ნართა - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili: მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „ნართები“ გადაიტანა გვერდზე „ნართა“ გადამისამართებაზე

2023-09-21T11:04:41Z

მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „ნართები“ გადაიტანა გვერდზე „ნართა“ გადამისამართებაზე

Tkenchoshvili: მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „ნართა“ გადაიტანა გვერდზე „ნართები“

2023-09-21T11:04:31Z

მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „ნართა“ გადაიტანა გვერდზე „ნართები“

Tkenchoshvili 10:09, 20 იანვარი 2022-ზე

2022-01-20T10:09:20Z

Tkenchoshvili 07:44, 13 დეკემბერი 2021-ზე

2021-12-13T07:44:58Z

Tkenchoshvili 11:18, 5 ოქტომბერი 2021-ზე

2021-10-05T11:18:31Z

Echelidze 12:51, 9 ივლისი 2018-ზე

2018-07-09T12:51:09Z

Echelidze 11:21, 9 ივლისი 2018-ზე

2018-07-09T11:21:11Z

Echelidze: ახალი გვერდი: '''ნართა''' ''(ოს. Нартæ – „ნართები“)'' – ოსებისა და [[კავკასია|კავკას...

2018-07-09T11:14:36Z

ახალი გვერდი: '''ნართა''' ''(ოს. Нартæ – „ნართები“)'' – ოსებისა და [[კავკასია|კავკას...

ახალი გვერდი

'''ნართა''' ''(ოს. Нартæ – „ნართები“)'' – ოსებისა და [[კავკასია|კავკასიის]] ხალხების ეპიკურ თქმულებათა გმირები, ოსთა მიერ თავიანთ წინაპრებად
მიჩნეული პირველი ადამიანები, რომელთა სახეებში აშკარად იკვეთება სოლარულ, კალენდარულ და სხვა [[მითი|მითებთან]] დაკავშირებული პერსონაჟების ღვთაებრივი ბუნება. ნართული ეპოსის უძველესი პლასტები სკვითურ-სარმატულ მითოლოგიურ ბირთვს ეყრდნობა და მრავალი გადმოცემა და ისტორიული რეალიები, რომლებსაც ოსურ თქმულებებში ვხვდებით, გასაგები მიზეზების გამო, ეპოსის სხვა ეროვნულ რედაქციებში არ ასახულა.

ოსი ნართები მითოსურ დროში ცხოვრობენ, თუმცა უნდა ითქვას, რომ ეპოსში დროის ევოლუციის იდეა ქვაზიისტორიულ მითოლოგიაში გადადის ([[საუასა]] გვევლინება, როგორც ნართების პირველწინაპარი), ე. ი. მოცემულია დროითი პერსპექტივის ისტორიულად გარდაქმნის ცდა (ასეთივე სურათია წარმოდგენილი „უფროს ედაში“).

ნართები მკვიდრობენ მთის ფერდობზე შეფენილ სოფელში, რომლის სამ – ზემო, შუა და ქვემო, უბანში შესაბამისად სახლობს ნართული საზოგადოების სამი ძირითადი გვარი – [[ახსართაგათა]], [[ალაგათა]] და [[ბორათა]]; დანარჩენები (მაგალითად, „გარეთა სოფლის“ მკვიდრი [[აცათა]]ს გვარი, რომელსაც პოპულარული ნართი მუსიკოსი – [[აცამაზი]] ეკუთვნის) განცალკევებით ცხოვრობენ. ნართული სოფლის სტრუქტურული ნაწილია მჭედელთა კვარტალი (куырдты сых), რომელიც [[ომი]]ს დროს ხელშეუხებელი რჩება. მართალია, ნართები ღვთის მორწმუნენი არ არიან და ამის გამო იღუპებიან კიდეც, მაგრამ, როგორც ჩანს, თაყვანს სცემენ წმინდა მთას – უასქუფს, სადაც [[სათანა]] პერიოდულად სამ თაფლიან ღვეზელს (мыдамæст) სწირავს და ლოცულობს.

ნართების სოფელი ის საკრალური სივრცეა, რომლის ხელყოფას ნართი გმირები არავის პატიობენ და რომლის ღერძს (ახის მუნდი), მამოძრავებელ ძალას მათი მთავარი დიასახლისი – სათანა წარმოადგენს. ნართების ძირითადი საქმიანობა ნადირობა და მესაქონლეობაა, მაგრამ მათი შემოსავლის უმნიშვნელოვანესი წყაროა ე. წ. ბალცი – ახლო თუ შორეული ყაჩაღური [[ლაშქრობა|ლაშქრობები]], რომელთა მიზანი საქონლისა და ცხენების გამორეკვაა. ისინი ცხოვრობენ ლაღად: ხშირად აწყობენ საერთონართულ სუფრებს, სიამოვნებით მიირთმევენ [[ლუდი|ლუდსა]] და რონგს ([[თაფლი]]ს ღვინოს), უყვართ ცეკვა და ბურთის თამაში, ხუმრობენ, კამათობენ, ხლართავენ ინტრიგებს (განსაკუთრებით ნართების ჭირად გაჩენილი [[სირდონი]]); ჰყავთ მეგობრები და მტრები ([[ვაიგი|ვაიგები]] – დევები, [[ალდართა|ალდარები]], მალიქები და სხვ.).

ზემოაღნიშნული ნართული გვარები ერთმანეთისაგან მკვეთრად განსხვავდებიან. ახსართაგათებს ახასიათებთ მამაცობა და მეომრული ბუნება (ამ გვარს განეკუთვნებიან ყველაზე სახელოვანი ნართები – სათანა, [[ურიზმაგი]], [[ხამიცი]], [[სოსლანი]], [[ბათრაძი]]); ბორათები გამოირჩევიან სიმდიდრით (ჰყავთ მრავალრიცხოვანი საქონელი და ცხენი) და ამპარტავნობით, ალაგათები – გონებით (ფლობენ ცნობილ ნართულ [[თასი|თასს]] – [[ვაცამონგა]]ს, რომელიც აშკარად საკულტო დანიშნულებისაა. ამის გათვალისწინებით ჟ. დჲუმეზილი ალაგათებს კულტმსახურებად მოიაზრებს). ეპოსში გვარებსშორისი ურთიერთობები ძალზე წინააღმდეგობრივი ხასიათისაა.

მართალია, ახსართაგათების და ბორათების გაუნელებელი მტრობა ურიზმაგის ვაჟის მკვლელობით დაიწყო, მაგრამ ეს უფრო საბაბს წააგავს, ვიდრე ნამდვილ მიზეზს (როგორც ჩანს, ამ კონფლიქტს ღრმა სოციალური საფუძველი აქვს); გადმოცემები სდუმან იმის თაობაზე, თუ რა მოტივით დაიწყეს ახსართაგათებმა
ალაგათების ხოცვა. გასაგებია მხოლოდ ერთი რამ: ალაგათების გვარის უკანასკნელი წარმომადგენლის, [[თოთრაძი]]ს, მკვლელობა, რომელიც აშკარად სათანას დაგეგმილია, მოსალოდნელი საფრთხის თავიდან აცილების მიზნით ხდება. არაერთგვაროვანია ნართების დამოკიდებულება ოსთათვის ცნობილ ღვთაებებთან და ზეციურ არსებებთან. ნართები ამ ღვთაებათა მეგობრები და ნათესავებიც კი არიან (მაგ., [[ძერასა]] – ურიზმაგის, ხამიცისა და სათანას დედა, [[დონბეთირი]]ს ქალიშვილია, სათანასა და, ზოგი ვარიანტით, სოსლანის მამა ვასთირჯია; ურიზმაგის ვაჟების აღმზრდელებად საფა და ფალვარა გვევლინებიან; ქურდალაგონმა ციურ სამჭედლოში აწრთო სოსლანი და ბათრაძი; სოსლანი დაქორწინებულია მზის ასულზე – [[აცირუხსი|აცირუხსზე]] და ა. შ.), ხშირად იღებენ მათგან დახმარებას, არცთუ იშვიათად სტუმრობენ და იწვევენ თავიანთ ცნობილ ნადიმებზე, თუმცა ეს ხელს არ უშლის ნართ ბათრაძს [[ბრძოლა]] გამოუცხადოს ზეცის მკვიდრთ და ხოცოს ისინი. ღმერთთან თავის გამტოლებელი, მარადიული დიდების მაძიებელი ნართები საბოლოოდ უზენაესის ნებით იღუპებიან.

==ლიტერატურა==
*Нартовские сказания: Эпос осетинского народа. Сост. и автор словаря Хамицаева Т. А. Книга 1-7. Владикавказ, 2002-2012;
*Миллер Вс. Дигорские сказания. Москва. 1902;
*მისივე, Осетинские этюды. Владикавказ, 1992;
*Дюмезиль Ж. Осетинский эпос и мифология. Владикавказ, 2001;
*Абаев В. И. Нартовский эпос // ИСОНИИ. 1945. Т. X. Вып. I; изд. 2-е. Цхинвали.1982;
*მისივე, Новое о происхождении термина «Нарт» // ЛО. 1970. № 38 (თანაავტორი ტ. გურიევი);
*მისივე, Историко-этимологический словарь осетинского язика. Т. I-IV. М.-Л., 1958-1989;
*მისივე, Избранные труды. В 4-х т. Т. I. Владикавказ, 1990;
*Гуриев Т. А. К проблеме генезиса осетинского нартовского эпоса. Орджоникидзе, 1971;
*მისივე, Антропонимия осетинского нартовского эпоса. Орджоникидзе, 1982.

==წყარო==
[[კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები]]

[[კატეგორია:მითოლოგია]]
[[კატეგორია:კავკასიური მითები]]
[[კატეგორია:ოსური მითები]]
[[კატეგორია:ნართული ეპოსი]]
[[კატეგორია:ნართული ეპოსის პერსონაჟები]]

@@ ხაზი 8: / ხაზი 8: @@
 ნართები მკვიდრობენ მთის ფერდობზე შეფენილ სოფელში, რომლის სამ – ზემო, შუა და ქვემო, უბანში შესაბამისად სახლობს ნართული საზოგადოების სამი ძირითადი გვარი – [[ახსართაგათა]], [[ალაგათა]] და [[ბორათა]]; დანარჩენები (მაგალითად, „გარეთა სოფლის“ მკვიდრი [[აცათა]]ს გვარი, რომელსაც პოპულარული ნართი [[მუსიკოსი]] – [[აცამაზი]] ეკუთვნის) განცალკევებით ცხოვრობენ. ნართული სოფლის სტრუქტურული ნაწილია მჭედელთა [[კვარტალი]] (куырдты сых), რომელიც [[ომი]]ს დროს ხელშეუხებელი რჩება. მართალია, ნართები ღვთის მორწმუნენი არ არიან და ამის გამო იღუპებიან კიდეც, მაგრამ, როგორც ჩანს, თაყვანს სცემენ წმინდა მთას – უასქუფს, სადაც [[სათანა]] პერიოდულად სამ თაფლიან ღვეზელს (мыдамæст) სწირავს და ლოცულობს.
-ნართების სოფელი ის საკრალური სივრცეა, რომლის ხელყოფას ნართი გმირები არავის პატიობენ და რომლის ღერძს (ახის მუნდი), მამოძრავებელ ძალას მათი მთავარი დიასახლისი – სათანა წარმოადგენს. ნართების ძირითადი საქმიანობა ნადირობა და მესაქონლეობაა, მაგრამ მათი შემოსავლის უმნიშვნელოვანესი წყაროა ე. წ. ბალცი – ახლო თუ შორეული ყაჩაღური [[ლაშქრობა|ლაშქრობები]], რომელთა მიზანი საქონლისა და ცხენების გამორეკვაა. ისინი ცხოვრობენ ლაღად: ხშირად აწყობენ საერთონართულ სუფრებს, სიამოვნებით მიირთმევენ [[ლუდი|ლუდსა]] და რონგს ([[თაფლი]]ს ღვინოს), უყვართ ცეკვა და ბურთის თამაში, ხუმრობენ, კამათობენ, ხლართავენ ინტრიგებს (განსაკუთრებით ნართების ჭირად გაჩენილი [[სირდონი]]); ჰყავთ მეგობრები და მტრები ([[ვაიგი|ვაიგები]] – დევები, [[ალდართა|ალდარები]], მალიქები და სხვ.).
+ნართების სოფელი ის საკრალური სივრცეა, რომლის ხელყოფას ნართი გმირები არავის პატიობენ და რომლის ღერძს (ახის მუნდი), მამოძრავებელ ძალას მათი მთავარი დიასახლისი – სათანა წარმოადგენს. ნართების ძირითადი საქმიანობა ნადირობა და მესაქონლეობაა, მაგრამ მათი შემოსავლის უმნიშვნელოვანესი წყაროა ე. წ. ბალცი – ახლო თუ შორეული ყაჩაღური [[ლაშქრობა|ლაშქრობები]], რომელთა მიზანი საქონლისა და ცხენების გამორეკვაა. ისინი ცხოვრობენ ლაღად: ხშირად აწყობენ საერთონართულ სუფრებს, სიამოვნებით მიირთმევენ [[ლუდი|ლუდსა]] და რონგს ([[თაფლი]]ს ღვინოს), უყვართ [[ცეკვა]] და ბურთის თამაში, ხუმრობენ, კამათობენ, ხლართავენ ინტრიგებს (განსაკუთრებით ნართების ჭირად გაჩენილი [[სირდონი]]); ჰყავთ მეგობრები და მტრები ([[ვაიგი|ვაიგები]] – დევები, [[ალდართა|ალდარები]], მალიქები და სხვ.).
 [[ფაილი:Nartebis nadimi.jpg|thumb|300პქ|მარცხნივ|'''ნართების ნადიმი'''. მ. თუღანოვი]]
 ზემოაღნიშნული ნართული გვარები ერთმანეთისაგან მკვეთრად განსხვავდებიან. ახსართაგათებს ახასიათებთ მამაცობა და მეომრული ბუნება (ამ გვარს განეკუთვნებიან ყველაზე სახელოვანი ნართები – სათანა, [[ურიზმაგი]], [[ხამიცი]], [[სოსლანი]], [[ბათრაძი]]); ბორათები გამოირჩევიან სიმდიდრით (ჰყავთ მრავალრიცხოვანი საქონელი და ცხენი) და ამპარტავნობით, ალაგათები – გონებით (ფლობენ ცნობილ ნართულ [[თასი|თასს]] – [[ვაცამონგა]]ს, რომელიც აშკარად საკულტო დანიშნულებისაა. ამის გათვალისწინებით ჟ. დჲუმეზილი ალაგათებს კულტმსახურებად მოიაზრებს). ეპოსში გვარებსშორისი ურთიერთობები ძალზე წინააღმდეგობრივი ხასიათისაა.

←წინა ვერსია		12:51, 9 ივლისი 2018-ის ვერსია
ხაზი 37:		ხაზი 37:
	[[კატეგორია:ნართული ეპოსი]]		[[კატეგორია:ნართული ეპოსი]]
	[[კატეგორია:ნართული ეპოსის პერსონაჟები]]		[[კატეგორია:ნართული ეპოსის პერსონაჟები]]
		+	[[კატეგორია:გვარები]]

@@ ხაზი 6: / ხაზი 6: @@
 ოსი ნართები მითოსურ დროში ცხოვრობენ, თუმცა უნდა ითქვას, რომ ეპოსში დროის ევოლუციის იდეა ქვაზიისტორიულ მითოლოგიაში გადადის ([[საუასა]] გვევლინება, როგორც ნართების პირველწინაპარი), ე. ი. მოცემულია დროითი პერსპექტივის ისტორიულად გარდაქმნის ცდა (ასეთივე სურათია წარმოდგენილი „უფროს ედაში“).
-ნართები მკვიდრობენ მთის ფერდობზე შეფენილ სოფელში, რომლის სამ – ზემო, შუა და ქვემო, უბანში შესაბამისად სახლობს ნართული საზოგადოების სამი ძირითადი გვარი – [[ახსართაგათა]], [[ალაგათა]] და [[ბორათა]]; დანარჩენები (მაგალითად, „გარეთა სოფლის“ მკვიდრი [[აცათა]]ს გვარი, რომელსაც პოპულარული ნართი [[მუსიკოსი]] – [[აცამაზი]] ეკუთვნის) განცალკევებით ცხოვრობენ. ნართული სოფლის სტრუქტურული ნაწილია მჭედელთა კვარტალი (куырдты сых), რომელიც [[ომი]]ს დროს ხელშეუხებელი რჩება. მართალია, ნართები ღვთის მორწმუნენი არ არიან და ამის გამო იღუპებიან კიდეც, მაგრამ, როგორც ჩანს, თაყვანს სცემენ წმინდა მთას – უასქუფს, სადაც [[სათანა]] პერიოდულად სამ თაფლიან ღვეზელს (мыдамæст) სწირავს და ლოცულობს.
+ნართები მკვიდრობენ მთის ფერდობზე შეფენილ სოფელში, რომლის სამ – ზემო, შუა და ქვემო, უბანში შესაბამისად სახლობს ნართული საზოგადოების სამი ძირითადი გვარი – [[ახსართაგათა]], [[ალაგათა]] და [[ბორათა]]; დანარჩენები (მაგალითად, „გარეთა სოფლის“ მკვიდრი [[აცათა]]ს გვარი, რომელსაც პოპულარული ნართი [[მუსიკოსი]] – [[აცამაზი]] ეკუთვნის) განცალკევებით ცხოვრობენ. ნართული სოფლის სტრუქტურული ნაწილია მჭედელთა [[კვარტალი]] (куырдты сых), რომელიც [[ომი]]ს დროს ხელშეუხებელი რჩება. მართალია, ნართები ღვთის მორწმუნენი არ არიან და ამის გამო იღუპებიან კიდეც, მაგრამ, როგორც ჩანს, თაყვანს სცემენ წმინდა მთას – უასქუფს, სადაც [[სათანა]] პერიოდულად სამ თაფლიან ღვეზელს (мыдамæст) სწირავს და ლოცულობს.
 ნართების სოფელი ის საკრალური სივრცეა, რომლის ხელყოფას ნართი გმირები არავის პატიობენ და რომლის ღერძს (ახის მუნდი), მამოძრავებელ ძალას მათი მთავარი დიასახლისი – სათანა წარმოადგენს. ნართების ძირითადი საქმიანობა ნადირობა და მესაქონლეობაა, მაგრამ მათი შემოსავლის უმნიშვნელოვანესი წყაროა ე. წ. ბალცი – ახლო თუ შორეული ყაჩაღური [[ლაშქრობა|ლაშქრობები]], რომელთა მიზანი საქონლისა და ცხენების გამორეკვაა. ისინი ცხოვრობენ ლაღად: ხშირად აწყობენ საერთონართულ სუფრებს, სიამოვნებით მიირთმევენ [[ლუდი|ლუდსა]] და რონგს ([[თაფლი]]ს ღვინოს), უყვართ ცეკვა და ბურთის თამაში, ხუმრობენ, კამათობენ, ხლართავენ ინტრიგებს (განსაკუთრებით ნართების ჭირად გაჩენილი [[სირდონი]]); ჰყავთ მეგობრები და მტრები ([[ვაიგი|ვაიგები]] – დევები, [[ალდართა|ალდარები]], მალიქები და სხვ.).
@@ ხაზი 12: / ხაზი 12: @@
 ზემოაღნიშნული ნართული გვარები ერთმანეთისაგან მკვეთრად განსხვავდებიან. ახსართაგათებს ახასიათებთ მამაცობა და მეომრული ბუნება (ამ გვარს განეკუთვნებიან ყველაზე სახელოვანი ნართები – სათანა, [[ურიზმაგი]], [[ხამიცი]], [[სოსლანი]], [[ბათრაძი]]); ბორათები გამოირჩევიან სიმდიდრით (ჰყავთ მრავალრიცხოვანი საქონელი და ცხენი) და ამპარტავნობით, ალაგათები – გონებით (ფლობენ ცნობილ ნართულ [[თასი|თასს]] – [[ვაცამონგა]]ს, რომელიც აშკარად საკულტო დანიშნულებისაა. ამის გათვალისწინებით ჟ. დჲუმეზილი ალაგათებს კულტმსახურებად მოიაზრებს). ეპოსში გვარებსშორისი ურთიერთობები ძალზე წინააღმდეგობრივი ხასიათისაა.
-მართალია, ახსართაგათების და ბორათების გაუნელებელი მტრობა ურიზმაგის ვაჟის მკვლელობით დაიწყო, მაგრამ ეს უფრო საბაბს წააგავს, ვიდრე ნამდვილ მიზეზს (როგორც ჩანს, ამ კონფლიქტს ღრმა სოციალური საფუძველი აქვს); გადმოცემები სდუმან იმის თაობაზე, თუ რა მოტივით დაიწყეს ახსართაგათებმა
+მართალია, ახსართაგათების და ბორათების გაუნელებელი მტრობა ურიზმაგის ვაჟის მკვლელობით დაიწყო, მაგრამ ეს უფრო საბაბს წააგავს, ვიდრე ნამდვილ მიზეზს (როგორც ჩანს, ამ კონფლიქტს ღრმა სოციალური საფუძველი აქვს); გადმოცემები სდუმან იმის თაობაზე, თუ რა მოტივით დაიწყეს ახსართაგათებმა ალაგათების ხოცვა. გასაგებია მხოლოდ ერთი რამ: ალაგათების გვარის უკანასკნელი წარმომადგენლის, [[თოთრაძი]]ს, მკვლელობა, რომელიც აშკარად სათანას დაგეგმილია, მოსალოდნელი საფრთხის თავიდან აცილების მიზნით ხდება. არაერთგვაროვანია ნართების დამოკიდებულება ოსთათვის ცნობილ ღვთაებებთან და ზეციურ არსებებთან. ნართები ამ ღვთაებათა მეგობრები და ნათესავებიც კი არიან (მაგ., [[ძერასა]] – ურიზმაგის, ხამიცისა და სათანას დედა, [[დონბეთირი]]ს ქალიშვილია, სათანასა და, ზოგი ვარიანტით, სოსლანის მამა ვასთირჯია; ურიზმაგის ვაჟების აღმზრდელებად საფა და ფალვარა გვევლინებიან; ქურდალაგონმა ციურ სამჭედლოში აწრთო სოსლანი და ბათრაძი; სოსლანი დაქორწინებულია მზის ასულზე – [[აცირუხსი|აცირუხსზე]] და ა. შ.), ხშირად იღებენ მათგან დახმარებას, არცთუ იშვიათად სტუმრობენ და იწვევენ თავიანთ ცნობილ ნადიმებზე, თუმცა ეს ხელს არ უშლის ნართ ბათრაძს [[ბრძოლა]] გამოუცხადოს ზეცის მკვიდრთ და ხოცოს ისინი. ღმერთთან თავის გამტოლებელი, მარადიული დიდების მაძიებელი ნართები საბოლოოდ უზენაესის ნებით იღუპებიან.
 ალაგათების ხოცვა. გასაგებია მხოლოდ ერთი რამ: ალაგათების გვარის უკანასკნელი წარმომადგენლის, [[თოთრაძი]]ს, მკვლელობა, რომელიც აშკარად სათანას დაგეგმილია, მოსალოდნელი საფრთხის თავიდან აცილების მიზნით ხდება. არაერთგვაროვანია ნართების დამოკიდებულება ოსთათვის ცნობილ ღვთაებებთან და ზეციურ არსებებთან. ნართები ამ ღვთაებათა მეგობრები და ნათესავებიც კი არიან (მაგ., [[ძერასა]] – ურიზმაგის, ხამიცისა და სათანას დედა, [[დონბეთირი]]ს ქალიშვილია, სათანასა და, ზოგი ვარიანტით, სოსლანის მამა ვასთირჯია; ურიზმაგის ვაჟების აღმზრდელებად საფა და ფალვარა გვევლინებიან; ქურდალაგონმა ციურ სამჭედლოში აწრთო სოსლანი და ბათრაძი; სოსლანი დაქორწინებულია მზის ასულზე – [[აცირუხსი|აცირუხსზე]] და ა. შ.), ხშირად იღებენ მათგან დახმარებას, არცთუ იშვიათად სტუმრობენ და იწვევენ თავიანთ ცნობილ ნადიმებზე, თუმცა ეს ხელს არ უშლის ნართ ბათრაძს [[ბრძოლა]] გამოუცხადოს ზეცის მკვიდრთ და ხოცოს ისინი. ღმერთთან თავის გამტოლებელი, მარადიული დიდების მაძიებელი ნართები საბოლოოდ უზენაესის ნებით იღუპებიან.

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 '''ნართა''' ''(ოს. Нартæ – „ნართები“)'' – ოსებისა და [[კავკასია|კავკასიის]] ხალხების ეპიკურ თქმულებათა გმირები, ოსთა მიერ თავიანთ წინაპრებად
 მიჩნეული პირველი ადამიანები, რომელთა სახეებში აშკარად იკვეთება სოლარულ, კალენდარულ და სხვა [[მითი|მითებთან]] დაკავშირებული პერსონაჟების ღვთაებრივი ბუნება. ნართული ეპოსის უძველესი პლასტები სკვითურ-სარმატულ მითოლოგიურ ბირთვს ეყრდნობა და მრავალი გადმოცემა და ისტორიული რეალიები, რომლებსაც ოსურ თქმულებებში ვხვდებით, გასაგები მიზეზების გამო, ეპოსის სხვა ეროვნულ რედაქციებში არ ასახულა.
@@ ხაზი 7: / ხაზი 9: @@
 ნართების სოფელი ის საკრალური სივრცეა, რომლის ხელყოფას ნართი გმირები არავის პატიობენ და რომლის ღერძს (ახის მუნდი), მამოძრავებელ ძალას მათი მთავარი დიასახლისი – სათანა წარმოადგენს. ნართების ძირითადი საქმიანობა ნადირობა და მესაქონლეობაა, მაგრამ მათი შემოსავლის უმნიშვნელოვანესი წყაროა ე. წ. ბალცი – ახლო თუ შორეული ყაჩაღური [[ლაშქრობა|ლაშქრობები]], რომელთა მიზანი საქონლისა და ცხენების გამორეკვაა. ისინი ცხოვრობენ ლაღად: ხშირად აწყობენ საერთონართულ სუფრებს, სიამოვნებით მიირთმევენ [[ლუდი|ლუდსა]] და რონგს ([[თაფლი]]ს ღვინოს), უყვართ ცეკვა და ბურთის თამაში, ხუმრობენ, კამათობენ, ხლართავენ ინტრიგებს (განსაკუთრებით ნართების ჭირად გაჩენილი [[სირდონი]]); ჰყავთ მეგობრები და მტრები ([[ვაიგი|ვაიგები]] – დევები, [[ალდართა|ალდარები]], მალიქები და სხვ.).
+[[ფაილი:Nartebis nadimi.jpg|thumb|300პქ|მარცხნივ|'''ნართების ნადიმი'''. მ. თუღანოვი]]
 ზემოაღნიშნული ნართული გვარები ერთმანეთისაგან მკვეთრად განსხვავდებიან. ახსართაგათებს ახასიათებთ მამაცობა და მეომრული ბუნება (ამ გვარს განეკუთვნებიან ყველაზე სახელოვანი ნართები – სათანა, [[ურიზმაგი]], [[ხამიცი]], [[სოსლანი]], [[ბათრაძი]]); ბორათები გამოირჩევიან სიმდიდრით (ჰყავთ მრავალრიცხოვანი საქონელი და ცხენი) და ამპარტავნობით, ალაგათები – გონებით (ფლობენ ცნობილ ნართულ [[თასი|თასს]] – [[ვაცამონგა]]ს, რომელიც აშკარად საკულტო დანიშნულებისაა. ამის გათვალისწინებით ჟ. დჲუმეზილი ალაგათებს კულტმსახურებად მოიაზრებს). ეპოსში გვარებსშორისი ურთიერთობები ძალზე წინააღმდეგობრივი ხასიათისაა.