https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%9F%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98_%28%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%29 2026-04-29T07:34:39Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9F%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98)&diff=222904&oldid=prev 2024-04-11T20:59:14Z

<p>მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%9F%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98" class="mw-redirect" title="სოფელი ჟინვალი">სოფელი ჟინვალი“</a> გადაიტანა გვერდზე „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%9F%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98)" title="ჟინვალი (სოფელი)">ჟინვალი (სოფელი)“</a> გადამისა...</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr valign='top'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">20:59, 11 აპრილი 2024-ის ვერსია</td> </tr></table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9F%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98)&diff=222902&oldid=prev 2024-04-11T20:59:04Z

<p>მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%9F%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98)" title="ჟინვალი (სოფელი)">ჟინვალი (სოფელი)“</a> გადაიტანა გვერდზე „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%9F%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98" class="mw-redirect" title="სოფელი ჟინვალი">სოფელი ჟინვალი“</a></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr valign='top'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">20:59, 11 აპრილი 2024-ის ვერსია</td> </tr></table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%9F%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98_(%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98)&diff=222901&oldid=prev 2024-04-11T20:57:43Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;ჟინვალი&#039;&#039;&#039; – ისტორიული სოფელი არაგვის ხეობაში, დუშეთის მუნი...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ჟინვალი''' – ისტორიული სოფელი არაგვის ხეობაში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. ჟინვალის ჰიდროკომპლექსის მშენებლობასთან დაკავშირებით სოფელი ჟინვალი ძველი სამოსახლოდან აიყარა და ორ ახალ პუნქტად დასახლდა. <br /> <br /> [[ტოპონიმი]] ჟინვალი არაგვის ხეობის ერთ-ერთი უძველესი გეოგრაფიული სახელია. როგორც აქ ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა კვლევა-ძიებამ ცხადყო, ჟინვალის ტერიტორიაზე მოსახლეობა უკვე მკვიდრობს ძვ.წ. V-IV საუკუნეებიდან. თვითონ სახელწოდება ჟინვალი (ჟინოვანი) ქართულ საისტორიო წყაროებში შუა საუკუნეებიდან (XI-XII ს.ს.) ჩნდება. ამ ცნობების მიხედვით ჟინოვანი არაგვის ხეობის დასახლებულ პუნქტებს შორის ერთ-ერთი დაწინაურებული და ძლიერი ციხე-ქალაქი ყოფილა: „ხოლო ჟინვანი არს შავისა და თეთრის არაგვის შესაკრებელს შორის ციხე შენი და მაგარი და იყო ქალაქი და აწ უქმ არის.“ ჟინვალს თავისი პოლიტიკური და ეკონომიკური ძლიერება-აყვავებისათვის” XI-XIII საუკუნეებში მიუღწევია. იგი განადგურდა თემურ-ლენგის შემოსევის დროს. ამის შემდეგ ქალაქი ფეხზე ვეღარ დამდგარა და პატარა სოფლად (ნაქალაქარად) ქცეულა. XV საუკუნიდან არაგვის ხეობაში აღმავლობას იწყებს [[ანანური]].<br /> <br /> როგორია სახელწოდება ჟინვალის წარმოშობის ისტორია, რა უდევს საფუძვლად ამ უძველეს ქართულ ტოპონიმს? შუა საუკუნეების დროინდელ ქართულ საისტორიო წყაროებში ჟინვალი სხვადასხვაგვარად არის წარმოდგენილი. იგი მოხსენიებულია როგორც ჟინოვანი || ჟინოანი და ჟინვანი || ჟილვანი. კერძოდ, [[ამირსპასალარი|ამირსპასალარ]] ჭიაბერის მიერ შიომღვიმისადმი მიცემულ შეწირულების [[სიგელი (საბუთი)|სიგელში]] (1189-1192) ნათქვამია: „ჩემსა ჟინოვ(ა)ნისა ქონებასა შინა ვჰკადრე და მოვახსენე ღმრთის სწორსა მეფეთა მეფესა [[თამარ მეფე|თამარს]] მიხითარაის ძენი დავითის შვილნი: ოქროი და მახარაი, ბრაჭი და იოვანე მათითა სახლითა და მამულითა ნასყიდითა და უსყიდელითა“. <br /> <br /> „დავით მეფემ (დიმიტრი თავდადებულის შვილი, იგივე დავით VIII გ.მბ.) უბოძა გრიგოლ ქარმაულ ჭაჭნაისშვილს შუანის ხევს ჟინოვანის შესავალი ლაუშა“ და სხვ. <br /> <br /> თუ სახელწოდება ჟინოვანს შედგენილობის თვალსაზრისით განვიხილავთ, დავინახავთ, რომ, ტოპონიმის საყრდენი ძირია ჟინ-, რომელსაც -ოვან- [[სუფიქსი]] დართვია: ჟინ-ოვან-ი. ყველა დანარჩენი დაწერილობა ამ ტოპონიმისა (ჟინოანი, ჟინვანი, ჟილვანი) ჟინოვანის სახეცვლილი ფორმებია.<br /> <br /> ისიც ცნობილია, რომ -ოვან- სუფიქსი უპირატესად მცენარეული საფარის აღმნიშვნელ ტოპონიმებში გვხვდება: ვაშლ-ოვან-ი, მუხრ-ოვან-ი რცხილ-ოვან-იი… თხილ-ოვან-ი ი (მ)სხლ-ოვან-ი, თელ-ოვან-ი, ნარ-ოვან-ი… -ოვან- სუფიქსი -იან- და -ნარ- სუფიქსთა ფარდი ელემენტია, ამიტომაც არის, რომ ამ სუფიქსით წარმოქმნილი <br /> ტოპონიმები ქართულში საკმაოდ ბევრია: წაბლ-იან-ი, შვინდ-იან-ი.<br /> <br /> მაშასადამე, უნდა ვიფიქროთ, რომ ჩვენთვის საინტერესო ტოპონიმის (ჟინოვანი) საყრდენი [[ფუძე (ლინგვისტიკა)|ფუძე]]ც მცენარის აღმნიშვნელი სიტყვაა. მაგრამ დღეს [[ქართლური დიალექტი|ქართლურ]] ან [[კახური დიალექტი|კახურ დიალექტებში]] უჟინ- (ჟინა) აღარ ჩანს. ჟინა (ჟინაჸი) დაუცავს [[თუშური დიალექტი|თუშურ დიალექტს]]; ჟინა ახალგაზრდა ნორჩი [[ფიჭვი]]ს ხის აღმნიშვნელი [[ტერმინი]]ა.” თუშეთში ჟინა სიტყვისაგან მიკროტოპონიმებიც წარმოქმნილა. სოფელ დადიკურთაში, მაგალითად, არის ადგილი, რომელსაც ჟინაიან გორი ჰქვია; სოფელ გუდანთაში კი გვხვდება რიტუალურ-საკულტო ადგილი ჯვარჟინა, რაც ნიშნავს „სალოცავი ფიჭვი“, „ადგილი, სადაც ფიჭვის წმინდა ხე დგას“. ამის მიხედვით შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ჟინ-ოვან-ი ადგილობრივ ქართლურ დიალექტზე ძველად გაიაზრებდა როგორც „ფიჭვნარი“, „წიწვოვანი ტყე“, „ადგილი, სადაც ხარობს ფიჭვნარი ტყის კორომი“, მოგვიანებით სიტყვა ჟინა [[ქართული ენა|ქართული ენიდან]] მთლიანად განუდევნია ბერძნულ პიტიუსს („ფიჭვი“), ჟინა [[სიტყვა|სიტყვის]] [[ენა (მეტყველება)|ენა]]ში გამოყენების ფაქტი კი ძველთაძველ ტოპონიმ ჟინ-ოვან-ს შემოუნახავს.<br /> <br /> ჟინოვან- სახელში მოგვიანებით -ოვან- სუფიქსი გამარტივებულია (ო- ხმოვანი დაკარგულა ვ თანხმოვნის მეზობლობაში) და შედეგად ჟინ-ვან-ი მიგვიღია. ეს ენობრივი ცვლილება (ჟინ-ოვან-ი – ჟინ-ვან-ი) ძველ ქართულ წერილობით ძეგლებში დოკუმენტობრივ არის ასახული. ისიც ითქვა, რომ დღევანდელი ოფიციალური სახელწოდება ჟინ-ვალ-ი უჟინ-ვან- ფორმისაგან მომდინარეობს [[დისიმილაცია|დისიმილაციური]] განმსგავსების გზით. ერთი და იმავე ტოპონიმის ფორმათა ამგვარი სიმრავლე უთუოდ იმით არის გამოწვეული, რომ ადგილობრივ მოსახლეობას ოდითგანვე უცდია სახელწოდებაში ჩადებული შინაარსის ამოცნობა, მისი „წაკითხვა“. ხალხში დღესაც გაიგონებთ ასეთ გადმოცემას: ქართველებს მტერზე აქ ჟინიც უყრიათ და ვალიც გადაუხდიათო. ეს გადმოცემა ჩაწერილი და გამოქვეყნებული აქვს ცნობილ დიალექტოლოგს პროფ. გრ.იმნაიშვილს. ამავე მკვლევარს ჩაუწერია სხვაგვარი ხალხური ვერსიაც, თითქოს ჟინვალი სახელწოდება შირვანს უკავშირდებოდეს.<br /> <br /> სპეციალისტთა ერთი ნაწილი თვლის, რომ ჟინვალი ზანურენოვანი (მეგრული) წარმოშობის სახელია და ნიშნავს ზემო ციხე (მეგრ. ჟინ „ზემო“ და ვან-ი „ციხე“, „სადგომი“). ამგვარი თვალსაზრისის გაზიარება, ვფიქრობთ, არ შეიძლება, რადგან სიტყვა ვან-ი აქ არაფერ შუაა; როგორც უკვე ვთქვით, ტოპონიმის უძველესი, ამოსავალი ფორმა იყო ჟინოვანი და არა ჟინვანი.<br /> <br /> [[ვაჟა-ფშაველა]]ს ნაწერებში მხოლოდ ჟინვანი დასტურდება: <br /> <br /> ::„ჟინვანს მოვიდა ქაღალდი <br /> ::მოწერილობა მეფისა: <br /> ::აბა, არაგვო, აჩქარდი <br /> ::შენი ერეკლე გელისა“. <br /> <br /> ან: <br /> <br /> ::„არაგვმა ლახტი აიღო <br /> ::ამირანისა, რა ხანი... <br /> ::კართანას ფარი წაართვა <br /> ::ჟინვანს მოჰგლიჯა ჩაჩქანი“…<br /> <br /> ქართული ტოპონიმიის ცნობილი მკვლევარი კ. ჰანი სახელწოდება ჟინვან-ში სიტყვა ჟინის („каприз“) არსებობას ვარაუდობდა, თუმცა თვითონვე გაოცებული წერდა, გაუგებარია, სოფელს ასეთი სახელი რატომ უნდა შერქმეოდაო.<br /> <br /> ==წყარო==<br /> [[ქართულ ტოპონიმთა განმარტებით-ეტიმოლოგიური ლექსიკონი]]<br /> [[კატეგორია:საქართველოს ისტორიული სოფლები]]<br /> [[კატეგორია:ისტორიული სოფლები დუშეთის მუნიციპალიტეტში]]</div>

Tkenchoshvili