ნაჟღუშიძა - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 12:17, 19 თებერვალი 2024-ზე

2024-02-19T12:17:46Z

Tkenchoshvili 10:26, 14 თებერვალი 2020-ზე

2020-02-14T10:26:33Z

Tkenchoshvili 13:12, 6 თებერვალი 2020-ზე

2020-02-06T13:12:29Z

Tkenchoshvili 11:57, 14 სექტემბერი 2018-ზე

2018-09-14T11:57:49Z

Echelidze: ახალი გვერდი: '''ნაჟღუშიძა''' ''(ადიღ. НэжъгъущIыдзэ – „რკინისკბილებიანი დედაბერი...

2018-07-18T10:34:08Z

ახალი გვერდი: '''ნაჟღუშიძა''' ''(ადიღ. НэжъгъущIыдзэ – „რკინისკბილებიანი დედაბერი...

ახალი გვერდი

'''ნაჟღუშიძა''' ''(ადიღ. НэжъгъущIыдзэ – „რკინისკბილებიანი დედაბერი“)'' – ადიღური ფოლკლორის დემონური ბუნების პერსონაჟი, რკინისკბილებიანი, საშინლად მახინჯი, კუზიანი დედაბერი, მხარზე გადაგდებული დიდი ძუძუებით. აქვს განუზომელი ძალა, ჰიპნოზის, ჯადოქრობისა
და წინასწარმეტყველების უნარი.

ნართული თქმულებების მიხედვით, იგი ისფი ჯუჯების მოდგმის გამჩენად ითვლება. ჯადოსნურ ზღაპრებში მისი სახე შედარებით კარგად არის დამუშავებული. ცხოვრობს მარტო, ან ქალიშვილთან ერთად ტყეში მდგარ ქოხში. არის კაციჭამია, (ერჩის ბავშვებს; ეპოსში საშიშია უფროსი ასაკის ადამიანებისთვისაც), ბოროტი, ადამიანების მიმართ მტრულად განწყობილი. ამ უკანასკნელთ ძალზე იშვიათად ეხმარება, ისიც მაშინ, როცა მის სურვილს აღასრულებენ (სამი ღამის განმავლობაში უნდა მწყემსონ [[დემონი]]ს ცხენების რემა).

ნართულ ეპოსში არიან პერსონაჟები – ნაუაჟ წიკუ (нэуэжь цIыкIу – „პატარა დედაბერი“) და ნიო-უდი (Ныо-уд – „ჯადოქარი დედაბერი“), რომლებიც თავიანთი გარეგნული ნიშნებით (მათ შორის, ზურგზე გადაგდებული ძუძუებით) და ქმედებებით (ადამიანის მიმართ აგრესიით) ნაჟღუშიძებს წარმოადგენენ ან მათი ნაირსახეობებია. [[სოსრუყო]]ს ცხენი [[თხოჟიი]] იმ რემას ეკუთვნის, რომელსაც პატარა დედაბერი მწყემსავს. მისი მკერდის შეხებით (ძუძუს წოვით), რაც დედაშვილობის [[სიმბოლო]]ა, გმირი დედაბრის დემონური ენერგიის ნეიტრალიზებას ახდენს, რის გამოც ჯადოქარს სოსრუყოს შეჭმა არ ძალუძს, ცხენსაც კი ჩუქნის. ადამიანისათვის „პატარა დედაბრის“ საფრთხის ხარისხზე მიუთითებს ამ უკანასკნელის რეპლიკა იმაზე, რომ სოსრუყომდე მის მკერდზე „თავის მიდება“ მხოლოდ [[ემინეჟი|ემინეჟმა]] მოახერხა (Нартхэр. VII, 1971).

ნაჟღუშიძას და ჯადოქარ დედაბერს გარეგნულად და ფუნქციებით ნართების ნახირის მწყემსი ქალიც (Нартымэ ячэмыхъо бзылъфыгъэ – „ნართების ძროხების მწყემსი ქალი“) გვაგონებს. ნართი [[ბადინოყო]] შეუმჩნევლად ეპარება მას (ეპოსში ქალი შიშველია), ძუძუს უწოვს და სთხოვს, ასწავლოს გზა [[ალიჯი|ალიჯების]] სახლისკენ, სადაც ნართები იკრიბებიან. მწყემსი ამბობს: „დე, გამიქრეს თვალისჩინი, როგორ ვერ დაგინახე“ (Нартхэр. III, 1970). ეს არის მდგრადი ფორმულა, რომელსაც ანალოგიურ სიტუაციაში ნაჟღუშიძა და მისი მონათესავე პერსონაჟები წარმოთქვამენ. ამით ისინი გამოხატავენ სინანულს იმასთან დაკავშირებით, რომ გმირის შეჭმა უკვე აღარ შეუძლიათ.

ამგვარად, ნართების ნახირის მწყემსი ქალის პერსონაჟი ნაჟღუშიძა ან მისი მონათესავე სახეა, რომელიც, ფართო გაგებით, კულტურის მიღმა დგას. მწყემსი ქალის სახის ნეგატიურობა დაკავშირებულია მისგან, როგორც [[ქაოსი]]ს ძალისგან, მომდინარე საფრთხესთან, რაც ნართების საზოგადოებას და, ამდენად, კულტურას ემუქრება. როგორც ვხედავთ, ამ ქალის კულტურულ სივრცეში შემოყვანა, ე. ი. „გაკულტურება“, ადამიანური თვისებების შეძენა მისთვის დედობის ფუნქციის მინიჭებით ხდება: მას შვილად აჰყავს გმირი, რომელიც ამ დროს წარმოთქვამს შესაბამის ფორმულას: Уысян – „შენ დედა ხარ ჩემი“.
ერთი შეხედვით, მწყემსი ქალის სახე ნეგატიურია, მაგრამ მისი სიღრმისეული სემანტიკა, რომელიც ნაყოფიერების იდეასთან კავშირს ავლენს, პოზიტიურია. ამაზე მეტყველებს ნაჟღუშიძისა და მისი მსგავსი პერსონაჟების გარეგნული სახე, ფუნქციები, მათი [[ატრიბუტი|ატრიბუტები]]: ზურგზე გადაგდებული დიდი ძუძუები, ცხენების რემა, ნართების საქონლის ჯოგი. სპეციალისტები მიუთითებენ, რომ თავის პირველად იპოსტასში ეს იყო ტყეთა და ნადირთა განმგებელი. შესაძლოა, იგი გენეტიკურად, აწ უკვე დაცემული, დიდი დედის [[კულტი|კულტსაც]] კი უკავშირდება.

==ლიტერატურა==
*Мижаев М. И. Нашгушидза // Мифы народов мира. Т. II. М., 1982;
*Хабекирова Х. А. Природа и характер некоторых мифологических персонажей в эпосе и бытовой культуре черкесов // Этнографическое обозрение. № 5, 2005.

==წყარო==
[[კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები]]

[[კატეგორია:მითოლოგია]]
[[კატეგორია:კავკასიური მითები]]
[[კატეგორია:ადიღური მითები]]
[[კატეგორია:მითოლოგიური პერსონაჟები]]
[[კატეგორია:დემონები]]
[[კატეგორია:მისნები]]

←წინა ვერსია		12:17, 19 თებერვალი 2024-ის ვერსია
ხაზი 10:		ხაზი 10:
	ამგვარად, ნართების ნახირის მწყემსი ქალის პერსონაჟი ნაჟღუშიძა ან მისი მონათესავე სახეა, რომელიც, ფართო გაგებით, კულტურის მიღმა დგას. მწყემსი ქალის სახის ნეგატიურობა დაკავშირებულია მისგან, როგორც [[ქაოსი]]ს ძალისგან, მომდინარე საფრთხესთან, რაც ნართების საზოგადოებას და, ამდენად, კულტურას ემუქრება. როგორც ვხედავთ, ამ ქალის კულტურულ სივრცეში შემოყვანა, ე. ი. „გაკულტურება“, ადამიანური თვისებების შეძენა მისთვის დედობის ფუნქციის მინიჭებით ხდება: მას შვილად აჰყავს გმირი, რომელიც ამ დროს წარმოთქვამს შესაბამის ფორმულას: Уысян – „შენ დედა ხარ ჩემი“.		ამგვარად, ნართების ნახირის მწყემსი ქალის პერსონაჟი ნაჟღუშიძა ან მისი მონათესავე სახეა, რომელიც, ფართო გაგებით, კულტურის მიღმა დგას. მწყემსი ქალის სახის ნეგატიურობა დაკავშირებულია მისგან, როგორც [[ქაოსი]]ს ძალისგან, მომდინარე საფრთხესთან, რაც ნართების საზოგადოებას და, ამდენად, კულტურას ემუქრება. როგორც ვხედავთ, ამ ქალის კულტურულ სივრცეში შემოყვანა, ე. ი. „გაკულტურება“, ადამიანური თვისებების შეძენა მისთვის დედობის ფუნქციის მინიჭებით ხდება: მას შვილად აჰყავს გმირი, რომელიც ამ დროს წარმოთქვამს შესაბამის ფორმულას: Уысян – „შენ დედა ხარ ჩემი“.

−	ერთი შეხედვით, მწყემსი ქალის სახე ნეგატიურია, მაგრამ მისი სიღრმისეული სემანტიკა, რომელიც ნაყოფიერების იდეასთან კავშირს ავლენს, პოზიტიურია. ამაზე მეტყველებს ნაჟღუშიძისა და მისი მსგავსი პერსონაჟების გარეგნული სახე, ფუნქციები, მათი [[ატრიბუტი\|ატრიბუტები]]: ზურგზე გადაგდებული დიდი ძუძუები, ცხენების რემა, ნართების საქონლის ჯოგი. სპეციალისტები მიუთითებენ, რომ თავის პირველად იპოსტასში ეს იყო ტყეთა და ნადირთა განმგებელი. შესაძლოა, იგი გენეტიკურად, აწ უკვე დაცემული, დიდი დედის [[კულტი\|კულტსაც]] კი უკავშირდება.	+	ერთი შეხედვით, მწყემსი ქალის სახე ნეგატიურია, მაგრამ მისი სიღრმისეული [[სემანტიკა]], რომელიც ნაყოფიერების იდეასთან კავშირს ავლენს, პოზიტიურია. ამაზე მეტყველებს ნაჟღუშიძისა და მისი მსგავსი პერსონაჟების გარეგნული სახე, ფუნქციები, მათი [[ატრიბუტი\|ატრიბუტები]]: ზურგზე გადაგდებული დიდი ძუძუები, ცხენების რემა, ნართების საქონლის ჯოგი. სპეციალისტები მიუთითებენ, რომ თავის პირველად იპოსტასში ეს იყო ტყეთა და ნადირთა განმგებელი. შესაძლოა, იგი გენეტიკურად, აწ უკვე დაცემული, დიდი დედის [[კულტი\|კულტსაც]] კი უკავშირდება.

←წინა ვერსია		11:57, 14 სექტემბერი 2018-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''ნაჟღუშიძა''' ''(ადიღ. НэжъгъущIыдзэ – „რკინისკბილებიანი დედაბერი“)'' – ადიღური ფოლკლორის დემონური ბუნების პერსონაჟი, რკინისკბილებიანი, საშინლად მახინჯი, კუზიანი დედაბერი, მხარზე გადაგდებული დიდი ძუძუებით. აქვს განუზომელი ძალა, ჰიპნოზის, ჯადოქრობისა	+	'''ნაჟღუშიძა''' ''(ადიღ. НэжъгъущIыдзэ – „რკინისკბილებიანი დედაბერი“)'' – ადიღური ფოლკლორის დემონური ბუნების პერსონაჟი, რკინისკბილებიანი, საშინლად მახინჯი, კუზიანი დედაბერი, მხარზე გადაგდებული დიდი ძუძუებით. აქვს განუზომელი ძალა, [[ჰიპნოზი\|ჰიპნოზის]], ჯადოქრობისა
	და წინასწარმეტყველების უნარი.		და წინასწარმეტყველების უნარი.

@@ ხაზი 2: / ხაზი 2: @@
 და წინასწარმეტყველების უნარი.
-ნართული თქმულებების მიხედვით, იგი ისფი ჯუჯების მოდგმის გამჩენად ითვლება. ჯადოსნურ ზღაპრებში მისი სახე შედარებით კარგად არის დამუშავებული. ცხოვრობს მარტო, ან ქალიშვილთან ერთად ტყეში მდგარ ქოხში. არის კაციჭამია, (ერჩის ბავშვებს; ეპოსში საშიშია უფროსი ასაკის ადამიანებისთვისაც), ბოროტი, ადამიანების მიმართ მტრულად განწყობილი. ამ უკანასკნელთ ძალზე იშვიათად ეხმარება, ისიც მაშინ, როცა მის სურვილს აღასრულებენ (სამი ღამის განმავლობაში უნდა მწყემსონ [[დემონი]]ს ცხენების რემა).
+ნართული თქმულებების მიხედვით, იგი ისფი ჯუჯების მოდგმის გამჩენად ითვლება. ჯადოსნურ ზღაპრებში მისი სახე შედარებით კარგად არის დამუშავებული. ცხოვრობს მარტო, ან ქალიშვილთან ერთად ტყეში მდგარ [[ქოხი|ქოხში]]. არის კაციჭამია, (ერჩის ბავშვებს; ეპოსში საშიშია უფროსი ასაკის ადამიანებისთვისაც), ბოროტი, ადამიანების მიმართ მტრულად განწყობილი. ამ უკანასკნელთ ძალზე იშვიათად ეხმარება, ისიც მაშინ, როცა მის სურვილს აღასრულებენ (სამი ღამის განმავლობაში უნდა მწყემსონ [[დემონი]]ს ცხენების რემა).
 ნართულ ეპოსში არიან პერსონაჟები – ნაუაჟ წიკუ (нэуэжь цIыкIу – „პატარა დედაბერი“) და ნიო-უდი (Ныо-уд – „ჯადოქარი დედაბერი“), რომლებიც თავიანთი გარეგნული ნიშნებით (მათ შორის, ზურგზე გადაგდებული ძუძუებით) და ქმედებებით (ადამიანის მიმართ აგრესიით) ნაჟღუშიძებს წარმოადგენენ ან მათი ნაირსახეობებია. [[სოსრუყო]]ს ცხენი [[თხოჟიი]] იმ რემას ეკუთვნის, რომელსაც პატარა დედაბერი მწყემსავს. მისი მკერდის შეხებით (ძუძუს წოვით), რაც დედაშვილობის [[სიმბოლო]]ა, გმირი დედაბრის დემონური ენერგიის ნეიტრალიზებას ახდენს, რის გამოც ჯადოქარს სოსრუყოს შეჭმა არ ძალუძს, ცხენსაც კი ჩუქნის. ადამიანისათვის „პატარა დედაბრის“ საფრთხის ხარისხზე მიუთითებს ამ უკანასკნელის რეპლიკა იმაზე, რომ სოსრუყომდე მის მკერდზე „თავის მიდება“ მხოლოდ [[ემინეჟი|ემინეჟმა]] მოახერხა (Нартхэр. VII, 1971).
@@ ხაზი 9: / ხაზი 9: @@
 ამგვარად, ნართების ნახირის მწყემსი ქალის პერსონაჟი ნაჟღუშიძა ან მისი მონათესავე სახეა, რომელიც, ფართო გაგებით, კულტურის მიღმა დგას. მწყემსი ქალის სახის ნეგატიურობა დაკავშირებულია მისგან, როგორც [[ქაოსი]]ს ძალისგან, მომდინარე საფრთხესთან, რაც ნართების საზოგადოებას და, ამდენად, კულტურას ემუქრება. როგორც ვხედავთ, ამ ქალის კულტურულ სივრცეში შემოყვანა, ე. ი. „გაკულტურება“, ადამიანური თვისებების შეძენა მისთვის დედობის ფუნქციის მინიჭებით ხდება: მას შვილად აჰყავს გმირი, რომელიც ამ დროს წარმოთქვამს შესაბამის ფორმულას: Уысян – „შენ დედა ხარ ჩემი“.
 ერთი შეხედვით, მწყემსი ქალის სახე ნეგატიურია, მაგრამ მისი სიღრმისეული სემანტიკა, რომელიც ნაყოფიერების იდეასთან კავშირს ავლენს, პოზიტიურია. ამაზე მეტყველებს ნაჟღუშიძისა და მისი მსგავსი პერსონაჟების გარეგნული სახე, ფუნქციები, მათი [[ატრიბუტი|ატრიბუტები]]: ზურგზე გადაგდებული დიდი ძუძუები, ცხენების რემა, ნართების საქონლის ჯოგი. სპეციალისტები მიუთითებენ, რომ თავის პირველად იპოსტასში ეს იყო ტყეთა და ნადირთა განმგებელი. შესაძლოა, იგი გენეტიკურად, აწ უკვე დაცემული, დიდი დედის [[კულტი|კულტსაც]] კი უკავშირდება.

@@ ხაზი 6: / ხაზი 6: @@
 ნართულ ეპოსში არიან პერსონაჟები – ნაუაჟ წიკუ (нэуэжь цIыкIу – „პატარა დედაბერი“) და ნიო-უდი (Ныо-уд – „ჯადოქარი დედაბერი“), რომლებიც თავიანთი გარეგნული ნიშნებით (მათ შორის, ზურგზე გადაგდებული ძუძუებით) და ქმედებებით (ადამიანის მიმართ აგრესიით) ნაჟღუშიძებს წარმოადგენენ ან მათი ნაირსახეობებია. [[სოსრუყო]]ს ცხენი [[თხოჟიი]] იმ რემას ეკუთვნის, რომელსაც პატარა დედაბერი მწყემსავს. მისი მკერდის შეხებით (ძუძუს წოვით), რაც დედაშვილობის [[სიმბოლო]]ა, გმირი დედაბრის დემონური ენერგიის ნეიტრალიზებას ახდენს, რის გამოც ჯადოქარს სოსრუყოს შეჭმა არ ძალუძს, ცხენსაც კი ჩუქნის. ადამიანისათვის „პატარა დედაბრის“ საფრთხის ხარისხზე მიუთითებს ამ უკანასკნელის რეპლიკა იმაზე, რომ სოსრუყომდე მის მკერდზე „თავის მიდება“ მხოლოდ [[ემინეჟი|ემინეჟმა]] მოახერხა (Нартхэр. VII, 1971).
-ნაჟღუშიძას და ჯადოქარ დედაბერს გარეგნულად და ფუნქციებით ნართების ნახირის მწყემსი ქალიც (Нартымэ ячэмыхъо бзылъфыгъэ – „ნართების ძროხების მწყემსი ქალი“) გვაგონებს. ნართი [[ბადინოყო]] შეუმჩნევლად ეპარება მას (ეპოსში ქალი შიშველია), ძუძუს უწოვს და სთხოვს, ასწავლოს გზა [[ალიჯი|ალიჯების]] სახლისკენ, სადაც ნართები იკრიბებიან. მწყემსი ამბობს: „დე, გამიქრეს თვალისჩინი, როგორ ვერ დაგინახე“ (Нартхэр. III, 1970). ეს არის მდგრადი ფორმულა, რომელსაც ანალოგიურ სიტუაციაში ნაჟღუშიძა და მისი მონათესავე პერსონაჟები წარმოთქვამენ. ამით ისინი გამოხატავენ სინანულს იმასთან დაკავშირებით, რომ გმირის შეჭმა უკვე აღარ შეუძლიათ.
+ნაჟღუშიძას და ჯადოქარ დედაბერს გარეგნულად და ფუნქციებით ნართების ნახირის [[მწყემსი]] ქალიც (Нартымэ ячэмыхъо бзылъфыгъэ – „ნართების ძროხების მწყემსი ქალი“) გვაგონებს. ნართი [[ბადინოყო]] შეუმჩნევლად ეპარება მას (ეპოსში ქალი შიშველია), ძუძუს უწოვს და სთხოვს, ასწავლოს გზა [[ალიჯი|ალიჯების]] სახლისკენ, სადაც ნართები იკრიბებიან. მწყემსი ამბობს: „დე, გამიქრეს თვალისჩინი, როგორ ვერ დაგინახე“ (Нартхэр. III, 1970). ეს არის მდგრადი ფორმულა, რომელსაც ანალოგიურ სიტუაციაში ნაჟღუშიძა და მისი მონათესავე პერსონაჟები წარმოთქვამენ. ამით ისინი გამოხატავენ სინანულს იმასთან დაკავშირებით, რომ გმირის შეჭმა უკვე აღარ შეუძლიათ.
 ამგვარად, ნართების ნახირის მწყემსი ქალის პერსონაჟი ნაჟღუშიძა ან მისი მონათესავე სახეა, რომელიც, ფართო გაგებით, კულტურის მიღმა დგას. მწყემსი ქალის სახის ნეგატიურობა დაკავშირებულია მისგან, როგორც [[ქაოსი]]ს ძალისგან, მომდინარე საფრთხესთან, რაც ნართების საზოგადოებას და, ამდენად, კულტურას ემუქრება. როგორც ვხედავთ, ამ ქალის კულტურულ სივრცეში შემოყვანა, ე. ი. „გაკულტურება“, ადამიანური თვისებების შეძენა მისთვის დედობის ფუნქციის მინიჭებით ხდება: მას შვილად აჰყავს გმირი, რომელიც ამ დროს წარმოთქვამს შესაბამის ფორმულას: Уысян – „შენ დედა ხარ ჩემი“.