მითოლოგია - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 11:55, 4 ივნისი 2025-ზე

2025-06-04T11:55:59Z

Tkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''მითოლოგია''' – მითების ერთობლიობა. მითოს – თქმულება ...

2023-09-19T19:06:00Z

ახალი გვერდი: '''მითოლოგია''' – მითების ერთობლიობა. მითოს – თქმულება ...

ახალი გვერდი

'''მითოლოგია''' – [[მითი|მითების]] ერთობლიობა. მითოს – [[თქმულება]] და ლოგოს – სიტყვა, თხრობა, მეცნიერება. მითების სისტემას შემუშავებულს ამა თუ იმ ხალხის მიერ, მითოლოგიას უწოდებენ. მითოლოგია, როგორც ადამიანთა განვითარების ადრეული
საფეხურების დამახასიათებელი ზეპირი შემოქმედების ფორმა, წარმოადგენდა სინკრეტულ მოვლენას, რომელშიც გაერთიანებული იყო მსოფლმხედველობრივი, რელიგიური, ცხოვრებისეული ელემენტები. მითოლოგია მთელი გვარის იდეოლოგიას გამოხატავდა. განვითარების შემდგომ ეტაპებზე მითოლოგია, ერთის მხრიე, [[რელიგია|რელიგიის]] განვითარების, ხოლო მეორე მხრივ, ხალხურ შემოქმედებაში მითოლოგიური სიუჟეტებისა და სახეების მხატვრული გადამუშავების საფუძველს წარმოადგენს.

ცალკეული მითები ყოველ ხალხს აქვს შექმნილი, მაგრამ მითების ურთიერთ შეთანხმებული სისტემა – მითოლოგია ყველას არ გააჩნია.) ე. წ. პრიმიტიულ ხალხებს მოეძებნებათ მრავალფეროვანი ნატურალისტური ან ანიმისტური მითები, მაგრამ ბერძნების, ეგვიპტელების, ინდოელების და შუამდინარეთის ხალხების მმსგავსად, მათ მითების დასრულებული სისტემა არ შეუქმნიათ.
სამაგიეროდ, განვითარების დაბალ საფეხურზე მდგომ ხალხთა შემოქმედებაში ვხვდებით მითებს მათ ბუნებრივ ფორმაში, ზეპირი
ტრადიციით მოღწეულს, ხოლო ძველი ცივილიზაციის ხალხების მითები, უმეტეს შემთხვევაში, უკვე ლიტერატურული გადამუშავების ან ადრიანდელი ფიქსაციის შედეგს წარმოადგენს. ძველი საბერძნეთის მითოლოგიას ძირითადად [[ჰომეროსი]]სა და [[ჰესიოდე]]ს პოემებით და [[სოფოკლე]]ს ტრაგედიებით ვიცნობთ. ეგვიპტურ მითოლოგიას ე. წ. მიცვალებულთა წიგნებითა და საფლავების წარწერებით ვეცნობით, შუმერულ-აქადურს ბაბილონურს – თიხის წიგნებში ფიქსირებულსა და ლიტერატურულად დამუშავებულს. ქართულ მითოლოგიას ჩვენამდე სრული სახით არ მიუღწევია. ქართული წარმართული პანთეონისა და მითოლოგიის განვითარება ძირითადად შეწყდა [[საქართველო]]ში [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] მიღებასთან ერთად. მაგრამ, მიუხედავად დევნისა, რომელსაც ქართული [[წარმართობა]] განიცდიდა, მიუხედავად იმისა, რომ არც ერთი ქართული მითოლოგიური ხასიათის ძეგლი, მისი წმინდა სახით არ ყოფილა ფიქსირებული ძველ მწერლობაში, ზეპირმა ტრადიციამ მითები საკმაო რაოდენობით დაიცვა და შემოინახა. მასში ხშირად უძველეს, წარმართულს, მოგვიანო ხანის ქრისტიანული ელემენტები გადაეჯაჭვა, ხოლო ზოგჯერ ახალი, ქრისტიანული მითოლოგია და [[დემონოლოგია]] ჩამოყალიბდა. ქართველთა უძველესი რელიგიური და მითიური წარმოდგენების შედარებითი მესწავლა გვიჩვენებს სხვდასხვა ქართველურ ტომებში მათ განსხვავებულ განვითარებას. მაგრამ უდავოდ ხდის მათ საერთო წარმოშობას და მტკიცე ერთობლიობას. ძველი ქართული მწერლობის ძეგლებში ვხვდებით ინტერესს უცხო ტომთა მითოლოგიის, მაგ. ანტიკური მითოლოგიის მიმართ.

მითოლოგიური თქმულებანი გვხვდება როგორც პროზის, ისე ლექსის ფორმით. ხშირია მათი პარალელური არსებობაც. მითოლოგიურ ძეგლებს რიტუალერი ხასიათი ჰქონდა. ლექსებს [[ფერხული|ფერხულში]] მღეროდნენ. ამგვარმა ტრადიციამ ჩვენს დრომდე მოაღწია.
ქართული მითების მნიშვნელოვანი ნაწილი დიდი დედის, ბუნების ღვთაების მრავალსახოვან [[კულტი|კულტს]] უკავშირდება. ეს არის მითები წყლის, კლდეების, ნადირთა მწყემსის, [[ადგილის დედა|ადგილის დედისა]] და ადამიანის ურთიერთობის შესახებ. ამგვარი თქმულებები ნადირობის, მეთევზეობის, უფრო გვიან კი მესაქონლეობის ინსტატეტთანაა დაკავშირებული. [[დალი]]სა და [[ბეთქილი]]ს ლექსები, თქმულებები ვეშაპებზე, [[ხოგაის მინდი|ხოგაის მინდის]] თქმულება, [[ღვთისშვილი|ხთისშვილთა]] [[დევი|დევებათან]] ბრძოლის ამსახველი სიმღერები და თქმულებანი ქართული მითოლოგიის მდიდარ მასალას წარმოადგენს.

''ე. ვირსალაძე''

==ლიტერატურა==
* [[ჯავახიშვილი ივანე|ივ. ჯავახიშვილი]], ქართველი ერის ისტორია, ტ. I, თბ., 1951;
* მისივე, ქართველი ერის ისტორიის შესავალი, ტ. I, თბ., 1959;
* [[ბარდაველიძე ვერა|ვ. ბარდაველიძე]], სვანურ ხალხურ დღეობათა კალენდარი, თბ., 1930;
* მისივე, ქართველთა უძველესი სარწმუნოების ისტორიიდან, თბ., 1941;
* [[ინგოროყვა პავლე|პ. ინგოროყვა]], ქართული წარმართული კალენდარი; ფილოსოფიის ისტ, I, 1956.
* ელ. ვირსალაძე, „მითი“, ქართ. ხალხ. პოეტური შემოქმედება, თბ., 1960;
* მისივე სამონადირო ეპოსი, თბ., 1964;
* ქართულ ხალხური პოეზია, I, 1972.

==წყარო==
[[ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი: ნაწილი II]]
[[კატეგორია:მითოლოგია]]
[[კატეგორია:ფოლკლორი]]

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 '''მითოლოგია''' – [[მითი|მითების]] ერთობლიობა. მითოს – [[თქმულება]] და ლოგოს – სიტყვა, თხრობა, მეცნიერება. მითების სისტემას შემუშავებულს ამა თუ იმ ხალხის მიერ, მითოლოგიას უწოდებენ. მითოლოგია, როგორც ადამიანთა განვითარების ადრეული
-საფეხურების დამახასიათებელი ზეპირი შემოქმედების ფორმა, წარმოადგენდა სინკრეტულ მოვლენას, რომელშიც გაერთიანებული იყო მსოფლმხედველობრივი, რელიგიური, ცხოვრებისეული ელემენტები. მითოლოგია მთელი გვარის იდეოლოგიას გამოხატავდა. განვითარების შემდგომ ეტაპებზე მითოლოგია, ერთის მხრიე, [[რელიგია|რელიგიის]] განვითარების, ხოლო მეორე მხრივ, ხალხურ შემოქმედებაში მითოლოგიური სიუჟეტებისა და სახეების მხატვრული გადამუშავების საფუძველს წარმოადგენს.
+საფეხურების დამახასიათებელი ზეპირი შემოქმედების ფორმა, წარმოადგენდა სინკრეტულ მოვლენას, რომელშიც გაერთიანებული იყო მსოფლმხედველობრივი, რელიგიური, ცხოვრებისეული ელემენტები. მითოლოგია მთელი გვარის იდეოლოგიას გამოხატავდა. განვითარების შემდგომ ეტაპებზე მითოლოგია, ერთის მხრივ, [[რელიგია|რელიგიის]] განვითარების, ხოლო მეორე მხრივ, ხალხურ შემოქმედებაში მითოლოგიური სიუჟეტებისა და სახეების მხატვრული გადამუშავების საფუძველს წარმოადგენს.
-ცალკეული მითები ყოველ ხალხს აქვს შექმნილი, მაგრამ მითების ურთიერთ შეთანხმებული სისტემა – მითოლოგია ყველას  არ გააჩნია.) ე. წ. პრიმიტიულ ხალხებს მოეძებნებათ მრავალფეროვანი ნატურალისტური ან ანიმისტური მითები, მაგრამ ბერძნების, ეგვიპტელების, ინდოელების და შუამდინარეთის ხალხების მმსგავსად, მათ მითების დასრულებული სისტემა არ შეუქმნიათ.
+ცალკეული მითები ყოველ ხალხს აქვს შექმნილი, მაგრამ მითების ურთიერთ შეთანხმებული სისტემა – მითოლოგია ყველას  არ გააჩნია.) ე. წ. პრიმიტიულ ხალხებს მოეძებნებათ მრავალფეროვანი ნატურალისტური ან ანიმისტური მითები, მაგრამ ბერძნების, ეგვიპტელების, ინდოელების და შუამდინარეთის ხალხების მსგავსად, მათ მითების დასრულებული სისტემა არ შეუქმნიათ.
 სამაგიეროდ, განვითარების დაბალ საფეხურზე მდგომ ხალხთა შემოქმედებაში ვხვდებით მითებს მათ ბუნებრივ ფორმაში, ზეპირი
-ტრადიციით მოღწეულს, ხოლო ძველი ცივილიზაციის ხალხების  მითები, უმეტეს შემთხვევაში, უკვე ლიტერატურული გადამუშავების ან ადრიანდელი ფიქსაციის შედეგს წარმოადგენს. ძველი საბერძნეთის მითოლოგიას ძირითადად [[ჰომეროსი]]სა და [[ჰესიოდე]]ს პოემებით და [[სოფოკლე]]ს ტრაგედიებით ვიცნობთ. ეგვიპტურ მითოლოგიას ე. წ. მიცვალებულთა წიგნებითა და საფლავების წარწერებით ვეცნობით, შუმერულ-აქადურს ბაბილონურს – თიხის წიგნებში ფიქსირებულსა და ლიტერატურულად დამუშავებულს. ქართულ მითოლოგიას ჩვენამდე სრული სახით არ მიუღწევია. ქართული წარმართული პანთეონისა და მითოლოგიის განვითარება ძირითადად შეწყდა [[საქართველო]]ში [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] მიღებასთან ერთად. მაგრამ, მიუხედავად დევნისა, რომელსაც ქართული [[წარმართობა]] განიცდიდა, მიუხედავად იმისა, რომ არც ერთი ქართული მითოლოგიური ხასიათის ძეგლი, მისი წმინდა სახით არ ყოფილა ფიქსირებული ძველ მწერლობაში, ზეპირმა ტრადიციამ მითები საკმაო რაოდენობით დაიცვა და შემოინახა. მასში ხშირად უძველეს, წარმართულს, მოგვიანო ხანის ქრისტიანული ელემენტები გადაეჯაჭვა, ხოლო ზოგჯერ ახალი, ქრისტიანული მითოლოგია და [[დემონოლოგია]] ჩამოყალიბდა. ქართველთა უძველესი რელიგიური და მითიური წარმოდგენების შედარებითი მესწავლა გვიჩვენებს სხვდასხვა ქართველურ ტომებში მათ განსხვავებულ განვითარებას. მაგრამ უდავოდ ხდის მათ საერთო წარმოშობას და მტკიცე ერთობლიობას. ძველი ქართული მწერლობის ძეგლებში ვხვდებით ინტერესს უცხო ტომთა მითოლოგიის, მაგ. ანტიკური მითოლოგიის მიმართ.
+ტრადიციით მოღწეულს, ხოლო ძველი ცივილიზაციის ხალხების  მითები, უმეტეს შემთხვევაში, უკვე ლიტერატურული გადამუშავების ან ადრინდელი ფიქსაციის შედეგს წარმოადგენს. ძველი საბერძნეთის მითოლოგიას ძირითადად [[ჰომეროსი]]სა და [[ჰესიოდე]]ს პოემებით და [[სოფოკლე]]ს ტრაგედიებით ვიცნობთ. ეგვიპტურ მითოლოგიას ე. წ. მიცვალებულთა წიგნებითა და საფლავების წარწერებით ვეცნობით, შუმერულ-აქადურს ბაბილონურს – თიხის წიგნებში ფიქსირებულსა და ლიტერატურულად დამუშავებულს. ქართულ მითოლოგიას ჩვენამდე სრული სახით არ მიუღწევია. ქართული წარმართული პანთეონისა და მითოლოგიის განვითარება ძირითადად შეწყდა [[საქართველო]]ში [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] მიღებასთან ერთად. მაგრამ, მიუხედავად დევნისა, რომელსაც ქართული [[წარმართობა]] განიცდიდა, მიუხედავად იმისა, რომ არც ერთი ქართული მითოლოგიური ხასიათის ძეგლი, მისი წმინდა სახით არ ყოფილა ფიქსირებული ძველ მწერლობაში, ზეპირმა ტრადიციამ მითები საკმაო რაოდენობით დაიცვა და შემოინახა. მასში ხშირად უძველეს, წარმართულს, მოგვიანო ხანის ქრისტიანული ელემენტები გადაეჯაჭვა, ხოლო ზოგჯერ ახალი, ქრისტიანული მითოლოგია და [[დემონოლოგია]] ჩამოყალიბდა. ქართველთა უძველესი რელიგიური და მითიური წარმოდგენების შედარებითი მესწავლა გვიჩვენებს სხვადასხვა ქართველურ ტომებში მათ განსხვავებულ განვითარებას. მაგრამ უდავოდ ხდის მათ საერთო წარმოშობას და მტკიცე ერთობლიობას. ძველი ქართული მწერლობის ძეგლებში ვხვდებით ინტერესს უცხო ტომთა მითოლოგიის, მაგ. ანტიკური მითოლოგიის მიმართ.
-მითოლოგიური თქმულებანი გვხვდება როგორც პროზის, ისე ლექსის ფორმით. ხშირია მათი პარალელური არსებობაც. მითოლოგიურ ძეგლებს რიტუალერი ხასიათი ჰქონდა. ლექსებს [[ფერხული|ფერხულში]] მღეროდნენ. ამგვარმა ტრადიციამ ჩვენს დრომდე მოაღწია.
+მითოლოგიური თქმულებანი გვხვდება როგორც პროზის, ისე ლექსის ფორმით. ხშირია მათი პარალელური არსებობაც. მითოლოგიურ ძეგლებს რიტუალური ხასიათი ჰქონდა. ლექსებს [[ფერხული|ფერხულში]] მღეროდნენ. ამგვარმა ტრადიციამ ჩვენს დრომდე მოაღწია.
-ქართული მითების მნიშვნელოვანი ნაწილი დიდი დედის, ბუნების ღვთაების მრავალსახოვან [[კულტი|კულტს]] უკავშირდება. ეს არის მითები წყლის, კლდეების, ნადირთა მწყემსის, [[ადგილის დედა|ადგილის დედისა]] და ადამიანის ურთიერთობის შესახებ. ამგვარი თქმულებები ნადირობის, მეთევზეობის, უფრო გვიან კი მესაქონლეობის ინსტატეტთანაა დაკავშირებული. [[დალი]]სა და [[ბეთქილი]]ს ლექსები, თქმულებები ვეშაპებზე, [[ხოგაის მინდი|ხოგაის მინდის]] თქმულება, [[ღვთისშვილი|ხთისშვილთა]] [[დევი|დევებათან]] ბრძოლის ამსახველი სიმღერები და თქმულებანი ქართული მითოლოგიის მდიდარ მასალას წარმოადგენს.
+ქართული მითების მნიშვნელოვანი ნაწილი დიდი დედის, ბუნების ღვთაების მრავალსახოვან [[კულტი|კულტს]] უკავშირდება. ეს არის მითები წყლის, კლდეების, ნადირთა მწყემსის, [[ადგილის დედა|ადგილის დედისა]] და ადამიანის ურთიერთობის შესახებ. ამგვარი თქმულებები ნადირობის, მეთევზეობის, უფრო გვიან კი მესაქონლეობის ინსტიტუტთანაა დაკავშირებული. [[დალი]]სა და [[ბეთქილი]]ს ლექსები, თქმულებები ვეშაპებზე, [[ხოგაის მინდი|ხოგაის მინდის]] თქმულება, [[ღვთისშვილი|ხთისშვილთა]] [[დევი|დევებათან]] ბრძოლის ამსახველი სიმღერები და თქმულებანი ქართული მითოლოგიის მდიდარ მასალას წარმოადგენს.
 ''ე. ვირსალაძე''