https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%9E%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98_%28%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%AB%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%29 2026-04-28T21:33:12Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9E%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%AB%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98)&diff=218900&oldid=prev 2024-02-12T09:01:49Z

<p>ახალი გვერდი: <a href="/wikidict/index.php/%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98:Parxali.JPG" title="ფაილი:Parxali.JPG">პარხალი</a> &#039;&#039;&#039;პარხალი&#039;&#039;&#039; – <a href="/wikidict/index.php/%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%AB%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98" class="mw-redirect" title="ბაზილიკური ტაძარი">ბაზილიკური ტაძარი</a>, ...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>[[ფაილი:Parxali.JPG|thumb|250პქ|პარხალი]]<br /> '''პარხალი''' – [[ბაზილიკური ტაძარი]], სამონასტრო კომპლექსი და ძველი ქართული კულტურულ-საგანმანათლებლო კერა, აშენებული 961–973 [[ტაო]]ში, მდ. პარხლისწყლის ხეობაში. პარხალი ქართული კულტურისთვის მნიშვნელოვანია როგორც ხუროთმოძღვრული ძეგლი, ასევე ტაძარში გადაწერილი, ან მასთან დაკავშირებული ხელნაწერებით და მათი ანდერძ-მოსახსენებლებით, ძველი ქართული წარწერებით.<br /> <br /> ხუროთმოძღვრული ფორმებით პარხლის ტაძარი, ტაოში მდებარე ოთხთა ეკლესიასთან ერთად, გვიანდელი ბაზილიკების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ძეგლია. ტაძარი მკვრივად ნაგებია. იგი თითქმის თავდაპირველი სახითაა მოღწეული. ჩანს, ეს იმის გამოც მოხდა, რომ XVI ს-იდან ამ ადგილებში ოსმალური მფლობელობის დამყარების შემდეგ ტაძარი [[მეჩეთი|მეჩეთად]] გადაკეთდა, რომელიც დღესაც მოქმედია.<br /> <br /> პარხალთან დაკავშირებულია რამდენიმე მნიშვნელოვანი ძველი ქართული ხელნაწერი, რომელთა შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია ორი – პარხლის სახარება - ოთხთავი, გადაწერილი 973 (A-1451) და პარხლის მრავალთავი XI ს. დასაწყისისა (A-95).<br /> <br /> ==== პარხლის ოთხთავი ====<br /> პარხლის ოთხთავი [[ეტრატი|ეტრატზე]] ასომთავრულით გადაწერილი ხელნაწერია (259 ფურცელი. მას რამდენიმე მნიშვნელოვანი [[ანდერძი (წერილობით ძეგლებში)|ანდერძი]] აქვს, რომელთა შორის აღსანიშნავია ორი. პირველი ანდერძის მიხედვით, ხელნაწერი გადაწერილია „სალოცველად მეფეთა ჩუენთათჳს – ღმრთივ დიდებულისა ბაგრატ ქართველთა მეფისა, დავით მაგისტროსისა, სუმბატ ერისთავთა ერისთავისა“, იოვანეს მიერ, რომის ნართაული სახელი ყოფილა ბერა. ამავე ანდერძში იოვანე-ბერა ხელნაწერის გადაწერის თარიღს წელთაღრიცხვის ორნაირი სისტემით ასახელებს – „დაიწერა დასაბამითგანთა წელთა ხფოზს (6577), ქრონიკონი იყო მეცამეტედ ქცეული რჟგ“ (193); ორივე შეესატყვისება ჩვენი წელთაღრიცხვის 973-ს.<br /> <br /> ხელნაწერის მეორე ანდერძში კიდევ ერთხელ არის დასახელებული დავით მაგისტროსი, აგრეთვე პარხლის მონასტრის წინამძღვარი ეფთიმე. აქვე აღნიშნულია, რომ ხელნაწერი „წინაშე ახალსა ეკლესიასა, ახალსა საკურთხეველსა ზედა დაიდვას“, საიდანაც ჩანს, რომ 973-თვის პარხლის ტაძრის მშენებლობა ახალი დასრულებული ყოფილა. ანდერძის ბოლოს იოვანე-ბერა კიდეე ერთხელ მოიხსენიებს თავის თავს და წერს –<br /> „მე, იოვანე-ბერამან, მწერალმან შატბერდელმან, შატბერდს დავწერე და პარხალს შევწირე სალოცველად ყოველთა ძმათა შატბერდელთა“. აქედან ცხადია, რომ იოვანე-ბერა შატბერდელი მოღვაწე ყოფილა და ხელნაწერიც მას<br /> იქ გადაუწერია.<br /> <br /> ორივე ანდერძში დასახელებული დავით მაგისტროსი არის ცნობილი [[დავით III|დავით კურაპალატი]], ტაოს მეფე, ფეოდალური [[საქართველო]]ს გაერთიანების საფუძვლის დამდები. პარხლის ოთხთავში იგი პირველად იხსენიება მაგისტროსის ტიტულით, რაც ქრონოლოგიური საყრდენია X ს. საქართველოს ისტორიის მთელი რიგი საკითხებისათვის.<br /> <br /> პარხლის ოთხთავის ტექსტი, სხვა ქართული [[სახარება|სახარებების]] ტექსტებთან შედარებით, განსხვავებული რედაქციისაა და ჯრუჭის I ოთხთავის (996) ტექსტთან ერთად ცალკე რედაქციას ქმნის. ამის გამო, იგი, როგორც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ძეგლი ძველი ქართული მწერლობისა, [[ადიშის ოთხთავი|ადიშის სახარების]] (897) ტექსტის პარალელურად, ცალკეა მთლიანად გამოცემული.<br /> <br /> ==== პარხლის მრავალთავი ====<br /> პარხლის მრავალთავი ეტრატზე ნუსხა-ხუცურით გადაწერილი დიდი მოცულობის (45,5 X 75,5 სმ) ხელნაწერია. შეიცავს 655 ფურცელს.<br /> <br /> ანდერძის მიხედვით, იგი გადაწერილია პარხალშივე [[გაბრიელ პატარაჲ]]ს მიერ, რომელიც ხელნაწერს „წმიდათა მოწამეთა საკითხავებს“ უწოდებს. მას კრებულის შესადგენად დიდი მუშაობა ჩაუტარებია – „ესე მამათა მოწამეთაი, რომელი პარხალს არა ეწერა, იშხნით მოვიღე და მით გავისრულე“, – წერს იგი. ამჟამად ხელნაწერი<br /> შეიცავს 149 ნაწარმოებს – იოანე ოქროპირის, [[გრიგოლ ღვთისმეტყველი|გრიგოლ ღვრთისმეტყველი]]ს, [[გრიგოლ ნოსელი]]სა და სხვა ბიზანტიელი ავტორების ბერძნულიდან თარგმნილ თხზულებებს. მასში ჩართულია ქართული ორიგინალური მწერლობის ძეგლები – „[[შუშანიკის წამება]]“, „ჰაბოს წამება“ და<br /> იოანე ბოლნელი [[ეპისკოპოსი]]ს ქადაგებანი (9 [[ჰომილია]]). აღსანიშნავია, რომ პარხლის მრავალთავი<br /> ყველაზე ძველი ხელნაწერია, რომელშიც ეს თხზულებებია წარმოდგენილი: პირველი – V, მეორე – VIII და მესამე – IX სს-ებისა.<br /> <br /> ==== პარხლის ტაძრის წარწერები ====<br /> პარხლის ტაძარზე რამდენიმე ლაპიდარული და წითელი საღებავით შესრულებული წარწერაა. მათ შორის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ტაძრის სამხრეთ ფასადის შუა [[ნავი (არქიტექტურა)|ნავი]]ს კედელზე წითელი<br /> საღებავით, დიდი ზომის [[ასო (ნიშანი)|ასო]]ებით შესრულებული 11-სტრიქონიანი წარწერა, რომელიც ეკუთენის პარხლის წინამძღვარს იოვანეს. იგი წარწერაში საქართველოს ეკლესიის მეთაურს მოიხსენიებს „ქართლისა და ყოვლისა აღმოსავლეთისა პატრიარქის“ ტიტულით. წარწერა თარიღდება დავით კურაპალატის<br /> მეფობის წლებით, როდესაც ქართლის კათალიკოსი იყო იოვანე I ოქროპირი (980–1001). ესაა ქართლის კათალიკოსის სადღეისოდ ცნობილი უძველესი დასახელება პატრიარქის ტიტულით, რომლის დაწესებაც უკავშირდება დავით კურაპალატის სახელს და რომელსაც დიდი მნიშვნელობა აქვს როგორც<br /> საქართველოს ეკლესიის, ისე მთლიანად საქართველოს ისტორიისათვის.<br /> <br /> ''ვ. სილოგავა''<br /> <br /> <br /> <br /> == ლიტერატურა ==<br /> * ქართული ოთხთავის ორი ძველი რედაქცია სამი შატბერდული ხელნაწერის მიხედვით (897, 936 და 9713 წ.წ., გამოსცა [[აკაკი შანიძე|ა. შანიძე]]მ, თბ., 1945;<br /> * საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა (4 კოლექცია), ტ. 5, თბ., 1955; ტ. 1, თბ., 1973;<br /> * თაყაიშვილი ე. 1917 წლის არქეოლოგიური ექსპედიცია სამხრეთ საქართველოში, თბ., 1960.<br /> <br /> ==წყარო==<br /> [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]<br /> [[კატეგორია:საქართველოს არქიტექტურული ძეგლები]]<br /> [[კატეგორია:ქართული კულტურის ძეგლები საზღვარგარეთ]]<br /> [[კატეგორია:ქართული წარწერები]]<br /> [[კატეგორია:ქართული ხელნაწერები]]</div>

Tkenchoshvili