზე ახალაღმოჩენილი [[ალბანური დამწერლობა (კავკასია)|ალბანური]] ტექსტი საფუძველს იძლევა ძველი [[ალბანური ენა (კავკასიის)|ალბანური ენა]] დაუკავშირდეს ლეზგიური ქვეჯგუფის ენებს, კერძოდ უდიურ ენას, მაგრამ ეს დამწერლობა VIII ს-იდან გაქრა და კავკასიურ, კერძოდ, ლეზგიურ ენათა თანამედროეე დამწერლობები ახალშექმნილ ანბანებს ემყარება.<br /> <br /> იბერიულ-კავმკასიურ ენებს ბევრი რამ აქვთ საერთო როგორც ფონეტიკასა და მორფოლოგიაში, ისე სინტაქსსა და ლექსიკაში, მაგრამ მნიშენელოვანია სხვაობაც. ამიტომაც ამ ენათა გენეტიკური ნათესაობის პრობლემა დღესაც დისკუსიის საგანია. დგას<br /> იბერიულ-კავკასიურ ენათა გარე ნათესაობის საკითხიც სხვა ენებთან. <br /> <br /> [[თოფურია გურამ|გ. თოფურია]]<br /> <br /> ==წყარო==<br /> [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]<br /> [[კატეგორია:ენათმეცნიერება]]<br /> [[კატეგორია:ენათა ჯგუფები]]<br /> [[კატეგორია:ენები]]</div>

Tkenchoshvili