https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98კახური დიალექტი - რედაქტირების ისტორია2026-04-29T05:05:15Zამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიშიMediaWiki 1.19.24https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=246498&oldid=prevTkenchoshvili: /* წყარო */2025-05-07T20:18:32Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:18, 7 მაისი 2025-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 38:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 38:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია: დიალექტოლოგია]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია: დიალექტოლოგია]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქართული ენის დიალექტები]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქართული ენის დიალექტები]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:ქართული ენა]]</ins></div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=220210&oldid=prevTkenchoshvili 10:28, 29 თებერვალი 2024-ზე2024-02-29T10:28:35Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">10:28, 29 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 4:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 4:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კახური სამ კილოკავად გაიყოფება: შიგნიკახური, რომელზედაც მეტყველებს ალაზნის ველის – ახმეტის, თელავის, გურჯაანის, ყვარლის რაიონების მოსახლეობა; გარეკახური – გურჯაანის რაიონის ნაწილი და საგარეჯოს რაიონის სოფლების მოსახლეობა, და ქიზიყური – სიღნაღის, ლაგოდეხისა და დედოფლისწყაროს რაიონების მოსახლეობა, შიგნიკახური და გარეკახური ერთმანეთისაგან მხოლოდ მეტყველების ინტონაციით განსხვავდება, ქიზიყურს კი ორივესაგან, მკვეთრად გამოხატული ინტონაციის გარდა, ფონოლოგიური და გრამატიკული ნიშნებიც განასხვავებს.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კახური სამ კილოკავად გაიყოფება: შიგნიკახური, რომელზედაც მეტყველებს ალაზნის ველის – ახმეტის, თელავის, გურჯაანის, ყვარლის რაიონების მოსახლეობა; გარეკახური – გურჯაანის რაიონის ნაწილი და საგარეჯოს რაიონის სოფლების მოსახლეობა, და ქიზიყური – სიღნაღის, ლაგოდეხისა და დედოფლისწყაროს რაიონების მოსახლეობა, შიგნიკახური და გარეკახური ერთმანეთისაგან მხოლოდ მეტყველების ინტონაციით განსხვავდება, ქიზიყურს კი ორივესაგან, მკვეთრად გამოხატული ინტონაციის გარდა, ფონოლოგიური და გრამატიკული ნიშნებიც განასხვავებს.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურის ფონოლოგიურ ინვენტარში სალიტერატურო ქართულისაგან განსხვავებული ორი ერთეული მოიპოვება: ფარინგალური ყრუფშვინვიერი ხშული [[აფრიკატი]] ჴ და შუაენისმიერი მჟღერი სპირანტი ჲ. ჴ ქიზიყური კილოკავისათვისაა დამახასიათებელი და იქ იგი ფონოლოგიური ღირებულებისაა: ჴელი, ჴმალი, ჴორცი, ფეჴი … მისი დისტრიბუცია ისეთივეა, როგორიც ძველი სალიტერატურო ქართულსა და ამ ფონემის მქონე ქართული ენის მთის დიალექტებში. კახურის სხვა კილოკავებში, იმავე ლექსიკურ ერთეულებში – უფროსი თაობის მეტყველებაში, იგი სპორადულად მონაცვლეობს ხ სპირანტთან.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურის ფონოლოგიურ ინვენტარში სალიტერატურო ქართულისაგან განსხვავებული ორი ერთეული მოიპოვება: ფარინგალური ყრუფშვინვიერი ხშული [[აფრიკატი]] ჴ და შუაენისმიერი მჟღერი სპირანტი ჲ. ჴ ქიზიყური კილოკავისათვისაა დამახასიათებელი და იქ იგი ფონოლოგიური ღირებულებისაა: ჴელი, ჴმალი, ჴორცი, ფეჴი … მისი დისტრიბუცია ისეთივეა, როგორიც ძველი სალიტერატურო ქართულსა და ამ <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ფონემა|</ins>ფონემის<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>მქონე ქართული ენის მთის დიალექტებში. კახურის სხვა კილოკავებში, იმავე ლექსიკურ ერთეულებში – უფროსი თაობის მეტყველებაში, იგი სპორადულად მონაცვლეობს ხ სპირანტთან.  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ჲ დამახასიათებელია ყველა კილოკავისათვის. იგი სიტყვის ფუძეში ს და შ სპირანტების რეფლექსია პოზიციაში V-C (წინაენისმიერი მკვეთრი): ტაჲტი, მუჲტი, ფლოჲტი, ნაჲწავლი. გვხვდება II სუბიექტური და III ობიექტური პირების პრეფიქსებად აგრეთვე V-C პოზიციაში, რომელსაც ქმნის [[ზმნისწინი]]ს ხმოვანი და ფუძისეული თანხმოვანი: მოჲტეხა, მოჲგლიჯა, შეჲხედა, დაჲფანტავს, არ გაჲფანტო… ან წინამავალი სიტყვის ემფატიკური ა და ზმნის ფუძის თანხმოვანი: რასა ჲფიქრობ? დედასა ჲკითხა, მეზობელსა ჲთხოვა… აქ ეს ორი სიტყვა ფონეტიკურად იმდენად მთლიანდება (პაუზა იკარგება), რომ დიალექტოლოგები ტექსტების ჩაწერისას ზოგჯერ ამ ჲ-ს წინამავალ სიტყვას მიაწერენ ხოლმე: რასაჲ ფიქრობ?  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ჲ დამახასიათებელია ყველა კილოკავისათვის. იგი სიტყვის ფუძეში ს და შ სპირანტების რეფლექსია პოზიციაში V-C (წინაენისმიერი მკვეთრი): ტაჲტი, მუჲტი, ფლოჲტი, ნაჲწავლი. გვხვდება II სუბიექტური და III ობიექტური პირების პრეფიქსებად აგრეთვე V-C პოზიციაში, რომელსაც ქმნის [[ზმნისწინი]]ს ხმოვანი და ფუძისეული თანხმოვანი: მოჲტეხა, მოჲგლიჯა, შეჲხედა, დაჲფანტავს, არ გაჲფანტო… ან წინამავალი სიტყვის ემფატიკური ა და ზმნის ფუძის თანხმოვანი: რასა ჲფიქრობ? დედასა ჲკითხა, მეზობელსა ჲთხოვა… აქ ეს ორი სიტყვა ფონეტიკურად იმდენად მთლიანდება (პაუზა იკარგება), რომ დიალექტოლოგები ტექსტების ჩაწერისას ზოგჯერ ამ ჲ-ს წინამავალ სიტყვას მიაწერენ ხოლმე: რასაჲ ფიქრობ?  </div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=218682&oldid=prevTkenchoshvili 10:01, 7 თებერვალი 2024-ზე2024-02-07T10:01:13Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">10:01, 7 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 18:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 18:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურში ირიბი ობიექტის მრავლობითობა ზმნაში ყოველთვის აღინიშნება. შიგნი- და გარეკახურში მას თ სუფიქსი გამოხატავს (იმათ  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურში ირიბი ობიექტის მრავლობითობა ზმნაში ყოველთვის აღინიშნება. შიგნი- და გარეკახურში მას თ სუფიქსი გამოხატავს (იმათ  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>სტუმრები მოუვიდათ, გაუხარდათ ძალიანა), ქიზიყურში კი ირიბი ობიექტის სიმრავლეს -კე ნაწილაკი გადმოსცემს (ახლა მე თქვენ  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>სტუმრები მოუვიდათ, გაუხარდათ ძალიანა), ქიზიყურში კი ირიბი ობიექტის სიმრავლეს -კე <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>ნაწილაკი<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>გადმოსცემს (ახლა მე თქვენ  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>წამლებ დაგირიგებ კე; უთხრა კე იმათა).  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>წამლებ დაგირიგებ კე; უთხრა კე იმათა).  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=218385&oldid=prevTkenchoshvili 12:35, 2 თებერვალი 2024-ზე2024-02-02T12:35:27Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:35, 2 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 10:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 10:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურს პრეფიქსულ და სუფიქსურ მორფემათა მიჯნაზე ახასიათებს ხმოვანთა სრული კონტაქტური რეგრესული [[ასიმილაცია (ენათმეცნიერება)|ასიმილაცია]]: მეეწონა, შააშინა, გამეეკიდა, გეეგო, მააფიქრდა; იმეებს, კოდალეები, კუტალეები. რთული ზმნისწინების შემთხვევაში ხორციელდება კონტაქტურის თანადროული დისტანციური ასიმილაცია: ემეეტანა, გემეეგდო, შემეეტანა, გედეეგდო…</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურს პრეფიქსულ და სუფიქსურ მორფემათა მიჯნაზე ახასიათებს ხმოვანთა სრული კონტაქტური რეგრესული [[ასიმილაცია (ენათმეცნიერება)|ასიმილაცია]]: მეეწონა, შააშინა, გამეეკიდა, გეეგო, მააფიქრდა; იმეებს, კოდალეები, კუტალეები. რთული ზმნისწინების შემთხვევაში ხორციელდება კონტაქტურის თანადროული დისტანციური ასიმილაცია: ემეეტანა, გემეეგდო, შემეეტანა, გედეეგდო…</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურში სიტყვის აბსოლუტურ ბოლოში მჟღერი თანხმოვნები ყრუვდება: ცუდათ, კაცათ, შავათ … ამ გზით მიღებულ ყრუ თანხმოვნებს უკვე სოც. ღირებულება აქეს მოპოვებული და უკვე გვაქვს შავათვე შაღება, კაცათაც მეეჩვენა, ცუდათვე ყოფილიყო. ამავე გზითაა მიღებული ქ-ც სიტყვაფორმებში: კარქი, კარქო, კარქისა, კარქათ…; გვაქვს მ და ნ ფონემათა სუბსტიტუცია, ერთი მხრივ: ბანბა, ბუნბული, ანბავი, უანბევი: მეორე მხრივ – სამთელი, ამთებს. ასევე, დისიმილაციური, ოღონდ დისტანციური, სუბსტიტუციის შედეგი ჩანს ბ და ვ ფონემათა მონაცვლეობა სიტყვაფორმებში: ეუბნევა, ებნევა, მებნევი, გებნევი. ხდება სხვადასხვა ხასიათისა და მიმართულების ერთდროული ფონეტიკური პროცესები: მეტათეზისი-სუბსტიტუცია-ასიმილაცია სიტყვაში „ავანტყოფი“, რომლის ამოსავალი ფორმა „ავადმყოფია“. აგრეთვე ბღერტამს ←ბერტყავს, მადრიელი ← მადლიერი. გვხედება სიტყვათა ფონეტიკური გამარტივების შემთხვევები: შარანდელი ← შარშანდელი, ფეხშველა ← ფეხშიშველა. ამავე რიგისა ჩანს მყავ ← მყავს, გყავ ← გყავს, მაქ ← მაქვს, გაქ ← გაქვს…</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურში სიტყვის აბსოლუტურ ბოლოში მჟღერი თანხმოვნები ყრუვდება: ცუდათ, კაცათ, შავათ … ამ გზით მიღებულ ყრუ თანხმოვნებს უკვე სოც. ღირებულება აქეს მოპოვებული და უკვე გვაქვს შავათვე შაღება, კაცათაც მეეჩვენა, ცუდათვე ყოფილიყო. ამავე გზითაა მიღებული ქ-ც სიტყვაფორმებში: კარქი, კარქო, კარქისა, კარქათ…; გვაქვს მ და ნ ფონემათა სუბსტიტუცია, ერთი მხრივ: ბანბა, ბუნბული, ანბავი, უანბევი: მეორე მხრივ – სამთელი, ამთებს. ასევე, დისიმილაციური, ოღონდ დისტანციური, სუბსტიტუციის შედეგი ჩანს ბ და ვ ფონემათა მონაცვლეობა სიტყვაფორმებში: ეუბნევა, ებნევა, მებნევი, გებნევი. ხდება სხვადასხვა ხასიათისა და მიმართულების ერთდროული ფონეტიკური პროცესები: <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>მეტათეზისი<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>-სუბსტიტუცია-ასიმილაცია სიტყვაში „ავანტყოფი“, რომლის ამოსავალი ფორმა „ავადმყოფია“. აგრეთვე ბღერტამს ←ბერტყავს, მადრიელი ← მადლიერი. გვხედება სიტყვათა ფონეტიკური გამარტივების შემთხვევები: შარანდელი ← შარშანდელი, ფეხშველა ← ფეხშიშველა. ამავე რიგისა ჩანს მყავ ← მყავს, გყავ ← გყავს, მაქ ← მაქვს, გაქ ← გაქვს…</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურში, ფონემათა განაწილების წესებიდან გამომდინარე, სახელთა [[ბრუნება|ბრუნებისას]] ვლინდება ბრუნვის ნიშანთა თავისებური ვარიანტები. როცა სიტყვაფორმის შინაარსობრივი მხარე ამის საშუალებას იძლევა, სიტყვის აბსოლუტურ ბოლოში ს ფონემა სუსტდება და ჲ-დ რეალიზდება ხმოვნების მომდევნოდ და Ø-მდე დადის თანხმოვნების მომდევნო პოზიციაში. ამისდა კვალად მიცემით ბრუნვის ნიშნად კახურში ხმოვნების მომდევნოდ გვაქვს - ჲ: დედაჲ, მამაჲ, ძმაჲ, დაჲ, ხოლო თანხმოვნების მომდევნოდ – Ø კაც ვეძახი, ცხენ შავკაზმავ, გულ მოგიკლამ – როგორც კი პოზიცია შეიცვლება, მიცემითი ბრუნვის ნიშანი სრული სახით აღდგება: დედასაც, ძმასაც, დასაც; კაცსაც და ქალსაც, ცხენსაც. იმავე მიზეზით ნათესაობითი ბრუნვის ნიშნად -ის სუფიქსის ნაცვლად გვაქვს მისი გამარტივებული -ი ან -იჲ ვარიანტი: სოფლი ბოლოში; თხიჲ რძე, იმი გულითვინ || გულიჲთვინ. იმ წესის გამო კი, რომ სიტყვის ბოლოში მჟღერი ფონემები ყრუვდება, ვითარებითი ბრუნვის ნიშნად გვაქვს -ათ და არა -ად. ეს დაყრუებული ვარიანტი რჩება ყველა ვითარებაში: კარქათაც შავჯორე, შავარცხვინე. ამის პარალელურად ზოგჯერ გვაქვს ბრუნვის ნიშნის -ა ვარიანტი: მე კარქა დაგინახე.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურში, ფონემათა განაწილების წესებიდან გამომდინარე, სახელთა [[ბრუნება|ბრუნებისას]] ვლინდება ბრუნვის ნიშანთა თავისებური ვარიანტები. როცა სიტყვაფორმის შინაარსობრივი მხარე ამის საშუალებას იძლევა, სიტყვის აბსოლუტურ ბოლოში ს ფონემა სუსტდება და ჲ-დ რეალიზდება ხმოვნების მომდევნოდ და Ø-მდე დადის თანხმოვნების მომდევნო პოზიციაში. ამისდა კვალად მიცემით ბრუნვის ნიშნად კახურში ხმოვნების მომდევნოდ გვაქვს - ჲ: დედაჲ, მამაჲ, ძმაჲ, დაჲ, ხოლო თანხმოვნების მომდევნოდ – Ø კაც ვეძახი, ცხენ შავკაზმავ, გულ მოგიკლამ – როგორც კი პოზიცია შეიცვლება, მიცემითი ბრუნვის ნიშანი სრული სახით აღდგება: დედასაც, ძმასაც, დასაც; კაცსაც და ქალსაც, ცხენსაც. იმავე მიზეზით ნათესაობითი ბრუნვის ნიშნად -ის სუფიქსის ნაცვლად გვაქვს მისი გამარტივებული -ი ან -იჲ ვარიანტი: სოფლი ბოლოში; თხიჲ რძე, იმი გულითვინ || გულიჲთვინ. იმ წესის გამო კი, რომ სიტყვის ბოლოში მჟღერი ფონემები ყრუვდება, ვითარებითი ბრუნვის ნიშნად გვაქვს -ათ და არა -ად. ეს დაყრუებული ვარიანტი რჩება ყველა ვითარებაში: კარქათაც შავჯორე, შავარცხვინე. ამის პარალელურად ზოგჯერ გვაქვს ბრუნვის ნიშნის -ა ვარიანტი: მე კარქა დაგინახე.</div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=218187&oldid=prevTkenchoshvili 19:22, 30 იანვარი 2024-ზე2024-01-30T19:22:16Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:22, 30 იანვარი 2024-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''კახური''' – [[ქართული ენა|ქართული ენის]] [[დიალექტი]], რომელზედაც მეტყველებს ისტორიული [[კახეთი]]ს – ახმეტის, თელავის, ყვარლის, ლაგოდეხის, გურჯაანის, საგარეჯოს, სიღნაღისა და დედოფლისწყაროს რაიონების მოსახლეობა. კახურის ტერიტორიული გავრცელების ჩრდილოეთ საზღვარი გასდევს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედს, რომლის გადაღმა მდებარეობს [[თუშეთი]], [[თუშური დიალექტი|თუშურ დიალექტზე]] მეტყველი მოსახლეობით, და დაღესტანი, ძირითადად ხუნძურ ენაზე მეტყველი მოსახლეობით; აღმოსავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით ესაზღვრება [[აზერბაიჯანი]] და ალაზნისა და ივრის ქვემო დინების დაუსახლებელი ველები მეცხვარეთა საზამთრო საძოვრებით; სამხრეთით – [[თბილისი]]სა და რუსთავის რაიონები – ქვემო ქართლის ტერიტორიები აზერბაიჯანულენოვანი მოსახლეობით; დასავლეთით და ჩრდილო-დასავლეთით – [[ქართლი]] მტკვრისა და არაგვის ხეობებით, და ერწო-თიანეთი, რომლის მოსახლეობაც მეტყველებს ფშაურ-ხევსურული დიალექტური ენობრივი მოვლენებით დიდად გაჯერებულ თიანურ კილოზე. მთლიანად [[კახეთი|კახეთში]] საკმაოდ ბევრია, ერთი მხრივ, [[ქართული დიალექტები|ქართული ენის დიალექტებზე]] – თუშურ, ფშაურ, ხევსურულ, მთიულურ, იმერულ კილოებზე მეტყველი, ხოლო მეორე მხრივ, არაქართულენოვანი – ოსური, ქისტური, აზერბაიჯანული, რუსული სოფლები, რომელთა მოსახლეობაც სხვადასხვა დროსა და  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''კახური''' – [[ქართული ენა|ქართული ენის]] [[დიალექტი]], რომელზედაც მეტყველებს ისტორიული [[კახეთი]]ს – ახმეტის, თელავის, ყვარლის, ლაგოდეხის, გურჯაანის, საგარეჯოს, სიღნაღისა და დედოფლისწყაროს რაიონების მოსახლეობა. კახურის ტერიტორიული გავრცელების ჩრდილოეთ საზღვარი გასდევს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედს, რომლის გადაღმა მდებარეობს [[თუშეთი]], [[თუშური დიალექტი|თუშურ დიალექტზე]] მეტყველი მოსახლეობით, და დაღესტანი, ძირითადად ხუნძურ ენაზე მეტყველი მოსახლეობით; აღმოსავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით ესაზღვრება [[აზერბაიჯანი]] და ალაზნისა და ივრის ქვემო დინების დაუსახლებელი ველები მეცხვარეთა საზამთრო საძოვრებით; სამხრეთით – [[თბილისი]]სა და რუსთავის რაიონები – ქვემო ქართლის ტერიტორიები აზერბაიჯანულენოვანი მოსახლეობით; დასავლეთით და ჩრდილო-დასავლეთით – [[ქართლი]] მტკვრისა და არაგვის ხეობებით, და ერწო-თიანეთი, რომლის მოსახლეობაც მეტყველებს ფშაურ-ხევსურული დიალექტური ენობრივი მოვლენებით დიდად გაჯერებულ თიანურ კილოზე. მთლიანად [[კახეთი|კახეთში]] საკმაოდ ბევრია, ერთი მხრივ, [[ქართული დიალექტები|ქართული ენის დიალექტებზე]] – თუშურ, ფშაურ, ხევსურულ, მთიულურ, იმერულ კილოებზე მეტყველი, ხოლო მეორე მხრივ, არაქართულენოვანი – ოსური, ქისტური, აზერბაიჯანული, რუსული სოფლები, რომელთა მოსახლეობაც სხვადასხვა დროსა და  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>პირობებშია აქ მიგრირებული. ეს გარემოება საგრძნობ დაღს ასვამს კახურ მეტყველებას, განსაკუთრებით მის <del class="diffchange diffchange-inline">ლექსიკას</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>პირობებშია აქ მიგრირებული. ეს გარემოება საგრძნობ დაღს ასვამს კახურ მეტყველებას, განსაკუთრებით მის <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ლექსიკა]]ს</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კახური სამ კილოკავად გაიყოფება: შიგნიკახური, რომელზედაც მეტყველებს ალაზნის ველის – ახმეტის, თელავის, გურჯაანის, ყვარლის რაიონების მოსახლეობა; გარეკახური – გურჯაანის რაიონის ნაწილი და საგარეჯოს რაიონის სოფლების მოსახლეობა, და ქიზიყური – სიღნაღის, ლაგოდეხისა და დედოფლისწყაროს რაიონების მოსახლეობა, შიგნიკახური და გარეკახური ერთმანეთისაგან მხოლოდ მეტყველების ინტონაციით განსხვავდება, ქიზიყურს კი ორივესაგან, მკვეთრად გამოხატული ინტონაციის გარდა, ფონოლოგიური და გრამატიკული ნიშნებიც განასხვავებს.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კახური სამ კილოკავად გაიყოფება: შიგნიკახური, რომელზედაც მეტყველებს ალაზნის ველის – ახმეტის, თელავის, გურჯაანის, ყვარლის რაიონების მოსახლეობა; გარეკახური – გურჯაანის რაიონის ნაწილი და საგარეჯოს რაიონის სოფლების მოსახლეობა, და ქიზიყური – სიღნაღის, ლაგოდეხისა და დედოფლისწყაროს რაიონების მოსახლეობა, შიგნიკახური და გარეკახური ერთმანეთისაგან მხოლოდ მეტყველების ინტონაციით განსხვავდება, ქიზიყურს კი ორივესაგან, მკვეთრად გამოხატული ინტონაციის გარდა, ფონოლოგიური და გრამატიკული ნიშნებიც განასხვავებს.</div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=217830&oldid=prevTkenchoshvili 18:40, 24 იანვარი 2024-ზე2024-01-24T18:40:43Z<p></p>
<a href="https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=217830&oldid=217829">ცვლილებების ჩვენება</a>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=217829&oldid=prevTkenchoshvili 18:26, 24 იანვარი 2024-ზე2024-01-24T18:26:40Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">18:26, 24 იანვარი 2024-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 10:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 10:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურს პრეფიქსულ და სუფიქსურ მორფემათა მიჯნაზე ახასიათებს ხმოვანთა სრული კონტაქტური რეგრესული [[ასიმილაცია (ენათმეცნიერება)|ასიმილაცია]]: მეეწონა, შააშინა, გამეეკიდა, გეეგო, მააფიქრდა; იმეებს, კოდალეები, კუტალეები. რთული ზმნისწინების შემთხვევაში ხორციელდება კონტაქტურის თანადროული დისტანციური ასიმილაცია: ემეეტანა, გემეეგდო, შემეეტანა, გედეეგდო…</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურს პრეფიქსულ და სუფიქსურ მორფემათა მიჯნაზე ახასიათებს ხმოვანთა სრული კონტაქტური რეგრესული [[ასიმილაცია (ენათმეცნიერება)|ასიმილაცია]]: მეეწონა, შააშინა, გამეეკიდა, გეეგო, მააფიქრდა; იმეებს, კოდალეები, კუტალეები. რთული ზმნისწინების შემთხვევაში ხორციელდება კონტაქტურის თანადროული დისტანციური ასიმილაცია: ემეეტანა, გემეეგდო, შემეეტანა, გედეეგდო…</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურში სიტყვის აბსოლუტურ ბოლოში მჟღერი თანხმოვნები ყრუვდება: ცუდათ, კაცათ, შავათ … ამ გზით მიღებულ ყრუ თანხმოვნებს უკვე სოც. ღირებულება აქეს მოპოვებული და უკვე გვაქვს შავათვე შაღება, კაცათაც მეეჩვენა, ცუდათვე ყოფილიყო. ამავე გზითაა მიღებული ქ-ც სიტყვაფორმებში: კარქი, კარქო, კარქისა, კარქათ…; გვაქვს მ და ნ ფონემათა სუბსტიტუცია, ერთი მხრივ: ბანბა, ბუნბული, ანბავი, უანბევი: მეორე მხრივ – სამთელი, ამთებს. ასევე, დისიმილაციური, ოღონდ დისტანციური, სუბსტიტუციის შედეგი ჩანს ბ და ვ ფონემათა მონაცვლეობა სიტყვაფორმებში: ეუბნევა, ებნევა, მებნევი, გებნევი. ხდება <del class="diffchange diffchange-inline">სხვადასხ�ეა </del>ხასიათისა და მიმართულების ერთდროული ფონეტიკური პროცესები: მეტათეზისი-სუბსტიტუცია-ასიმილაცია სიტყვაში „ავანტყოფი“,  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>კახურში სიტყვის აბსოლუტურ ბოლოში მჟღერი თანხმოვნები ყრუვდება: ცუდათ, კაცათ, შავათ … ამ გზით მიღებულ ყრუ თანხმოვნებს უკვე სოც. ღირებულება აქეს მოპოვებული და უკვე გვაქვს შავათვე შაღება, კაცათაც მეეჩვენა, ცუდათვე ყოფილიყო. ამავე გზითაა მიღებული ქ-ც სიტყვაფორმებში: კარქი, კარქო, კარქისა, კარქათ…; გვაქვს მ და ნ ფონემათა სუბსტიტუცია, ერთი მხრივ: ბანბა, ბუნბული, ანბავი, უანბევი: მეორე მხრივ – სამთელი, ამთებს. ასევე, დისიმილაციური, ოღონდ დისტანციური, სუბსტიტუციის შედეგი ჩანს ბ და ვ ფონემათა მონაცვლეობა სიტყვაფორმებში: ეუბნევა, ებნევა, მებნევი, გებნევი. ხდება <ins class="diffchange diffchange-inline">სხვადასხვა </ins>ხასიათისა და მიმართულების ერთდროული ფონეტიკური პროცესები: მეტათეზისი-სუბსტიტუცია-ასიმილაცია სიტყვაში „ავანტყოფი“,  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>რ-ის ამოსაეალი ფორმა „ავადმყოფია“. აგრეთვე ბღერტამს ←ბერტყავს, მადრიელი ← მადლიერი. გვხედება სიტყვათა ფონეტიკური გამარტივების შემთხვევები: შარანდელი ← შარშანდელი, ფეხშველა ← ფეხშიშველა. ამავე რიგისა ჩანს მყავ ← მყავს, გქავ ← გყავს, მაქ ← მაქვს, გაქ ← გაქვს…</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>რ-ის ამოსაეალი ფორმა „ავადმყოფია“. აგრეთვე ბღერტამს ←ბერტყავს, მადრიელი ← მადლიერი. გვხედება სიტყვათა ფონეტიკური გამარტივების შემთხვევები: შარანდელი ← შარშანდელი, ფეხშველა ← ფეხშიშველა. ამავე რიგისა ჩანს მყავ ← მყავს, გქავ ← გყავს, მაქ ← მაქვს, გაქ ← გაქვს…</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=217828&oldid=prevTkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''კახური''' – ქართული ენის დიალექტი, რომელზედა...2024-01-24T18:26:22Z<p>ახალი გვერდი: '''კახური''' – <a href="/wikidict/index.php/%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90" title="ქართული ენა">ქართული ენის</a> <a href="/wikidict/index.php/%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98" title="დიალექტი">დიალექტი</a>, რომელზედა...</p>
<p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''კახური''' – [[ქართული ენა|ქართული ენის]] [[დიალექტი]], რომელზედაც მეტყველებს ისტორიული [[კახეთი]]ს – ახმეტის, თელავის, ყვარლის, ლაგოდეხის, გურჯააანის, საგარეჯოს, სიღნაღისა და დედოფლისწყაროს რაიონების მოსახლეობა. კახურის ტერიტორიული გავრცელების ჩრდილოეთ სასღვარი გასდევს კაეკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედს, რომლის გადაღმა მდებარეობს [[თუშეთი]], [[თუშური დიალექტი|თუშურ დიალექტზე]] მეტყველი მოსახლეობით, და დაღესტანი, ძირითადად ხუნძურ ენაზე მეტყველი მოსახლეობით; აღმოსავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით ესასღვრება [[აზერბაიჯანი]] და ალაზნისა და ივრის ქვემო დინების დაუსახლებელი ველები მეცხვარეთა საზამთრო საძოვრებით; სამხრეთით – [[თბილისი]]სა და რუსთავის რაიონები – ქვემო ქართლის ტერიტორიები აზერბაიჯანულენოვანი მოსახლეობით; დასავლეთით და ჩრდილო-დასავლეთით – [[ქართლი]] მტკერისა და არაგვის ხეობებით, და ერწო-თიანეთი, რომლის მოსახლეობაც მეტყველებს ფშაურ-ხევსურული დიალექტური ენობრივი მოვლენებით დიდად გაჯერებულ თიანურ კილოზე. მთლიანად [[კახეთი|კახეთში]] საკმაოდ ბევრია, ერთი მხრივ, [[ქართული დიალექტები|ქართული ენის დიალექტებზე]] – თუშურ, ფშაურ, ხევსურულ, მთიულურ, იმერულ კილოებზე მეტყველი, ხოლო მეორე მხრივ, არაქართულენოვანი – ოსური, ქისტური, აზერბაიჯანული, რუსული სოფლები, რომელთა მოსახლეობაც სხვადასხვა დროსა და <br />
პირობებშია აქ მიგრირებული. ეს გარემოება საგრძნობ დაღს ასვამს კახურ მეტყველებას, განსაკუთრებით მის ლექსიკას.<br />
<br />
კახური სამ კილოკავად განიყოფება: შიგნიკახური, რომელზედაც მეტყველებს ალაზნის ველის – ახმეტის, თელავის, გურჯაანის, ყვარლის რაიონების მოსახლეობა; გარეკახური – გურჯაანის რაიონის ნაწილი და საგარეჯოს რაიონის სოფლების მოსახლეობა, და ქიზიყური – სიღნაღის, ლაგოდეხისა და დედოფლისწყაროს რაიონების მოსახლეობა, შიგნიკახური და გარეკახური ერთმანეთისაგან მხოლოდ მეტყველების ინტონაციით განსხვავდება, ქიზიყურს კი ორივესაგან, მკვეთრად გამოხატული ინტონაციის გარდა, ფონოლოგიური და გრამატიკული ნიშნებიც განასხვავებს.<br />
<br />
კახურის ფონოლოგიურ ინვენტარში სალიტერატურო ქართულისაგან განსხვავებული ორი ერთეული მოიპოევება: ფარინგალური ყრუფშვინვიერი ხშული [[აფრიკატი]] ჴ და შუაენისმიერი მჟღერი სპირანტი ჲ. ჴ ქიზიყური კილოკავისათვისაა დამახასიათებელი და იქ იგი ფონოლოგიური ღირებულებისაა: ჴელი, ჴმალი, ჴორცი, ფეჴი … მისი დისტრიბუცია ისეთივეა, როგორიც ძველი სალიტერატურო ქართულსა და ამ ფონემის მქონე ქართული ენის მთის დიალექტებში. კახურის სხვა კილოკავებში, იმავე ლექსიკურ ერთეულებში – უფროსი თაობის მეტყველებაში, იგი სპორადულად მონაცვლეობს ხ სპირანტთან. <br />
<br />
ჲ დამახასიათებელია ყველა კილოკავისათეის. იგი სიტყვის ფუძეში ს და შ სპირანტების რეფლექსია პოზიციაში V-C (წინაენისმიერი მკვეთრი): ტაჲტი, მუჲტი, ფლოჲტი, ნაჲწავლი. გვხედება II სუბიექტური და III ობიექტური პირების პრეფიქსებად აგრეთეე V-C პოზიციაში, რომელსაც ქმნის [[ზმნისწინი]]ს ხმოვანი და ფუძისეული თანხმოვანი: მოჲტეხა, მოჲგლიჯა, შეჲხედა, დაჲფანტავს, არ გაჲფანტო… ან წინამავალი სიტყვის ემფატიკური ა და ზმნის ფუძის თანხმოვანი: რასა ჲფიქრობ? დედასა ჲკითხა, მეზობელსა ჲთხოვა… აქ ეს ორი სიტყვა ფონეტიკურად იმდენად მთლიანდება (პაუზა იკარგება), რომ დიალექტოლოგები ტექსტების ჩაწერისას ზოგჯერ ამ ჲ-ს წინამავალ სიტყვას მიაწერენ ხოლმე: რასაჲ ფიქრობ? <br />
<br />
კახურს პრეფიქსულ და სუფიქსურ მორფემათა მიჯნაზე ახასიათებს ხმოვანთა სრული კონტაქტური რეგრესული [[ასიმილაცია (ენათმეცნიერება)|ასიმილაცია]]: მეეწონა, შააშინა, გამეეკიდა, გეეგო, მააფიქრდა; იმეებს, კოდალეები, კუტალეები. რთული ზმნისწინების შემთხვევაში ხორციელდება კონტაქტურის თანადროული დისტანციური ასიმილაცია: ემეეტანა, გემეეგდო, შემეეტანა, გედეეგდო…<br />
<br />
კახურში სიტყვის აბსოლუტურ ბოლოში მჟღერი თანხმოვნები ყრუვდება: ცუდათ, კაცათ, შავათ … ამ გზით მიღებულ ყრუ თანხმოვნებს უკვე სოც. ღირებულება აქეს მოპოვებული და უკვე გვაქვს შავათვე შაღება, კაცათაც მეეჩვენა, ცუდათვე ყოფილიყო. ამავე გზითაა მიღებული ქ-ც სიტყვაფორმებში: კარქი, კარქო, კარქისა, კარქათ…; გვაქვს მ და ნ ფონემათა სუბსტიტუცია, ერთი მხრივ: ბანბა, ბუნბული, ანბავი, უანბევი: მეორე მხრივ – სამთელი, ამთებს. ასევე, დისიმილაციური, ოღონდ დისტანციური, სუბსტიტუციის შედეგი ჩანს ბ და ვ ფონემათა მონაცვლეობა სიტყვაფორმებში: ეუბნევა, ებნევა, მებნევი, გებნევი. ხდება სხვადასხ�ეა ხასიათისა და მიმართულების ერთდროული ფონეტიკური პროცესები: მეტათეზისი-სუბსტიტუცია-ასიმილაცია სიტყვაში „ავანტყოფი“, <br />
რ-ის ამოსაეალი ფორმა „ავადმყოფია“. აგრეთვე ბღერტამს ←ბერტყავს, მადრიელი ← მადლიერი. გვხედება სიტყვათა ფონეტიკური გამარტივების შემთხვევები: შარანდელი ← შარშანდელი, ფეხშველა ← ფეხშიშველა. ამავე რიგისა ჩანს მყავ ← მყავს, გქავ ← გყავს, მაქ ← მაქვს, გაქ ← გაქვს…<br />
<br />
კახურში, ფონემათა განაწილების წესებიდან გამომდინარე, სახელთა [[ბრუნება|ბრუნებისას]] ვლინდება ბრუნვის ნიშანთა თავისებური ვარიანტები. როცა სიტყვაფორმის შინაარსობრივი მხარე ამის საშუალებას იძლევა, სიტყვის აბსოლუტურ ბოლოში ს ფონემა სუსტდება და ჲ-დ რეალიზდება ხმოვნების მომდევნოდ და Ø-მდე დადის თანხმოვნების მომდევნო პოზიციაში. ამისდა კვალად მიცემით ბრუნვის ნიშნად კახურში ხმოვნების მომდევნოდ გვაქვს - ჲ: დედაჲ, მამაჲ, ძმაჲ, დაჲ, ხოლო თანხმოვნების მომდევნოდ – Ø კაც ვეძახი, ცხენ შავკაზმავ, გულ მოგიკლამ – როგორც კი პოზიცია შეიცვლება, მიცემითი ბრუნვის ნიშანი სრული სახით აღდგება: დედასაც, ძმასაც, დასაც; კაცსაც და ქალსაც, ცხენსაც. იმავე მიზეზით ნათესაობითი ბრუნვის ნიშნად -ის სუფიქსის ნაცვლად გვაქვს მისი გამარტივებული -ი ან -იჲ ვარიანტი: სოფლი ბოლოში; თხიჲ რძე, იმი გულითვინ || გულიჲთვინ. იმ წესის გამო კი, რომ სიტყვის ბოლოში მჟღერი ფონემები ყრუვდება, ვითარებითი ბრუნვის ნიშნად გვაქვს -ათ და არა -ად. ეს დაყრუებული ვარიანტი რჩება ყველა ვითარებაში: კარქათაც შავჯორე, შავარცხვინე. ამის პარალელურად ზოგჯერ გვაქვს ბრუნვის ნიშნის -ა ვარიანტი: მე კარქა დაგინახე.<br />
<br />
კახურ [[ზმნა]]ში სუბიექტური და ობიექტური პირთა ასახვისას ძვ. ქართული სალიტერატურო ენის ტრადიციას აგრძელებს და <br />
აღმოსავლეთ საქართველოს მთის დიალექტების თავისებურებებს იზიარებს: ზმნაში [[აფიქსი]]თ აისახება II სუბიექტური პირი და მიცემითი ბრუნვის ფორმით წარმოდგენილი ობიექტური პირი (პირდაპირიც და ირიბიც). ოღონდ აქ არა გვაქვეს პოზიციების მიხედვით განაწილებული ვარიანტები – თანხმოვნების წინა პოზიციაში აქ ყველგან -ჲ- ვარიანტი რეალიზდება: შენც ადექი და მიჲგეარე თავი დედაჲ; ვენახსა ჲხნავს; მიჲწერა დედაჲ წერილი.</div>Tkenchoshvili