სოსლანი - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 09:24, 13 ნოემბერი 2023-ზე

2023-11-13T09:24:42Z

Tkenchoshvili 09:24, 13 ნოემბერი 2023-ზე

2023-11-13T09:24:27Z

Echelidze 11:01, 4 ივლისი 2018-ზე

2018-07-04T11:01:44Z

Echelidze: მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „სოზირიყო“ გადაიტანა გვერდზე „სოსლანი“ გადამისამართებაზე

2018-07-04T10:55:07Z

მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „სოზირიყო“ გადაიტანა გვერდზე „სოსლანი“ გადამისამართებაზე

Echelidze: მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „სოსლანი“ გადაიტანა გვერდზე „სოზირიყო“

2018-07-04T10:54:46Z

მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „სოსლანი“ გადაიტანა გვერდზე „სოზირიყო“

Echelidze 10:53, 4 ივლისი 2018-ზე

2018-07-04T10:53:57Z

Echelidze: ახალი გვერდი: '''სოსლან-ი / სოზირიყო''' ''(ოს. Сослан / Созырыхъо)'' – ნართული ეპოსის ერთ-...

2018-07-04T10:53:19Z

ახალი გვერდი: '''სოსლან-ი / სოზირიყო''' ''(ოს. Сослан / Созырыхъо)'' – ნართული ეპოსის ერთ-...

ახალი გვერდი

'''სოსლან-ი / სოზირიყო''' ''(ოს. Сослан / Созырыхъо)'' – ნართული ეპოსის ერთ-ერთი ცენტრალური პერსონაჟი, ნართების უმცროსი
თაობის წარმომადგენელი, უსახელო მწყემსისა და [[სათანა]]ს ვაჟი (სხვა ვარიანტებით, [[ვასთირჯი]]ს ან [[საინაგ-ალდარი]]ს შვილი). „ქვისგან შობილი“ სოსლანი ციურმა მჭედელმა – [[ქურდალაგონი|ქურდალაგონმა]] მგლის რძეში აწრთო და ზეციურმა [[საფა]]მ აღზარდა. ნართებს შორის სწორუპოვარი გმირი, რომელიც ეპოსის დიგორულ ვარიანტებში „ნარამონად“ (нæрæмон – „მძვინვარე“, „დაუცხრომელი“) იწოდება, შეუდარებელი მხედარი, მონადირე და [[მეომარი]]ა; ნართების მტრებს მუსრს ავლებს, რისთვისაც არ იშურებს ეშმაკობასა და ვერაგობას (ამ მხრივ ძალზე არაკეთილსინდისიერად გამოიყურება სოსლანი ალბეგის ვაჟთან – [[თოთრაძი|თოთრაძთან]] ორთაბრძოლაში. თუმცა უნდა ითქვას, რომ თოთრაძის, როგორც მოსისხლის ლიკვიდაცია სათანას მიერ წინასწარ არის დაგეგმილი). სოსლანი გვევლინება, როგორც კულტურული გმირი, რომელსაც ან რომლის მეშვეობით ნართებს ღვთაებები ხორბლეულის თესლით (ვაცილა, რექომი, მიქალგაბირთა), კავითა (ქურდალაგონი) და წყლის [[წისქვილი]]თ (დონბეთირი) ასაჩუქრებენ.

ნართული ეპოსის ცნობილი მკვლევრები (ჟ. დჲუმეზილი, ვ. აბაევი და სხვ.) სოსლანის სახეს ეპოსის უძველეს მითოლოგიურ პლასტებს განაკუთვნებენ და მის პერსონაჟში მზიური ღვთაების ნიშნებს ჭვრეტენ (დაქორწინებულია მზის ერთ-ერთ ქალიშვილზე – მზეთუნახავ [[აცირუხსი|აცირუხზე]], კვდება მზის სხვა ქალიშვილთან კონფლიქტის გამო ცეცხლოვან, მზიურ ბორბალთან [[ბრძოლა]]ში. – „[[ბალსაჯი ცალხი]]“), თუმცა ამ აზრს ზოგიერთი მეცნიერი (მაგ. კ. ველი და სხვ.) არ იზიარებს.

ეპოსს წითელ ზოლად გასდევს მტრობა სოსლანსა და [[სირდონი|სირდონს]] შორის, რაც სოსლანის სიკვდილით მთავრდება და რაც საოცრად ჰგავს სკანდინავიური მითოლოგიის გმირების – მზიური ღვთაების ბალდრისა და ლოკის მტრობასა და ბალდრის სიკვდილს. ჟ. დჲუმეზილის მიერ გავლებული ეს პარალელი არ შეიძლება მიეწეროს მხოლოდ ადამიანთა მითოსური აზროვნების ერთგვაროვნებას. იგი, როგორც ჩანს, ძველი სკანდინავიური ტომებისა და სკვითურ-სარმატული მოდგმის ხალხების (ალან-ოსთა წინაპრების) კულტურულ-ისტორიული კონტაქტების შედეგია.

სოსლანის სახე ღრმად არის ჩაბეჭდილი ოსი ხალხის ცნობიერებაში. იგი ნართული ეპოსის ერთადერთი გმირია, რომლის სახელობის დღეობას დიგორელი ოსები აღნიშნავენ („[[სოსლანი ქუვდი]]“). ოსური ენის დიგორულ დიალექტში ცისარტყელას Сосланы æндурæ – „სოსლანის მშვილდი“ ჰქვია (შდრ.
სპარსული „Kaman-i Rustam“).

ჩვენთვის საინტერესო გმირის სახელის წარმომავლობის თაობაზე არაერთი მოსაზრებაა გამოთქმული, მაგრამ ყველაზე მისაღები ჩანს ვ. აბაევის თვალსაზრისი. მეცნიერი მას თურქული ენიდან მომდინარედ მიიჩნევს და უკავშირებს ნოღაურ ტერმინს suslan („მრისხანე სახის ქონა“), სიტყვიდან suslə – „მრისხანე“,
„შუბლშეკრული“. სახელი „სოსლანი“ ოსურ ნიადაგზე დადასტურებულია XII საუკუნეში (შდრ. საქართველოს [[თამარ მეფე|მეფის — თამარის]] ქმრის სახელი – [[დავით სოსლანი]], რომლის ოსური წარმომავლობა ეჭვს არ იწვევს). გმირის სახელის მეორე ფორმა „სოზირიყო“ (Созырыхъо) ეპოსის დიგორულ ვარიანტებში საერთოდ არ გვხვდება. იგი „სოსლანის“ ადიღეური ადაპტაციის შედეგია და გვიან არის ოსურში შემოსული. სოსლანის პერსონაჟს იცნობს ნართული ეპოსის სხვა კავკასიური ვერსიებიც.

==ლიტერატურა==
*Сказания о нартах. Пер. Ю. Лебединского. Владикавказ, 2000;
*Нарты. Осетинский героический эпос. Т. I. М., 1990;
*Дюмезиль Ж. Осетинский эпос и мифология. М., 1976;
*Абаев В. И. Историко-этимологический словарь осетинского языка. Т. 4. Л., 1989;
*მისივე, Избранные труды: Религия, фольклор, литература. Владикавказ, 1990. Т. I;
*Калоев Б. А. Сослан // Мифологический словарь. Главный редактор Е. М. Мелетинский. М., 1991;
*Гуриев Т. А. Кто есть кто в аланской нартиаде. Владикавказ, 1999;
*Вьель К. Осетино-арийский героический мифоцикл // Эпос и мифология осетин и мировая культура. Владикавказ, 2003;
*Чибиров Л. Скифский мир и нартовский эпос // Дарьял. № 1. 2012;
*Таказов М. Ф. Архетипы солнца в осетинской мифологии // Фундаментальное исследование. Вып. № 10-11/2013.

==წყარო==
[[კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები]]

[[კატეგორია:მითოლოგია]]
[[კატეგორია:კავკასიური მითები]]
[[კატეგორია:ოსური მითები]]
[[კატეგორია:ნართული ეპოსი]]
[[კატეგორია:ნართული ეპოსის პერსონაჟები]]
[[კატეგორია:მითოსური გმირები]]

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-[[ფაილი:Soslani.jpg|thumb|230პქ|'''სოსლანი''' მ. თუღანოვი]]
+[[ფაილი:Soslani.jpg|thumb|200პქ|'''სოსლანი''' მ. თუღანოვი]]
 '''სოსლან-ი / სოზირიყო''' ''(ოს. Сослан / Созырыхъо)'' – ნართული ეპოსის ერთ-ერთი ცენტრალური პერსონაჟი, ნართების უმცროსი
 თაობის წარმომადგენელი, უსახელო მწყემსისა და [[სათანა]]ს ვაჟი (სხვა ვარიანტებით, [[ვასთირჯი]]ს ან [[საინაგ-ალდარი]]ს შვილი). „ქვისგან შობილი“ სოსლანი ციურმა მჭედელმა – [[ქურდალაგონი|ქურდალაგონმა]] მგლის რძეში აწრთო და ზეციურმა [[საფა]]მ აღზარდა. ნართებს შორის სწორუპოვარი გმირი, რომელიც ეპოსის დიგორულ ვარიანტებში „ნარამონად“ (нæрæмон – „მძვინვარე“, „დაუცხრომელი“) იწოდება, შეუდარებელი მხედარი, მონადირე და [[მეომარი]]ა; ნართების მტრებს მუსრს ავლებს, რისთვისაც არ იშურებს ეშმაკობასა და ვერაგობას (ამ მხრივ ძალზე არაკეთილსინდისიერად გამოიყურება სოსლანი ალბეგის ვაჟთან – [[თოთრაძი|თოთრაძთან]] ორთაბრძოლაში. თუმცა უნდა ითქვას, რომ თოთრაძის, როგორც მოსისხლის ლიკვიდაცია სათანას მიერ წინასწარ არის დაგეგმილი). სოსლანი გვევლინება, როგორც კულტურული გმირი, რომელსაც ან რომლის მეშვეობით ნართებს ღვთაებები ხორბლეულის თესლით (ვაცილა, რექომი, მიქალგაბირთა), კავითა (ქურდალაგონი) და წყლის [[წისქვილი]]თ (დონბეთირი) ასაჩუქრებენ.

@@ ხაზი 3: / ხაზი 3: @@
 თაობის წარმომადგენელი, უსახელო მწყემსისა და [[სათანა]]ს ვაჟი (სხვა ვარიანტებით, [[ვასთირჯი]]ს ან [[საინაგ-ალდარი]]ს შვილი). „ქვისგან შობილი“ სოსლანი ციურმა მჭედელმა – [[ქურდალაგონი|ქურდალაგონმა]] მგლის რძეში აწრთო და ზეციურმა [[საფა]]მ აღზარდა. ნართებს შორის სწორუპოვარი გმირი, რომელიც ეპოსის დიგორულ ვარიანტებში „ნარამონად“ (нæрæмон – „მძვინვარე“, „დაუცხრომელი“) იწოდება, შეუდარებელი მხედარი, მონადირე და [[მეომარი]]ა; ნართების მტრებს მუსრს ავლებს, რისთვისაც არ იშურებს ეშმაკობასა და ვერაგობას (ამ მხრივ ძალზე არაკეთილსინდისიერად გამოიყურება სოსლანი ალბეგის ვაჟთან – [[თოთრაძი|თოთრაძთან]] ორთაბრძოლაში. თუმცა უნდა ითქვას, რომ თოთრაძის, როგორც მოსისხლის ლიკვიდაცია სათანას მიერ წინასწარ არის დაგეგმილი). სოსლანი გვევლინება, როგორც კულტურული გმირი, რომელსაც ან რომლის მეშვეობით ნართებს ღვთაებები ხორბლეულის თესლით (ვაცილა, რექომი, მიქალგაბირთა), კავითა (ქურდალაგონი) და წყლის [[წისქვილი]]თ (დონბეთირი) ასაჩუქრებენ.
-ნართული ეპოსის ცნობილი მკვლევრები (ჟ. დჲუმეზილი, ვ. აბაევი და სხვ.) სოსლანის სახეს ეპოსის უძველეს მითოლოგიურ პლასტებს განაკუთვნებენ და მის პერსონაჟში მზიური ღვთაების ნიშნებს ჭვრეტენ (დაქორწინებულია მზის ერთ-ერთ ქალიშვილზე – მზეთუნახავ [[აცირუხსი|აცირუხზე]], კვდება მზის სხვა ქალიშვილთან კონფლიქტის გამო ცეცხლოვან, მზიურ ბორბალთან [[ბრძოლა]]ში. – „[[ბალსაჯი ცალხი]]“), თუმცა ამ აზრს ზოგიერთი მეცნიერი (მაგ. კ. ველი და სხვ.) არ იზიარებს.
+ნართული ეპოსის ცნობილი მკვლევრები (ჟ. დჲუმეზილი, [[ვასილ აბაევი|ვ. აბაევი]] და სხვ.) სოსლანის სახეს ეპოსის უძველეს მითოლოგიურ პლასტებს განაკუთვნებენ და მის პერსონაჟში მზიური ღვთაების ნიშნებს ჭვრეტენ (დაქორწინებულია მზის ერთ-ერთ ქალიშვილზე – მზეთუნახავ [[აცირუხსი|აცირუხზე]], კვდება მზის სხვა ქალიშვილთან კონფლიქტის გამო ცეცხლოვან, მზიურ ბორბალთან [[ბრძოლა]]ში. – „[[ბალსაჯი ცალხი]]“), თუმცა ამ აზრს ზოგიერთი მეცნიერი (მაგ. კ. ველი და სხვ.) არ იზიარებს.
 [[ფაილი:Soslanis sikvdili.jpg|thumb|250პქ|მარცხნივ|'''სოსლანის სიკვდილი''' მ. თუღანოვი]]

←წინა ვერსია		10:53, 4 ივლისი 2018-ის ვერსია
ხაზი 10:		ხაზი 10:

	ჩვენთვის საინტერესო გმირის სახელის წარმომავლობის თაობაზე არაერთი მოსაზრებაა გამოთქმული, მაგრამ ყველაზე მისაღები ჩანს ვ. აბაევის თვალსაზრისი. მეცნიერი მას თურქული ენიდან მომდინარედ მიიჩნევს და უკავშირებს ნოღაურ ტერმინს suslan („მრისხანე სახის ქონა“), სიტყვიდან suslə – „მრისხანე“,		ჩვენთვის საინტერესო გმირის სახელის წარმომავლობის თაობაზე არაერთი მოსაზრებაა გამოთქმული, მაგრამ ყველაზე მისაღები ჩანს ვ. აბაევის თვალსაზრისი. მეცნიერი მას თურქული ენიდან მომდინარედ მიიჩნევს და უკავშირებს ნოღაურ ტერმინს suslan („მრისხანე სახის ქონა“), სიტყვიდან suslə – „მრისხანე“,
−	„შუბლშეკრული“. სახელი „სოსლანი“ ოსურ ნიადაგზე დადასტურებულია XII საუკუნეში (შდრ. საქართველოს [[თამარ მეფე\|~~მეფის —~~ თამარის]] ქმრის სახელი – [[დავით სოსლანი]], რომლის ოსური წარმომავლობა ეჭვს არ იწვევს). გმირის სახელის მეორე ფორმა „სოზირიყო“ (Созырыхъо) ეპოსის დიგორულ ვარიანტებში საერთოდ არ გვხვდება. იგი „სოსლანის“ ადიღეური ადაპტაციის შედეგია და გვიან არის ოსურში შემოსული. სოსლანის პერსონაჟს იცნობს ნართული ეპოსის სხვა კავკასიური ვერსიებიც.	+	„შუბლშეკრული“. სახელი „სოსლანი“ ოსურ ნიადაგზე დადასტურებულია XII საუკუნეში (შდრ. საქართველოს მეფის — [[თამარ მეფე\|თამარის]] ქმრის სახელი – [[დავით სოსლანი]], რომლის ოსური წარმომავლობა ეჭვს არ იწვევს). გმირის სახელის მეორე ფორმა „სოზირიყო“ (Созырыхъо) ეპოსის დიგორულ ვარიანტებში საერთოდ არ გვხვდება. იგი „სოსლანის“ ადიღეური ადაპტაციის შედეგია და გვიან არის ოსურში შემოსული. სოსლანის პერსონაჟს იცნობს ნართული ეპოსის სხვა კავკასიური ვერსიებიც.

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 '''სოსლან-ი / სოზირიყო''' ''(ოს. Сослан / Созырыхъо)'' – ნართული ეპოსის ერთ-ერთი ცენტრალური პერსონაჟი, ნართების უმცროსი
 თაობის წარმომადგენელი, უსახელო მწყემსისა და [[სათანა]]ს ვაჟი (სხვა ვარიანტებით, [[ვასთირჯი]]ს ან [[საინაგ-ალდარი]]ს შვილი). „ქვისგან შობილი“ სოსლანი ციურმა მჭედელმა – [[ქურდალაგონი|ქურდალაგონმა]] მგლის რძეში აწრთო და ზეციურმა [[საფა]]მ აღზარდა. ნართებს შორის სწორუპოვარი გმირი, რომელიც ეპოსის დიგორულ ვარიანტებში „ნარამონად“ (нæрæмон – „მძვინვარე“, „დაუცხრომელი“) იწოდება, შეუდარებელი მხედარი, მონადირე და [[მეომარი]]ა; ნართების მტრებს მუსრს ავლებს, რისთვისაც არ იშურებს ეშმაკობასა და ვერაგობას (ამ მხრივ ძალზე არაკეთილსინდისიერად გამოიყურება სოსლანი ალბეგის ვაჟთან – [[თოთრაძი|თოთრაძთან]] ორთაბრძოლაში. თუმცა უნდა ითქვას, რომ თოთრაძის, როგორც მოსისხლის ლიკვიდაცია სათანას მიერ წინასწარ არის დაგეგმილი). სოსლანი გვევლინება, როგორც კულტურული გმირი, რომელსაც ან რომლის მეშვეობით ნართებს ღვთაებები ხორბლეულის თესლით (ვაცილა, რექომი, მიქალგაბირთა), კავითა (ქურდალაგონი) და წყლის [[წისქვილი]]თ (დონბეთირი) ასაჩუქრებენ.
 ნართული ეპოსის ცნობილი მკვლევრები (ჟ. დჲუმეზილი, ვ. აბაევი და სხვ.) სოსლანის სახეს ეპოსის უძველეს მითოლოგიურ პლასტებს განაკუთვნებენ და მის პერსონაჟში მზიური ღვთაების ნიშნებს ჭვრეტენ (დაქორწინებულია მზის ერთ-ერთ ქალიშვილზე – მზეთუნახავ [[აცირუხსი|აცირუხზე]], კვდება მზის სხვა ქალიშვილთან კონფლიქტის გამო ცეცხლოვან, მზიურ ბორბალთან [[ბრძოლა]]ში. – „[[ბალსაჯი ცალხი]]“), თუმცა ამ აზრს ზოგიერთი მეცნიერი (მაგ. კ. ველი და სხვ.) არ იზიარებს.
 ეპოსს წითელ ზოლად გასდევს მტრობა სოსლანსა და [[სირდონი|სირდონს]] შორის, რაც სოსლანის სიკვდილით მთავრდება და რაც საოცრად ჰგავს სკანდინავიური მითოლოგიის გმირების – მზიური ღვთაების ბალდრისა და ლოკის მტრობასა და ბალდრის სიკვდილს. ჟ. დჲუმეზილის მიერ გავლებული ეს პარალელი არ შეიძლება მიეწეროს მხოლოდ ადამიანთა მითოსური აზროვნების ერთგვაროვნებას. იგი, როგორც ჩანს, ძველი სკანდინავიური ტომებისა და სკვითურ-სარმატული მოდგმის ხალხების (ალან-ოსთა წინაპრების) კულტურულ-ისტორიული კონტაქტების შედეგია.
@@ ხაზი 33: / ხაზი 35: @@
 [[კატეგორია:ნართული ეპოსი]]
 [[კატეგორია:ნართული ეპოსის პერსონაჟები]]
-[[კატეგორია:მითოსური გმირები]]
+[[კატეგორია:მითიური გმირები]]