https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%AD%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98 2026-05-03T13:56:47Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%AD%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=246504&oldid=prev 2025-05-07T20:20:53Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:20, 7 მაისი 2025-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 48:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 48:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია: დიალექტოლოგია]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია: დიალექტოლოგია]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქართული ენის დიალექტები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქართული ენის დიალექტები]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:ქართული ენა]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%AD%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=223874&oldid=prev 2024-04-22T19:35:31Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:35, 22 აპრილი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''რაჭული'''&#160; – [[ქართული დიალექტები|ქართული ენის დიალექტი]], რომელზედაც მეტყველებს [[საქართველო]]ს ერთ-ერთი ეთნოგრაფიული კუთხის – [[რაჭა|რაჭის]] მოსახლეობა. რაჭა მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ოსეთი, ჩრდილო-დასავლეთით – ქვემო [[სვანეთი]], დასავლეთით – [[ლეჩხუმი]], სამხრეთით – [[იმერეთი]], აღმოსავლეთით – [[ქართლი]].</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''რაჭული'''&#160; – [[ქართული დიალექტები|ქართული ენის დიალექტი]], რომელზედაც მეტყველებს [[საქართველო]]ს ერთ-ერთი ეთნოგრაფიული კუთხის – [[რაჭა|რაჭის]] მოსახლეობა. რაჭა მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ოსეთი, ჩრდილო-დასავლეთით – ქვემო [[სვანეთი]], დასავლეთით – [[ლეჩხუმი]], სამხრეთით – [[იმერეთი]], აღმოსავლეთით – [[ქართლი]].</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>დიალექტური თვალსაზრისით რაჭული ოთხ კილოკავად იყოფა: რივნისთაური (ღები, ჭიორა), გლოლური, ზემორაჭული და ქვემო რაჭული. ღები და ჭიორა მჭიდროდ უკავშირდება სვანეთს და ამიტომ მათში სვანური სუბსტრატიც ხელშესახებია. გლოლურს ემჩნევა აღმოსავლურ ქართულ [[დიალექტი|დიალექტებთან]] ურთიერთობის კვალი, [[ლექსიკა]]ში ვლინდება ოსურთან კონტაქტიც. ქვემორაჭულს ორ თქმად ყოფენ – ქვემო რაჭის მთიანი ნაწილის [[მეტყველება]], რომელიც ახლოს დგას ზემორაჭულთან და უკავშირდება ზემოიმერულსაც, და რიონის დაბლობში მობინადრე რაჭველების მეტყველება, რომელიც ახლოს დგას [[ლეჩხუმური დიალექტი|ლეჩხუმურთან]]. საკუთრივ რაჭულის თავისებურებანი ყველაზე უკეთ ჩანს ზემორაჭულში.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>დიალექტური თვალსაზრისით რაჭული ოთხ კილოკავად იყოფა: რივნისთაური (<ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>ღები<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>, ჭიორა), გლოლური, ზემორაჭული და ქვემო რაჭული. ღები და ჭიორა მჭიდროდ უკავშირდება სვანეთს და ამიტომ მათში სვანური სუბსტრატიც ხელშესახებია. გლოლურს ემჩნევა აღმოსავლურ ქართულ [[დიალექტი|დიალექტებთან]] ურთიერთობის კვალი, [[ლექსიკა]]ში ვლინდება ოსურთან კონტაქტიც. ქვემორაჭულს ორ თქმად ყოფენ – ქვემო რაჭის მთიანი ნაწილის [[მეტყველება]], რომელიც ახლოს დგას ზემორაჭულთან და უკავშირდება ზემოიმერულსაც, და რიონის დაბლობში მობინადრე რაჭველების მეტყველება, რომელიც ახლოს დგას [[ლეჩხუმური დიალექტი|ლეჩხუმურთან]]. საკუთრივ რაჭულის თავისებურებანი ყველაზე უკეთ ჩანს ზემორაჭულში.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>რაჭულისთვის დამახასიათებელია მეტყველების დინჯი კილო. რივნისთაურისა და გლოლურის ინტონაცია უახლოვდება აღმოსავლეთ საქართველოს დიალექტებისათვის დამახასიათებელ ინტონაციას. [[ბგერა]]თა სისტემის</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>რაჭულისთვის დამახასიათებელია მეტყველების დინჯი კილო. რივნისთაურისა და გლოლურის ინტონაცია უახლოვდება აღმოსავლეთ საქართველოს დიალექტებისათვის დამახასიათებელ ინტონაციას. [[ბგერა]]თა სისტემის</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%AD%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=219080&oldid=prev 2024-02-14T08:45:54Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;რაჭული&#039;&#039;&#039; – <a href="/wikidict/index.php/%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98" title="ქართული დიალექტები">ქართული ენის დიალექტი</a>, რომ...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''რაჭული''' – [[ქართული დიალექტები|ქართული ენის დიალექტი]], რომელზედაც მეტყველებს [[საქართველო]]ს ერთ-ერთი ეთნოგრაფიული კუთხის – [[რაჭა|რაჭის]] მოსახლეობა. რაჭა მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ოსეთი, ჩრდილო-დასავლეთით – ქვემო [[სვანეთი]], დასავლეთით – [[ლეჩხუმი]], სამხრეთით – [[იმერეთი]], აღმოსავლეთით – [[ქართლი]].<br /> <br /> დიალექტური თვალსაზრისით რაჭული ოთხ კილოკავად იყოფა: რივნისთაური (ღები, ჭიორა), გლოლური, ზემორაჭული და ქვემო რაჭული. ღები და ჭიორა მჭიდროდ უკავშირდება სვანეთს და ამიტომ მათში სვანური სუბსტრატიც ხელშესახებია. გლოლურს ემჩნევა აღმოსავლურ ქართულ [[დიალექტი|დიალექტებთან]] ურთიერთობის კვალი, [[ლექსიკა]]ში ვლინდება ოსურთან კონტაქტიც. ქვემორაჭულს ორ თქმად ყოფენ – ქვემო რაჭის მთიანი ნაწილის [[მეტყველება]], რომელიც ახლოს დგას ზემორაჭულთან და უკავშირდება ზემოიმერულსაც, და რიონის დაბლობში მობინადრე რაჭველების მეტყველება, რომელიც ახლოს დგას [[ლეჩხუმური დიალექტი|ლეჩხუმურთან]]. საკუთრივ რაჭულის თავისებურებანი ყველაზე უკეთ ჩანს ზემორაჭულში.<br /> <br /> რაჭულისთვის დამახასიათებელია მეტყველების დინჯი კილო. რივნისთაურისა და გლოლურის ინტონაცია უახლოვდება აღმოსავლეთ საქართველოს დიალექტებისათვის დამახასიათებელ ინტონაციას. [[ბგერა]]თა სისტემის<br /> თვალსაზრისით თავისებურება შეინიშნება გლოლურში: წარმოდგენილია ჲ და უკანაენისმიერი [[ლ]], რივნისთაურში დასტურდება ჷ, გლოლურში (ზეპ. პოეზია) – იშვიათად ჴ.<br /> <br /> რაჭულში ხმოვანთა (ასევე თანხმოვან-ხმოვანთა) კომპლექსები ფონეტიკურად უფრო მდგრადია, ვიდრე [[ქართული ენა|ქართული ენის]] სხვა დიალექტებში.<br /> <br /> სახელობით [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვა]]ში გლოლურში გვაქვს -ი, -ჲ, მოთხრობითში ხმოვანფუძიანებთან – -მა, ნათესაობითსა და მოქმედებითში – -ჲს, -ჲთ. უთანდებულო [[მიცემითი ბრუნვა|მიცემითით]] გამოიხატება<br /> ადგილისა და დროის [[გარემოება (გრამატიკა)|გარემოება]]: „ღებს მიდიოდა“, „ისე ვწვებოდით ზამთარს“. ნანათესაობითარი მიცემითით გამოიხატება: ადგილი (გლეხისას), დრო (გათენებისას), კუთვნილება (ჩვენსას ჯვარი დაგვიწერეთ), მასალა (სპილენძისას აკეთებდნენ კარდლეფს). რაჭულის ყველა კილოკავში გვხვდება მავრცობი -[[ა]].<br /> <br /> სახელთა მრავლობითი რიცხვის ძირითადი მაწარმოებელია -ებ. გლოლურში -ებ ზოგჯერ რთულდება -ნ<br /> ფორმანტით (ვაჟაებნი), აქვე საკმაოდ ხშირია -ნ/-თ სუფიქსიანი წარმოება.<br /> <br /> გლოლურში შეინიშნება თვლის ოცობითი სისტემის თავისებური გამოხატულება: ექვსოცი (ასოცი).<br /> <br /> გვარტომობის სახელები გლოლურში იწარმოება -ეთ სუფიქსით,<br /> რივნისთაურში – -იან და -ენ სუფიქსებით.<br /> <br /> [[ზმნა|ზმნის]] თავისებურებათაგან ყურადღებას იქცევს შემდეგი: გვხვდება [[ზმნისწინი|ზმნისწინთა]] ფონეტიკური ნაირსახეობები. ხშირია თემის ნიშანთა ცვალებადობა და მონაცვლეობა (უპირატესად მთარაჭულში), ზმნის ხმოვანი პრეფიქსების თავისებური გამოყენება. ზოგი ფუძე თავისებურად იწარმოება (ჯდ-ი-ა || ჯ-ი-ს,<br /> ჯდ-ი-ან – ზის). სუბიექტური II და ობიექტური III პირის ნიშნები კილოკავებში მეტ-ნაკლებად დაცულია. გლოლური ერთადერთი კილოკავია ქართული ენისა, სადაც მრავლობითი რიცხვის ნიშნად არის -ნ (კავშირებითის [[პარადიგმა (ენათმეცნიერება)|პარადიგმებში]]: გწყალობდენ, იყონ, ყოფილიყონ).<br /> <br /> მიცემითში დასმული სახელის (RS) მრავლობითობა გლოლურში არ აღინიშნება, აქ ძველი ქართულისებრი ვითარებაა. არსებითი სხვაობაა რაჭულის კილოკავებს შორის მრავლობითი რიცხვის III სუბიექტური პირის აღნიშვნის თვალსაზრისითაც. ქვემორაჭულში ძირითადია -ენ (ზოგჯერ -ან) – წასულ-ენ (წასული-ან); ნამყო ძირითადში -ენ არის მხოლოდ გარდაუვალ ზმნებთან (გეიზარდ-ენ). ზემორაჭულში -ენ ძირითადი მაწარმოებელია (წერ-ენ), თავს იჩენს-ნ-ენ სუფიქსის ადგილას (წერდ-ენ); [[გარდამავლობა (ზმნის)|გარდამავალ]] ზმნათა ნამყო ძირითადში არის -ეს (დაწერ-ეს). ანალოგიური მდგომარეობაა რივნისთაურშიც. გლოლური პრინციპულად განსხვავდება: -ეს სუფიქსი გვაქეს ნამყო უსრულსა (წერდ-ეს წერდნენ) და ნამყო ძირითადში: გარდამავალ ზმნებთან – დაწერეს, გარდაუვალ ზმნებთან – გაკეთდეს გაკეთდნენ.<br /> <br /> პრეფიქსიანი ენებითის ფუძე -ენ → -ნ სუფიქსით რთულდება (გავემზადენით). -ეს არის ორვალენტიან გარდაუვალ ზმნათა II შედეგობითშიც ([[II თურმეობითი|II თურმეობითში]]):<br /> დახვედროდ-ეს (= დახვედროდენ).<br /> <br /> გლოლურში პირდაპირი ობიექტის მრავლობითობა, ძველი ქართულის მსგავსად, -ენ → -ნ სუფიქსით გამოიხატება (მე ისინი ვნახ-ენ). [[ინვერსიული ზმნები|ინვერსიულ ზმნებში]] რეალური ობიექტის მრავლობითობას აღნიშნავს: 1. -ან – აწმყოსა და I შედეგობითში. უსულო საგნის მრავლობითი რიცხვი არ აღინიშნება; 2. -ეს || -ენ – ნამყო უსრულისა და პირობით-ხოლმეობითში, I შედეგობითში; 3. -ნ – სამსავე კავშირებითში. მიცემითში დასმული სახელის მრავლობითობა აღინიშნება ყველა კილოკავში, გარდა გლოლურისა. გამოყენებულია -ყე და -ით ფორმანტები (-ყე გლოლურში საერთოდ არ არის). -ყე ფორმანტით აღინიშნება გრამატიკული ობიექტების (პირდაპირი და ირიბი) და რეალური სუბიექტის მრავლობითობა, -თ ფორმანტით – I-II სუბიექტურ პირთა მრავლობითობა. ბოლო ხანებში შეინიშნება -თ ფორმანტის ფუნქციის გაფართოება -ყე ფორმანტის დაკარგვის ფონზე.<br /> <br /> რაჭულის ოთხსავე კილოკავში მკვიდრადაა წარმოდგენილი [[III კავშირებითი]]ს ფორმები. ხშირია (განსაკუთრებით გლოლურში) ვითარებითბრუნვიანი მასდარული კონსტრუქციები: წავიდა ნადირობად<br /> (I სანადიროს). დაუდეს სმად-<br /> <br /> რაჭულში გავრცელებულია ქვე || ქე და ჭი (&lt;ჭირიმე) [[ნაწილაკი|ნაწილაკები]]. ასევე ფართოდაა გავრცელებული სახელთა კნინობით-საალერსო ფორმათა წარმოება. ძირითადი მაწარმოებლებია -ა, -იკ, -უკ–ა, -ინ–ა, -უჩ–ა, -იკ-უნა, -იკ-ელი-ა.-<br /> <br /> ლექსიკაში გამოიყოფა არქაული ფენა (განსაკუთრებით რიენისთაურსა და გლოლურში: რხმალი, ოვს…), [[ოსური ენა|ოსური]]დან ნასესხები ფუძეები (ნახშობა – ლაპარაკი). ყურადღებას იქცევს სემანტიკური გადახრები – ტან-ფეხი „ტანსაცმელი და ფეხსაცმელი“, პატარა გლეხი „ხელმოკლე გლეხი“. საინტერესოა უძველესი დღესასწაულების ამსახველი ლექსიკა – [[ბოსლობა]], სამალულო, ჩიტიფაფაობა და სხვ.<br /> <br /> ''რ. ლანდია''<br /> <br /> <br /> ==ლიტერატურა==<br /> * თოფურია ე. მთარაჭულის დახასიათებისათვის, – „ქართველურ ენათა სტრუქტურის საკითხები“. II, თბ. 1961; <br /> * ძიძიგური შ. რაჭული დიალექტი. – იხ. მისი: ქართული დიალექტოლოგიური ძიებანი, თბ. 1970;<br /> * ჯორბენაძე ბ. ქართული დიალექტოლოგია, 1, თბ. 1989.<br /> <br /> ==წყარო==<br /> [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]<br /> [[კატეგორია: დიალექტოლოგია]]<br /> [[კატეგორია:ქართული ენის დიალექტები]]</div>

Tkenchoshvili