https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98_%28%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90%29მახვილი (გრამატიკა) - რედაქტირების ისტორია2026-05-06T19:25:42Zამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიშიMediaWiki 1.19.24https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90)&diff=250416&oldid=prevTkenchoshvili 13:03, 24 ივლისი 2025-ზე2025-07-24T13:03:43Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">13:03, 24 ივლისი 2025-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''მახვილი''' – მეტყველებაში რომელიმე ერთეულის გამოყოფა ფონეტიკური საშუალებებით. მახვილი ზესეგმენტური დონის ერთეულია (ზოგიერთ ენაში ფონოლოგიურად ღირებული). იმის მიხედვით, მეტყველების ნაკადის რომელ სეგმენტს უკავშირდება ის ფუნქციურად, განასხვავებენ [[მარცვალი (გრამატიკა)|მარცვლის]], [[სიტყვა|სიტყვის]], სინტაგმისა და ფრაზის მახვილებს. ერთ-ერთი სახესხვაობაა ლოგიკური მახვილი რომელიც აღნიშნავს ყველაზე მნიშვნელოვან ელემენტს გამონათქვამში (იხ. მელოდიკა). მახვილის მატარებელია მარცვალი. გამოიყოფა მახვილის სამი ფონეტიკური კომპონენტი (მახვილის ტიპს განსაზღვრავს ამ კომპონენტებიდან ერთ-ერთის სიჭარბე [[ენა (მეტყველება)|ენა]]ში): <br /></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''მახვილი''' – მეტყველებაში რომელიმე ერთეულის გამოყოფა ფონეტიკური საშუალებებით. მახვილი ზესეგმენტური დონის ერთეულია (ზოგიერთ ენაში ფონოლოგიურად ღირებული). იმის მიხედვით, მეტყველების ნაკადის რომელ სეგმენტს უკავშირდება ის ფუნქციურად, განასხვავებენ [[მარცვალი (გრამატიკა)|მარცვლის]], [[სიტყვა|სიტყვის]], სინტაგმისა და ფრაზის მახვილებს. ერთ-ერთი სახესხვაობაა ლოგიკური მახვილი<ins class="diffchange diffchange-inline">, </ins>რომელიც აღნიშნავს ყველაზე მნიშვნელოვან ელემენტს გამონათქვამში (იხ. მელოდიკა). მახვილის მატარებელია მარცვალი. გამოიყოფა მახვილის სამი ფონეტიკური კომპონენტი (მახვილის ტიპს განსაზღვრავს ამ კომპონენტებიდან ერთ-ერთის სიჭარბე [[ენა (მეტყველება)|ენა]]ში): <br /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1) ინტენსივობა – ამ თვისებაზეა დამყარებული დინამიკური სიტყვათმახვილი; <br /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1) ინტენსივობა – ამ თვისებაზეა დამყარებული დინამიკური სიტყვათმახვილი; <br /></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2) ტონის სიმაღლე – ამ ნიშნის მიხედვით გამოიყოფა მუსიკალური მახვილი; <br /></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2) ტონის სიმაღლე – ამ ნიშნის მიხედვით გამოიყოფა მუსიკალური მახვილი; <br /></div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90)&diff=250414&oldid=prevTkenchoshvili 12:57, 24 ივლისი 2025-ზე2025-07-24T12:57:12Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:57, 24 ივლისი 2025-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ენებში, როგორც წესი, ერთი ტიპის მახვილი გვაქვს. ჩვეულებრივ, სიტყვაში ერთი მახვილია, მაგრამ ოთხ- და მეტმარცვლიან სიტყვებში ჩნდება მეორე მახვილიც (თანამახვილი). ორივე მახვილი ერთი ტიპისაა მახვილები ენებში განსხვავდებიან არა მხოლოდ ფონეტიკური, არამედ სტრუქტურული ტიპის მიხედვითაც. ამ თვალსაზრისით განარჩევენ ფიქსირებულ (ფრანგული, ჩეხური, პოლონური, ქართული) და არაფიქსირებულ (რუსული, ინგლისური, გერმანული) სიტყვათმახვილებს. მახვილის ტიპები ისტორიულად ცვალებადია.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ენებში, როგორც წესი, ერთი ტიპის მახვილი გვაქვს. ჩვეულებრივ, სიტყვაში ერთი მახვილია, მაგრამ ოთხ- და მეტმარცვლიან სიტყვებში ჩნდება მეორე მახვილიც (თანამახვილი). ორივე მახვილი ერთი ტიპისაა მახვილები ენებში განსხვავდებიან არა მხოლოდ ფონეტიკური, არამედ სტრუქტურული ტიპის მიხედვითაც. ამ თვალსაზრისით განარჩევენ ფიქსირებულ (ფრანგული, ჩეხური, პოლონური, ქართული) და არაფიქსირებულ (რუსული, ინგლისური, გერმანული) სიტყვათმახვილებს. მახვილის ტიპები ისტორიულად ცვალებადია.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>სიტყვათმახვილი ენაში სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებს: ყველა ტიპის მახვილისათვის საერთოა კულმინაციური ფუნქცია, რაც განაპირობებს ცალკეული სიტყვების მთლიანობას და დამოუკიდებლობას მისი [[ბგერა|ბგერითი]] მხარის პროსოდიული ცენტრალიზაციით. მახვილი (განსაკუთრებით ფიქსირებული) ასრულებს დელიმიტაციურ  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>სიტყვათმახვილი ენაში სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებს: ყველა ტიპის მახვილისათვის საერთოა კულმინაციური ფუნქცია, რაც განაპირობებს ცალკეული სიტყვების მთლიანობას და დამოუკიდებლობას მისი [[ბგერა|ბგერითი]] მხარის პროსოდიული ცენტრალიზაციით. მახვილი (განსაკუთრებით ფიქსირებული) ასრულებს დელიმიტაციურ <ins class="diffchange diffchange-inline"> </ins>(გამიჯვნით) ფუნქციას: იგი აღნიშნავს სიტყვათა საზღვრებს. მახვილი (ფიქსირებულიც და არაფიქსირებულიც), როგორც ფრაზის მელოდიკის ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი, ასრულებს ექსპრესიულ ფუნქციას. სიტყვათმახვილის როლი ძალიან მნიშვნელოვანია პოეტური ენის რიტმიკულ სტრუქტურაში.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>(გამიჯვნით) ფუნქციას: იგი აღნიშნავს სიტყვათა საზღვრებს. მახვილი (ფიქსირებულიც და არაფიქსირებულიც), როგორც ფრაზის მელოდიკის ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი, ასრულებს ექსპრესიულ ფუნქციას. სიტყვათმახვილის როლი ძალიან მნიშვნელოვანია პოეტური ენის რიტმიკულ სტრუქტურაში.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართულ ენაში სიტყვათმახვილი სუსტია. ამით არის განპირობებული აზრთა მრავალფეროვნება მისი ადგილისა და ბუნების შესახებ (იხ. აქცენტოლოგია). ექსპერიმენტული მონაცემებით ქართული სიტყვათმახვილი სუსტდინამიკურია და სიტყვის დასაწყისიდან პირველ მარცვალზე მოდის. ოთხ- და მეტმარცვლიან სიტყვებში გვაქვს თანამახვილიც: ოთხმარცვლიანში – ბოლოდან მეორე მარცვალზე, ხუთმარცვლიანში – ბოლოდან მესამეზე, ექვს- და მეტმარცვლიანში – უმეტეს შემთხვევაში მეოთხეზე. (შესაძლებელია მესამეზედაც). თანამახვილიც დინამიკურია, რაც გამოიხატება უმახვილო მარცვლების ინტენსივობასთან შედარებით უფრო მაღალი ინტენსივობით: <big>'''ა'''</big>რემ<big>'''ა'''</big>რე, ხ<big>'''ე'''</big>ლცარი<big>'''ე'''</big>ლი, ვ<big>'''ა'''</big>ჟკაც<big>'''ო'''</big>ბა, გ<big>'''უ'''</big>ლისხმი<big>'''ე'''</big>რი, <big>'''ა'''</big>ღმაშ<big>'''ე'''</big>ნებელი.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართულ ენაში სიტყვათმახვილი სუსტია. ამით არის განპირობებული აზრთა მრავალფეროვნება მისი ადგილისა და ბუნების შესახებ (იხ. აქცენტოლოგია). ექსპერიმენტული მონაცემებით ქართული სიტყვათმახვილი სუსტდინამიკურია და სიტყვის დასაწყისიდან პირველ მარცვალზე მოდის. ოთხ- და მეტმარცვლიან სიტყვებში გვაქვს თანამახვილიც: ოთხმარცვლიანში – ბოლოდან მეორე მარცვალზე, ხუთმარცვლიანში – ბოლოდან მესამეზე, ექვს- და მეტმარცვლიანში – უმეტეს შემთხვევაში მეოთხეზე. (შესაძლებელია მესამეზედაც). თანამახვილიც დინამიკურია, რაც გამოიხატება უმახვილო მარცვლების ინტენსივობასთან შედარებით უფრო მაღალი ინტენსივობით: <big>'''ა'''</big>რემ<big>'''ა'''</big>რე, ხ<big>'''ე'''</big>ლცარი<big>'''ე'''</big>ლი, ვ<big>'''ა'''</big>ჟკაც<big>'''ო'''</big>ბა, გ<big>'''უ'''</big>ლისხმი<big>'''ე'''</big>რი, <big>'''ა'''</big>ღმაშ<big>'''ე'''</big>ნებელი.</div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90)&diff=218321&oldid=prevTkenchoshvili 20:32, 1 თებერვალი 2024-ზე2024-02-01T20:32:42Z<p></p>
<a href="https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90)&diff=218321&oldid=218320">ცვლილებების ჩვენება</a>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90)&diff=218320&oldid=prevTkenchoshvili 20:21, 1 თებერვალი 2024-ზე2024-02-01T20:21:33Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:21, 1 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 10:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 10:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართულ ენაში სიტყვათმახვილი სუსტია. ამით არის განპირობებული აზრთა მრავალფეროენება მისი ადგილისა და ბუნების შესახებ (იხ. აქცენტოლოგია). ექსპერიმენტული მონაცემებით ქართული სიტყვათმახვილი სუსტდინამიკურია და სიტყვის დასაწყისიდან პირეელ მარცვალზე მოდის. ოთხ- და მეტმარცვლიან სიტყვებში გვაქვს თანამახვილიც: ოთხმარცვლიანში – ბოლოდან მეორე მარცვალზე, ხუთმარცელიანში – ბოლოდან მესამეზე, ექვს- და მეტმარცვლიანში – უმეტეს შემთხვევაში მეოთხეზე. (შესაძლებელია მესამეზედაც). თანამახვილიც დინამიკურია, რაც გამოიხატება უმახვილო მარცვლების ინტენსივობასთან შედარებით უფრო მაღალი ინტენსივობით: <big>'''ა'''</big>რემ<big>'''ა'''</big>რე, ხ<big>'''ე'''</big>ლცარი<big>'''ე'''</big>ლი, ვ<big>'''ა'''</big>ჟკაც<big>'''ო'''</big>ბა, გ<big>'''უ'''</big>ლისხმი<big>'''ე'''</big>რი, <big>'''ა'''</big>ღმაშ<big>'''ე'''</big>ნებელი.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართულ ენაში სიტყვათმახვილი სუსტია. ამით არის განპირობებული აზრთა მრავალფეროენება მისი ადგილისა და ბუნების შესახებ (იხ. აქცენტოლოგია). ექსპერიმენტული მონაცემებით ქართული სიტყვათმახვილი სუსტდინამიკურია და სიტყვის დასაწყისიდან პირეელ მარცვალზე მოდის. ოთხ- და მეტმარცვლიან სიტყვებში გვაქვს თანამახვილიც: ოთხმარცვლიანში – ბოლოდან მეორე მარცვალზე, ხუთმარცელიანში – ბოლოდან მესამეზე, ექვს- და მეტმარცვლიანში – უმეტეს შემთხვევაში მეოთხეზე. (შესაძლებელია მესამეზედაც). თანამახვილიც დინამიკურია, რაც გამოიხატება უმახვილო მარცვლების ინტენსივობასთან შედარებით უფრო მაღალი ინტენსივობით: <big>'''ა'''</big>რემ<big>'''ა'''</big>რე, ხ<big>'''ე'''</big>ლცარი<big>'''ე'''</big>ლი, ვ<big>'''ა'''</big>ჟკაც<big>'''ო'''</big>ბა, გ<big>'''უ'''</big>ლისხმი<big>'''ე'''</big>რი, <big>'''ა'''</big>ღმაშ<big>'''ე'''</big>ნებელი.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ქართულში დასაწყისი მარცვლის მახვილიანობის თვალსაზრისით საგულისხმოა შემდეგი: 1. მახვილის გადაადგილება პირველი მარცვლიდან მომდევნო მარცვლებზე აღიქმება, როგორც ქართულისათვის არაბუნებრივი ან დიალექტური წარმოთქმა; 2. პირველი მარცვლის გრძლიეობა აღემატება მომდეენო მარცვლებისას. რაც აგრეთვე მისი მახვილიანობის დამადასტურებელია (ვაჟკაცობა – პირველი „[[ა]]“-ს გრძლიეობა – 120 მს, მეორისა – 72 მს)</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">სიტყვის ლოგიკურად გამოყოფისას მაღალი ინტენსივობით აღინიშნება გამოყოფილი სიტყვის დასაწყისი ხმოვანი (ჯოჯოხეთი – პირველი „[[ო]]“-ს ინტენსივობაა 125, მეორისა – 12). </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ქართულ მეტყველებაში არა გვაქვს ტონური სიტყვათმახვილი. ტონის სიმაღლე თანამედროვე ქართულში არ არის ფიქსირებული მარცვლების მიმართ, ტონალური ცვლილებები ყოველთვის მელოდიკის კანონზომიერებით განისაზღვრება. ტონის მიმოქცევა (ტონალური კონტური) გარკვეული ფუნქციის მატარებელია და ლოკალიზებულია სინტაგმის ცენტრსა და სინტაგმურ მახვილებზე. ტონის ამაღლება დამოკიდებულია სიტყვის როლზე გამონათქვამში, არის ის სინტაგმის (ან ფრაზის) ცენტრი, თუ არა. იზოლირებულად წარმოთქმულ სამ- და მეტმარცვლიან სიტყვაში ტონი შესაძლოა ერთ სიმაღლეზე იყოს პირველსა და მომდევნო მარცვალზე(ხ<big>'''ე'''</big>ლც<big>'''ა'''</big>რიელი – ე და ა-ს ტონის სიმაღლეა 250 ჰც). მაგრამ, თუ სიტყვა სინტაგმის ცენტრია, მთავარმახვილიანი მარცვლის მომდეენო მარცვალზე ტონი აიწევს (ე. წ. მახვილშემდგომი აწევა) მარცვალთა რაოდენობის მიუხედავად. მაგ. თეიმურაზს გული </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">აუჩუყდა და / ცრემლი მოერია, თეიმურაზს '''გული''' აუჩუყდა და / ცრემლი მოერია, თეიმურაზს გული '''აუჩუყდა''' და / ცრემლი მოერია – ერთი ფრაზის წარმოთქმის სამი ვარიანტია. პირველ სინტაგმებში სხვადასხვა წევრია გააზრებული სინტაგმის ცენტრად (თეიმურაზს, გ<big>'''უ'''</big>ლი, ა<big>'''უ'''</big>ჩუყდა), მახვილშემდგომი აწევაც ამ სიტყვებზე ხდება. აწევა არ ხდება სინტაგმის მთავარ სიტყვაზე, თუკი ის წინადადების აბსოლუტურ ბოლოში დგას, რადგანაც აქ თავს იჩენს თხრობითი მელოდიკის მთავარი კანონზომიერება – თანდათან დამავალი ტონი: ხეებმა თელას თვალიერება დ<big>'''ა'''</big>უწყეს.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">სინტაგმათგასაყარზე პაუზის წინ მახვილშემდგომი აწევა შესაძლოა არ გვქონდეს, რადგანაც აქ სინტაგმის მახვილებია. მაგ., სიტყვა '''ვბეკაცობა''' სინტაგმის საზღვარზეა და აღმავალ-დამავალი მახვილით აღინიშნება. სიტყვა '''ნოდარმა''' სინტაგმის საზღვარზეა და მკვეთრად აღმავალი მახვილით აღინიშნება. იგივე სიტყვები ფრაზაში სხვა ტონალურ სურათს ავლენენ გამონათქვამში მათი ადგილისა და ფუნქციის მიხედვით. </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">სიტყვათმახვილის ადგილი დასაწყის მარცვალზე დადასტურდა ქართული ლექსის კვლევის დროსაც ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბიძე]], აკ. ხინთიბიძე, ა. სილაგაძე). გალაკტიონი საგანგებოდ მსჯელობდა სიტყვათმახვილის შესახებ ქართულში და აღნიშნავდა, რომ სიტყვათმახვილი სიტყვას თავში მოუდის (სამმარცელიანში ეს ბოლოდან მესამე მარცვალია). მისი აზრით, ქართულ ლექსში მნიშენელოვანია სწორედ მარცვალთრაოდენობა: </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">„ქართული ლექსთწყობა სილაბურია“.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ი. თევდორაძე</ins></div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90)&diff=218319&oldid=prevTkenchoshvili 19:59, 1 თებერვალი 2024-ზე2024-02-01T19:59:43Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:59, 1 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 9:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 9:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>(გამიჯვნით) ფუნქციას: იგი აღნიშნავს სიტყვათა საზღვრებს. მახვილი (ფიქსირებულიც და არაფიქსირებულიც), როგორც ფრაზის მელოდიკის ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი, ასრულებს ექსპრესიულ ფუნქციას. სიტყვათმახვილის როლი ძალიან მნიშვნელოვანია პოეტური ენის რიტმიკულ სტრუქტურაში.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>(გამიჯვნით) ფუნქციას: იგი აღნიშნავს სიტყვათა საზღვრებს. მახვილი (ფიქსირებულიც და არაფიქსირებულიც), როგორც ფრაზის მელოდიკის ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი, ასრულებს ექსპრესიულ ფუნქციას. სიტყვათმახვილის როლი ძალიან მნიშვნელოვანია პოეტური ენის რიტმიკულ სტრუქტურაში.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართულ ენაში სიტყვათმახვილი სუსტია. ამით არის განპირობებული აზრთა მრავალფეროენება მისი ადგილისა და ბუნების შესახებ (იხ. აქცენტოლოგია). ექსპერიმენტული მონაცემებით ქართული სიტყვათმახვილი სუსტდინამიკურია და სიტყვის დასაწყისიდან პირეელ მარცვალზე მოდის. ოთხ- და მეტმარცვლიან სიტყვებში გვაქვს თანამახვილიც: ოთხმარცვლიანში – ბოლოდან მეორე მარცვალზე, ხუთმარცელიანში – ბოლოდან მესამეზე, ექვს- და მეტმარცვლიანში – უმეტეს შემთხვევაში მეოთხეზე.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართულ ენაში სიტყვათმახვილი სუსტია. ამით არის განპირობებული აზრთა მრავალფეროენება მისი ადგილისა და ბუნების შესახებ (იხ. აქცენტოლოგია). ექსპერიმენტული მონაცემებით ქართული სიტყვათმახვილი სუსტდინამიკურია და სიტყვის დასაწყისიდან პირეელ მარცვალზე მოდის. ოთხ- და მეტმარცვლიან სიტყვებში გვაქვს თანამახვილიც: ოთხმარცვლიანში – ბოლოდან მეორე მარცვალზე, ხუთმარცელიანში – ბოლოდან მესამეზე, ექვს- და მეტმარცვლიანში – უმეტეს შემთხვევაში მეოთხეზე<ins class="diffchange diffchange-inline">. (შესაძლებელია მესამეზედაც). თანამახვილიც დინამიკურია, რაც გამოიხატება უმახვილო მარცვლების ინტენსივობასთან შედარებით უფრო მაღალი ინტენსივობით: <big>'''ა'''</big>რემ<big>'''ა'''</big>რე, ხ<big>'''ე'''</big>ლცარი<big>'''ე'''</big>ლი, ვ<big>'''ა'''</big>ჟკაც<big>'''ო'''</big>ბა, გ<big>'''უ'''</big>ლისხმი<big>'''ე'''</big>რი, <big>'''ა'''</big>ღმაშ<big>'''ე'''</big>ნებელი</ins>.</div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90)&diff=218318&oldid=prevTkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''მახვილი''' – მეტყველებაში რომელიმე ერთეულის გამოყოფა ფონეტ...2024-02-01T19:50:53Z<p>ახალი გვერდი: '''მახვილი''' – მეტყველებაში რომელიმე ერთეულის გამოყოფა ფონეტ...</p>
<p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''მახვილი''' – მეტყველებაში რომელიმე ერთეულის გამოყოფა ფონეტიკური საშუალებებით. მახვილი ზესეგმენტური დონის ერთეულია (ზოგიერთ ენაში ფონოლოგიურად ღირებული). იმის მიხედეით, მეტყველების ნაკადის რომელ სეგმენტს უკავშირდება ის ფუნქციურად, განასხვავებენ [[მარცვალი (გრამატიკა)|მარცელის]], [[სიტყვა|სიტყვის]], სინტაგმისა და ფრაზის მახვილებს. ერთ-ერთი სახესხეაობაა ლოგიკური მახვილი რომელიც აღნიშნავს ყველაზე მნიშვნელოვან ელემენტს გამონათქვამში (იხ. მელოდიკა). მახვილის მატარებელია მარცვალი. გამოიყოფა მახვილის სამი ფონეტიკური კომპონენტი (მახვილის ტიპს განსაზღვრავს ამ კომპონენტებიდან ერთ-ერთის სიჭარბე [[ენა (მეტყველება)|ენა]]ში): <br /><br />
1) ინტენსივობა – ამ თვისებაზეა დამყარებული დინამიკური სიტყვათმახვილი; <br /><br />
2) ტონის სიმაღლე – ამ ნიშნის მიხედვით გამოიყოფა მუსიკალური მახვილი; <br /><br />
3) გრძლივობა – ამ ნიშნით გამოყოფენ ე. წ. კვანტიტატიურ, ანუ რაოდენობრივ მახვილს (მაგ., რუსულში).<br />
<br />
ენებში, როგორც წესი, ერთი ტიპის მახვილი გვაქვს. ჩვეულებრივ, სიტყვაში ერთი მახვილია, მაგრამ ოთხ- და მეტმარცელიან სიტყვებში ჩნდება მეორე მახვილიც (თანამახვილი). ორივე მახვილი ერთი ტიპისაა მახვილიები ენებში განსხვავდებიან არა მხოლოდ ფონეტიკური, არამედ სტრუქტურული ტიპის მიხედვითაც. ამ თვალსაზრისით განარჩევენ ფიქსირებულ (ფრანგული, ჩეხური, პოლონური, ქართული) და არაფიქსირებულ (რუსული, ინგლისური, გერმანული) სიტყვათმახვილებს. მახვილის ტიპები ისტორიულად ცვალებადია.<br />
<br />
სიტყვათმახვილი ენაში სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებს: ყველა ტიპის მახვილისათვის საერთოა კულმინაციური ფუნქცია, რაც განაპირობებს ცალკეული სიტყვების მთლიანობას და დამოუკიდებლობას მისი [[ბგერა|ბგერითი]] მხარის პროსოდიული ცენტრალიზაციით. მახვილი (განსაკუთრებით ფიქსირებული) ასრულებს დელიმიტაციურ <br />
(გამიჯვნით) ფუნქციას: იგი აღნიშნავს სიტყვათა საზღვრებს. მახვილი (ფიქსირებულიც და არაფიქსირებულიც), როგორც ფრაზის მელოდიკის ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი, ასრულებს ექსპრესიულ ფუნქციას. სიტყვათმახვილის როლი ძალიან მნიშვნელოვანია პოეტური ენის რიტმიკულ სტრუქტურაში.<br />
<br />
ქართულ ენაში სიტყვათმახვილი სუსტია. ამით არის განპირობებული აზრთა მრავალფეროენება მისი ადგილისა და ბუნების შესახებ (იხ. აქცენტოლოგია). ექსპერიმენტული მონაცემებით ქართული სიტყვათმახვილი სუსტდინამიკურია და სიტყვის დასაწყისიდან პირეელ მარცვალზე მოდის. ოთხ- და მეტმარცვლიან სიტყვებში გვაქვს თანამახვილიც: ოთხმარცვლიანში – ბოლოდან მეორე მარცვალზე, ხუთმარცელიანში – ბოლოდან მესამეზე, ექვს- და მეტმარცვლიანში – უმეტეს შემთხვევაში მეოთხეზე.</div>Tkenchoshvili