https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A5%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90_%28%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90%29რედუქცია (ენათმეცნიერება) - რედაქტირების ისტორია2026-06-30T05:32:36Zამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიშიMediaWiki 1.19.24https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A5%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90_(%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90)&diff=219742&oldid=prevTkenchoshvili 12:44, 22 თებერვალი 2024-ზე2024-02-22T12:44:08Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:44, 22 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 15:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 15:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხდება ამონადენი ჰაერნაკადის შესუსტებით ან ნაპრალის გაფართოებით: დიალექტური ს > ჰ > – ამისთანა > ამიჰთანა > ამითანა; მჟღერი თანხმოვნები სუსტდებიან და გადადიან ყრუში, შესაძლოა თანხმოვნის დაკარგვაც: კარგად > კარგათ > კარგა. სრული რედუქცია ხშირია სონორებშიც: სახლი > სახ-ში, კლდე > კდე  (> კტე)…თანხმოვანთა რედუქციას განეკუთვნება [[დეზაფრიკატიზაცია]]ც ([[აფრიკატი]]ს გადაქცევა მარტივ თანხმოვნად): სწავლა > სტავლა, ოცდაერთი > ოძდაერთი > ოზდაერთი… რედუქციას განეკუთვნება აგრეთვე თანხმოვანთმიმდევრობების გამარტივება ან მთლიანად ამოვარდნა, განსაკუთრებით ბავშვთა მეტყველებაში.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხდება ამონადენი ჰაერნაკადის შესუსტებით ან ნაპრალის გაფართოებით: დიალექტური ს > ჰ > – ამისთანა > ამიჰთანა > ამითანა; მჟღერი თანხმოვნები სუსტდებიან და გადადიან ყრუში, შესაძლოა თანხმოვნის დაკარგვაც: კარგად > კარგათ > კარგა. სრული რედუქცია ხშირია სონორებშიც: სახლი > სახ-ში, კლდე > კდე  (> კტე)…თანხმოვანთა რედუქციას განეკუთვნება [[დეზაფრიკატიზაცია]]ც ([[აფრიკატი]]ს გადაქცევა მარტივ თანხმოვნად): სწავლა > სტავლა, ოცდაერთი > ოძდაერთი > ოზდაერთი… რედუქციას განეკუთვნება აგრეთვე თანხმოვანთმიმდევრობების გამარტივება ან მთლიანად ამოვარდნა, განსაკუთრებით ბავშვთა მეტყველებაში.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>2. (სინტაქსში) გაშლილი ტექსტის დაყვანა ნაკლებად გაშლილ ტექსტზე; წინადადების დაყვანა ძირითად (ბირთვულ) სტრუქტურამდე, რედუცირებული წინადადება – წინადადება, რომელშიც გამოტოვებულია სუბიექტი, კოპულა ან რომელიმე დამხმარე წევრი.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>2. (სინტაქსში) გაშლილი ტექსტის დაყვანა ნაკლებად გაშლილ ტექსტზე; წინადადების დაყვანა ძირითად (ბირთვულ) სტრუქტურამდე, რედუცირებული წინადადება – წინადადება, რომელშიც გამოტოვებულია <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>სუბიექტი <ins class="diffchange diffchange-inline">(ლინგვისტიკა)|სუბიექტი]]</ins>, კოპულა ან რომელიმე დამხმარე წევრი.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''ნ. იმნაძე''</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''ნ. იმნაძე''</div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%A5%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90_(%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90)&diff=219098&oldid=prevTkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''რედუქცია''' – (ლათ. reductio – შემცირება, შეკუმშვა), 1. [[ბგერა|ბგერის]...2024-02-14T10:06:51Z<p>ახალი გვერდი: '''რედუქცია''' – (ლათ. reductio – შემცირება, შეკუმშვა), 1. [[ბგერა|ბგერის]...</p>
<p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''რედუქცია''' – (ლათ. reductio – შემცირება, შეკუმშვა), <br />
<br />
1. [[ბგერა|ბგერის]] არტიკულაციურ-აკუსტიკურ მახასიათებელთა შეცვლა, გამოწვეული მისი წარმოების სისრულის შემცირებით (ნაწილობრივი რედუქცია) ან ბგერის (ბგერების) მოლიანად ამოვარდნა (სრული რედუქცია).<br />
<br />
რედუქციას განიცდიან როგორც ხმოვნები, ისე [[თანხმოვნები]]. ხმოვანთა რედუქციას უმთავრესად განაპირობებს<br />
ძლიერდინამიკური სიტყვათმახვილი, რომელიც უმახვილო [[მარცვალი (გრამატიკა)|მარცვლებში]] იწვევს მათში შემავალ ხმოვანთა წარმოებისათვის საჭირო არტიკულაციურ და ფონაციურ მოძრაობათა შესუსტებას და ხმოვანთა მკაფიოობის დაკლებას.<br />
<br />
უმახვილო მარცვლებში ძლიერდინამიკური [[მახვილი (გრამატიკა)|მახვილი]]ს გავლენით გამოწვეული რედუქცია ორი სახისაა: რაოდენობრივი და თვისებრივი. პირველ შემთხვევაში რედუქციის შედეგად იცვლება [[ტემბრი]]ს ესა თუ ის თვისება. მაგ., რუს. სიტყვაში голова უმახვილო ხმოვნები კარგავენ ლაბიალიზაციას და უფრო ვიწროვდებიან, რის შედეგადაც რედუქციის პირველ საფეხურზე (ло) გვაქვს უმახვილო а-ს ტიპის ვიწრო ხმოვანი, მეორე საფეხურზე (го) კი – უფრო წინა წარმოების ხმოვანი (о). რედუქციის შედეგად ხშირია აგრეთვე<br />
ხმოვანთა ამოვარდნა – (ხმოვანთდაკარგვითი რედუქცია). უპირატესად ამ სახისაა ხმოვანთა რედუქცია ქართულში, როგორიცაა, მაგ. ფუძეთა შეკუმშვა სახელთა სამ ბრუნვაში – [[ნათესაობითი ბრუნვა|ნათესაობითში]], [[მოქმედებითი ბრუნვა|მოქმედებითსა]] და [[ვითარებითი ბრუნვა|ვითარებითში]]: ნამგალი – ნამგლ-ის, ნამგლ-ით, ნამგლ-ად. მაგრამ რედუქცია ქართულში არ არის მოქმედი პროცესი. ამჟამად იგი მხოლოდ ტრადიციული ნორმაა, შემონახული იმ დროიდან, როდესაც ენას უნდა ჰქონოდა ძლიერდინამიკური სიტყვათმახვილი ([[ახვლედიანი გიორგი (ენათმეცნიერი)|გ. ახვლედიანი]], არნ. ჩიქობავა, ე. თოფურია). თანამედროვე ქართულში (ასევე ძველ ქართულშიც) მოქმედი სუსტდინამიკური მახვილი ხმოვანთა დაკარგვას<br />
ჯერ გამოიწვევს. ხმოვანთდასუსტებითი რედუქციის ნიმუშად ქართულში მიიჩნევენ ო-ვ მონაცვლეობას ნიგოზი – ნიგვზის, მაწონი – მაწვნის ტიპის სიტყვებში ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]]). სხვა თვალსაზრისით, ამ შემთხვევებში ვ არ შეიძლება განხილულ იქნეს როგორც რედუქციის შედეგად დასუსტებული ო, აქ საქმე უნდა გვქონდეს ხმოვნისა და თანხმოვნის მონაცვლეობასთან (გ. ახვლედიანი).<br />
<br />
ბგერათრედუქციის გამომწვევად ზოგჯერ შეიძლება მოგვევლინოს მეტყველების სწრაფი ტემპიც.<br />
<br />
თანხმოვნებში რედუქცია, სრული ან ნაწილობრივი, მოსდის ყველა ტიპის კონსონანტს. რედუქცია ნაპრალოვნებში<br />
ხდება ამონადენი ჰაერნაკადის შესუსტებით ან ნაპრალის გაფართოებით: დიალექტური ს > ჰ > – ამისთანა > ამიჰთანა > ამითანა; მჟღერი თანხმოვნები სუსტდებიან და გადადიან ყრუში, შესაძლოა თანხმოვნის დაკარგვაც: კარგად > კარგათ > კარგა. სრული რედუქცია ხშირია სონორებშიც: სახლი > სახ-ში, კლდე > კდე (> კტე)…თანხმოვანთა რედუქციას განეკუთვნება [[დეზაფრიკატიზაცია]]ც ([[აფრიკატი]]ს გადაქცევა მარტივ თანხმოვნად): სწავლა > სტავლა, ოცდაერთი > ოძდაერთი > ოზდაერთი… რედუქციას განეკუთვნება აგრეთვე თანხმოვანთმიმდევრობების გამარტივება ან მთლიანად ამოვარდნა, განსაკუთრებით ბავშვთა მეტყველებაში.<br />
<br />
2. (სინტაქსში) გაშლილი ტექსტის დაყვანა ნაკლებად გაშლილ ტექსტზე; წინადადების დაყვანა ძირითად (ბირთვულ) სტრუქტურამდე, რედუცირებული წინადადება – წინადადება, რომელშიც გამოტოვებულია სუბიექტი, კოპულა ან რომელიმე დამხმარე წევრი.<br />
<br />
''ნ. იმნაძე''<br />
<br />
<br />
==ლიტერატურა==<br />
* ჩიქობავა არნ. მახვილის საკითხისათვის ძველ ქართულში. – „სმამ“, 1942, ტ. 3;<br />
* თოფურია ე. რედუქციისათვის ქართველურ ენებში. – „იკე“, I, თბ., 1946; <br />
* ახვლედიანი გ., ზოგადი ფონეტიკის საფუძვლები, თბ, 1949;<br />
* შანიძე ა., ქართული გრამატიკის საფუძვლები, I, თბ., 1952.<br />
==წყარო==<br />
[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]<br />
[[კატეგორია:ენათმეცნიერება]]</div>Tkenchoshvili