პოლემიკა - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 10:08, 29 სექტემბერი 2023-ზე

2023-09-29T10:08:19Z

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2023-09-29T09:57:44Z

‎წყარო

Masatiani: ახალი გვერდი: '''პოლემიკა''' — სასულიერო მწერლობის დარგი, რომელიც მიზნად ისა...

2023-09-28T19:50:44Z

ახალი გვერდი: '''პოლემიკა''' — სასულიერო მწერლობის დარგი, რომელიც მიზნად ისა...

ახალი გვერდი

'''პოლემიკა''' — სასულიერო მწერლობის დარგი, რომელიც მიზნად ისახავდა არაქრისტიანულ [[რელიგია|რელიგიათა]] (წარმართობა, [[ებრაელები|ებრაელობა]], [[ისლამი|მაჰმადიანობა]]) თუ ქრისტიანულ მწვალებლობათა (არიანობა, [[ნესტორიანობა]], [[მონოფიზიტობა]]…) გაბათილებას. ვარაუდობენ, რომ ადრეულ ხანაში ქართულად იწერებოდა და [[თარგმანი|ითარგმნებოდა]] პოლემიკური ხასიათის ნაწარმოებები. არაქრისტიანულ რელიგიებთან კამათი განსაკუთრებით შეეხო მაჰმადიანობას. ეს აისახა „[[აბო თბილელი|აბო თბილელის]] მარტვილობაში“ (VIII ს.). უფრო მოგვიანო ხანის ქართული ლიტერატურაც მდიდარია ანტიმაჰმადიანური პოლემიკით. [[არსენ იყალთოელი|არსენ იყალთოელის]] „დოგმატიკონში“ არის რამდენიმე ანტიმაჰმადიანური თხზულება. ამავე რიგისაა „ხსენება სიტყვისგებისაჲ და სასჯელისაჲ სჯულისათვის ქრისტიანეთაჲსა და სარკინოზთა“, რომელიც „დოგმატიკონის“ ზოგიერთ ნუსხაში და ცალკეც გვხვდება. ეს თხზულება ორიგინალურ ქართულ ნაწარმოებად არის მიჩნეული კომპოზიციისა და იდეური დამუშავების მიხედვით. ფიქრობენ, რომ დაწერილია XII ს-ში [[პეტრიწონის მონასტერი|პეტრიწონელთა]] სალიტერატურო სკოლის მიმდევრის მიერ. XVI ს. [[ბაგრატ ბატონიშვილი|ბაგრატ ბატონიშვილმა]] დაწერა „მოთხრობა სჯულთა უღმრთოთა [[ისმაიტელნი|ისმაიტელთაჲ]]“, რომელიც შემოქმედის [[მიტროპოლიტი|მიტროპოლიტმა]] [[დუმბაძე იაკობ|იაკობ დუმბაძემ]] გალექსა XVII ს-ში. XVII-XVIII სს. თხზულებადაა მიჩნეული „ამბავი [[მუჰამედი|მაჰმადისი]]…“, რომელიც წარმოადგენს 82 [[ფსალმუნნი|ფსალმუნის]] მუხლებრივ განხილვა-განმარტებას ანტიმაჰმადიანური თვალსაზრისით.

ქართულ პოლემიკურ ლიტერატურაში ფართოდ აისახა ბრძოლა მწვალებლობასთან. V საუკუნეშივე ქართულმა ქრისტიანობამ მიიღო [[საეკლესიო კრებები|ნიკეის კრების]] [[ორთოდოქსია]], რაც არიანობის დაგმობას ნიშნავდა. [[არიანელობა|ანტიარიანული]] განწყობილება აისახა უძველეს კრებულში შემონახულ ნაწარმოებში, რომელიც მიეკუთვნება ქართველთა განმანათლებელს [[წმინდა ნინო|ნინოს]] („საკითხავნი [[ნათლისღება|ნათლისღებისათვის]] უფლისა ჩვენისა იესუ ქრისტეჲსა“). ნაწარმოებს საფუძვლად უდევს პირველი [[საეკლესიო კრებები|მსოფლიო კრების]] [[დოგმატიკა]] და სხვადასხვა ტრიადოლოგიური [[ტრაქტატი|ტრაქტატები]], მიმართული უმთავრესად არიანობის წინააღმდეგ. ამ ძეგლს V-VI საუკუნეებით ათარიღებენ.

ამავე რიგისაა [[გრიგოლ ღვთისმეტყველი|გრიგოლ ღვთისმეტყველის]] „საკითხავი… სამხილებელი არიანოზთა და ევნომიანოსთაჲ ბოროტად უწესობისაჲ“, რომელიც ქართულად სამჯერ ითარგმნა ([[გრიგოლ ოშკელი|გრიგოლ ოშკელის]], [[ექვთიმე ათონელი|ექვთიმე ათონელისა]] და [[ეფრემ მცირე|ეფრემ მცირეს]] მიერ). ქართულ პოლემიკურ ლიტერატურაში ნესტორიანელთა წინააღმდეგ ბრძოლაც აისახა. VIII-IX სს-ში თარგმნეს ნესტორიანელთა წინააღმდეგ მიმართული თხზულება („ვითარ კაც იქმნა უფალი ჩვენი იესუ [[ქრისტე]] და რამეთუ ღმრთისმშობელი არს წმიდა ქალწული მარიამ და რომელი იგი იშვა მისგან — [[ღმერთი]] და იგივე კაცი), რომელსაც აპოლინარი ლაოდიკიელს მიაწერენ. რამდენიმე ანტინესტორიანული თხზულება არსენ იყალთოელის „დოგმატიკონშიც“ არის (ორი ტრაქტატი [[იოანე დამასკელი|იოანე დამასკელისა]], ოთხი „სიტყვისგება“ თეოდორე აბუკურასი). [[ანტონ I|ანტონ კათალიკოსის]] „მზამეტყველების“ პირველი თავი მიეძღვნა პოლემიკას ნესტორიანელთა წინააღმდეგ, ქართულ ლიტერატურაში აისახა კამათი [[ორიგენიზმი|ორიგენიზმის]], აგვისტიზმის, ხატთმებრძოლობის, [[კათოლიციზმი|კათოლიციზმის]] წინააღმდეგ. განსაკუთრებით საყურადღებოა პაექრობა მონოფიზიტობასთან. როგორც ცნობილია, VII ს-დან მანამდე მონოფიზიტური ქართული ეკლესია ქალკედონურ (დიოფიზიტურ) პოზიციას გაჰყვა საქართველოში მდიდარი ანტიმონოფიზიტური ლიტერატურა შეიქმნა. ამ ლიტერატურას განეკუთვნება ტრაქტატი, რომელიც წმიდა ნინოს მიეწერება („თქმული წმიდისა დედისა ჩვენისა ნინოჲსი…“). არსენ იყალთოელის „დოგმატიკონში“ რამდენიმე ანტიმონოფიზიტური თხზულებაა. ამ რიგის ლიტერატურაში საგანგებოდ გამოიყოფა პოლემიკა, მიმართული [[სომხური ეკლესია|სომხური]] მონოფიზიტობის წინააღმდეგ. ბერძნულიდან ნათარგმნ თხზულებათა გარდა, [[ქართველები|ქართველნი]] საკუთარი ძალებითაც ჩაებნენ პაექრობაში განსაკუთრებით საყურადღებოა კათალიკოს კირიონის პაექრობა (VI-VII სს.) IX ს-ში ამ გზას ადგა [[არსენ საფარელი]], რომელმაც დაწერა ისტორიულ-პოლემიკური თხზულება „განყოფისათვის ქართლისა და სომხითისა“. პაექრობას ადგილი ჰქონდა [[საეკლესიო კრებები|ღრტილის]] საეკლესიო კრებაზე (IX ს), [[დავით აღმაშენებელი|დავით აღმაშენებლისა]] და [[თამარ მეფე|თამარის]] დროსაც. ქართველ-სომეხთა საეკლესიო პოლემიკა გაცხოველდა XVIII ს-ში. ნიშანდობლივია, რომ ანტონ კათალიკოსის „მზამეტყველების“ ორი თავი საგანგებოდ ეხება მონოფიზიტობას.

==წყარო==
* [[ქართული მწერლობა: ლექსიკონი-ცნობარი]]

[[კატეგორია:ქართული სასულიერო მწერლობის დარგები]]
[[კატეგორია:ქრისტიანული დოგმატიკა]]

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''პოლემიკა''' — სასულიერო მწერლობის დარგი, რომელიც მიზნად ისახავდა არაქრისტიანულ [[რელიგია|რელიგიათა]] (წარმართობა, [[ებრაელები|ებრაელობა]], [[ისლამი|მაჰმადიანობა]]) თუ ქრისტიანულ მწვალებლობათა (არიანობა, [[ნესტორიანობა]], [[მონოფიზიტობა]]…) გაბათილებას. ვარაუდობენ, რომ ადრეულ ხანაში ქართულად იწერებოდა და [[თარგმანი|ითარგმნებოდა]] პოლემიკური ხასიათის ნაწარმოებები. არაქრისტიანულ რელიგიებთან კამათი განსაკუთრებით შეეხო მაჰმადიანობას. ეს აისახა „[[აბო თბილელი|აბო თბილელის]] მარტვილობაში“ (VIII ს.). უფრო მოგვიანო ხანის ქართული ლიტერატურაც მდიდარია ანტიმაჰმადიანური პოლემიკით. [[არსენ იყალთოელი|არსენ იყალთოელის]] „დოგმატიკონში“ არის რამდენიმე ანტიმაჰმადიანური თხზულება. ამავე რიგისაა „ხსენება სიტყვისგებისაჲ და სასჯელისაჲ სჯულისათვის ქრისტიანეთაჲსა და სარკინოზთა“, რომელიც „დოგმატიკონის“ ზოგიერთ ნუსხაში და ცალკეც გვხვდება. ეს თხზულება ორიგინალურ ქართულ ნაწარმოებად არის მიჩნეული კომპოზიციისა და იდეური დამუშავების მიხედვით. ფიქრობენ, რომ დაწერილია XII ს-ში [[პეტრიწონის მონასტერი|პეტრიწონელთა]] სალიტერატურო სკოლის მიმდევრის მიერ. XVI ს. [[ბაგრატ ბატონიშვილი|ბაგრატ ბატონიშვილმა]] დაწერა „მოთხრობა სჯულთა უღმრთოთა [[ისმაიტელნი|ისმაიტელთაჲ]]“, რომელიც შემოქმედის [[მიტროპოლიტი|მიტროპოლიტმა]] [[დუმბაძე იაკობ|იაკობ დუმბაძემ]] გალექსა XVII ს-ში. XVII-XVIII სს. თხზულებადაა მიჩნეული „ამბავი [[მუჰამედი|მაჰმადისი]]…“, რომელიც წარმოადგენს 82 [[ფსალმუნნი|ფსალმუნის]] მუხლებრივ განხილვა-განმარტებას ანტიმაჰმადიანური თვალსაზრისით.
+'''პოლემიკა''' — სასულიერო მწერლობის დარგი, რომელიც მიზნად ისახავდა არაქრისტიანულ [[რელიგია|რელიგიათა]] (წარმართობა, [[ებრაელები|ებრაელობა]], მაჰმადიანობა) თუ ქრისტიანულ მწვალებლობათა ([[არიანელობა|არიანობა]], [[ნესტორიანობა]], [[მონოფიზიტობა]]…) გაბათილებას. ვარაუდობენ, რომ ადრეულ ხანაში ქართულად იწერებოდა და [[თარგმანი|ითარგმნებოდა]] პოლემიკური ხასიათის ნაწარმოებები. არაქრისტიანულ რელიგიებთან კამათი განსაკუთრებით შეეხო მაჰმადიანობას. ეს აისახა „[[აბო თბილელი]]ს მარტვილობაში“ (VIII ს.). უფრო მოგვიანო ხანის ქართული ლიტერატურაც მდიდარია ანტიმაჰმადიანური პოლემიკით. [[არსენ იყალთოელი|არსენ იყალთოელის]] „დოგმატიკონში“ არის რამდენიმე ანტიმაჰმადიანური თხზულება. ამავე რიგისაა „ხსენება სიტყვისგებისაჲ და სასჯელისაჲ სჯულისათვის ქრისტიანეთაჲსა და სარკინოზთა“, რომელიც „დოგმატიკონის“ ზოგიერთ ნუსხაში და ცალკეც გვხვდება. ეს თხზულება ორიგინალურ ქართულ ნაწარმოებად არის მიჩნეული კომპოზიციისა და იდეური დამუშავების მიხედვით. ფიქრობენ, რომ დაწერილია XII ს-ში პეტრიწონელთა სალიტერატურო სკოლის მიმდევრის მიერ. XVI ს. [[ბაგრატ ბატონიშვილი|ბაგრატ ბატონიშვილმა]] დაწერა „მოთხრობა სჯულთა უღმრთოთა [[ისმაიტელნი|ისმაიტელთაჲ]]“, რომელიც შემოქმედის [[მიტროპოლიტი|მიტროპოლიტმა]] [[დუმბაძე იაკობ|იაკობ დუმბაძემ]] გალექსა XVII ს-ში. XVII-XVIII სს. თხზულებადაა მიჩნეული „ამბავი [[მუჰამედი|მაჰმადისი]]…“, რომელიც წარმოადგენს 82 [[ფსალმუნნი|ფსალმუნის]] მუხლებრივ განხილვა-განმარტებას ანტიმაჰმადიანური თვალსაზრისით.
-ქართულ პოლემიკურ ლიტერატურაში ფართოდ აისახა ბრძოლა მწვალებლობასთან. V საუკუნეშივე ქართულმა ქრისტიანობამ მიიღო [[საეკლესიო კრებები|ნიკეის კრების]] [[ორთოდოქსია]], რაც არიანობის დაგმობას ნიშნავდა. [[არიანელობა|ანტიარიანული]] განწყობილება აისახა უძველეს კრებულში შემონახულ ნაწარმოებში, რომელიც მიეკუთვნება ქართველთა განმანათლებელს [[წმინდა ნინო|ნინოს]] („საკითხავნი [[ნათლისღება|ნათლისღებისათვის]] უფლისა ჩვენისა იესუ ქრისტეჲსა“). ნაწარმოებს საფუძვლად უდევს პირველი [[საეკლესიო კრებები|მსოფლიო კრების]] [[დოგმატიკა]] და სხვადასხვა ტრიადოლოგიური [[ტრაქტატი|ტრაქტატები]], მიმართული უმთავრესად არიანობის წინააღმდეგ. ამ ძეგლს V-VI საუკუნეებით ათარიღებენ.
+ქართულ პოლემიკურ ლიტერატურაში ფართოდ აისახა ბრძოლა მწვალებლობასთან. V საუკუნეშივე ქართულმა ქრისტიანობამ მიიღო ნიკეის კრების [[ორთოდოქსია]], რაც არიანობის დაგმობას ნიშნავდა. ანტიარიანული განწყობილება აისახა უძველეს კრებულში შემონახულ ნაწარმოებში, რომელიც მიეკუთვნება [[ქართველები|ქართველთა]] განმანათლებელს [[წმინდა ნინო|ნინოს]] („საკითხავნი ნათლისღებისათვის უფლისა ჩვენისა [[იესო ქრისტე|იესუ ქრისტეჲსა]]“). ნაწარმოებს საფუძვლად უდევს პირველი [[საეკლესიო კრებები|მსოფლიო კრების]] [[დოგმატიკა]] და სხვადასხვა ტრიადოლოგიური [[ტრაქტატი|ტრაქტატები]], მიმართული უმთავრესად არიანობის წინააღმდეგ. ამ ძეგლს V-VI საუკუნეებით ათარიღებენ.
-ამავე რიგისაა [[გრიგოლ ღვთისმეტყველი|გრიგოლ ღვთისმეტყველის]] „საკითხავი… სამხილებელი არიანოზთა და ევნომიანოსთაჲ ბოროტად უწესობისაჲ“, რომელიც ქართულად სამჯერ ითარგმნა ([[გრიგოლ ოშკელი|გრიგოლ ოშკელის]], [[ექვთიმე ათონელი|ექვთიმე ათონელისა]] და [[ეფრემ მცირე|ეფრემ მცირეს]] მიერ). ქართულ პოლემიკურ ლიტერატურაში ნესტორიანელთა წინააღმდეგ ბრძოლაც აისახა. VIII-IX სს-ში თარგმნეს ნესტორიანელთა წინააღმდეგ მიმართული თხზულება („ვითარ კაც იქმნა უფალი ჩვენი იესუ [[ქრისტე]] და რამეთუ ღმრთისმშობელი არს წმიდა ქალწული მარიამ და რომელი იგი იშვა მისგან — [[ღმერთი]] და იგივე კაცი), რომელსაც აპოლინარი ლაოდიკიელს მიაწერენ. რამდენიმე ანტინესტორიანული თხზულება არსენ იყალთოელის „დოგმატიკონშიც“ არის (ორი ტრაქტატი [[იოანე დამასკელი|იოანე დამასკელისა]], ოთხი „სიტყვისგება“ თეოდორე აბუკურასი). [[ანტონ I|ანტონ კათალიკოსის]] „მზამეტყველების“ პირველი თავი მიეძღვნა პოლემიკას ნესტორიანელთა წინააღმდეგ, ქართულ ლიტერატურაში აისახა კამათი [[ორიგენიზმი|ორიგენიზმის]], აგვისტიზმის, ხატთმებრძოლობის, [[კათოლიციზმი|კათოლიციზმის]] წინააღმდეგ. განსაკუთრებით საყურადღებოა პაექრობა მონოფიზიტობასთან. როგორც ცნობილია, VII ს-დან მანამდე მონოფიზიტური ქართული ეკლესია ქალკედონურ (დიოფიზიტურ) პოზიციას გაჰყვა საქართველოში მდიდარი ანტიმონოფიზიტური ლიტერატურა შეიქმნა. ამ ლიტერატურას განეკუთვნება ტრაქტატი, რომელიც წმიდა ნინოს მიეწერება („თქმული წმიდისა დედისა ჩვენისა ნინოჲსი…“). არსენ იყალთოელის „დოგმატიკონში“ რამდენიმე ანტიმონოფიზიტური თხზულებაა. ამ რიგის ლიტერატურაში საგანგებოდ გამოიყოფა პოლემიკა, მიმართული [[სომხური ეკლესია|სომხური]] მონოფიზიტობის წინააღმდეგ. ბერძნულიდან ნათარგმნ თხზულებათა გარდა, [[ქართველები|ქართველნი]] საკუთარი ძალებითაც ჩაებნენ პაექრობაში განსაკუთრებით საყურადღებოა კათალიკოს კირიონის პაექრობა (VI-VII სს.) IX ს-ში ამ გზას ადგა [[არსენ საფარელი]], რომელმაც დაწერა ისტორიულ-პოლემიკური თხზულება „განყოფისათვის ქართლისა და სომხითისა“. პაექრობას ადგილი ჰქონდა [[საეკლესიო კრებები|ღრტილის]] საეკლესიო კრებაზე (IX ს), [[დავით აღმაშენებელი|დავით აღმაშენებლისა]] და [[თამარ მეფე|თამარის]] დროსაც. ქართველ-სომეხთა საეკლესიო პოლემიკა გაცხოველდა XVIII ს-ში. ნიშანდობლივია, რომ ანტონ კათალიკოსის „მზამეტყველების“ ორი თავი საგანგებოდ ეხება მონოფიზიტობას.
+ამავე რიგისაა [[გრიგოლ ღვთისმეტყველი|გრიგოლ ღვთისმეტყველის]] „საკითხავი… სამხილებელი არიანოზთა და ევნომიანოსთაჲ ბოროტად უწესობისაჲ“, რომელიც ქართულად სამჯერ ითარგმნა ([[გრიგოლ ოშკელი|გრიგოლ ოშკელის]], [[ექვთიმე ათონელი|ექვთიმე ათონელისა]] და [[ეფრემ მცირე|ეფრემ მცირეს]] მიერ). ქართულ პოლემიკურ ლიტერატურაში ნესტორიანელთა წინააღმდეგ ბრძოლაც აისახა. VIII-IX სს-ში თარგმნეს ნესტორიანელთა წინააღმდეგ მიმართული თხზულება („ვითარ კაც იქმნა უფალი ჩვენი იესუ [[ქრისტე]] და რამეთუ ღმრთისმშობელი არს წმიდა ქალწული მარიამ და რომელი იგი იშვა მისგან — [[ღმერთი]] და იგივე კაცი), რომელსაც აპოლინარი ლაოდიკიელს მიაწერენ. რამდენიმე ანტინესტორიანული თხზულება არსენ იყალთოელის „დოგმატიკონშიც“ არის (ორი ტრაქტატი [[იოანე დამასკელი|იოანე დამასკელისა]], ოთხი „სიტყვისგება“ თეოდორე აბუკურასი). [[ანტონ I|ანტონ კათალიკოსის]] „მზამეტყველების“ პირველი თავი მიეძღვნა პოლემიკას ნესტორიანელთა წინააღმდეგ, ქართულ ლიტერატურაში აისახა კამათი [[ორიგენიზმი|ორიგენიზმის]], აგვისტიზმის, ხატთმებრძოლობის, [[კათოლიციზმი|კათოლიციზმის]] წინააღმდეგ. განსაკუთრებით საყურადღებოა პაექრობა მონოფიზიტობასთან. როგორც ცნობილია, VII ს-დან მანამდე მონოფიზიტური ქართული ეკლესია ქალკედონურ (დიოფიზიტურ) პოზიციას გაჰყვა [[საქართველო]]ში მდიდარი ანტიმონოფიზიტური ლიტერატურა შეიქმნა. ამ ლიტერატურას განეკუთვნება ტრაქტატი, რომელიც წმიდა ნინოს მიეწერება („თქმული წმიდისა დედისა ჩვენისა ნინოჲსი…“). არსენ იყალთოელის „დოგმატიკონში“ რამდენიმე ანტიმონოფიზიტური თხზულებაა. ამ რიგის ლიტერატურაში საგანგებოდ გამოიყოფა პოლემიკა, მიმართული სომხური მონოფიზიტობის წინააღმდეგ. ბერძნულიდან ნათარგმნ თხზულებათა გარდა, ქართველნი საკუთარი ძალებითაც ჩაებნენ პაექრობაში განსაკუთრებით საყურადღებოა [[კათალიკოსი|კათალიკოს]] კირიონის პაექრობა (VI-VII სს.) IX ს-ში ამ გზას ადგა [[არსენ საფარელი]], რომელმაც დაწერა ისტორიულ-პოლემიკური თხზულება „განყოფისათვის ქართლისა და სომხითისა“. პაექრობას ადგილი ჰქონდა ღრტილის საეკლესიო კრებაზე (IX ს), [[დავით აღმაშენებელი|დავით აღმაშენებლისა]] და [[თამარ მეფე|თამარის]] დროსაც. ქართველ-სომეხთა საეკლესიო პოლემიკა გაცხოველდა XVIII ს-ში. ნიშანდობლივია, რომ ანტონ კათალიკოსის „მზამეტყველების“ ორი თავი საგანგებოდ ეხება მონოფიზიტობას.

←წინა ვერსია		09:57, 29 სექტემბერი 2023-ის ვერსია
ხაზი 10:		ხაზი 10:


−	[[კატეგორია:~~ქართული~~ სასულიერო ~~მწერლობის დარგები~~]]	+	[[კატეგორია:სასულიერო მწერლობა]]
−	[[კატეგორია:~~ქრისტიანული დოგმატიკა~~]]	+	[[კატეგორია:სასულიერო მწერლობის დარგები]]