https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%98 2026-06-12T04:51:57Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%98&diff=230975&oldid=prev 2024-07-04T20:24:59Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:24, 4 ივლისი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ინვარიანტი''' – (ლათ. Invariantis – უცვლელი) მათემატიკური ობიექტების ერთობლიობაზე მოცემული ფუნქცია, რომელიც არ იცვლება ამ ობიექტების მიმართ განხორციელებული გარკვეული გარდაქმნებისას ან იმ ათვლის სისტემის გარდაქმნის დროს, რომელშიც განიხილება ობიექტი.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ინვარიანტი''' – (<ins class="diffchange diffchange-inline">''</ins>ლათ<ins class="diffchange diffchange-inline">''</ins>. Invariantis – უცვლელი) <ins class="diffchange diffchange-inline">[[მათემატიკური ობიექტი|</ins>მათემატიკური ობიექტების<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>ერთობლიობაზე მოცემული <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>ფუნქცია <ins class="diffchange diffchange-inline">(მათემატიკური)|ფუნქცია]]</ins>, რომელიც არ იცვლება ამ ობიექტების მიმართ განხორციელებული გარკვეული <ins class="diffchange diffchange-inline">[[გარდაქმნა (მათემატიკაში)|</ins>გარდაქმნებისას<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>ან იმ <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ათვლის სისტემა|</ins>ათვლის სისტემის<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>გარდაქმნის დროს, რომელშიც განიხილება <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ობიექტი (მათემატიკური)|</ins>ობიექტი<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ფიზიკური პირობებისაგან დამოუკიდებელი. ინვარიანტული ეწოდება რაიმე მათემატიკურ ობიექტთან დაკავშირებულ რიცხვებს, ალგებრულ გამოსახულებებს და ა.შ., რომლებიც უცვლელნი არიან ამ ობიექტების გარკვეული გარდაქმნის ან იმ ათვლის სისტემის გარდაქმნის დროს, რომელშიც ეს ობიექტები განიხილება.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ფიზიკური პირობებისაგან დამოუკიდებელი. ინვარიანტული ეწოდება რაიმე მათემატიკურ ობიექტთან დაკავშირებულ <ins class="diffchange diffchange-inline">[[რიცხვი (მათემატიკა)|</ins>რიცხვებს<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ალგებრული გამოსახულება|</ins>ალგებრულ გამოსახულებებს<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>და ა.შ., რომლებიც უცვლელნი არიან ამ ობიექტების გარკვეული გარდაქმნის ან იმ ათვლის სისტემის გარდაქმნის დროს, რომელშიც ეს ობიექტები განიხილება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ინვარიანტთა თეორიის საფუძველი გახდა მოძღვრება დეტერმინანტების შესახებ. ამან აიძულა კელი თავდაპირველად (1846) ინვარიანტებისათვის ეწოდებინა „ჰიპერდეტერმინანტები“ (ზედეტერმინანტები). მოგვიანებით (1851) სილვესტრმა შემოიღო ტერმინი „ინვარიანტი“, რომელიც ლათინური წარმოშობისაა in (უარყოფა) და varians – „ცვალებადი“. სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობა – „უცვლელი“ (თავისი მნიშვნელობის უცვლელი).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ინვარიანტთა <ins class="diffchange diffchange-inline">[[თეორია|</ins>თეორიის<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>საფუძველი გახდა მოძღვრება <ins class="diffchange diffchange-inline">[[დეტერმინანტი (მათემატიკა)|</ins>დეტერმინანტების<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>შესახებ. ამან აიძულა კელი თავდაპირველად (1846) ინვარიანტებისათვის ეწოდებინა „ჰიპერდეტერმინანტები“ (ზედეტერმინანტები). მოგვიანებით (1851) სილვესტრმა შემოიღო ტერმინი „ინვარიანტი“, რომელიც ლათინური წარმოშობისაა in (უარყოფა) და varians – „ცვალებადი“. სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობა – „უცვლელი“ (თავისი მნიშვნელობის უცვლელი).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ასეთი <del class="diffchange diffchange-inline">სიდიდეების </del>არსებობის ფაქტი პირველად ლაგრანჟმა დაადასტურა (1773). დიფერენციალური ინვარიანტები გამოჩნდნენ დიფერენციალურ <del class="diffchange diffchange-inline">გეომეტრიაში </del>და დიფერენციალურ <del class="diffchange diffchange-inline">განტოლებათა </del>თეორიაში. იმ მეცნიერთა შორის, რომლებმაც პირველებმა დაიწყეს ინვარიანტების შესწავლა, აღსანიშნავია რიმანი, რომელმაც მოგვცა გაუსის სიმრუდის განზოგადება (1854), შემდგომ ქრისტოფელი (1869), ლიფშიცი (1869). ინვარიიანტის თეორიის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა გერმანელმა მათემატიკოსმა დ. ჰილბერტმა.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ასეთი <ins class="diffchange diffchange-inline">[[სიდიდე (მათემატიკა)|სიდიდე]]ების </ins>არსებობის ფაქტი პირველად <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ლაგრანჟი ჟოზეფ ლუი|</ins>ლაგრანჟმა<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>დაადასტურა (1773). დიფერენციალური ინვარიანტები გამოჩნდნენ <ins class="diffchange diffchange-inline">[[დიფერენციალური გეომეტრია|</ins>დიფერენციალურ <ins class="diffchange diffchange-inline">გეომეტრია]]ში </ins>და <ins class="diffchange diffchange-inline">[[დიფერენციალური განტოლება|</ins>დიფერენციალურ <ins class="diffchange diffchange-inline">განტოლება]]თა </ins>თეორიაში. იმ მეცნიერთა შორის, რომლებმაც პირველებმა დაიწყეს ინვარიანტების შესწავლა, აღსანიშნავია რიმანი, რომელმაც მოგვცა <ins class="diffchange diffchange-inline">[[გაუსის სიმრუდე|</ins>გაუსის სიმრუდის<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>განზოგადება (1854), შემდგომ ქრისტოფელი (1869), ლიფშიცი (1869). ინვარიიანტის თეორიის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა გერმანელმა მათემატიკოსმა დ. ჰილბერტმა<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>&#160;</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ლამეს (1859) და ბელტრამის (1866) გეომეტრიულ კვლევებში წინ წამოწეულია დიფერენციალური პარამეტრის ცნება. [[ჯგუფი (მათემატიკა)|ჯგუფთა]] თეორიაში ინვარიანტის ცნება პირველად ლიმ გამოიყენა (1871- 1882). გ. ალფანის მრავალრიცხოვან შრომებში (1878-1884) განვითარებულია პროექციული დიფერენციალური ინვარიანტების ზოგადი თეორია. შემდგომი პერიოდი იწყება რიჩის და ლევი-ჩივიტას შრომით „აბსოლუტურ“ [[დიფერენციალური აღრიცხვა|დიფერენციალურ აღრიცხვა]]ში (1887, 1901). „ინტეგრალური ინვარიანტის“ ცნება და ტერმინი პირველად შემოიღო შტუდიმ (1905)</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ლამეს (1859) და ბელტრამის (1866) გეომეტრიულ კვლევებში წინ წამოწეულია დიფერენციალური პარამეტრის ცნება. ჯგუფთა თეორიაში ინვარიანტის ცნება პირველად ლიმ გამოიყენა (1871- 1882). გ. ალფანის მრავალრიცხოვან შრომებში (1878-1884) განვითარებულია პროექციული დიფერენციალური ინვარიანტების ზოგადი თეორია. შემდგომი პერიოდი იწყება რიჩის და ლევი-ჩივიტას შრომით „აბსოლუტურ“ დიფერენციალურ აღრიცხვაში (1887, 1901). „ინტეგრალური ინვარიანტის“ ცნება და ტერმინი პირველად შემოიღო შტუდიმ (1905).</del></div></td><td colspan="2">&#160;</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td></tr> </table>

Echelidze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%98&diff=202653&oldid=prev 2023-08-31T09:12:13Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;ინვარიანტი&#039;&#039;&#039; – (ლათ. Invariantis – უცვლელი) მათემატიკური ობიექტების...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ინვარიანტი''' – (ლათ. Invariantis – უცვლელი) მათემატიკური ობიექტების ერთობლიობაზე მოცემული ფუნქცია, რომელიც არ იცვლება ამ ობიექტების მიმართ განხორციელებული გარკვეული გარდაქმნებისას ან იმ ათვლის სისტემის გარდაქმნის დროს, რომელშიც განიხილება ობიექტი.<br /> <br /> ფიზიკური პირობებისაგან დამოუკიდებელი. ინვარიანტული ეწოდება რაიმე მათემატიკურ ობიექტთან დაკავშირებულ რიცხვებს, ალგებრულ გამოსახულებებს და ა.შ., რომლებიც უცვლელნი არიან ამ ობიექტების გარკვეული გარდაქმნის ან იმ ათვლის სისტემის გარდაქმნის დროს, რომელშიც ეს ობიექტები განიხილება.<br /> <br /> ინვარიანტთა თეორიის საფუძველი გახდა მოძღვრება დეტერმინანტების შესახებ. ამან აიძულა კელი თავდაპირველად (1846) ინვარიანტებისათვის ეწოდებინა „ჰიპერდეტერმინანტები“ (ზედეტერმინანტები). მოგვიანებით (1851) სილვესტრმა შემოიღო ტერმინი „ინვარიანტი“, რომელიც ლათინური წარმოშობისაა in (უარყოფა) და varians – „ცვალებადი“. სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობა – „უცვლელი“ (თავისი მნიშვნელობის უცვლელი).<br /> <br /> ასეთი სიდიდეების არსებობის ფაქტი პირველად ლაგრანჟმა დაადასტურა (1773). დიფერენციალური ინვარიანტები გამოჩნდნენ დიფერენციალურ გეომეტრიაში და დიფერენციალურ განტოლებათა თეორიაში. იმ მეცნიერთა შორის, რომლებმაც პირველებმა დაიწყეს ინვარიანტების შესწავლა, აღსანიშნავია რიმანი, რომელმაც მოგვცა გაუსის სიმრუდის განზოგადება (1854), შემდგომ ქრისტოფელი (1869), ლიფშიცი (1869). ინვარიიანტის თეორიის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა გერმანელმა მათემატიკოსმა დ. ჰილბერტმა.<br /> <br /> ლამეს (1859) და ბელტრამის (1866) გეომეტრიულ კვლევებში წინ წამოწეულია დიფერენციალური პარამეტრის ცნება. ჯგუფთა თეორიაში ინვარიანტის ცნება პირველად ლიმ გამოიყენა (1871- 1882). გ. ალფანის მრავალრიცხოვან შრომებში (1878-1884) განვითარებულია პროექციული დიფერენციალური ინვარიანტების ზოგადი თეორია. შემდგომი პერიოდი იწყება რიჩის და ლევი-ჩივიტას შრომით „აბსოლუტურ“ დიფერენციალურ აღრიცხვაში (1887, 1901). „ინტეგრალური ინვარიანტის“ ცნება და ტერმინი პირველად შემოიღო შტუდიმ (1905).<br /> <br /> ==წყარო==<br /> [[მათემატიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი]]<br /> [[კატეგორია:მათემატიკა]]<br /> [[კატეგორია:ალგებრა]]</div>

Echelidze