https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9E%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90კოპტური ენა - რედაქტირების ისტორია2026-04-27T16:13:08Zამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიშიMediaWiki 1.19.24https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9E%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&diff=237848&oldid=prevTkenchoshvili 14:01, 4 ნოემბერი 2024-ზე2024-11-04T14:01:58Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">14:01, 4 ნოემბერი 2024-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 3:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 3:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველი, საშუალო და ახალი ეგვიპტურისგან განსხვავებით კოპტური არასდროს ყოფილა სახელმწიფო ენა. გამოყოფენ ცხრა [[დიალექტი|დიალექტს]], რომელთა გავრცელებას წარმოადგენენ შემდეგი თანმიმდევრობით (ზემო ეგვიპტიდან ქვემო ეგვიპტემდე): საიდური (ძველი [[თებე (ქალაქი ძველ ეგვიპტეში)|თებე]]ს რეგიონი), ახმიმური (თებეს ჩრდილოეთით, ახმიმის (პანოპოლისის) შემოგარენში), სუბახმიმური (იგივე ლიკოპოლიტანური, ასიუტური; ახმიმსა და ოქსირინქოსის შორის მდებარე ტერიტორია), შუა ეგვიპტური (ოქსირინქოსის ჩრდილოეთით ფაიუმის რეგიონამდე), აშმუნეიური (აშმუნეის რეგიონი), ე.წ. P დიალექტი (დაუდგენელი ლოკალიზაციის), ფაიუმური (ფაიუმის ოაზისი), ბაშმურიული (დელტა) და ბოჰაირული (იგივე მემფისური; ასევე დელტა).  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველი, საშუალო და ახალი ეგვიპტურისგან განსხვავებით კოპტური არასდროს ყოფილა სახელმწიფო ენა. გამოყოფენ ცხრა [[დიალექტი|დიალექტს]], რომელთა გავრცელებას წარმოადგენენ შემდეგი თანმიმდევრობით (ზემო ეგვიპტიდან ქვემო ეგვიპტემდე): საიდური (ძველი [[თებე (ქალაქი ძველ ეგვიპტეში)|თებე]]ს რეგიონი), ახმიმური (თებეს ჩრდილოეთით, ახმიმის (პანოპოლისის) შემოგარენში), სუბახმიმური (იგივე ლიკოპოლიტანური, ასიუტური; ახმიმსა და ოქსირინქოსის შორის მდებარე ტერიტორია), შუა ეგვიპტური (ოქსირინქოსის ჩრდილოეთით ფაიუმის რეგიონამდე), აშმუნეიური (აშმუნეის რეგიონი), ე.წ. P დიალექტი (დაუდგენელი ლოკალიზაციის), ფაიუმური (ფაიუმის ოაზისი), ბაშმურიული (დელტა) და ბოჰაირული (იგივე მემფისური; ასევე დელტა).  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>განსხვავება დიალექტებს შორის ძირითადად [[ფონოლოგია|ფონოლოგიური]] და [[ლექსიკა|ლექსიკურია]]. ბერძნული ანბანით ეგვიპტური ენის ჩაწერა დაიწყეს ჩვ.წ.-მდე III ს (ჰამბურგის პაპირუსი 627). დაახლოებით ამავე პერიოდს განეკუთვნება ბერძნულ-ეგვიპტური [[ლექსიკონი]], რომელშიც ეგვიპტური [[სიტყვა|სიტყვები]] ჩაწერილია ბერძნული ანბანით; ასევე შემორჩენილია ჩვ.წ.-მდე II ს. დათარიღებული [[გრაფიტო]] და ცხრა ეგვიპტური მაგიური შინაარსის [[ტექსტი]], რომლებსაც ათარიღებენ ჩვ.წ.-მდე II ს. – ჩვ.წ.-ით IV ს. ამ ტექსტებს პირობითად უწოდებენ ძველი კოპტური პერიოდის ტექსტებს, რადგან კოპტური დამწერლობა, როგორც ერთიანი სისტემა, აღნიშნულ ტექსტებში ჯერ კიდევ არ ჩანს ჩამოყალიბებული.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>განსხვავება დიალექტებს შორის ძირითადად [[ფონოლოგია|ფონოლოგიური]] და [[ლექსიკა|ლექსიკურია]]. ბერძნული ანბანით ეგვიპტური ენის ჩაწერა დაიწყეს ჩვ.წ.-მდე III ს (ჰამბურგის <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>პაპირუსი <ins class="diffchange diffchange-inline">(საწერი მასალა)|პაპირუსი]] </ins>627). დაახლოებით ამავე პერიოდს განეკუთვნება ბერძნულ-ეგვიპტური [[ლექსიკონი]], რომელშიც ეგვიპტური [[სიტყვა|სიტყვები]] ჩაწერილია ბერძნული ანბანით; ასევე შემორჩენილია ჩვ.წ.-მდე II ს. დათარიღებული [[გრაფიტო]] და ცხრა ეგვიპტური მაგიური შინაარსის [[ტექსტი]], რომლებსაც ათარიღებენ ჩვ.წ.-მდე II ს. – ჩვ.წ.-ით IV ს. ამ ტექსტებს პირობითად უწოდებენ ძველი კოპტური პერიოდის ტექსტებს, რადგან კოპტური დამწერლობა, როგორც ერთიანი სისტემა, აღნიშნულ ტექსტებში ჯერ კიდევ არ ჩანს ჩამოყალიბებული.  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კოპტური დამწერლობა ბერძნული ანბანის საფუძველზე შეიქმნა ჩვ.წ.-ით II-III სს. ამ პერიოდს განეკუთვნება [[ბიბლია|ბიბლიის]] კოპტური თარგმანიც. IV ს. ჩნდება კოპტური ენის საიდურ დიალექტზე შექმნილი ორგინალური ნაწარმოებები: პახომის დარიგებები და კოპტური ენის კლასიკოსის, [[არქიმანდრიტი|არქიმანდრიტ]] შენუტეს [[ეპისტოლე]]ები და ქადაგებები. ამის გამო საიდური დიალექტი ასრულებდა [[სალიტერატურო ენა|სალიტერატურო ენის]] ფუნქციას (თუმცა ლიტერატურული ნაწარმოებები იქმნებოდა სხვა დიალექტებზეც).  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კოპტური დამწერლობა ბერძნული ანბანის საფუძველზე შეიქმნა ჩვ.წ.-ით II-III სს. ამ პერიოდს განეკუთვნება [[ბიბლია|ბიბლიის]] კოპტური თარგმანიც. IV ს. ჩნდება კოპტური ენის საიდურ დიალექტზე შექმნილი ორგინალური ნაწარმოებები: პახომის დარიგებები და კოპტური ენის კლასიკოსის, [[არქიმანდრიტი|არქიმანდრიტ]] შენუტეს [[ეპისტოლე]]ები და ქადაგებები. ამის გამო საიდური დიალექტი ასრულებდა [[სალიტერატურო ენა|სალიტერატურო ენის]] ფუნქციას (თუმცა ლიტერატურული ნაწარმოებები იქმნებოდა სხვა დიალექტებზეც).  </div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9E%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&diff=237159&oldid=prevTkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''კოპტური ენა''' – (არაბულად kibti, kubti „ეგვიპტური“), [[ეგვიპტური ენა|...2024-10-28T12:22:31Z<p>ახალი გვერდი: '''კოპტური ენა''' – (არაბულად kibti, kubti „ეგვიპტური“), [[ეგვიპტური ენა|...</p>
<p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''კოპტური ენა''' – (არაბულად kibti, kubti „ეგვიპტური“), [[ეგვიპტური ენა|ეგვიპტური ენის]] განვითარების ბოლო საფეხური. ცნობილია ჩვ.წ.-ით III საუკუნიდან, ბერძნული [[ანბანი]]ს (და დემოტიკური დამწერლობიდან აღებული ექვსი-შვიდი ნიშნის) საფუძველზე შედგენილი კოპტური ანბანით ჩაწერილი ტექსტებით. <br />
<br />
ძველი, საშუალო და ახალი ეგვიპტურისგან განსხვავებით კოპტური არასდროს ყოფილა სახელმწიფო ენა. გამოყოფენ ცხრა [[დიალექტი|დიალექტს]], რომელთა გავრცელებას წარმოადგენენ შემდეგი თანმიმდევრობით (ზემო ეგვიპტიდან ქვემო ეგვიპტემდე): საიდური (ძველი [[თებე (ქალაქი ძველ ეგვიპტეში)|თებე]]ს რეგიონი), ახმიმური (თებეს ჩრდილოეთით, ახმიმის (პანოპოლისის) შემოგარენში), სუბახმიმური (იგივე ლიკოპოლიტანური, ასიუტური; ახმიმსა და ოქსირინქოსის შორის მდებარე ტერიტორია), შუა ეგვიპტური (ოქსირინქოსის ჩრდილოეთით ფაიუმის რეგიონამდე), აშმუნეიური (აშმუნეის რეგიონი), ე.წ. P დიალექტი (დაუდგენელი ლოკალიზაციის), ფაიუმური (ფაიუმის ოაზისი), ბაშმურიული (დელტა) და ბოჰაირული (იგივე მემფისური; ასევე დელტა). <br />
<br />
განსხვავება დიალექტებს შორის ძირითადად [[ფონოლოგია|ფონოლოგიური]] და [[ლექსიკა|ლექსიკურია]]. ბერძნული ანბანით ეგვიპტური ენის ჩაწერა დაიწყეს ჩვ.წ.-მდე III ს (ჰამბურგის პაპირუსი 627). დაახლოებით ამავე პერიოდს განეკუთვნება ბერძნულ-ეგვიპტური [[ლექსიკონი]], რომელშიც ეგვიპტური [[სიტყვა|სიტყვები]] ჩაწერილია ბერძნული ანბანით; ასევე შემორჩენილია ჩვ.წ.-მდე II ს. დათარიღებული [[გრაფიტო]] და ცხრა ეგვიპტური მაგიური შინაარსის [[ტექსტი]], რომლებსაც ათარიღებენ ჩვ.წ.-მდე II ს. – ჩვ.წ.-ით IV ს. ამ ტექსტებს პირობითად უწოდებენ ძველი კოპტური პერიოდის ტექსტებს, რადგან კოპტური დამწერლობა, როგორც ერთიანი სისტემა, აღნიშნულ ტექსტებში ჯერ კიდევ არ ჩანს ჩამოყალიბებული. <br />
<br />
კოპტური დამწერლობა ბერძნული ანბანის საფუძველზე შეიქმნა ჩვ.წ.-ით II-III სს. ამ პერიოდს განეკუთვნება [[ბიბლია|ბიბლიის]] კოპტური თარგმანიც. IV ს. ჩნდება კოპტური ენის საიდურ დიალექტზე შექმნილი ორგინალური ნაწარმოებები: პახომის დარიგებები და კოპტური ენის კლასიკოსის, [[არქიმანდრიტი|არქიმანდრიტ]] შენუტეს [[ეპისტოლე]]ები და ქადაგებები. ამის გამო საიდური დიალექტი ასრულებდა [[სალიტერატურო ენა|სალიტერატურო ენის]] ფუნქციას (თუმცა ლიტერატურული ნაწარმოებები იქმნებოდა სხვა დიალექტებზეც). <br />
<br />
მას შემდეგ, რაც [[არაბები|არაბებმა]] ეგვიპტე დაიპყრეს, იწყება კოპტური ენის შევიწროების პროცესი. I ათასწლეულის ბოლოს, ფაქტობრივად, ეს პროცესი სრულდება. კოპტურის ფუნქციები შეიზღუდა – მას იყენებენ მხოლოდ ღვთისმსახურების ენად. ამის გამო მთავარ დიალექტად იქცა ბოჰაირული, რადგან ეგვიპტის საპატრიარქოს ცენტრი (ჯერ კაირო, ხოლო შემდეგ ალექსანდრია) მდებარეობდა ქვემო ეგვიპტეში. ბოჰაირულ დიალექტზე იქმნებოდა საეკლესიო დანიშნულების ლიტერატურა XX საუკუნემდე. <br />
<br />
კოპტურ ენას ქრონოლოგიურად ყოფენ შემდეგ საფეხურებად: ძველი კოპტური (ჩვ.წ.-მდე III – ჩვ.წ.-ით V სს), კლასიკური კოპტური (III-XI სს), გვიანი კოპტური (XI-XVIII სს), ახალი კოპტური (ნეოკოპტური; XIX-XX სს). არსებობს უფრო დეტალური კლასიფიკაცია და პერიოდიზაცია, რომელიც დაფუძნებულია ბიბლიის კოპტური ვერსიების წარმოშობასა და განვითარებაზე (''ზ. ბარათაშვილი'').<br />
<br />
==წყარო==<br />
[[ძველი ეგვიპტის ენციკლოპედია]]<br />
[[კატეგორია:ძველი ეგვიპტე]]<br />
[[კატეგორია:მსოფლიოს ენები]]<br />
[[კატეგორია:ენები]]</div>Tkenchoshvili