https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%90 2026-04-25T14:42:58Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%90&diff=219412&oldid=prev 2024-02-19T12:17:27Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:17, 19 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 15:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 15:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეპოსში მოქმედება ვითარდება პირველქმნადობის მითოსურ დროში (ამით ნართული ეპოსი „უფროს ედას“, „კალევალას“ და სხვა ეპოსებს ემსგავსება). ეპოსის ეს დრო, ისევე როგორც ბერძნულ მითოლოგიასა და სხვადასხვა ხალხების ეპიკურ შემოქმედებაში, არის „გმირთა საუკუნე“, რომელმაც შექმნა მითოსური ხალხი – ნართები. თუ „უფროს ედაში“ დროის ევოლუციის იდეა ქვაზიისტორიულ მითოლოგიაში გადადის (ასეთივე სურათი გვაქვს ნართული ეპოსის ოსურ ვერსიაში: საუასა იყო პირველი ნართი და ა.შ.). ე.ი. მოცემულია დროითი პერსპექტივის ისტორიულად გარდაქმნის ცდა, აფხაზურ ვერსიას ეს საერთოდ არ აინტერესებს; მთელი ყურადღება გადატანილია შესაქმის გვირგვინის – ადამიანთა მოდგმის (ნართების) – სამართლიან და მაღალზნეობრივ ცხოვრებაზე. ა. ბელიუკინი. ნარჯხეუს მასპინძელი ნართები</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეპოსში მოქმედება ვითარდება პირველქმნადობის მითოსურ დროში (ამით ნართული ეპოსი „უფროს ედას“, „კალევალას“ და სხვა ეპოსებს ემსგავსება). ეპოსის ეს დრო, ისევე როგორც ბერძნულ მითოლოგიასა და სხვადასხვა ხალხების ეპიკურ შემოქმედებაში, არის „გმირთა საუკუნე“, რომელმაც შექმნა მითოსური ხალხი – ნართები. თუ „უფროს ედაში“ დროის ევოლუციის იდეა ქვაზიისტორიულ მითოლოგიაში გადადის (ასეთივე სურათი გვაქვს ნართული ეპოსის ოსურ ვერსიაში: საუასა იყო პირველი ნართი და ა.შ.). ე.ი. მოცემულია დროითი პერსპექტივის ისტორიულად გარდაქმნის ცდა, აფხაზურ ვერსიას ეს საერთოდ არ აინტერესებს; მთელი ყურადღება გადატანილია შესაქმის გვირგვინის – ადამიანთა მოდგმის (ნართების) – სამართლიან და მაღალზნეობრივ ცხოვრებაზე. ა. ბელიუკინი. ნარჯხეუს მასპინძელი ნართები</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართული ეპოსის მითოლოგიური პლასტი კარგად ჩანს როგორც სოლარულ და კალენდარულ მითებთან დაკავშირებული გმირების ბუნებაში, ისე სივრცითი სტრუქტურის გააზრებაში. ეპოსში დრო და სივრცე განუყოფელია: ცნება &quot;აქ&quot; გულისხმობს ცნებას „ახლა“ და პირუკუ. ხშირად გმირის გადაადგილება სივრცეში დროის ცვლილებას არ იწვევს, თუმცა დრო მანძილის საზომადაც არის გამოყენებული (მაგ., დილიდან წამოსულმა გოლიათმა მხოლოდ შუადღით მიაღწია ვახსითამდე, ისე დიდი იყო მანძილი მათ შორის). ეპოსში საკრალური სივრცის ცენტრებად მოიაზრებიან მისი მთავარი პერსონაჟი – სათანეი-გვაშა და მითოლოგიზირებული [[მდინარე]] ყუბანი. სწორედ ისინი აკონსტრუირებენ სივრცეს ეპოსში. მდინარე ყუბანს ნართქითის საკრალურ ტოპოგრაფიაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს და წარმოადგენს ზღვარს სააქაო და საიქიო, ამ და იმ სივრცეებს შორის. ეს სივრცეები ერთმანეთს [[ხიდი (არქიტექტურა)|ხიდი]]თ უკავშირდებიან (ზოგჯერ ეს ხიდი ქვისაა, ზოგჯერ სპილენძის, ზოგჯერ ტილოსიც კი, რაც მის საკრალურ მნიშვნელობას აძლიერებს). სპილენძის ხიდზე გადმოსული ბალნიანი კაციჭამია გოლიათები, რომლებმაც ელდიზთა სახელოვანი გვარი ამოწყვიტეს, ქვესკნელის ბინადრები არიან. სწორედ ამ ხიდთან, ე.ი. სამზეოსა და ბნელეთის საზღვარზე უსაფრთდება გმირი შარვანი კაციჭამიებს. ნართულ გადმოცემებში მდინარე ყუბანს ამბივალენტური სემანტიკა აქვს. იგი, ერთი მხრივ, ნაყოფიერებას, აღორძინებას უკავშირდება (მაგ., მდინარეში ბანაობს სათანეი-გვაშა სასრიყვას ჩასახვის წინ, წყლისპირზე ისახება სასრიყვა; აქ ირეცხება [[სელი (მცენარე)|სელი]] და მატყლი და იქსოვება ნართების სამოსი), ხოლო, მეორე მხრივ, ბოროტების საწყისის მატარებელია (აქ დაიღუპა აერგების ასული – სასრიყვას ცოლი, თვით სასრიყვა კი მდინარეში დახრჩობას გუნდამ გადაარჩინა, აბობოქრებული მდინარე მუდამ დიდ წინაღობას უქმნის გმირს). ნართქითი მდინარე ყუბანის გარეშე არ მოიაზრება. ეპოსის ყველა ეპიზოდი&#160; მდინარისპირზე, გაღმა ან გამოღმა ვითარდება. მდინარე, როგორც ნართქითის საკრალური სივრცის ცენტრი, ასოცირებულია ნართების საზოგადოების მამოძრავებელ ძალასთან – სათანეი-გვაშასთან, მსოფლიო გმირთან, რომელიც ნართქითის ღერძს (axis myndi) წარმოადგენს. სათანეი-გვაშა ან მდინარისპირას არის და იქ საქმიანობს ან სეირნობს მისი სათავიდან შესართავამდე და პირიქით.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართული ეპოსის მითოლოგიური პლასტი კარგად ჩანს როგორც სოლარულ და კალენდარულ მითებთან დაკავშირებული გმირების ბუნებაში, ისე სივრცითი სტრუქტურის გააზრებაში. ეპოსში დრო და სივრცე განუყოფელია: ცნება &quot;აქ&quot; გულისხმობს ცნებას „ახლა“ და პირუკუ. ხშირად გმირის გადაადგილება სივრცეში დროის ცვლილებას არ იწვევს, თუმცა დრო მანძილის საზომადაც არის გამოყენებული (მაგ., დილიდან წამოსულმა გოლიათმა მხოლოდ შუადღით მიაღწია ვახსითამდე, ისე დიდი იყო მანძილი მათ შორის). ეპოსში საკრალური სივრცის ცენტრებად მოიაზრებიან მისი მთავარი პერსონაჟი – სათანეი-გვაშა და მითოლოგიზირებული [[მდინარე]] ყუბანი. სწორედ ისინი აკონსტრუირებენ სივრცეს ეპოსში. მდინარე ყუბანს ნართქითის საკრალურ ტოპოგრაფიაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს და წარმოადგენს ზღვარს სააქაო და საიქიო, ამ და იმ სივრცეებს შორის. ეს სივრცეები ერთმანეთს [[ხიდი (არქიტექტურა)|ხიდი]]თ უკავშირდებიან (ზოგჯერ ეს ხიდი ქვისაა, ზოგჯერ სპილენძის, ზოგჯერ ტილოსიც კი, რაც მის საკრალურ მნიშვნელობას აძლიერებს). სპილენძის ხიდზე გადმოსული ბალნიანი კაციჭამია გოლიათები, რომლებმაც ელდიზთა სახელოვანი გვარი ამოწყვიტეს, ქვესკნელის ბინადრები არიან. სწორედ ამ ხიდთან, ე.ი. სამზეოსა და ბნელეთის საზღვარზე უსაფრთდება გმირი შარვანი კაციჭამიებს. ნართულ გადმოცემებში მდინარე ყუბანს ამბივალენტური <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>სემანტიკა<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>აქვს. იგი, ერთი მხრივ, ნაყოფიერებას, აღორძინებას უკავშირდება (მაგ., მდინარეში ბანაობს სათანეი-გვაშა სასრიყვას ჩასახვის წინ, წყლისპირზე ისახება სასრიყვა; აქ ირეცხება [[სელი (მცენარე)|სელი]] და მატყლი და იქსოვება ნართების სამოსი), ხოლო, მეორე მხრივ, ბოროტების საწყისის მატარებელია (აქ დაიღუპა აერგების ასული – სასრიყვას ცოლი, თვით სასრიყვა კი მდინარეში დახრჩობას გუნდამ გადაარჩინა, აბობოქრებული მდინარე მუდამ დიდ წინაღობას უქმნის გმირს). ნართქითი მდინარე ყუბანის გარეშე არ მოიაზრება. ეპოსის ყველა ეპიზოდი&#160; მდინარისპირზე, გაღმა ან გამოღმა ვითარდება. მდინარე, როგორც ნართქითის საკრალური სივრცის ცენტრი, ასოცირებულია ნართების საზოგადოების მამოძრავებელ ძალასთან – სათანეი-გვაშასთან, მსოფლიო გმირთან, რომელიც ნართქითის ღერძს (axis myndi) წარმოადგენს. სათანეი-გვაშა ან მდინარისპირას არის და იქ საქმიანობს ან სეირნობს მისი სათავიდან შესართავამდე და პირიქით.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეს არის მსოფლიო გმირის მოძრაობა ქვემოდან (ქვესკნელიდან) ზემოთ (ზესკნელში) ნართქითის (სამზეოს) გავლით და პირუკუ. სწორედ ამიტომ მდინარე ყუბანი მოიაზრება მსოფლიო მდინარედ, რომელიც მიედინება სივრცის როგორც ჰორიზონტალურ, ისე ვერტიკალურ ჭრილში, რაც სამყაროს სტრუქტურის შესახებ აფხაზური წარმოდგენების ანარეკლია [აფხაზების წარმოდგენით, ვერტიკალურ ჭრილში კოსმოსის მოდელის ანალოგიაა ადამიანი, როგორც მიკროკოსმი, რომელიც წელსზემოთ ზესკნელს განასახიერებს, წელსქვემოთ – ქვესკნელს, შუაწელში – სამზეოს. ამ [[სკნელი|სკნელებს]], ქართული შეხედულების მსგავსად, სამი ფერი – თეთრი (ზესკნელი), შავი (ქვესკნელი) და წითელი (შუასკნელი) შეესაბამება. ამიტომაც ჰყავს ნართ ცვიცვის სამი ფერის</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეს არის მსოფლიო გმირის მოძრაობა ქვემოდან (ქვესკნელიდან) ზემოთ (ზესკნელში) ნართქითის (სამზეოს) გავლით და პირუკუ. სწორედ ამიტომ მდინარე ყუბანი მოიაზრება მსოფლიო მდინარედ, რომელიც მიედინება სივრცის როგორც ჰორიზონტალურ, ისე ვერტიკალურ ჭრილში, რაც სამყაროს სტრუქტურის შესახებ აფხაზური წარმოდგენების ანარეკლია [აფხაზების წარმოდგენით, ვერტიკალურ ჭრილში კოსმოსის მოდელის ანალოგიაა ადამიანი, როგორც მიკროკოსმი, რომელიც წელსზემოთ ზესკნელს განასახიერებს, წელსქვემოთ – ქვესკნელს, შუაწელში – სამზეოს. ამ [[სკნელი|სკნელებს]], ქართული შეხედულების მსგავსად, სამი ფერი – თეთრი (ზესკნელი), შავი (ქვესკნელი) და წითელი (შუასკნელი) შეესაბამება. ამიტომაც ჰყავს ნართ ცვიცვის სამი ფერის</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[რაში (ცხენი)|რაში]] და აქვს სამი ფერის ჩოხა, რომ იგი სამ სკნელში მოგზაური გმირია].</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[რაში (ცხენი)|რაში]] და აქვს სამი ფერის ჩოხა, რომ იგი სამ სკნელში მოგზაური გმირია].</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%90&diff=203528&oldid=prev 2023-09-19T19:53:15Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:53, 19 სექტემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 7:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 7:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ფაილი:NarTebi.jpg|thumb|250პქ|მარცხნივ|'''ნართები.''' ა. ბელიუკინი]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ფაილი:NarTebi.jpg|thumb|250პქ|მარცხნივ|'''ნართები.''' ა. ბელიუკინი]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართმცოდნეობით მეცნიერებაში დღემდე გადაუწყვეტელი რჩება ეპოსის გენეზისის პრობლემა. მართალია, ნართული ეპოსის ცნობილი მკვლევარი ჟ. დიუმეზილი გადაჭრით ამბობს, იგი &quot;თავის საფუძველში ოსურია&quot;, მაგრამ, ეს ასეც რომ იყოს, აფხაზური ნართული ეპოსი ამით ოდნავადაც არ კნინდება. [[აფხაზები|აფხაზებმა]] ნართული თქმულებები შექმნეს არა როგორც ოსური ეპოსის ერთ-ერთი ვერსია, არამედ საკუთარ მითოპოეტურ აზროვნებაზე დაფუძნებული ეპიკური შემოქმედების ნაყოფი, რომლის ძირითადი იდეა (ზნეობრიობის იდეა) პერიფერიულად თუ გასდევს ეპოსის სხვა (მათ შორის ოსურ) რედაქციებს. სწორედ ზნეობრიობის იდეის მითოპოეტური დამუშავება განასხვავებს აფხაზურს სხვა ვერსიებისგან და მას დამოუკიდებელი ეპოსის ღირებულებას</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართმცოდნეობით მეცნიერებაში დღემდე გადაუწყვეტელი რჩება ეპოსის გენეზისის პრობლემა. მართალია, ნართული ეპოსის ცნობილი მკვლევარი ჟ. დიუმეზილი გადაჭრით ამბობს, იგი &quot;თავის საფუძველში ოსურია&quot;, მაგრამ, ეს ასეც რომ იყოს, აფხაზური ნართული ეპოსი ამით ოდნავადაც არ კნინდება. [[აფხაზები|აფხაზებმა]] ნართული თქმულებები შექმნეს არა როგორც ოსური ეპოსის ერთ-ერთი ვერსია, არამედ საკუთარ მითოპოეტურ აზროვნებაზე დაფუძნებული ეპიკური შემოქმედების ნაყოფი, რომლის ძირითადი იდეა (ზნეობრიობის იდეა) პერიფერიულად თუ გასდევს ეპოსის სხვა (მათ შორის ოსურ) რედაქციებს. სწორედ ზნეობრიობის იდეის მითოპოეტური დამუშავება განასხვავებს აფხაზურს სხვა ვერსიებისგან და მას დამოუკიდებელი ეპოსის ღირებულებას</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>სძენს. მართალია, ნართულ თქმულებებში არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება ნართების გაუთავებელ ლაშქრობებს, რომლებიც ცალკეული გადმოცემების სიუჟეტურ ხაზებს ქმნიან, მაგრამ ეს ლაშქრობები მხოლოდ უცხო მიწებისა და რომელიმე ხალხის დაპყრობის ან ნადავლის ხელში ჩაგდების მიზნით როდი ეწყობა (თუმცა უამისობაც არ არის). აფხაზი ნართები, უპირველეს ყოვლისა, დიდსულოვანი, მაღალზნეობრივი გმირები არიან და სამართლიანობის დამკვიდრებისათვის იბრძვიან მაშინ, როდესაც ოსური ვერსიის ნართების „... ლაშქრობების, მათი ყველაზე დაუნდობელი თავდასხმების უპირველეს მიზანს საქონლის დაყაჩაღებასთან ერთად ცხენების გამორეკვა შეადგენს“ (ჟ. დიუმეზილი). აფხაზური ვერსიის გმირები მტრებს კი არ ხოცა ვენ, არამედ პატიობენ ბოროტებას და აფიცებენ, რომ მომავალში მსგავსი დანაშაული არ ჩაიდინონ. ასე &quot;ნათლავენ&quot; და ასე ახდენენ ბოროტებისაგან განწმენდასა და პიროვნების გაკეთილშობილებას ნართები, რომლებიც მათ მიერ „მოქცეულ“ ადამიანებს უძმობილდებიან და შემოჰყავთ ისინი ადამიანურ, ზნეობრივ სივრცეში (ეპოსში დაფიცების წესი ველურის ადამიანად ქცევის, მისი გაკულტურების თავისებურ ინიციაციას წარმოადგენს). „ნართები მუდამ სიმართლეს ეძიებდნენ, ბოროტებს მონანიებას აიძულებდნენ, მკაცრებთან მკაცრნი იყვნენ, კეთილებთან – კეთილნი, დიდებთან – დიდნი, პატარებთან – პატარანი“, – ნათქვამია ეპოსში. ასეთი მაღალი ზნეობით აფხაზი ნართები ირანული მითოლოგიის (მაზდეანური და მანიქეისტური ისტორიოსოფიის) პირმშოებს (შდრ. ფალაური martiahraβ „სამართლიანი ადამიანი“, ავესტის nar ašaυan) უფრო გვანან, ვიდრე კავკასიელ თანამოძმეებს. შეიძლება ითქვას, რომ ნართების ბრძოლა დევებთან (ადაუ, აინიჟი) და წყვდიადის სხვა ძალებთან არის ღვთაებრივი საწყისის ბრძოლა დევურთან, კეთილის – ბოროტთან, მართალის – ცრუსთან (შდრ. დევთან მებრძოლი ტკიც „მართალი“ სვანურ <del class="diffchange diffchange-inline">მითოლოგიაში</del>). სამართლიანი გმირის წარმოჩენის პრობლემა იმ სახით, როგორც ეს ნართულ თქმულებებშია მოცემული, აფხაზი ხალხის ზნეობრივ შეხედულებათა წიაღში შემუშავდა. ნართების სახით აფხაზებმა შექმნეს არა ცალკეული გმირების, არამედ მითოლოგიურ ადამიანთა კრებულის, იდეალური საზოგადოების თავისებური სახე და მას სათავეში ჩაუყენეს ქალი, როგორც სიცოცხლისა და ნაყოფიერების სიმბოლო. შეიძლება ითქვას, რომ ამ თვალსაზრისით აფხაზი ნართების მსგავს საზოგადოებას არ იცნობს ეპოსის არცერთი კავკასიური ვერსია (მიახლოებული სურათი გვაქვს მხოლოდ ჩრდილოდასავლეთ კავკასიურ ვერსიებში).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>სძენს. მართალია, ნართულ თქმულებებში არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება ნართების გაუთავებელ ლაშქრობებს, რომლებიც ცალკეული გადმოცემების სიუჟეტურ ხაზებს ქმნიან, მაგრამ ეს ლაშქრობები მხოლოდ უცხო მიწებისა და რომელიმე ხალხის დაპყრობის ან ნადავლის ხელში ჩაგდების მიზნით როდი ეწყობა (თუმცა უამისობაც არ არის). აფხაზი ნართები, უპირველეს ყოვლისა, დიდსულოვანი, მაღალზნეობრივი გმირები არიან და სამართლიანობის დამკვიდრებისათვის იბრძვიან მაშინ, როდესაც ოსური ვერსიის ნართების „... ლაშქრობების, მათი ყველაზე დაუნდობელი თავდასხმების უპირველეს მიზანს საქონლის დაყაჩაღებასთან ერთად ცხენების გამორეკვა შეადგენს“ (ჟ. დიუმეზილი). აფხაზური ვერსიის გმირები მტრებს კი არ ხოცა ვენ, არამედ პატიობენ ბოროტებას და აფიცებენ, რომ მომავალში მსგავსი დანაშაული არ ჩაიდინონ. ასე &quot;ნათლავენ&quot; და ასე ახდენენ ბოროტებისაგან განწმენდასა და პიროვნების გაკეთილშობილებას ნართები, რომლებიც მათ მიერ „მოქცეულ“ ადამიანებს უძმობილდებიან და შემოჰყავთ ისინი ადამიანურ, ზნეობრივ სივრცეში (ეპოსში დაფიცების წესი ველურის ადამიანად ქცევის, მისი გაკულტურების თავისებურ ინიციაციას წარმოადგენს). „ნართები მუდამ სიმართლეს ეძიებდნენ, ბოროტებს მონანიებას აიძულებდნენ, მკაცრებთან მკაცრნი იყვნენ, კეთილებთან – კეთილნი, დიდებთან – დიდნი, პატარებთან – პატარანი“, – ნათქვამია ეპოსში. ასეთი მაღალი ზნეობით აფხაზი ნართები ირანული მითოლოგიის (მაზდეანური და მანიქეისტური ისტორიოსოფიის) პირმშოებს (შდრ. ფალაური martiahraβ „სამართლიანი ადამიანი“, ავესტის nar ašaυan) უფრო გვანან, ვიდრე კავკასიელ თანამოძმეებს. შეიძლება ითქვას, რომ ნართების ბრძოლა დევებთან (ადაუ, აინიჟი) და წყვდიადის სხვა ძალებთან არის ღვთაებრივი საწყისის ბრძოლა დევურთან, კეთილის – ბოროტთან, მართალის – ცრუსთან (შდრ. დევთან მებრძოლი ტკიც „მართალი“ სვანურ <ins class="diffchange diffchange-inline">[[მითოლოგია]]ში</ins>). სამართლიანი გმირის წარმოჩენის პრობლემა იმ სახით, როგორც ეს ნართულ თქმულებებშია მოცემული, აფხაზი ხალხის ზნეობრივ შეხედულებათა წიაღში შემუშავდა. ნართების სახით აფხაზებმა შექმნეს არა ცალკეული გმირების, არამედ მითოლოგიურ ადამიანთა კრებულის, იდეალური საზოგადოების თავისებური სახე და მას სათავეში ჩაუყენეს ქალი, როგორც სიცოცხლისა და ნაყოფიერების სიმბოლო. შეიძლება ითქვას, რომ ამ თვალსაზრისით აფხაზი ნართების მსგავს საზოგადოებას არ იცნობს ეპოსის არცერთი კავკასიური ვერსია (მიახლოებული სურათი გვაქვს მხოლოდ ჩრდილოდასავლეთ კავკასიურ ვერსიებში).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ფაილი:Nartaa.jpg|thumb|250პქ|'''ნარჯხეუს მასპინძელი ნართები.''' ა. ბელიუკინი.]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ფაილი:Nartaa.jpg|thumb|250პქ|'''ნარჯხეუს მასპინძელი ნართები.''' ა. ბელიუკინი.]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>იდეალური საზოგადოების სპეციფიურად აფხაზური იდეის განხორციელების გამო ეპოსის შემქმნელმა ხალხმა ნართები ღვთისმსახურებისაგან გაანთავისუფლა, მისთვის ცნობილ ღვთაებებს – აერგსა და აჟვეიფშას გაუთანაბრა (უფრო ზუსტად ნართები იმ დროში აცხოვრა, როცა ჯერ კიდევ არ არიან ღმერთები) და მათი მფარველობა მხოლოდ [[ზებუნებრივი|ზებუნებრივ]] საწყისს – ადოუჰასა და მისი, როგორც მსოფლიო სულის, ძალით მოცულ დედას მიანდო. ეპოსში სათანეი-გვაშა არის არა უფროსი ან მბრძანებელი, არამედ, უპირველეს ყოვლისა, ნართების მრჩეველი და დამხმარე, მოსიყვარულე დედა. ნართებს, რა თქმა უნდა, ჰყავთ მამა, რომელიც მათთან ცხოვრობს, მაგრამ დაბერებულია და &quot;არაფრად არ ვარგა&quot;, როგორც ძველი თაობის დაბერებული ტრადიციების მატარებელი, რომლის აქტიურობა მიუღებელია ახალი მსოფლმხედველობისათვის, მაღალი ზნეობისა და სამართლიანობის დამამკვიდრებელი ნართებისათვის. ბუნებრივია, რომ იგი ახალი თაობის ლიდერს – სასრიყვას ვერ შექმნის. გმირი სასწაულებრივად უნდა დაიბადოს და იბადება კიდეც (იხ. „სათანეიგვაშა“, „სასრიყვა“). ერთადერთი, რაც ზემოაღნიშნული კონტექსტიდან თითქოს ამოვარდნილი ჩანს, არის სასრიყვასთან დანარჩენი ნართების მტრული დამოკიდებულება, რაც</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>იდეალური საზოგადოების სპეციფიურად აფხაზური იდეის განხორციელების გამო ეპოსის შემქმნელმა ხალხმა ნართები ღვთისმსახურებისაგან გაანთავისუფლა, მისთვის ცნობილ ღვთაებებს – აერგსა და აჟვეიფშას გაუთანაბრა (უფრო ზუსტად ნართები იმ დროში აცხოვრა, როცა ჯერ კიდევ არ არიან ღმერთები) და მათი მფარველობა მხოლოდ [[ზებუნებრივი|ზებუნებრივ]] საწყისს – ადოუჰასა და მისი, როგორც მსოფლიო სულის, ძალით მოცულ დედას მიანდო. ეპოსში სათანეი-გვაშა არის არა უფროსი ან მბრძანებელი, არამედ, უპირველეს ყოვლისა, ნართების მრჩეველი და დამხმარე, მოსიყვარულე დედა. ნართებს, რა თქმა უნდა, ჰყავთ მამა, რომელიც მათთან ცხოვრობს, მაგრამ დაბერებულია და &quot;არაფრად არ ვარგა&quot;, როგორც ძველი თაობის დაბერებული ტრადიციების მატარებელი, რომლის აქტიურობა მიუღებელია ახალი მსოფლმხედველობისათვის, მაღალი ზნეობისა და სამართლიანობის დამამკვიდრებელი ნართებისათვის. ბუნებრივია, რომ იგი ახალი თაობის ლიდერს – სასრიყვას ვერ შექმნის. გმირი სასწაულებრივად უნდა დაიბადოს და იბადება კიდეც (იხ. „სათანეიგვაშა“, „სასრიყვა“). ერთადერთი, რაც ზემოაღნიშნული კონტექსტიდან თითქოს ამოვარდნილი ჩანს, არის სასრიყვასთან დანარჩენი ნართების მტრული დამოკიდებულება, რაც</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%90&diff=161755&oldid=prev 2022-07-26T11:21:34Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:21, 26 ივლისი 2022-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 15:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 15:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეპოსში მოქმედება ვითარდება პირველქმნადობის მითოსურ დროში (ამით ნართული ეპოსი „უფროს ედას“, „კალევალას“ და სხვა ეპოსებს ემსგავსება). ეპოსის ეს დრო, ისევე როგორც ბერძნულ მითოლოგიასა და სხვადასხვა ხალხების ეპიკურ შემოქმედებაში, არის „გმირთა საუკუნე“, რომელმაც შექმნა მითოსური ხალხი – ნართები. თუ „უფროს ედაში“ დროის ევოლუციის იდეა ქვაზიისტორიულ მითოლოგიაში გადადის (ასეთივე სურათი გვაქვს ნართული ეპოსის ოსურ ვერსიაში: საუასა იყო პირველი ნართი და ა.შ.). ე.ი. მოცემულია დროითი პერსპექტივის ისტორიულად გარდაქმნის ცდა, აფხაზურ ვერსიას ეს საერთოდ არ აინტერესებს; მთელი ყურადღება გადატანილია შესაქმის გვირგვინის – ადამიანთა მოდგმის (ნართების) – სამართლიან და მაღალზნეობრივ ცხოვრებაზე. ა. ბელიუკინი. ნარჯხეუს მასპინძელი ნართები</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეპოსში მოქმედება ვითარდება პირველქმნადობის მითოსურ დროში (ამით ნართული ეპოსი „უფროს ედას“, „კალევალას“ და სხვა ეპოსებს ემსგავსება). ეპოსის ეს დრო, ისევე როგორც ბერძნულ მითოლოგიასა და სხვადასხვა ხალხების ეპიკურ შემოქმედებაში, არის „გმირთა საუკუნე“, რომელმაც შექმნა მითოსური ხალხი – ნართები. თუ „უფროს ედაში“ დროის ევოლუციის იდეა ქვაზიისტორიულ მითოლოგიაში გადადის (ასეთივე სურათი გვაქვს ნართული ეპოსის ოსურ ვერსიაში: საუასა იყო პირველი ნართი და ა.შ.). ე.ი. მოცემულია დროითი პერსპექტივის ისტორიულად გარდაქმნის ცდა, აფხაზურ ვერსიას ეს საერთოდ არ აინტერესებს; მთელი ყურადღება გადატანილია შესაქმის გვირგვინის – ადამიანთა მოდგმის (ნართების) – სამართლიან და მაღალზნეობრივ ცხოვრებაზე. ა. ბელიუკინი. ნარჯხეუს მასპინძელი ნართები</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართული ეპოსის მითოლოგიური პლასტი კარგად ჩანს როგორც სოლარულ და კალენდარულ მითებთან დაკავშირებული გმირების ბუნებაში, ისე სივრცითი სტრუქტურის გააზრებაში. ეპოსში დრო და სივრცე განუყოფელია: ცნება &quot;აქ&quot; გულისხმობს ცნებას „ახლა“ და პირუკუ. ხშირად გმირის გადაადგილება სივრცეში დროის ცვლილებას არ იწვევს, თუმცა დრო მანძილის საზომადაც არის გამოყენებული (მაგ., დილიდან წამოსულმა გოლიათმა მხოლოდ შუადღით მიაღწია ვახსითამდე, ისე დიდი იყო მანძილი მათ შორის). ეპოსში საკრალური სივრცის ცენტრებად მოიაზრებიან მისი მთავარი პერსონაჟი – სათანეი-გვაშა და მითოლოგიზირებული მდინარე ყუბანი. სწორედ ისინი აკონსტრუირებენ სივრცეს ეპოსში. მდინარე ყუბანს ნართქითის საკრალურ ტოპოგრაფიაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს და წარმოადგენს ზღვარს სააქაო და საიქიო, ამ და იმ სივრცეებს შორის. ეს სივრცეები ერთმანეთს [[ხიდი (არქიტექტურა)|ხიდი]]თ უკავშირდებიან (ზოგჯერ ეს ხიდი ქვისაა, ზოგჯერ სპილენძის, ზოგჯერ ტილოსიც კი, რაც მის საკრალურ მნიშვნელობას აძლიერებს). სპილენძის ხიდზე გადმოსული ბალნიანი კაციჭამია გოლიათები, რომლებმაც ელდიზთა სახელოვანი გვარი ამოწყვიტეს, ქვესკნელის ბინადრები არიან. სწორედ ამ ხიდთან, ე.ი. სამზეოსა და ბნელეთის საზღვარზე უსაფრთდება გმირი შარვანი კაციჭამიებს. ნართულ გადმოცემებში მდინარე ყუბანს ამბივალენტური სემანტიკა აქვს. იგი, ერთი მხრივ, ნაყოფიერებას, აღორძინებას უკავშირდება (მაგ., მდინარეში ბანაობს სათანეი-გვაშა სასრიყვას ჩასახვის წინ, წყლისპირზე ისახება სასრიყვა; აქ ირეცხება [[სელი (მცენარე)|სელი]] და მატყლი და იქსოვება ნართების სამოსი), ხოლო, მეორე მხრივ, ბოროტების საწყისის მატარებელია (აქ დაიღუპა აერგების ასული – სასრიყვას ცოლი, თვით სასრიყვა კი მდინარეში დახრჩობას გუნდამ გადაარჩინა, აბობოქრებული მდინარე მუდამ დიდ წინაღობას უქმნის გმირს). ნართქითი მდინარე ყუბანის გარეშე არ მოიაზრება. ეპოსის ყველა ეპიზოდი&#160; მდინარისპირზე, გაღმა ან გამოღმა ვითარდება. მდინარე, როგორც ნართქითის საკრალური სივრცის ცენტრი, ასოცირებულია ნართების საზოგადოების მამოძრავებელ ძალასთან – სათანეი-გვაშასთან, მსოფლიო გმირთან, რომელიც ნართქითის ღერძს (axis myndi) წარმოადგენს. სათანეი-გვაშა ან მდინარისპირას არის და იქ საქმიანობს ან სეირნობს მისი სათავიდან შესართავამდე და პირიქით.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართული ეპოსის მითოლოგიური პლასტი კარგად ჩანს როგორც სოლარულ და კალენდარულ მითებთან დაკავშირებული გმირების ბუნებაში, ისე სივრცითი სტრუქტურის გააზრებაში. ეპოსში დრო და სივრცე განუყოფელია: ცნება &quot;აქ&quot; გულისხმობს ცნებას „ახლა“ და პირუკუ. ხშირად გმირის გადაადგილება სივრცეში დროის ცვლილებას არ იწვევს, თუმცა დრო მანძილის საზომადაც არის გამოყენებული (მაგ., დილიდან წამოსულმა გოლიათმა მხოლოდ შუადღით მიაღწია ვახსითამდე, ისე დიდი იყო მანძილი მათ შორის). ეპოსში საკრალური სივრცის ცენტრებად მოიაზრებიან მისი მთავარი პერსონაჟი – სათანეი-გვაშა და მითოლოგიზირებული <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>მდინარე<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>ყუბანი. სწორედ ისინი აკონსტრუირებენ სივრცეს ეპოსში. მდინარე ყუბანს ნართქითის საკრალურ ტოპოგრაფიაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს და წარმოადგენს ზღვარს სააქაო და საიქიო, ამ და იმ სივრცეებს შორის. ეს სივრცეები ერთმანეთს [[ხიდი (არქიტექტურა)|ხიდი]]თ უკავშირდებიან (ზოგჯერ ეს ხიდი ქვისაა, ზოგჯერ სპილენძის, ზოგჯერ ტილოსიც კი, რაც მის საკრალურ მნიშვნელობას აძლიერებს). სპილენძის ხიდზე გადმოსული ბალნიანი კაციჭამია გოლიათები, რომლებმაც ელდიზთა სახელოვანი გვარი ამოწყვიტეს, ქვესკნელის ბინადრები არიან. სწორედ ამ ხიდთან, ე.ი. სამზეოსა და ბნელეთის საზღვარზე უსაფრთდება გმირი შარვანი კაციჭამიებს. ნართულ გადმოცემებში მდინარე ყუბანს ამბივალენტური სემანტიკა აქვს. იგი, ერთი მხრივ, ნაყოფიერებას, აღორძინებას უკავშირდება (მაგ., მდინარეში ბანაობს სათანეი-გვაშა სასრიყვას ჩასახვის წინ, წყლისპირზე ისახება სასრიყვა; აქ ირეცხება [[სელი (მცენარე)|სელი]] და მატყლი და იქსოვება ნართების სამოსი), ხოლო, მეორე მხრივ, ბოროტების საწყისის მატარებელია (აქ დაიღუპა აერგების ასული – სასრიყვას ცოლი, თვით სასრიყვა კი მდინარეში დახრჩობას გუნდამ გადაარჩინა, აბობოქრებული მდინარე მუდამ დიდ წინაღობას უქმნის გმირს). ნართქითი მდინარე ყუბანის გარეშე არ მოიაზრება. ეპოსის ყველა ეპიზოდი&#160; მდინარისპირზე, გაღმა ან გამოღმა ვითარდება. მდინარე, როგორც ნართქითის საკრალური სივრცის ცენტრი, ასოცირებულია ნართების საზოგადოების მამოძრავებელ ძალასთან – სათანეი-გვაშასთან, მსოფლიო გმირთან, რომელიც ნართქითის ღერძს (axis myndi) წარმოადგენს. სათანეი-გვაშა ან მდინარისპირას არის და იქ საქმიანობს ან სეირნობს მისი სათავიდან შესართავამდე და პირიქით.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეს არის მსოფლიო გმირის მოძრაობა ქვემოდან (ქვესკნელიდან) ზემოთ (ზესკნელში) ნართქითის (სამზეოს) გავლით და პირუკუ. სწორედ ამიტომ მდინარე ყუბანი მოიაზრება მსოფლიო მდინარედ, რომელიც მიედინება სივრცის როგორც ჰორიზონტალურ, ისე ვერტიკალურ ჭრილში, რაც სამყაროს სტრუქტურის შესახებ აფხაზური წარმოდგენების ანარეკლია [აფხაზების წარმოდგენით, ვერტიკალურ ჭრილში კოსმოსის მოდელის ანალოგიაა ადამიანი, როგორც მიკროკოსმი, რომელიც წელსზემოთ ზესკნელს განასახიერებს, წელსქვემოთ – ქვესკნელს, შუაწელში – სამზეოს. ამ [[სკნელი|სკნელებს]], ქართული შეხედულების მსგავსად, სამი ფერი – თეთრი (ზესკნელი), შავი (ქვესკნელი) და წითელი (შუასკნელი) შეესაბამება. ამიტომაც ჰყავს ნართ ცვიცვის სამი ფერის</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეს არის მსოფლიო გმირის მოძრაობა ქვემოდან (ქვესკნელიდან) ზემოთ (ზესკნელში) ნართქითის (სამზეოს) გავლით და პირუკუ. სწორედ ამიტომ მდინარე ყუბანი მოიაზრება მსოფლიო მდინარედ, რომელიც მიედინება სივრცის როგორც ჰორიზონტალურ, ისე ვერტიკალურ ჭრილში, რაც სამყაროს სტრუქტურის შესახებ აფხაზური წარმოდგენების ანარეკლია [აფხაზების წარმოდგენით, ვერტიკალურ ჭრილში კოსმოსის მოდელის ანალოგიაა ადამიანი, როგორც მიკროკოსმი, რომელიც წელსზემოთ ზესკნელს განასახიერებს, წელსქვემოთ – ქვესკნელს, შუაწელში – სამზეოს. ამ [[სკნელი|სკნელებს]], ქართული შეხედულების მსგავსად, სამი ფერი – თეთრი (ზესკნელი), შავი (ქვესკნელი) და წითელი (შუასკნელი) შეესაბამება. ამიტომაც ჰყავს ნართ ცვიცვის სამი ფერის</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[რაში (ცხენი)|რაში]] და აქვს სამი ფერის ჩოხა, რომ იგი სამ სკნელში მოგზაური გმირია].</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[რაში (ცხენი)|რაში]] და აქვს სამი ფერის ჩოხა, რომ იგი სამ სკნელში მოგზაური გმირია].</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%90&diff=127891&oldid=prev 2021-10-04T11:08:05Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:08, 4 ოქტომბერი 2021-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 15:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 15:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეპოსში მოქმედება ვითარდება პირველქმნადობის მითოსურ დროში (ამით ნართული ეპოსი „უფროს ედას“, „კალევალას“ და სხვა ეპოსებს ემსგავსება). ეპოსის ეს დრო, ისევე როგორც ბერძნულ მითოლოგიასა და სხვადასხვა ხალხების ეპიკურ შემოქმედებაში, არის „გმირთა საუკუნე“, რომელმაც შექმნა მითოსური ხალხი – ნართები. თუ „უფროს ედაში“ დროის ევოლუციის იდეა ქვაზიისტორიულ მითოლოგიაში გადადის (ასეთივე სურათი გვაქვს ნართული ეპოსის ოსურ ვერსიაში: საუასა იყო პირველი ნართი და ა.შ.). ე.ი. მოცემულია დროითი პერსპექტივის ისტორიულად გარდაქმნის ცდა, აფხაზურ ვერსიას ეს საერთოდ არ აინტერესებს; მთელი ყურადღება გადატანილია შესაქმის გვირგვინის – ადამიანთა მოდგმის (ნართების) – სამართლიან და მაღალზნეობრივ ცხოვრებაზე. ა. ბელიუკინი. ნარჯხეუს მასპინძელი ნართები</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეპოსში მოქმედება ვითარდება პირველქმნადობის მითოსურ დროში (ამით ნართული ეპოსი „უფროს ედას“, „კალევალას“ და სხვა ეპოსებს ემსგავსება). ეპოსის ეს დრო, ისევე როგორც ბერძნულ მითოლოგიასა და სხვადასხვა ხალხების ეპიკურ შემოქმედებაში, არის „გმირთა საუკუნე“, რომელმაც შექმნა მითოსური ხალხი – ნართები. თუ „უფროს ედაში“ დროის ევოლუციის იდეა ქვაზიისტორიულ მითოლოგიაში გადადის (ასეთივე სურათი გვაქვს ნართული ეპოსის ოსურ ვერსიაში: საუასა იყო პირველი ნართი და ა.შ.). ე.ი. მოცემულია დროითი პერსპექტივის ისტორიულად გარდაქმნის ცდა, აფხაზურ ვერსიას ეს საერთოდ არ აინტერესებს; მთელი ყურადღება გადატანილია შესაქმის გვირგვინის – ადამიანთა მოდგმის (ნართების) – სამართლიან და მაღალზნეობრივ ცხოვრებაზე. ა. ბელიუკინი. ნარჯხეუს მასპინძელი ნართები</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართული ეპოსის მითოლოგიური პლასტი კარგად ჩანს როგორც სოლარულ და კალენდარულ მითებთან დაკავშირებული გმირების ბუნებაში, ისე სივრცითი სტრუქტურის გააზრებაში. ეპოსში დრო და სივრცე განუყოფელია: ცნება &quot;აქ&quot; გულისხმობს ცნებას „ახლა“ და პირუკუ. ხშირად გმირის გადაადგილება სივრცეში დროის ცვლილებას არ იწვევს, თუმცა დრო მანძილის საზომადაც არის გამოყენებული (მაგ., დილიდან წამოსულმა გოლიათმა მხოლოდ შუადღით მიაღწია ვახსითამდე, ისე დიდი იყო მანძილი მათ შორის). ეპოსში საკრალური სივრცის ცენტრებად მოიაზრებიან მისი მთავარი პერსონაჟი – სათანეი-გვაშა და მითოლოგიზირებული მდინარე ყუბანი. სწორედ ისინი აკონსტრუირებენ სივრცეს ეპოსში. მდინარე ყუბანს ნართქითის საკრალურ ტოპოგრაფიაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს და წარმოადგენს ზღვარს სააქაო და საიქიო, ამ და იმ სივრცეებს შორის. ეს სივრცეები ერთმანეთს <del class="diffchange diffchange-inline">ხიდით </del>უკავშირდებიან (ზოგჯერ ეს ხიდი ქვისაა, ზოგჯერ სპილენძის, ზოგჯერ ტილოსიც კი, რაც მის საკრალურ მნიშვნელობას აძლიერებს). სპილენძის ხიდზე გადმოსული ბალნიანი კაციჭამია გოლიათები, რომლებმაც ელდიზთა სახელოვანი გვარი ამოწყვიტეს, ქვესკნელის ბინადრები არიან. სწორედ ამ ხიდთან, ე.ი. სამზეოსა და ბნელეთის საზღვარზე უსაფრთდება გმირი შარვანი კაციჭამიებს. ნართულ გადმოცემებში მდინარე ყუბანს ამბივალენტური სემანტიკა აქვს. იგი, ერთი მხრივ, ნაყოფიერებას, აღორძინებას უკავშირდება (მაგ., მდინარეში ბანაობს სათანეი-გვაშა სასრიყვას ჩასახვის წინ, წყლისპირზე ისახება სასრიყვა; აქ ირეცხება [[სელი (მცენარე)|სელი]] და მატყლი და იქსოვება ნართების სამოსი), ხოლო, მეორე მხრივ, ბოროტების საწყისის მატარებელია (აქ დაიღუპა აერგების ასული – სასრიყვას ცოლი, თვით სასრიყვა კი მდინარეში დახრჩობას გუნდამ გადაარჩინა, აბობოქრებული მდინარე მუდამ დიდ წინაღობას უქმნის გმირს). ნართქითი მდინარე ყუბანის გარეშე არ მოიაზრება. ეპოსის ყველა ეპიზოდი&#160; მდინარისპირზე, გაღმა ან გამოღმა ვითარდება. მდინარე, როგორც ნართქითის საკრალური სივრცის ცენტრი, ასოცირებულია ნართების საზოგადოების მამოძრავებელ ძალასთან – სათანეი-გვაშასთან, მსოფლიო გმირთან, რომელიც ნართქითის ღერძს (axis myndi) წარმოადგენს. სათანეი-გვაშა ან მდინარისპირას არის და იქ საქმიანობს ან სეირნობს მისი სათავიდან შესართავამდე და პირიქით.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართული ეპოსის მითოლოგიური პლასტი კარგად ჩანს როგორც სოლარულ და კალენდარულ მითებთან დაკავშირებული გმირების ბუნებაში, ისე სივრცითი სტრუქტურის გააზრებაში. ეპოსში დრო და სივრცე განუყოფელია: ცნება &quot;აქ&quot; გულისხმობს ცნებას „ახლა“ და პირუკუ. ხშირად გმირის გადაადგილება სივრცეში დროის ცვლილებას არ იწვევს, თუმცა დრო მანძილის საზომადაც არის გამოყენებული (მაგ., დილიდან წამოსულმა გოლიათმა მხოლოდ შუადღით მიაღწია ვახსითამდე, ისე დიდი იყო მანძილი მათ შორის). ეპოსში საკრალური სივრცის ცენტრებად მოიაზრებიან მისი მთავარი პერსონაჟი – სათანეი-გვაშა და მითოლოგიზირებული მდინარე ყუბანი. სწორედ ისინი აკონსტრუირებენ სივრცეს ეპოსში. მდინარე ყუბანს ნართქითის საკრალურ ტოპოგრაფიაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს და წარმოადგენს ზღვარს სააქაო და საიქიო, ამ და იმ სივრცეებს შორის. ეს სივრცეები ერთმანეთს <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ხიდი (არქიტექტურა)|ხიდი]]თ </ins>უკავშირდებიან (ზოგჯერ ეს ხიდი ქვისაა, ზოგჯერ სპილენძის, ზოგჯერ ტილოსიც კი, რაც მის საკრალურ მნიშვნელობას აძლიერებს). სპილენძის ხიდზე გადმოსული ბალნიანი კაციჭამია გოლიათები, რომლებმაც ელდიზთა სახელოვანი გვარი ამოწყვიტეს, ქვესკნელის ბინადრები არიან. სწორედ ამ ხიდთან, ე.ი. სამზეოსა და ბნელეთის საზღვარზე უსაფრთდება გმირი შარვანი კაციჭამიებს. ნართულ გადმოცემებში მდინარე ყუბანს ამბივალენტური სემანტიკა აქვს. იგი, ერთი მხრივ, ნაყოფიერებას, აღორძინებას უკავშირდება (მაგ., მდინარეში ბანაობს სათანეი-გვაშა სასრიყვას ჩასახვის წინ, წყლისპირზე ისახება სასრიყვა; აქ ირეცხება [[სელი (მცენარე)|სელი]] და მატყლი და იქსოვება ნართების სამოსი), ხოლო, მეორე მხრივ, ბოროტების საწყისის მატარებელია (აქ დაიღუპა აერგების ასული – სასრიყვას ცოლი, თვით სასრიყვა კი მდინარეში დახრჩობას გუნდამ გადაარჩინა, აბობოქრებული მდინარე მუდამ დიდ წინაღობას უქმნის გმირს). ნართქითი მდინარე ყუბანის გარეშე არ მოიაზრება. ეპოსის ყველა ეპიზოდი&#160; მდინარისპირზე, გაღმა ან გამოღმა ვითარდება. მდინარე, როგორც ნართქითის საკრალური სივრცის ცენტრი, ასოცირებულია ნართების საზოგადოების მამოძრავებელ ძალასთან – სათანეი-გვაშასთან, მსოფლიო გმირთან, რომელიც ნართქითის ღერძს (axis myndi) წარმოადგენს. სათანეი-გვაშა ან მდინარისპირას არის და იქ საქმიანობს ან სეირნობს მისი სათავიდან შესართავამდე და პირიქით.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეს არის მსოფლიო გმირის მოძრაობა ქვემოდან (ქვესკნელიდან) ზემოთ (ზესკნელში) ნართქითის (სამზეოს) გავლით და პირუკუ. სწორედ ამიტომ მდინარე ყუბანი მოიაზრება მსოფლიო მდინარედ, რომელიც მიედინება სივრცის როგორც ჰორიზონტალურ, ისე ვერტიკალურ ჭრილში, რაც სამყაროს სტრუქტურის შესახებ აფხაზური წარმოდგენების ანარეკლია [აფხაზების წარმოდგენით, ვერტიკალურ ჭრილში კოსმოსის მოდელის ანალოგიაა ადამიანი, როგორც მიკროკოსმი, რომელიც წელსზემოთ ზესკნელს განასახიერებს, წელსქვემოთ – ქვესკნელს, შუაწელში – სამზეოს. ამ [[სკნელი|სკნელებს]], ქართული შეხედულების მსგავსად, სამი ფერი – თეთრი (ზესკნელი), შავი (ქვესკნელი) და წითელი (შუასკნელი) შეესაბამება. ამიტომაც ჰყავს ნართ ცვიცვის სამი ფერის</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეს არის მსოფლიო გმირის მოძრაობა ქვემოდან (ქვესკნელიდან) ზემოთ (ზესკნელში) ნართქითის (სამზეოს) გავლით და პირუკუ. სწორედ ამიტომ მდინარე ყუბანი მოიაზრება მსოფლიო მდინარედ, რომელიც მიედინება სივრცის როგორც ჰორიზონტალურ, ისე ვერტიკალურ ჭრილში, რაც სამყაროს სტრუქტურის შესახებ აფხაზური წარმოდგენების ანარეკლია [აფხაზების წარმოდგენით, ვერტიკალურ ჭრილში კოსმოსის მოდელის ანალოგიაა ადამიანი, როგორც მიკროკოსმი, რომელიც წელსზემოთ ზესკნელს განასახიერებს, წელსქვემოთ – ქვესკნელს, შუაწელში – სამზეოს. ამ [[სკნელი|სკნელებს]], ქართული შეხედულების მსგავსად, სამი ფერი – თეთრი (ზესკნელი), შავი (ქვესკნელი) და წითელი (შუასკნელი) შეესაბამება. ამიტომაც ჰყავს ნართ ცვიცვის სამი ფერის</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[რაში (ცხენი)|რაში]] და აქვს სამი ფერის ჩოხა, რომ იგი სამ სკნელში მოგზაური გმირია].</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[რაში (ცხენი)|რაში]] და აქვს სამი ფერის ჩოხა, რომ იგი სამ სკნელში მოგზაური გმირია].</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%90&diff=122600&oldid=prev 2021-04-14T19:49:15Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:49, 14 აპრილი 2021-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 17:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 17:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართული ეპოსის მითოლოგიური პლასტი კარგად ჩანს როგორც სოლარულ და კალენდარულ მითებთან დაკავშირებული გმირების ბუნებაში, ისე სივრცითი სტრუქტურის გააზრებაში. ეპოსში დრო და სივრცე განუყოფელია: ცნება &quot;აქ&quot; გულისხმობს ცნებას „ახლა“ და პირუკუ. ხშირად გმირის გადაადგილება სივრცეში დროის ცვლილებას არ იწვევს, თუმცა დრო მანძილის საზომადაც არის გამოყენებული (მაგ., დილიდან წამოსულმა გოლიათმა მხოლოდ შუადღით მიაღწია ვახსითამდე, ისე დიდი იყო მანძილი მათ შორის). ეპოსში საკრალური სივრცის ცენტრებად მოიაზრებიან მისი მთავარი პერსონაჟი – სათანეი-გვაშა და მითოლოგიზირებული მდინარე ყუბანი. სწორედ ისინი აკონსტრუირებენ სივრცეს ეპოსში. მდინარე ყუბანს ნართქითის საკრალურ ტოპოგრაფიაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს და წარმოადგენს ზღვარს სააქაო და საიქიო, ამ და იმ სივრცეებს შორის. ეს სივრცეები ერთმანეთს ხიდით უკავშირდებიან (ზოგჯერ ეს ხიდი ქვისაა, ზოგჯერ სპილენძის, ზოგჯერ ტილოსიც კი, რაც მის საკრალურ მნიშვნელობას აძლიერებს). სპილენძის ხიდზე გადმოსული ბალნიანი კაციჭამია გოლიათები, რომლებმაც ელდიზთა სახელოვანი გვარი ამოწყვიტეს, ქვესკნელის ბინადრები არიან. სწორედ ამ ხიდთან, ე.ი. სამზეოსა და ბნელეთის საზღვარზე უსაფრთდება გმირი შარვანი კაციჭამიებს. ნართულ გადმოცემებში მდინარე ყუბანს ამბივალენტური სემანტიკა აქვს. იგი, ერთი მხრივ, ნაყოფიერებას, აღორძინებას უკავშირდება (მაგ., მდინარეში ბანაობს სათანეი-გვაშა სასრიყვას ჩასახვის წინ, წყლისპირზე ისახება სასრიყვა; აქ ირეცხება [[სელი (მცენარე)|სელი]] და მატყლი და იქსოვება ნართების სამოსი), ხოლო, მეორე მხრივ, ბოროტების საწყისის მატარებელია (აქ დაიღუპა აერგების ასული – სასრიყვას ცოლი, თვით სასრიყვა კი მდინარეში დახრჩობას გუნდამ გადაარჩინა, აბობოქრებული მდინარე მუდამ დიდ წინაღობას უქმნის გმირს). ნართქითი მდინარე ყუბანის გარეშე არ მოიაზრება. ეპოსის ყველა ეპიზოდი&#160; მდინარისპირზე, გაღმა ან გამოღმა ვითარდება. მდინარე, როგორც ნართქითის საკრალური სივრცის ცენტრი, ასოცირებულია ნართების საზოგადოების მამოძრავებელ ძალასთან – სათანეი-გვაშასთან, მსოფლიო გმირთან, რომელიც ნართქითის ღერძს (axis myndi) წარმოადგენს. სათანეი-გვაშა ან მდინარისპირას არის და იქ საქმიანობს ან სეირნობს მისი სათავიდან შესართავამდე და პირიქით.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართული ეპოსის მითოლოგიური პლასტი კარგად ჩანს როგორც სოლარულ და კალენდარულ მითებთან დაკავშირებული გმირების ბუნებაში, ისე სივრცითი სტრუქტურის გააზრებაში. ეპოსში დრო და სივრცე განუყოფელია: ცნება &quot;აქ&quot; გულისხმობს ცნებას „ახლა“ და პირუკუ. ხშირად გმირის გადაადგილება სივრცეში დროის ცვლილებას არ იწვევს, თუმცა დრო მანძილის საზომადაც არის გამოყენებული (მაგ., დილიდან წამოსულმა გოლიათმა მხოლოდ შუადღით მიაღწია ვახსითამდე, ისე დიდი იყო მანძილი მათ შორის). ეპოსში საკრალური სივრცის ცენტრებად მოიაზრებიან მისი მთავარი პერსონაჟი – სათანეი-გვაშა და მითოლოგიზირებული მდინარე ყუბანი. სწორედ ისინი აკონსტრუირებენ სივრცეს ეპოსში. მდინარე ყუბანს ნართქითის საკრალურ ტოპოგრაფიაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს და წარმოადგენს ზღვარს სააქაო და საიქიო, ამ და იმ სივრცეებს შორის. ეს სივრცეები ერთმანეთს ხიდით უკავშირდებიან (ზოგჯერ ეს ხიდი ქვისაა, ზოგჯერ სპილენძის, ზოგჯერ ტილოსიც კი, რაც მის საკრალურ მნიშვნელობას აძლიერებს). სპილენძის ხიდზე გადმოსული ბალნიანი კაციჭამია გოლიათები, რომლებმაც ელდიზთა სახელოვანი გვარი ამოწყვიტეს, ქვესკნელის ბინადრები არიან. სწორედ ამ ხიდთან, ე.ი. სამზეოსა და ბნელეთის საზღვარზე უსაფრთდება გმირი შარვანი კაციჭამიებს. ნართულ გადმოცემებში მდინარე ყუბანს ამბივალენტური სემანტიკა აქვს. იგი, ერთი მხრივ, ნაყოფიერებას, აღორძინებას უკავშირდება (მაგ., მდინარეში ბანაობს სათანეი-გვაშა სასრიყვას ჩასახვის წინ, წყლისპირზე ისახება სასრიყვა; აქ ირეცხება [[სელი (მცენარე)|სელი]] და მატყლი და იქსოვება ნართების სამოსი), ხოლო, მეორე მხრივ, ბოროტების საწყისის მატარებელია (აქ დაიღუპა აერგების ასული – სასრიყვას ცოლი, თვით სასრიყვა კი მდინარეში დახრჩობას გუნდამ გადაარჩინა, აბობოქრებული მდინარე მუდამ დიდ წინაღობას უქმნის გმირს). ნართქითი მდინარე ყუბანის გარეშე არ მოიაზრება. ეპოსის ყველა ეპიზოდი&#160; მდინარისპირზე, გაღმა ან გამოღმა ვითარდება. მდინარე, როგორც ნართქითის საკრალური სივრცის ცენტრი, ასოცირებულია ნართების საზოგადოების მამოძრავებელ ძალასთან – სათანეი-გვაშასთან, მსოფლიო გმირთან, რომელიც ნართქითის ღერძს (axis myndi) წარმოადგენს. სათანეი-გვაშა ან მდინარისპირას არის და იქ საქმიანობს ან სეირნობს მისი სათავიდან შესართავამდე და პირიქით.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეს არის მსოფლიო გმირის მოძრაობა ქვემოდან (ქვესკნელიდან) ზემოთ (ზესკნელში) ნართქითის (სამზეოს) გავლით და პირუკუ. სწორედ ამიტომ მდინარე ყუბანი მოიაზრება მსოფლიო მდინარედ, რომელიც მიედინება სივრცის როგორც ჰორიზონტალურ, ისე ვერტიკალურ ჭრილში, რაც სამყაროს სტრუქტურის შესახებ აფხაზური წარმოდგენების ანარეკლია [აფხაზების წარმოდგენით, ვერტიკალურ ჭრილში კოსმოსის მოდელის ანალოგიაა ადამიანი, როგორც მიკროკოსმი, რომელიც წელსზემოთ ზესკნელს განასახიერებს, წელსქვემოთ – ქვესკნელს, შუაწელში – სამზეოს. ამ [[სკნელი|სკნელებს]], ქართული შეხედულების მსგავსად, სამი ფერი – თეთრი (ზესკნელი), შავი (ქვესკნელი) და წითელი (შუასკნელი) შეესაბამება. ამიტომაც ჰყავს ნართ ცვიცვის სამი ფერის</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეს არის მსოფლიო გმირის მოძრაობა ქვემოდან (ქვესკნელიდან) ზემოთ (ზესკნელში) ნართქითის (სამზეოს) გავლით და პირუკუ. სწორედ ამიტომ მდინარე ყუბანი მოიაზრება მსოფლიო მდინარედ, რომელიც მიედინება სივრცის როგორც ჰორიზონტალურ, ისე ვერტიკალურ ჭრილში, რაც სამყაროს სტრუქტურის შესახებ აფხაზური წარმოდგენების ანარეკლია [აფხაზების წარმოდგენით, ვერტიკალურ ჭრილში კოსმოსის მოდელის ანალოგიაა ადამიანი, როგორც მიკროკოსმი, რომელიც წელსზემოთ ზესკნელს განასახიერებს, წელსქვემოთ – ქვესკნელს, შუაწელში – სამზეოს. ამ [[სკნელი|სკნელებს]], ქართული შეხედულების მსგავსად, სამი ფერი – თეთრი (ზესკნელი), შავი (ქვესკნელი) და წითელი (შუასკნელი) შეესაბამება. ამიტომაც ჰყავს ნართ ცვიცვის სამი ფერის</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>რაში და აქვს სამი ფერის ჩოხა, რომ იგი სამ სკნელში მოგზაური გმირია].</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>რაში <ins class="diffchange diffchange-inline">(ცხენი)|რაში]] </ins>და აქვს სამი ფერის ჩოხა, რომ იგი სამ სკნელში მოგზაური გმირია].</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართების ყოველი ლაშქრობა, მათი ყოველი გადაადგილება სივრცის კოსმიზირებას, მის &quot;გაკულტურებას&quot; ისახავს მიზნად, რაც მათ იმავდროულად კულტურტრეგერებად აქცევს. გამოკვეთილი კულტურული გმირები არიან ეპოსის პერსონაჟები, სათანეი-გვაშა (პირველი ადამიანების – ნართების დედა), სასრიყვა (ზეციური და მიწიერი ცეცხლის მომპოვებელი), ქეთუანი (სიმღერისა და სალამურის გამომგონებელი), აინარი (მჭედლობის გამომგონებელი და უბადლო ოსტატი), ცვიცვი (ხე-ხილის თესლის მომპოვებელი) და სხვ.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართების ყოველი ლაშქრობა, მათი ყოველი გადაადგილება სივრცის კოსმიზირებას, მის &quot;გაკულტურებას&quot; ისახავს მიზნად, რაც მათ იმავდროულად კულტურტრეგერებად აქცევს. გამოკვეთილი კულტურული გმირები არიან ეპოსის პერსონაჟები, სათანეი-გვაშა (პირველი ადამიანების – ნართების დედა), სასრიყვა (ზეციური და მიწიერი ცეცხლის მომპოვებელი), ქეთუანი (სიმღერისა და სალამურის გამომგონებელი), აინარი (მჭედლობის გამომგონებელი და უბადლო ოსტატი), ცვიცვი (ხე-ხილის თესლის მომპოვებელი) და სხვ.</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%90&diff=95360&oldid=prev 2020-02-26T12:45:45Z

<p></p> <a href="https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%90&amp;diff=95360&amp;oldid=93843">ცვლილებების ჩვენება</a>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%90&diff=93843&oldid=prev 2020-02-11T11:46:46Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:46, 11 თებერვალი 2020-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 31:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 31:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>და მითოლოგიზირებული მდინარე ყუბანი. სწორედ ისინი აკონსტრუირებენ სივრცეს ეპოსში. მდინარე ყუბანს ნართქითის საკრალურ ტოპოგრაფიაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს და წარმოადგენს ზღვარს სააქაო და საიქიო, ამ და იმ სივრცეებს შორის. ეს სივრცეები ერთმანეთს ხიდით უკავშირდებიან</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>და მითოლოგიზირებული მდინარე ყუბანი. სწორედ ისინი აკონსტრუირებენ სივრცეს ეპოსში. მდინარე ყუბანს ნართქითის საკრალურ ტოპოგრაფიაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს და წარმოადგენს ზღვარს სააქაო და საიქიო, ამ და იმ სივრცეებს შორის. ეს სივრცეები ერთმანეთს ხიდით უკავშირდებიან</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>(ზოგჯერ ეს ხიდი ქვისაა, ზოგჯერ სპილენძის, ზოგჯერ ტილოსიც კი, რაც მის საკრალურ მნიშვნელობას აძლიერებს). სპილენძის ხიდზე გადმოსული ბალნიანი კაციჭამია გოლიათები, რომლებმაც ელდიზთა სახელოვანი გვარი ამოწყვიტეს, ქვესკნელის ბინადრები არიან. სწორედ ამ ხიდთან, ე.ი. სამზეოსა და ბნელეთის საზღვარზე უსაფრთდება გმირი შარვანი კაციჭამიებს. ნართულ გადმოცემებში მდინარე ყუბანს ამბივალენტური სემანტიკა აქვს. იგი, ერთი მხრივ, ნაყოფიერებას, აღორძინებას უკავშირდება (მაგ., მდინარეში ბანაობს სათანეი-გვაშა სასრიყვას ჩასახვის წინ, წყლისპირზე ისახება სასრიყვა; აქ ირეცხება</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>(ზოგჯერ ეს ხიდი ქვისაა, ზოგჯერ სპილენძის, ზოგჯერ ტილოსიც კი, რაც მის საკრალურ მნიშვნელობას აძლიერებს). სპილენძის ხიდზე გადმოსული ბალნიანი კაციჭამია გოლიათები, რომლებმაც ელდიზთა სახელოვანი გვარი ამოწყვიტეს, ქვესკნელის ბინადრები არიან. სწორედ ამ ხიდთან, ე.ი. სამზეოსა და ბნელეთის საზღვარზე უსაფრთდება გმირი შარვანი კაციჭამიებს. ნართულ გადმოცემებში მდინარე ყუბანს ამბივალენტური სემანტიკა აქვს. იგი, ერთი მხრივ, ნაყოფიერებას, აღორძინებას უკავშირდება (მაგ., მდინარეში ბანაობს სათანეი-გვაშა სასრიყვას ჩასახვის წინ, წყლისპირზე ისახება სასრიყვა; აქ ირეცხება</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>სელი და მატყლი და იქსოვება ნართების სამოსი), ხოლო, მეორე მხრივ, ბოროტების საწყისის მატარებელია (აქ დაიღუპა აერგების ასული – სასრიყვას ცოლი, თვით სასრიყვა კი მდინარეში დახრჩობას გუნდამ გადაარჩინა, აბობოქრებული მდინარე მუდამ დიდ წინაღობას უქმნის გმირს). ნართქითი მდინარე ყუბანის გარეშე არ მოიაზრება. ეპოსის ყველა ეპიზოდი&#160; მდინარისპირზე, გაღმა ან გამოღმა ვითარდება. მდინარე, როგორც ნართქითის საკრალური</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>სელი <ins class="diffchange diffchange-inline">(მცენარე)|სელი]] </ins>და მატყლი და იქსოვება ნართების სამოსი), ხოლო, მეორე მხრივ, ბოროტების საწყისის მატარებელია (აქ დაიღუპა აერგების ასული – სასრიყვას ცოლი, თვით სასრიყვა კი მდინარეში დახრჩობას გუნდამ გადაარჩინა, აბობოქრებული მდინარე მუდამ დიდ წინაღობას უქმნის გმირს). ნართქითი მდინარე ყუბანის გარეშე არ მოიაზრება. ეპოსის ყველა ეპიზოდი&#160; მდინარისპირზე, გაღმა ან გამოღმა ვითარდება. მდინარე, როგორც ნართქითის საკრალური</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სივრცის ცენტრი, ასოცირებულია ნართების საზოგადოების მამოძრავებელ ძალასთან – სათანეი-გვაშასთან, მსოფლიო გმირთან, რომელიც ნართქითის ღერძს (axis myndi) წარმოადგენს. სათანეი-გვაშა ან მდინარისპირას არის და იქ საქმიანობს ან სეირნობს მისი სათავიდან შესართავამდე და პირიქით.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სივრცის ცენტრი, ასოცირებულია ნართების საზოგადოების მამოძრავებელ ძალასთან – სათანეი-გვაშასთან, მსოფლიო გმირთან, რომელიც ნართქითის ღერძს (axis myndi) წარმოადგენს. სათანეი-გვაშა ან მდინარისპირას არის და იქ საქმიანობს ან სეირნობს მისი სათავიდან შესართავამდე და პირიქით.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეს არის მსოფლიო გმირის მოძრაობა ქვემოდან (ქვესკნელიდან) ზემოთ (ზესკნელში) ნართქითის (სამზეოს) გავლით და პირუკუ. სწორედ ამიტომ მდინარე ყუბანი მოიაზრება მსოფლიო მდინარედ, რომელიც მიედინება სივრცის როგორც ჰორიზონტალურ, ისე ვერტიკალურ ჭრილში, რაც სამყაროს სტრუქტურის</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეს არის მსოფლიო გმირის მოძრაობა ქვემოდან (ქვესკნელიდან) ზემოთ (ზესკნელში) ნართქითის (სამზეოს) გავლით და პირუკუ. სწორედ ამიტომ მდინარე ყუბანი მოიაზრება მსოფლიო მდინარედ, რომელიც მიედინება სივრცის როგორც ჰორიზონტალურ, ისე ვერტიკალურ ჭრილში, რაც სამყაროს სტრუქტურის</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%90&diff=62803&oldid=prev 2018-08-30T10:48:05Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">10:48, 30 აგვისტო 2018-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 19:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 19:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ფაილი:Nartaa.jpg|thumb|250პქ|'''ნარჯხეუს მასპინძელი ნართები.''' ა. ბელიუკინი.]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ფაილი:Nartaa.jpg|thumb|250პქ|'''ნარჯხეუს მასპინძელი ნართები.''' ა. ბელიუკინი.]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>იდეალური საზოგადოების სპეციფიურად აფხაზური იდეის განხორციელების გამო ეპოსის შემქმნელმა ხალხმა ნართები ღვთისმსახურებისაგან გაანთავისუფლა, მისთვის ცნობილ ღვთაებებს – აერგსა და აჟვეიფშას გაუთანაბრა (უფრო ზუსტად ნართები იმ დროში აცხოვრა, როცა ჯერ კიდევ არ არიან ღმერთები)</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>იდეალური საზოგადოების სპეციფიურად აფხაზური იდეის განხორციელების გამო ეპოსის შემქმნელმა ხალხმა ნართები ღვთისმსახურებისაგან გაანთავისუფლა, მისთვის ცნობილ ღვთაებებს – აერგსა და აჟვეიფშას გაუთანაბრა (უფრო ზუსტად ნართები იმ დროში აცხოვრა, როცა ჯერ კიდევ არ არიან ღმერთები)</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>და მათი მფარველობა მხოლოდ ზებუნებრივ საწყისს – ადოუჰასა და მისი, როგორც მსოფლიო სულის, ძალით მოცულ დედას მიანდო. ეპოსში სათანეი-გვაშა არის არა უფროსი ან მბრძანებელი, არამედ, უპირველეს ყოვლისა, ნართების მრჩეველი და დამხმარე, მოსიყვარულე დედა. ნართებს, რა თქმა უნდა, ჰყავთ მამა, რომელიც მათთან ცხოვრობს, მაგრამ დაბერებულია და &quot;არაფრად არ ვარგა&quot;, როგორც ძველი თაობის დაბერებული ტრადიციების მატარებელი, რომლის აქტიურობა მიუღებელია ახალი მსოფლმხედველობისათვის, მაღალი ზნეობისა და სამართლიანობის დამამკვიდრებელი ნართებისათვის. ბუნებრივია,</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>და მათი მფარველობა მხოლოდ <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ზებუნებრივი|</ins>ზებუნებრივ<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>საწყისს – ადოუჰასა და მისი, როგორც მსოფლიო სულის, ძალით მოცულ დედას მიანდო. ეპოსში სათანეი-გვაშა არის არა უფროსი ან მბრძანებელი, არამედ, უპირველეს ყოვლისა, ნართების მრჩეველი და დამხმარე, მოსიყვარულე დედა. ნართებს, რა თქმა უნდა, ჰყავთ მამა, რომელიც მათთან ცხოვრობს, მაგრამ დაბერებულია და &quot;არაფრად არ ვარგა&quot;, როგორც ძველი თაობის დაბერებული ტრადიციების მატარებელი, რომლის აქტიურობა მიუღებელია ახალი მსოფლმხედველობისათვის, მაღალი ზნეობისა და სამართლიანობის დამამკვიდრებელი ნართებისათვის. ბუნებრივია,</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>რომ იგი ახალი თაობის ლიდერს – სასრიყვას ვერ შექმნის. გმირი სასწაულებრივად უნდა დაიბადოს და იბადება კიდეც (იხ. „სათანეიგვაშა“, „სასრიყვა“). ერთადერთი, რაც ზემოაღნიშნული კონტექსტიდან თითქოს ამოვარდნილი ჩანს, არის სასრიყვასთან დანარჩენი ნართების მტრული დამოკიდებულება, რაც</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>რომ იგი ახალი თაობის ლიდერს – სასრიყვას ვერ შექმნის. გმირი სასწაულებრივად უნდა დაიბადოს და იბადება კიდეც (იხ. „სათანეიგვაშა“, „სასრიყვა“). ერთადერთი, რაც ზემოაღნიშნული კონტექსტიდან თითქოს ამოვარდნილი ჩანს, არის სასრიყვასთან დანარჩენი ნართების მტრული დამოკიდებულება, რაც</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>პატრიარქალური საზოგადოების ზნეობრივ ჩარჩოებში ჯდება. ნართები სასრიყვას ღვიძლ ძმად არ ცნობენ და ნაბიჭვარს უწოდებენ (იხ. „ანშფა“) იმის გამო, რომ იგი მათი მამის შვილი არ არის, არ იციან საიდან მოიყვანა სასრიყვა დედამ („ჩვენი მამა ასი წელია ბრმაა, ასი წელია ავადაა; იგი უკვე არაფრად არ ვარგა, მას არ შეეძლო სასრიყვას გაჩენა“, – გამუდმებით ეუბნებიან ნართები სათანეი-გვაშას. ასეთი ინტერესი მამის მიმართ მატრიარქალური ეპოქის გმირებს არა აქვთ). ზუსტად ნართების მდგომარეობაში არიან აღმოსავლური ეპიკური გმირის ალან-გოას შვილები. ისინი ხშირად ეკითხებიან დედას: „რისგან ჩაგესახა შენ შვილი? წყლისგან ხომ არა, რომელსაც სვამ? ქათამი ხომ არა ხარ შენ, რომელიც ნაცარში ზის და მამლის გარეშე გამოჰყავს კვერცხი? დედა კუა ხომ არა ხარ შენ, რომელმაც ქაფი ჭამა და დაფეხმძიმდა? რამდენი წელია შენი ქმარი მოკვდა, შენ კი შენი ბავშვით ხალხს ატყუებ?“</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>პატრიარქალური საზოგადოების ზნეობრივ ჩარჩოებში ჯდება. ნართები სასრიყვას ღვიძლ ძმად არ ცნობენ და ნაბიჭვარს უწოდებენ (იხ. „ანშფა“) იმის გამო, რომ იგი მათი მამის შვილი არ არის, არ იციან საიდან მოიყვანა სასრიყვა დედამ („ჩვენი მამა ასი წელია ბრმაა, ასი წელია ავადაა; იგი უკვე არაფრად არ ვარგა, მას არ შეეძლო სასრიყვას გაჩენა“, – გამუდმებით ეუბნებიან ნართები სათანეი-გვაშას. ასეთი ინტერესი მამის მიმართ მატრიარქალური ეპოქის გმირებს არა აქვთ). ზუსტად ნართების მდგომარეობაში არიან აღმოსავლური ეპიკური გმირის ალან-გოას შვილები. ისინი ხშირად ეკითხებიან დედას: „რისგან ჩაგესახა შენ შვილი? წყლისგან ხომ არა, რომელსაც სვამ? ქათამი ხომ არა ხარ შენ, რომელიც ნაცარში ზის და მამლის გარეშე გამოჰყავს კვერცხი? დედა კუა ხომ არა ხარ შენ, რომელმაც ქაფი ჭამა და დაფეხმძიმდა? რამდენი წელია შენი ქმარი მოკვდა, შენ კი შენი ბავშვით ხალხს ატყუებ?“</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%90&diff=59441&oldid=prev 2018-07-27T10:54:53Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">10:54, 27 ივლისი 2018-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ფაილი:Sami narTi.jpg|thumb|250პქ|'''სამი ნართი.''' ა. ჯანაევი.]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ფაილი:Sami narTi.jpg|thumb|250პქ|'''სამი ნართი.''' ა. ჯანაევი.]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ნართაა''' ''(აფხ. Нарҭаа – „ნართები“)'' – აფხაზური ნართული ეპოსის გმირები. ნართულ თქმულებათა სხვა კავკასიურ რედაქციებს შორის აფხაზურ ვერსიას ერთ-ერთი გამორჩეული ადგილი უჭირავს. აფხაზურმა ვერსიამ ჩვენამდე სამი ფორმით მოაღწია [პოეტური (სასიმღერო), ნარევი – პროზაული (თხრობითი) და პოეტური (სასიმღერო) და პროზაული]. დამოუკიდებლად არსებული სიმღერები ეპოსის ცენტრალური პერსონაჟების, [[სათანეი-გვაშა]]ს, [[სასრიყვა]]სა და გუნდას, სახელებს უკავშირდება. ნარევი ფორმით გამოირჩევა თქმულებები „გმირი სასრიყვას დაბადება“, „ნართები და აერგი“, „როგორ მოწყვიტა სასრიყვამ ვარსკვლავი“ და სხვა. ეპოსის ძირითად ნაწილს თხრობითი ხასიათის გადმოცემები შეადგენს (მაგ., თქმულებები <del class="diffchange diffchange-inline">ცვიცვის</del>, ნარჯხეუსა და ხვაჟარფისის შესახებ მთლიანად პროზაულია). ამ ფორმის თქმულებებში შეინიშნება გვიანი ხანის საგმირო-ისტორიული გადმოცემების გავლენა. აქვე უნდა ითქვას, რომ ეპოსის აფხაზური ვერსიის როგორც პროზაულ, ისე სხვა ფორმის გადმოცემების მნიშვნელოვანი ნაწილი ზღაპრულ სიუჟეტებზეა აგებული (სწორედ ამიტომ არის, რომ ნართულ თქმულებებში არ ასახულა არათუ ქრისტიანულ წმინდანთა შესახებ ცნობები, რაც გასაგები მიზეზის გამო არც იყო მოსალოდნელი, არამედ წარმართული რელიგიური [[კულტი|კულტებიც]]). ოსური და ადიღეური ვერსიები ა. ჯანაევი. სამი ნართი სხვავებით აფხაზურ ვერსიაში მხოლოდ ერთი დასრულებული ციკლია მოცემული (სასრიყვას დაბადება, თავგადასავალი და დაღუპვა).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ნართაა''' ''(აფხ. Нарҭаа – „ნართები“)'' – აფხაზური ნართული ეპოსის გმირები. ნართულ თქმულებათა სხვა კავკასიურ რედაქციებს შორის აფხაზურ ვერსიას ერთ-ერთი გამორჩეული ადგილი უჭირავს. აფხაზურმა ვერსიამ ჩვენამდე სამი ფორმით მოაღწია [პოეტური (სასიმღერო), ნარევი – პროზაული (თხრობითი) და პოეტური (სასიმღერო) და პროზაული]. დამოუკიდებლად არსებული სიმღერები ეპოსის ცენტრალური პერსონაჟების, [[სათანეი-გვაშა]]ს, [[სასრიყვა]]სა და გუნდას, სახელებს უკავშირდება. ნარევი ფორმით გამოირჩევა თქმულებები „გმირი სასრიყვას დაბადება“, „ნართები და აერგი“, „როგორ მოწყვიტა სასრიყვამ ვარსკვლავი“ და სხვა. ეპოსის ძირითად ნაწილს თხრობითი ხასიათის გადმოცემები შეადგენს (მაგ., თქმულებები <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ცვიცვი]]ს</ins>, ნარჯხეუსა და ხვაჟარფისის შესახებ მთლიანად პროზაულია). ამ ფორმის თქმულებებში შეინიშნება გვიანი ხანის საგმირო-ისტორიული გადმოცემების გავლენა. აქვე უნდა ითქვას, რომ ეპოსის აფხაზური ვერსიის როგორც პროზაულ, ისე სხვა ფორმის გადმოცემების მნიშვნელოვანი ნაწილი ზღაპრულ სიუჟეტებზეა აგებული (სწორედ ამიტომ არის, რომ ნართულ თქმულებებში არ ასახულა არათუ ქრისტიანულ წმინდანთა შესახებ ცნობები, რაც გასაგები მიზეზის გამო არც იყო მოსალოდნელი, არამედ წარმართული რელიგიური [[კულტი|კულტებიც]]). ოსური და ადიღეური ვერსიები ა. ჯანაევი. სამი ნართი სხვავებით აფხაზურ ვერსიაში მხოლოდ ერთი დასრულებული ციკლია მოცემული (სასრიყვას დაბადება, თავგადასავალი და დაღუპვა).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართული ეპოსის აფხაზური ვერსიის ყველაზე გავრცელებული გადმოცემების თანახმად, ნართები ასნი არიან, ჰყავთ დედა, მამა და ერთადერთი და. მათი ძირითადი სამეურნეო საქმიანობა მონადირეობა და მესაქონლეობაა; ცხოვრობენ ნართქითში (ნართების სოფელი) ნათალი რუხი ქვისაგან ნაგებ უზარმაზარ</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნართული ეპოსის აფხაზური ვერსიის ყველაზე გავრცელებული გადმოცემების თანახმად, ნართები ასნი არიან, ჰყავთ დედა, მამა და ერთადერთი და. მათი ძირითადი სამეურნეო საქმიანობა მონადირეობა და მესაქონლეობაა; ცხოვრობენ ნართქითში (ნართების სოფელი) ნათალი რუხი ქვისაგან ნაგებ უზარმაზარ</div></td></tr> </table>

Echelidze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%90&diff=57312&oldid=prev 2018-07-09T12:52:17Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:52, 9 ივლისი 2018-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 71:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 71:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ნართული ეპოსი]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ნართული ეპოსი]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ნართული ეპოსის პერსონაჟები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ნართული ეპოსის პერსონაჟები]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:გვარები]]</ins></div></td></tr> </table>

Echelidze