https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98ნადური - რედაქტირების ისტორია2026-06-11T13:39:45Zამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიშიMediaWiki 1.19.24https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98&diff=248086&oldid=prevTkenchoshvili: /* წყარო */2025-05-19T17:09:40Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">17:09, 19 მაისი 2025-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 28:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 28:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:შრომის სიმღერები]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:შრომის სიმღერები]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ლექს-სიმღერები]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ლექს-სიმღერები]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:ქართული სიმღერები]]</ins></div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98&diff=247805&oldid=prevTkenchoshvili 19:18, 16 მაისი 2025-ზე2025-05-16T19:18:06Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:18, 16 მაისი 2025-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ნადური''' −  ქართული ხალხური შრომის სიმღერა.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ნადური''' −  ქართული ხალხური <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>შრომის სიმღერა<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნადური სიმღერები აჭარის ეთნოგრაფიულ ყოფაში მრავალფეროვნებით გამოირჩეოდა. გადმოცემით, მარტო კინტრიშის ხეობაში ნადში ოცდათორმეტამდე სიმღერა</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნადური სიმღერები აჭარის ეთნოგრაფიულ ყოფაში მრავალფეროვნებით გამოირჩეოდა. გადმოცემით, მარტო კინტრიშის ხეობაში ნადში ოცდათორმეტამდე სიმღერა</div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98&diff=205455&oldid=prevTkenchoshvili: /* წყარო */2023-10-02T08:41:11Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">08:41, 2 ოქტომბერი 2023-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 27:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 27:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:შრომის სიმღერები]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:შრომის სიმღერები]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:ლექს-სიმღერები]]</ins></div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98&diff=128059&oldid=prevTkenchoshvili 11:12, 5 ოქტომბერი 2021-ზე2021-10-05T11:12:35Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:12, 5 ოქტომბერი 2021-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 14:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 14:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნადური სიმღერების თემატიკა მრავალფეროვანი იყო. გამოიყოფოდა სოციალური ხასიათის, საყოფაცხოვრებო და სატრფიალო, საწესჩვეულებო თუ საგმირო და სამონადირეო ხასიათის ლექს-სიმღერები. ლექს-სიმღერებში ასახული იყო ისეთი საკრალური მოტივებიც, რომლებიც უძველეს რელიგიურ რწმენა-წარმოდგენებთან იყო დაკავშირებული. ქობულეთურისაგან განსხვავებით რამდენადმე თავისებური იყო აჭარისწყლის ხეობის ნადური სიმღერები. აქ ნადურ სიმღერას ერთი დამწყები ასრულებდა, რომელსაც ქობულეთის რეგიონში მომღერალი ერქვა, ერთი გამყინავე, და სამი ანდა ოთხი ბანი შემხმობარე – მეოთხე ხმა აქაურ ნადს არ</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნადური სიმღერების თემატიკა მრავალფეროვანი იყო. გამოიყოფოდა სოციალური ხასიათის, საყოფაცხოვრებო და სატრფიალო, საწესჩვეულებო თუ საგმირო და სამონადირეო ხასიათის ლექს-სიმღერები. ლექს-სიმღერებში ასახული იყო ისეთი საკრალური მოტივებიც, რომლებიც უძველეს რელიგიურ რწმენა-წარმოდგენებთან იყო დაკავშირებული. ქობულეთურისაგან განსხვავებით რამდენადმე თავისებური იყო აჭარისწყლის ხეობის ნადური სიმღერები. აქ ნადურ სიმღერას ერთი დამწყები ასრულებდა, რომელსაც ქობულეთის რეგიონში მომღერალი ერქვა, ერთი გამყინავე, და სამი ანდა ოთხი ბანი შემხმობარე – მეოთხე ხმა აქაურ ნადს არ</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ჰყავდა, სამაგიეროდ სიმღერა, ძირითადად, ბანს ემყარებოდა მაშინ, როცა კინტრიშის ხეობაში ბანი სიმღერაში შიგა და შიგ იყო საჭირო. საერთოდ, აჭარისწყლის ხეობის ნადური სიმღერების უმეტესობა, ქობულეთურისაგან განსხვავებით, უსიტყვო იყო. ზოგჯერ სიმღერებში ლექსსაც გამოურევდნენ, რაც თემატურად სატრფიალო ლექსი იყო, თუმცა იშვიათად, მაგრამ მაინც საყოფაცხოვრებო სიმღერებსაც ვხვდებოდით. სიმღერების მუსიკალური წყობა, შეძახილების მრავალფეროვნება მრავალი დასკვნის შესაძლებლობას იძლევა, ვთქვათ იმისაც, რომ ამ ტიპის ლექსებს ნადურ სიმღერებში გვიან უნდა ეჩინათ თავი.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ჰყავდა, სამაგიეროდ სიმღერა, ძირითადად, ბანს ემყარებოდა მაშინ, როცა კინტრიშის ხეობაში ბანი სიმღერაში შიგა და შიგ იყო საჭირო. საერთოდ, აჭარისწყლის ხეობის ნადური სიმღერების უმეტესობა, ქობულეთურისაგან განსხვავებით, უსიტყვო იყო. ზოგჯერ სიმღერებში ლექსსაც გამოურევდნენ, რაც თემატურად სატრფიალო ლექსი იყო, თუმცა იშვიათად, მაგრამ მაინც საყოფაცხოვრებო სიმღერებსაც ვხვდებოდით. სიმღერების <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>მუსიკალური წყობა<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>, შეძახილების მრავალფეროვნება მრავალი დასკვნის შესაძლებლობას იძლევა, ვთქვათ იმისაც, რომ ამ ტიპის ლექსებს ნადურ სიმღერებში გვიან უნდა ეჩინათ თავი.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>   </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>   </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98&diff=93480&oldid=prevTkenchoshvili: /* ლიტერატურა */2020-02-06T13:41:59Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">ლიტერატურა</span></span></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">13:41, 6 თებერვალი 2020-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 20:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 20:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ლიტ.: </del>ნოღაიდელი, ჩხეიძე, 1960:67-94; ჩიქოვანი, 1960:96-97.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ნოღაიდელი, ჩხეიძე, 1960:67-94; ჩიქოვანი, 1960:96-97.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98&diff=93479&oldid=prevTkenchoshvili 13:41, 6 თებერვალი 2020-ზე2020-02-06T13:41:45Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">13:41, 6 თებერვალი 2020-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ნადური''' −  ქართული ხალხური შრომის სიმღერა.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ნადური''' −  ქართული ხალხური შრომის სიმღერა.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ, აჭარულში ბარის სიმღერებისათვის დამახასიათებელი პოლიფონიის რთული კომპლექსები იჩენს თავს, რაც აჭარულ ნადურ სიმღერებში ოთხხმიანობის სტრუქტურული თავისებურებით ხასიათდება</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">ასე მაგალითად</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">ოთხხმიანი „ნადურის” შესრულებისათვის საჭირო </del>იყო <del class="diffchange diffchange-inline">ერთი [[მთქმელი]] − თავად მომღერალი, რომელიც ლექსებით მღეროდა, ორი შემხმობარი, ერთი გამყივანე და ორიც მობანე − [[ბანი (ხმა)|ბანი]]ს მთქმელი</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">მომღერალი − მთქმელი სიმღერას იწყებდა</del>, მას <del class="diffchange diffchange-inline">გამყივანე მიყვებოდა და შემხმობრები კი − აბოლავებდნენ</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">ჯემალ ნოღაიდელის მონაცემებზე დაყრდნობით</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">[[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილმა]] აჭარულ სიმღერებში ხმათა სახელწოდებების (დაწყებითი ხმა</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">მელექსე</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">მაღალი მელექსე</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">დაბალი მელექსე</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">მთქმელი</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">მომძახნელი</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">გამყივანე</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">მოკრიმანჭულე</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">შემხმობარი</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">მაღალი </del>და <del class="diffchange diffchange-inline">დაბალი ბანი) მიხედვით მომღერალთა ფუნქციები დაადგინა</del>.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ნადური სიმღერები აჭარის ეთნოგრაფიულ ყოფაში მრავალფეროვნებით გამოირჩეოდა</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">გადმოცემით</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">მარტო კინტრიშის ხეობაში ნადში ოცდათორმეტამდე სიმღერა</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">სრულდებოდა. გასული საუკუნის 50-იანი წლებისათვის ფოლკლორისტებისათვის ოცდაოთხამდე ნადური ტექსტი </ins>იყო <ins class="diffchange diffchange-inline">ცნობილი</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">ბუნებრივია</ins>, მას <ins class="diffchange diffchange-inline">შემდეგ არაერთი ზეპირსიტყვიერი ნიმუში გამოვლინდა</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">მაგალითად</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">ნადური სიმღერა „ლელას” ერთი ტაეპია შემორჩენილი</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">ხოლო სიმღერა „ღუპას” შესრულებისას</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">როგორც ჩანს</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">გამოყენებული იყო ცნობილის ლექსი – „სანთლის გუთანს ავაშენებ</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">შიგ შევაბამ უღელ დევსა”. ზოგიერთი ნადური სიმღერის</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">მაგალითად</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">„ჯურყეთულასა” და „ფარანჯულას” მხოლოდ სახელწოდებები შემოგვრჩა. ნადური სიმღერების უმეტესობა დავიწყებას გადარჩა</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">მაგალითად</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">„ჯიქურას” სახელწოდებით ცნობილი სიმღერების ციკლიც. მიჩნეულია</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">რომ სიმღერა „წერეთიე” იმერული წარმომავლობის უნდა იყოს, ხოლო „საჯავახურა” – დასავლეთ იმერეთსა </ins>და <ins class="diffchange diffchange-inline">აღმოსავლეთ გურიაში უნდა წარმოშობილიყო. ნადური სიმღერების შესასრულებლად რვიდან-თექვსმეტ ადამიანამდე იყო საჭირო</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">აჭარაში შესწავლილი და გამოვლენილია შემდეგი ნადური</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">უმთავრესად</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">ყანური ლექს-სიმღერები: „ვაი თუ დილას კურდღელმაო”</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">„მთას ხოხობი აფრენილა”</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">„ბერიკაცი”</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">„გორდელა”</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">„ჩიორა ჩიოდაო”</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">„ყარანაი”</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">„ხელხვავი”</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">„საჯავახურა”</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">„შარშანდელსა ნაყანევსა”</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">თანმიმდევრულად შესწავლილი იქნა აჭარული ნა</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">მათ შორის</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">პირველი [[მთქმელი]]</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">თავად ლექსის მომღერალი იყო</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">ორი შემხმობარი</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline"> ერთი [[გამყივანე|გამყივანი]] და ორი მობანე – ბანის მთქმელი. ბანის მთქმელი</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">რაც უფრო მეტი იყო</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">სიმღერაც მით უფრო კარგი გამოდიოდა. სიმღერას მომღერალი იწყებდა</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">როგორც ადგილობრივები იტყოდნენ – „აიყვანდა სიმღერას”. სწორედ ამიტომ „სიმღერის აყვანისას”  მას „მთქმელს” ეძახდნენ</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">შემდეგ მას „გამყივანე” მიჰყვებოდა</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">ხოლო „შემხობრები” აბოლავებდნენ. ყოველივე ეს გადაბმულად სრულდებოდა. ზოგიერთ შემთხვევაში</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">შიგადაშიგ საჭირო იყო სამი ადამიანისა მაინც ბანის ჩართვა</ins>.  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">დური სიმღერების სტრუქტურული თავისებურებანი − არქიტექტონიკა</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">მეტრორიტმი</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">ხმათა განლაგება</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">თითოეული მათგანის ფუნქცია</del>. ნადური <del class="diffchange diffchange-inline">„გადაბმული” − ორპირი</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">ორი გუნდის შენაცვლებით შესასრულებელი სიმღერა </del>იყო. <del class="diffchange diffchange-inline">ოთხხმიანი ნადური </del>ორ <del class="diffchange diffchange-inline">მონაკვეთად იყოფოდა</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">რომელთაგან პირველი სამხმად</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">მეორე კი </del>− <del class="diffchange diffchange-inline">ოთხხმად სრულდებოდა</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">ოთხხმიანი ნადურის პირველ სამხმიან მონაკვეთში ბანი </del>არ <del class="diffchange diffchange-inline">მონაწილეობდა</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">მესამე </del>ხმა <del class="diffchange diffchange-inline">შემხმობარე </del>იყო, რომელსაც <del class="diffchange diffchange-inline">მხოლოდ ნადურ სიმღერებში ვხვდებოდით</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">ამგვარად</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">პირველი მონაკვეთი შემდეგ სამ ხმას მოიცავდა: გამყივანს</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">მთქმელს </del>და <del class="diffchange diffchange-inline">შემხმობარს</del>. ბანი <del class="diffchange diffchange-inline">მხოლოდ ნადურის მეორე მონაკვეთის დასაწყისიდან ერთვებოდა</del>.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">სიმღერა რამდენიმე მუხლისაგან შედგებოდა. ჯერ ნელა იწყებოდა</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">შემდეგ თანდათანობით აჩქარდებოდა</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">ყანაში მომუშავეებიც ჯერ ნელა მუშაობდნენ</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">მაგრამ სიმღერის აჩქარებასთან ერთად თვითონაც აქტიურდებოდნენ და შრომაც ინტენსიური ხდებოდა</ins>. ნადური <ins class="diffchange diffchange-inline">სიმღერების მცოდნე სოფლებში არც თუ ისე ბევრი იყო.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ამიტომ</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">ვინც დიდ [[ნადი|ნადს]] დაპატიჟებდა, მას ადრევე უნდა მიეღო ზომები და მომღერლების, გამყივანების, შემხმობრებისა და მობანეთა მოსაპატაჟებლად ხალხი სოფლებში ადრევე უნდა გაეგზავნა. მასპინძელი დაინტერესებული </ins>იყო <ins class="diffchange diffchange-inline">კარგი მომღერლების მოწვევით, რათა ნადის შრომა წაეხალისებინა და მეტი ეფექტი მიეღო</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">თუ მოსაზღვრე პირები ნადს „დაახირებდნენ” – ერთდროულად დანიშნავდნენ, მაშინ </ins>ორ <ins class="diffchange diffchange-inline">მეზობელ ნადს შორის ერთგვარი შეთანხმება მყარდებოდა</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">ნადურის შესრულებაში მორიგება ხდებოდა. სიმღერას რიგ-რიგობით მღეროდნენ ისე</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">რომ ერთ ნადს მეორის მიერ შესრულებული სიმღერის მოსმენა შესძლებოდა. </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">შესრულების თვალსაზრისით კინტრიშის ხეობაში „გადამბმული სიმღერები” და „ჩამყოლიანი სიმღერები” გამოირჩეოდა. გადაბმული სიმღერების დროს მომღერალთა ორი ჯგუფი იყო გათვალისწინებული: „დამწყები მომღერლები” და „ჩამომრთმევი მომღერლები”. ჩამომრთმევი იმ მოტივზე და იმასვე მღეროდა, რასაც დამწყები. ისინი ერთსა და იმავე სიმღერას რიგრიგობით ასრულებდნენ. გადაბმული სიმღერების, მაგალითად, მგზავრულის, მაყრულის ჩამყოლიან სიმღერებში, გადაბმულისაგან განსხვავებით, ჩამყოლი არ იმეორებდა იმას, რასაც დამწყები </ins>− <ins class="diffchange diffchange-inline">მთქმელი ამბობდა</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">ჩამყოლი სიმღერას დამწყებისაგან განსხვავებულ ჰანგზე აგრძელებდა და აბოლოვებდა, კერძოდ, „ხასანბეგურასა” და „შვიდკაცას” დაბოლოება ჩამყოლი იყო. დამწყებსა და ჩამყოლ ჯგუფებში სავალდებულო </ins>არ <ins class="diffchange diffchange-inline">იყო ხმების რაოდენობა ერთნაირი ყოფილიყო</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">„ხასანბეგურას” შესრულების დროს დამწყებთა − მთქმელთა ჯგუფში სამი </ins>ხმა იყო <ins class="diffchange diffchange-inline">საჭირო: მომღერალი − მთქმელი ანდა იგივე დამწყები, გამყინავე - წვრილის მთქმელი და [[ბანი (ხმა)|ბანი]]. ჩამყოლი ორნი იყვნენ – ჩამყოლის მთქმელი და ბანი. </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ნადური სიმღერები ქობულეთში, შუახევსა და ხულოში – „ხელხვავი”</ins>, რომელსაც <ins class="diffchange diffchange-inline">ქედის რაიონში „ჩათხრობილი” ცვლიდა, რთული სიმღერები იყო, თუმცა მათ შორის გარკვეული სხვაობები მაინც შეინიშნებოდა</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">აჭარისწყლის ხეობის ცალკეულ სოფელში დადასტურებულია ნადურის სოფლური ვარიანტებიც. მაგალითად</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">„ზუნდაგურა”</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">„მეძიბნური”, „გულებური”, „დიელო”... ნადურში ოთხი ხმა მონაწილეობდა, როგორც ითქვა, მომღერალი, გამყივანე, შემხმობარი </ins>და <ins class="diffchange diffchange-inline">ბანი</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">ასევე, სიმღერას ორპირი და ჩამყოლი ახლდა, რომლის როლს თავად მომღერალი ასრულებდა. </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ნადური სიმღერების თემატიკა მრავალფეროვანი იყო. გამოიყოფოდა სოციალური ხასიათის, საყოფაცხოვრებო და სატრფიალო, საწესჩვეულებო თუ საგმირო და სამონადირეო ხასიათის ლექს-სიმღერები. ლექს-სიმღერებში ასახული იყო ისეთი საკრალური მოტივებიც, რომლებიც უძველეს რელიგიურ რწმენა-წარმოდგენებთან იყო დაკავშირებული. ქობულეთურისაგან განსხვავებით რამდენადმე თავისებური იყო აჭარისწყლის ხეობის ნადური სიმღერები. აქ ნადურ სიმღერას ერთი დამწყები ასრულებდა, რომელსაც ქობულეთის რეგიონში მომღერალი ერქვა, ერთი გამყინავე, და სამი ანდა ოთხი </ins>ბანი <ins class="diffchange diffchange-inline">შემხმობარე – მეოთხე ხმა აქაურ ნადს არ</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ჰყავდა, სამაგიეროდ სიმღერა, ძირითადად, ბანს ემყარებოდა მაშინ, როცა კინტრიშის ხეობაში ბანი სიმღერაში შიგა და შიგ იყო საჭირო</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">საერთოდ, აჭარისწყლის ხეობის ნადური სიმღერების უმეტესობა, ქობულეთურისაგან განსხვავებით, უსიტყვო იყო. ზოგჯერ სიმღერებში ლექსსაც გამოურევდნენ, რაც თემატურად სატრფიალო ლექსი იყო, თუმცა იშვიათად, მაგრამ მაინც საყოფაცხოვრებო სიმღერებსაც ვხვდებოდით. სიმღერების მუსიკალური წყობა, შეძახილების მრავალფეროვნება მრავალი დასკვნის შესაძლებლობას იძლევა, ვთქვათ იმისაც, რომ ამ ტიპის ლექსებს ნადურ სიმღერებში გვიან უნდა ეჩინათ თავი.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline"> </ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">აღმოსავლურ-ქართული სიმღერების ჰარმონიულ ელემენტთა თავისებურებებთან მიმართებაში საყურადღებოა შემდეგი დაკვირვება: ნადურების პირველ ნაწილებში, სამხმიან წყობაში, შემხმობარის გაბმული [[ბგერა]], როგორც სამხმიანი სიმღერის ბანი, კილოს ტონიკაზე ჰარმონიული საყრდენი იყო. ამ შემთხვევაში შემხმობარის გაბმული ბგერა ქართლ-კახური ხალხური სიმღერებისაგან თითქმის არაფრით არ განსხვავდეოდა. ქართლ-კახურ სიმღერებში არსებული გაბმული ბანის მსგავსად, ნადური სიმღერების პირველ ნაწილში იგივე შეხმობას ჰქონდა ადგილი. ოთხხმიან მონაკვეთში შემხმობარი სააკორდო ბგერას და ჩონგურის სააკორდო სიმსზილს ემსგავსებოდა. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ოთხხმიანობა აჭარულ სიმღერებში მიღებულია, ერთი მხრივ, მაღალი ბანის გაჩენით,</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">რომელმაც თავისი ადგილი პირველ და მეორე ხმებს შორის დაიმკვიდრა, მეორე მხრივ, კრიმანჭულის გაჩენით, რომელიც პირველ ხმაზე გაცილებით მაღალ რეგისტრში მოქმედებდა და სიმღერის თავისებურ კოლორიტულ ჰარმონიულ ფუძეს წარმოადგენდა. ოთხხმიანობის წარმოქმნის ერთ-ერთი გზა მეოთხე ხმის სახით ბანის − დაბალი ბანის გაჩენას ვარაუდობს. მისი ჩამოყალიბება სამხმიანობაში ბანის საფეხურთა თანდათანობით გაფართოებასთან იყო დაკავშირებული. იგი თავდაპირველი კილოს მეოთხე საფეხური იყო, რომელიც შემდეგში ძირითადი კილოს ტონიკურ ბგერად გარდაიქმნა. თავდაპირველი კილოს ტონიკამ კი მაღალი ბანის − შემხმობარის ფუნქცია შეიძინა.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ჯავახიშვილი, 1938</del>:<del class="diffchange diffchange-inline">81-82; 294; </del>ნოღაიდელი, <del class="diffchange diffchange-inline">1967; 2015; ჩხიკვაძე, ნოღაიდელი, ინაიშვილი</del>, 1960<del class="diffchange diffchange-inline">; ჩხიკვაძე, 1965</del>:<del class="diffchange diffchange-inline">28</del>-<del class="diffchange diffchange-inline">32</del>; <del class="diffchange diffchange-inline">ახობაძე</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">1961</del>:<del class="diffchange diffchange-inline">9-33; გვახარია, 1962:4; ასლანიშვილი, 1957:411; მსხალაძე, 1962; ნიჟარაძე, 1971:254; შილაკაძე, 1978:116; 1979:81-85; მაისურაძე, 1982:124-138; 441-444; 1989:3-53; 1982:124-138; 2009:492-496; კიკვაძე, 1982:101, 98</del>-<del class="diffchange diffchange-inline">110</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ლიტ.</ins>: ნოღაიდელი, <ins class="diffchange diffchange-inline">ჩხეიძე</ins>, 1960:<ins class="diffchange diffchange-inline">67</ins>-<ins class="diffchange diffchange-inline">94</ins>; <ins class="diffchange diffchange-inline">ჩიქოვანი</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">1960</ins>:<ins class="diffchange diffchange-inline">96</ins>-<ins class="diffchange diffchange-inline">97</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98&diff=93361&oldid=prevTkenchoshvili: /* წყარო */2020-02-06T09:25:44Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">09:25, 6 თებერვალი 2020-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 15:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 15:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართველი ხალხის ეთნოლოგიური ლექსიკონი აჭარა]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართველი ხალხის ეთნოლოგიური ლექსიკონი აჭარა]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:აჭარული ხალხური <del class="diffchange diffchange-inline">სიმღერა</del>]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:აჭარული ხალხური <ins class="diffchange diffchange-inline">სიმღერები</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქართული ხალხური <del class="diffchange diffchange-inline">სიმღერა</del>]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქართული ხალხური <ins class="diffchange diffchange-inline">სიმღერები</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:შრომის სიმღერები]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:შრომის სიმღერები]]</div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98&diff=93359&oldid=prevTkenchoshvili 09:22, 6 თებერვალი 2020-ზე2020-02-06T09:22:56Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">09:22, 6 თებერვალი 2020-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ნადური''' −  ქართული ხალხური შრომის სიმღერა.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ნადური''' −  ქართული ხალხური შრომის სიმღერა.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ, აჭარულში ბარის სიმღერებისათვის დამახასიათებელი პოლიფონიის რთული კომპლექსები იჩენს თავს, რაც აჭარულ ნადურ სიმღერებში ოთხხმიანობის სტრუქტურული თავისებურებით ხასიათდება. ასე მაგალითად, ოთხხმიანი „ნადურის” შესრულებისათვის საჭირო იყო ერთი [[მთქმელი]] − თავად მომღერალი, რომელიც ლექსებით მღეროდა, ორი შემხმობარი, ერთი გამყივანე და ორიც მობანე − <del class="diffchange diffchange-inline">ბანის </del>მთქმელი. მომღერალი − მთქმელი სიმღერას იწყებდა, მას გამყივანე მიყვებოდა და შემხმობრები კი − აბოლავებდნენ. ჯემალ ნოღაიდელის მონაცემებზე დაყრდნობით, [[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილმა]] აჭარულ სიმღერებში ხმათა სახელწოდებების (დაწყებითი ხმა, მელექსე, მაღალი მელექსე, დაბალი მელექსე, მთქმელი, მომძახნელი, გამყივანე, მოკრიმანჭულე, შემხმობარი, მაღალი და დაბალი ბანი) მიხედვით მომღერალთა ფუნქციები დაადგინა.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ, აჭარულში ბარის სიმღერებისათვის დამახასიათებელი პოლიფონიის რთული კომპლექსები იჩენს თავს, რაც აჭარულ ნადურ სიმღერებში ოთხხმიანობის სტრუქტურული თავისებურებით ხასიათდება. ასე მაგალითად, ოთხხმიანი „ნადურის” შესრულებისათვის საჭირო იყო ერთი [[მთქმელი]] − თავად მომღერალი, რომელიც ლექსებით მღეროდა, ორი შემხმობარი, ერთი გამყივანე და ორიც მობანე − <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ბანი (ხმა)|ბანი]]ს </ins>მთქმელი. მომღერალი − მთქმელი სიმღერას იწყებდა, მას გამყივანე მიყვებოდა და შემხმობრები კი − აბოლავებდნენ. ჯემალ ნოღაიდელის მონაცემებზე დაყრდნობით, [[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილმა]] აჭარულ სიმღერებში ხმათა სახელწოდებების (დაწყებითი ხმა, მელექსე, მაღალი მელექსე, დაბალი მელექსე, მთქმელი, მომძახნელი, გამყივანე, მოკრიმანჭულე, შემხმობარი, მაღალი და დაბალი ბანი) მიხედვით მომღერალთა ფუნქციები დაადგინა.  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>აჭარაში შესწავლილი და გამოვლენილია შემდეგი ნადური, უმთავრესად, ყანური ლექს-სიმღერები: „ვაი თუ დილას კურდღელმაო”, „მთას ხოხობი აფრენილა”, „ბერიკაცი”, „გორდელა”, „ჩიორა ჩიოდაო”, „ყარანაი”, „ხელხვავი”, „საჯავახურა”, „შარშანდელსა ნაყანევსა”. თანმიმდევრულად შესწავლილი იქნა აჭარული ნა</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>აჭარაში შესწავლილი და გამოვლენილია შემდეგი ნადური, უმთავრესად, ყანური ლექს-სიმღერები: „ვაი თუ დილას კურდღელმაო”, „მთას ხოხობი აფრენილა”, „ბერიკაცი”, „გორდელა”, „ჩიორა ჩიოდაო”, „ყარანაი”, „ხელხვავი”, „საჯავახურა”, „შარშანდელსა ნაყანევსა”. თანმიმდევრულად შესწავლილი იქნა აჭარული ნა</div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98&diff=93358&oldid=prevTkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''ნადური''' − ქართული ხალხური შრომის სიმღერა. დასავლეთ საქარ...2020-02-06T08:26:06Z<p>ახალი გვერდი: '''ნადური''' − ქართული ხალხური შრომის სიმღერა. დასავლეთ საქარ...</p>
<p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ნადური''' − ქართული ხალხური შრომის სიმღერა.<br />
<br />
დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ, აჭარულში ბარის სიმღერებისათვის დამახასიათებელი პოლიფონიის რთული კომპლექსები იჩენს თავს, რაც აჭარულ ნადურ სიმღერებში ოთხხმიანობის სტრუქტურული თავისებურებით ხასიათდება. ასე მაგალითად, ოთხხმიანი „ნადურის” შესრულებისათვის საჭირო იყო ერთი [[მთქმელი]] − თავად მომღერალი, რომელიც ლექსებით მღეროდა, ორი შემხმობარი, ერთი გამყივანე და ორიც მობანე − ბანის მთქმელი. მომღერალი − მთქმელი სიმღერას იწყებდა, მას გამყივანე მიყვებოდა და შემხმობრები კი − აბოლავებდნენ. ჯემალ ნოღაიდელის მონაცემებზე დაყრდნობით, [[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილმა]] აჭარულ სიმღერებში ხმათა სახელწოდებების (დაწყებითი ხმა, მელექსე, მაღალი მელექსე, დაბალი მელექსე, მთქმელი, მომძახნელი, გამყივანე, მოკრიმანჭულე, შემხმობარი, მაღალი და დაბალი ბანი) მიხედვით მომღერალთა ფუნქციები დაადგინა. <br />
<br />
აჭარაში შესწავლილი და გამოვლენილია შემდეგი ნადური, უმთავრესად, ყანური ლექს-სიმღერები: „ვაი თუ დილას კურდღელმაო”, „მთას ხოხობი აფრენილა”, „ბერიკაცი”, „გორდელა”, „ჩიორა ჩიოდაო”, „ყარანაი”, „ხელხვავი”, „საჯავახურა”, „შარშანდელსა ნაყანევსა”. თანმიმდევრულად შესწავლილი იქნა აჭარული ნა<br />
დური სიმღერების სტრუქტურული თავისებურებანი − არქიტექტონიკა, მეტრორიტმი, ხმათა განლაგება, თითოეული მათგანის ფუნქცია. ნადური „გადაბმული” − ორპირი, ორი გუნდის შენაცვლებით შესასრულებელი სიმღერა იყო. ოთხხმიანი ნადური ორ მონაკვეთად იყოფოდა, რომელთაგან პირველი სამხმად, მეორე კი − ოთხხმად სრულდებოდა. ოთხხმიანი ნადურის პირველ სამხმიან მონაკვეთში ბანი არ მონაწილეობდა. მესამე ხმა შემხმობარე იყო, რომელსაც მხოლოდ ნადურ სიმღერებში ვხვდებოდით. ამგვარად, პირველი მონაკვეთი შემდეგ სამ ხმას მოიცავდა: გამყივანს, მთქმელს და შემხმობარს. ბანი მხოლოდ ნადურის მეორე მონაკვეთის დასაწყისიდან ერთვებოდა. <br />
<br />
აღმოსავლურ-ქართული სიმღერების ჰარმონიულ ელემენტთა თავისებურებებთან მიმართებაში საყურადღებოა შემდეგი დაკვირვება: ნადურების პირველ ნაწილებში, სამხმიან წყობაში, შემხმობარის გაბმული [[ბგერა]], როგორც სამხმიანი სიმღერის ბანი, კილოს ტონიკაზე ჰარმონიული საყრდენი იყო. ამ შემთხვევაში შემხმობარის გაბმული ბგერა ქართლ-კახური ხალხური სიმღერებისაგან თითქმის არაფრით არ განსხვავდეოდა. ქართლ-კახურ სიმღერებში არსებული გაბმული ბანის მსგავსად, ნადური სიმღერების პირველ ნაწილში იგივე შეხმობას ჰქონდა ადგილი. ოთხხმიან მონაკვეთში შემხმობარი სააკორდო ბგერას და ჩონგურის სააკორდო სიმსზილს ემსგავსებოდა. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ოთხხმიანობა აჭარულ სიმღერებში მიღებულია, ერთი მხრივ, მაღალი ბანის გაჩენით,<br />
რომელმაც თავისი ადგილი პირველ და მეორე ხმებს შორის დაიმკვიდრა, მეორე მხრივ, კრიმანჭულის გაჩენით, რომელიც პირველ ხმაზე გაცილებით მაღალ რეგისტრში მოქმედებდა და სიმღერის თავისებურ კოლორიტულ ჰარმონიულ ფუძეს წარმოადგენდა. ოთხხმიანობის წარმოქმნის ერთ-ერთი გზა მეოთხე ხმის სახით ბანის − დაბალი ბანის გაჩენას ვარაუდობს. მისი ჩამოყალიბება სამხმიანობაში ბანის საფეხურთა თანდათანობით გაფართოებასთან იყო დაკავშირებული. იგი თავდაპირველი კილოს მეოთხე საფეხური იყო, რომელიც შემდეგში ძირითადი კილოს ტონიკურ ბგერად გარდაიქმნა. თავდაპირველი კილოს ტონიკამ კი მაღალი ბანის − შემხმობარის ფუნქცია შეიძინა.<br />
<br />
<br />
==ლიტერატურა==<br />
ჯავახიშვილი, 1938:81-82; 294; ნოღაიდელი, 1967; 2015; ჩხიკვაძე, ნოღაიდელი, ინაიშვილი, 1960; ჩხიკვაძე, 1965:28-32; ახობაძე, 1961:9-33; გვახარია, 1962:4; ასლანიშვილი, 1957:411; მსხალაძე, 1962; ნიჟარაძე, 1971:254; შილაკაძე, 1978:116; 1979:81-85; მაისურაძე, 1982:124-138; 441-444; 1989:3-53; 1982:124-138; 2009:492-496; კიკვაძე, 1982:101, 98-110.<br />
<br />
==წყარო==<br />
[[ქართველი ხალხის ეთნოლოგიური ლექსიკონი აჭარა]]<br />
[[კატეგორია:აჭარული ხალხური სიმღერა]]<br />
[[კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერა]]<br />
[[კატეგორია:შრომის სიმღერები]]</div>Tkenchoshvili