https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D 2026-04-28T23:41:01Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D&diff=122585&oldid=prev 2021-04-14T19:14:38Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:14, 14 აპრილი 2021-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ტიროსის სამეფო''' – ერთ-ერთი უძველესი ფინიკიური ქალაქ-სახელმწიფო ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე, თანამედროვე [[ლიბანი|<del class="diffchange diffchange-inline">ლიბანის</del>]] ტერიტორიაზე. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ტიროსის სამეფო''' – ერთ-ერთი უძველესი ფინიკიური ქალაქ-სახელმწიფო ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე, თანამედროვე [[ლიბანი <ins class="diffchange diffchange-inline">(სახელმწიფო)</ins>|<ins class="diffchange diffchange-inline">ლიბანი</ins>]]<ins class="diffchange diffchange-inline">ს </ins>ტერიტორიაზე. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ჰეროდოტეს ცნობებით ქალაქი ძვ.წ. XXVIII საუკუნეში აიგო. ეს თარიღი მას ტიროსელმა [[ქურუმები|ქურუმებმა]] დაუსახელეს. პირველი ისტორიული დოკუმენტი ტიროსზე თელ-ელ ამარნის წარწერაზეა, სადაც წერია, რომ ტიროსის მმართველი თავის სუზერენს, [[ეგვიპტე|ეგვიპტეს]] სთხოვს დახმარებას [[სიდონი|სიდონისა]] და [[ამორევლები|ამორევლების]] წინააღმდეგ. ძვ.წ. XIV საუკუნის ეგვიპტურ დოკუმენტში ტიროსი აღწერილია, როგორც ძლიერი საზღვაო ქალაქი, სადაც განვითარებულია თევზჭერა და ვაჭრობა. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ჰეროდოტეს ცნობებით ქალაქი ძვ.წ. XXVIII საუკუნეში აიგო. ეს თარიღი მას ტიროსელმა [[ქურუმები|ქურუმებმა]] დაუსახელეს. პირველი ისტორიული დოკუმენტი ტიროსზე თელ-ელ ამარნის წარწერაზეა, სადაც წერია, რომ ტიროსის მმართველი თავის სუზერენს, [[ეგვიპტე|ეგვიპტეს]] სთხოვს დახმარებას [[სიდონი|სიდონისა]] და [[ამორევლები|ამორევლების]] წინააღმდეგ. ძვ.წ. XIV საუკუნის ეგვიპტურ დოკუმენტში ტიროსი აღწერილია, როგორც ძლიერი საზღვაო ქალაქი, სადაც განვითარებულია თევზჭერა და ვაჭრობა. &#160;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D&diff=57159&oldid=prev 2018-07-06T12:02:12Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:02, 6 ივლისი 2018-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 7:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 7:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ტიროსი თავიდან მეორე მძლავრ ფინიკიურ ქალაქზე, სიდონზე სუსტი იყო და კონკურენციას ვერ უწევდა მას, მაგრამ როდესაც ძვ.წ. XII საუკუნეში [[ფილისტიმელები|ფილისტიმელებმა]] სიდონი დაანგრიეს ვითარება ტიროსის სასარგებლოდ შეიცვალა. ტიროსმა აღზევება და გამდიდრება დაიწყო. დაარსა კოლონიები მთელს ხმელთაშუაზღვისპირვთში: კადისი, უტიკა, [[კართაგენი]] და ა.შ. კოლონიების საშუალებით ფინიკიელები მთელი ხმელთაშუა ზღვის მბრძანებლები გახდნენ. ზოგჯერ კოლონიები ჯანყდებოდნენ ტიროსის წინააღმდეგ, მაგალითად ქალაქი უტიკა, მაგრამ ტიროსელები წარმატებით უმკლავდებოდნენ ამბოხებებს. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ტიროსი თავიდან მეორე მძლავრ ფინიკიურ ქალაქზე, სიდონზე სუსტი იყო და კონკურენციას ვერ უწევდა მას, მაგრამ როდესაც ძვ.წ. XII საუკუნეში [[ფილისტიმელები|ფილისტიმელებმა]] სიდონი დაანგრიეს ვითარება ტიროსის სასარგებლოდ შეიცვალა. ტიროსმა აღზევება და გამდიდრება დაიწყო. დაარსა კოლონიები მთელს ხმელთაშუაზღვისპირვთში: კადისი, უტიკა, [[კართაგენი]] და ა.შ. კოლონიების საშუალებით ფინიკიელები მთელი ხმელთაშუა ზღვის მბრძანებლები გახდნენ. ზოგჯერ კოლონიები ჯანყდებოდნენ ტიროსის წინააღმდეგ, მაგალითად ქალაქი უტიკა, მაგრამ ტიროსელები წარმატებით უმკლავდებოდნენ ამბოხებებს. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ტიროსის უდიდესი მეფე ხირამ I იყო (ძვ.წ. 969-936), ბრძენი პოლიტიკოსი და დიდი მშენებელი. სწორედ ამ მეფის დახმარებით შესძლო [[ისრაელის სამეფო (ერთიანი)|ისრაელ-იუდეის გაერთიანებული სამეფოს]] ხელმწიფემ, [[სოლომონ ბრძენი|სოლომონ ბრძენმა]] [[იერუსალიმი|იერუსალიმში]] უფლის ტაძრის აგება (ხირამი და სოლომონი კარგი მეგობრები და მოკავშირეები იყვნენ რაც ორივე ქვეყნის განვითარებას და გამდიდრებას უწყობდა ხელს). &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ტიროსის უდიდესი მეფე <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>ხირამ I <ins class="diffchange diffchange-inline">დიდი|ხირამ I]] </ins>იყო (ძვ.წ. 969-936), ბრძენი პოლიტიკოსი და დიდი მშენებელი. სწორედ ამ მეფის დახმარებით შესძლო [[ისრაელის სამეფო (ერთიანი)|ისრაელ-იუდეის გაერთიანებული სამეფოს]] ხელმწიფემ, [[სოლომონ ბრძენი|სოლომონ ბრძენმა]] [[იერუსალიმი|იერუსალიმში]] უფლის ტაძრის აგება (ხირამი და სოლომონი კარგი მეგობრები და მოკავშირეები იყვნენ რაც ორივე ქვეყნის განვითარებას და გამდიდრებას უწყობდა ხელს). &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ისრაელ-იუდეის დაშლის შემდეგ წარმოქმნილი [[ისრაელის სამეფო|ისრაელის სახელმწიფო]] აგრძელებდა ტიროსელებთან ურთიერთობას. ისრაელისმეფე [[აქაბი|აქაბს]], ცოლად ჰყავდა ტიროსის უზურპატორი მმართველის, იტობალ I-ის და, იზაბელი. იტობალ I და მისი შემდგომი მეფეები: მათონ I და პიგმალიონი ხარკს უხდიდნენ ასურელებს, რათა ეს უკანასკნელნი თავს არ დასხმოდნენ ტიროსს. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ისრაელ-იუდეის დაშლის შემდეგ წარმოქმნილი [[ისრაელის სამეფო|ისრაელის სახელმწიფო]] აგრძელებდა ტიროსელებთან ურთიერთობას. ისრაელისმეფე [[აქაბი|აქაბს]], ცოლად ჰყავდა ტიროსის უზურპატორი მმართველის, იტობალ I-ის და, იზაბელი. იტობალ I და მისი შემდგომი მეფეები: მათონ I და პიგმალიონი ხარკს უხდიდნენ ასურელებს, რათა ეს უკანასკნელნი თავს არ დასხმოდნენ ტიროსს. &#160;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D&diff=56956&oldid=prev 2018-07-05T13:27:07Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">13:27, 5 ივლისი 2018-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 29:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 29:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ბიბლიის სამხედრო ენციკლოპედია]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ბიბლიის სამხედრო ენციკლოპედია]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">[[კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნები]]</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქალაქ-<ins class="diffchange diffchange-inline">სახელმწიფოები</ins>]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქალაქ-<del class="diffchange diffchange-inline">სახელმწიფორბი</del>]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქალაქები ბიბლიაში]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქალაქები ბიბლიაში]]</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D&diff=56767&oldid=prev 2018-07-04T10:57:29Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">10:57, 4 ივლისი 2018-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 11:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 11:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ისრაელ-იუდეის დაშლის შემდეგ წარმოქმნილი [[ისრაელის სამეფო|ისრაელის სახელმწიფო]] აგრძელებდა ტიროსელებთან ურთიერთობას. ისრაელისმეფე [[აქაბი|აქაბს]], ცოლად ჰყავდა ტიროსის უზურპატორი მმართველის, იტობალ I-ის და, იზაბელი. იტობალ I და მისი შემდგომი მეფეები: მათონ I და პიგმალიონი ხარკს უხდიდნენ ასურელებს, რათა ეს უკანასკნელნი თავს არ დასხმოდნენ ტიროსს. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ისრაელ-იუდეის დაშლის შემდეგ წარმოქმნილი [[ისრაელის სამეფო|ისრაელის სახელმწიფო]] აგრძელებდა ტიროსელებთან ურთიერთობას. ისრაელისმეფე [[აქაბი|აქაბს]], ცოლად ჰყავდა ტიროსის უზურპატორი მმართველის, იტობალ I-ის და, იზაბელი. იტობალ I და მისი შემდგომი მეფეები: მათონ I და პიგმალიონი ხარკს უხდიდნენ ასურელებს, რათა ეს უკანასკნელნი თავს არ დასხმოდნენ ტიროსს. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>მეფე [[ტიგლათფალასარ III]]-ს ტიროსის მმართველები ხირამ II და მათონ II 150 ტალანტს უხდიდნენ. მათონ II-ის შემდეგ მეფობდა ელულაი (პიუი), რომელმაც ასურელთა მეფის, სალამანასარ IV-ის ალყას 5 წელიწადი გაუძლო. მეფე ელულაის კავშირი ჰქონდა შეკრული იუდეის მეფესთან ეზეკიასთან და ეგვიპტის ფარაონ [[ტაჰარქა|ტაჰარქასთან]] და ასე ახერხებდა ასურელთაგან თავის დაცვას. ასურეთის მეფე [[ასსარგადონი]] ებრძოდა ტიროსის მეფე <del class="diffchange diffchange-inline">[[ბაალი|</del>ბაალს<del class="diffchange diffchange-inline">]]</del>, მაგრამ ვერ მოახერხა ქალაქის აღება ([[ომი]] გამოიწვია ბაალის ეგვიპიტესთან დაკავშირებამ). &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>მეფე [[ტიგლათფალასარ III]]-ს ტიროსის მმართველები ხირამ II და მათონ II 150 ტალანტს უხდიდნენ. მათონ II-ის შემდეგ მეფობდა ელულაი (პიუი), რომელმაც ასურელთა მეფის, სალამანასარ IV-ის ალყას 5 წელიწადი გაუძლო. მეფე ელულაის კავშირი ჰქონდა შეკრული იუდეის მეფესთან ეზეკიასთან და ეგვიპტის ფარაონ [[ტაჰარქა|ტაჰარქასთან]] და ასე ახერხებდა ასურელთაგან თავის დაცვას. ასურეთის მეფე [[ასსარგადონი]] ებრძოდა ტიროსის მეფე ბაალს, მაგრამ ვერ მოახერხა ქალაქის აღება ([[ომი]] გამოიწვია ბაალის ეგვიპიტესთან დაკავშირებამ). &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ამდენმა ომებმა და ალყებმა დაასუსტა ძლიერი ქალაქი და მან ვეღარ გაუძლო მონათა ძლიერ [[აჯანყება|აჯანყებას]], რომელიც ამ უკანასკნელთა გამარჯვებით დასრულდა. მონებმა ტახტზე თავიანთი მეფე, სტრატონი დასვეს. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ამდენმა ომებმა და ალყებმა დაასუსტა ძლიერი ქალაქი და მან ვეღარ გაუძლო მონათა ძლიერ [[აჯანყება|აჯანყებას]], რომელიც ამ უკანასკნელთა გამარჯვებით დასრულდა. მონებმა ტახტზე თავიანთი მეფე, სტრატონი დასვეს. &#160;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D&diff=56766&oldid=prev 2018-07-04T10:55:49Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">10:55, 4 ივლისი 2018-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 31:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 31:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნები]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქალაქ-სახელმწიფორბი]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქალაქ-სახელმწიფორბი]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:ქალაქები ბიბლიაში]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D&diff=56765&oldid=prev 2018-07-04T10:55:17Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">10:55, 4 ივლისი 2018-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 31:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 31:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნები]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქალაქ-სახელმწიფორბი]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქალაქ-სახელმწიფორბი]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კტეგორია:ქალაქები ფინიკიაში]]</del></div></td><td colspan="2">&#160;</td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D&diff=56762&oldid=prev 2018-07-04T10:54:55Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;ტიროსის სამეფო&#039;&#039;&#039; – ერთ-ერთი უძველესი ფინიკიური ქალაქ-სახელ...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ტიროსის სამეფო''' – ერთ-ერთი უძველესი ფინიკიური ქალაქ-სახელმწიფო ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე, თანამედროვე [[ლიბანი|ლიბანის]] ტერიტორიაზე. <br /> <br /> ჰეროდოტეს ცნობებით ქალაქი ძვ.წ. XXVIII საუკუნეში აიგო. ეს თარიღი მას ტიროსელმა [[ქურუმები|ქურუმებმა]] დაუსახელეს. პირველი ისტორიული დოკუმენტი ტიროსზე თელ-ელ ამარნის წარწერაზეა, სადაც წერია, რომ ტიროსის მმართველი თავის სუზერენს, [[ეგვიპტე|ეგვიპტეს]] სთხოვს დახმარებას [[სიდონი|სიდონისა]] და [[ამორევლები|ამორევლების]] წინააღმდეგ. ძვ.წ. XIV საუკუნის ეგვიპტურ დოკუმენტში ტიროსი აღწერილია, როგორც ძლიერი საზღვაო ქალაქი, სადაც განვითარებულია თევზჭერა და ვაჭრობა. <br /> <br /> ქალაქი ტიროსი მთლიანად მატერიკზე არ იყო აგებული, ის განსაკუთრებით განვითარდა სანაპიროსთან ახლო მდებარე კუნძულთან, რომელიც თითქმის მიბმული იყო კონტინენტს. კუნძულზე დასალევი წყალი არ იყო და გემებით გადაჰქონდათ სანაპიროდან, ხოლო [[ალყა|ალყის]] დროს წვიმის წყალს აგროვებდნენ ჭურჭელში. <br /> <br /> ტიროსი თავიდან მეორე მძლავრ ფინიკიურ ქალაქზე, სიდონზე სუსტი იყო და კონკურენციას ვერ უწევდა მას, მაგრამ როდესაც ძვ.წ. XII საუკუნეში [[ფილისტიმელები|ფილისტიმელებმა]] სიდონი დაანგრიეს ვითარება ტიროსის სასარგებლოდ შეიცვალა. ტიროსმა აღზევება და გამდიდრება დაიწყო. დაარსა კოლონიები მთელს ხმელთაშუაზღვისპირვთში: კადისი, უტიკა, [[კართაგენი]] და ა.შ. კოლონიების საშუალებით ფინიკიელები მთელი ხმელთაშუა ზღვის მბრძანებლები გახდნენ. ზოგჯერ კოლონიები ჯანყდებოდნენ ტიროსის წინააღმდეგ, მაგალითად ქალაქი უტიკა, მაგრამ ტიროსელები წარმატებით უმკლავდებოდნენ ამბოხებებს. <br /> <br /> ტიროსის უდიდესი მეფე ხირამ I იყო (ძვ.წ. 969-936), ბრძენი პოლიტიკოსი და დიდი მშენებელი. სწორედ ამ მეფის დახმარებით შესძლო [[ისრაელის სამეფო (ერთიანი)|ისრაელ-იუდეის გაერთიანებული სამეფოს]] ხელმწიფემ, [[სოლომონ ბრძენი|სოლომონ ბრძენმა]] [[იერუსალიმი|იერუსალიმში]] უფლის ტაძრის აგება (ხირამი და სოლომონი კარგი მეგობრები და მოკავშირეები იყვნენ რაც ორივე ქვეყნის განვითარებას და გამდიდრებას უწყობდა ხელს). <br /> <br /> ისრაელ-იუდეის დაშლის შემდეგ წარმოქმნილი [[ისრაელის სამეფო|ისრაელის სახელმწიფო]] აგრძელებდა ტიროსელებთან ურთიერთობას. ისრაელისმეფე [[აქაბი|აქაბს]], ცოლად ჰყავდა ტიროსის უზურპატორი მმართველის, იტობალ I-ის და, იზაბელი. იტობალ I და მისი შემდგომი მეფეები: მათონ I და პიგმალიონი ხარკს უხდიდნენ ასურელებს, რათა ეს უკანასკნელნი თავს არ დასხმოდნენ ტიროსს. <br /> <br /> მეფე [[ტიგლათფალასარ III]]-ს ტიროსის მმართველები ხირამ II და მათონ II 150 ტალანტს უხდიდნენ. მათონ II-ის შემდეგ მეფობდა ელულაი (პიუი), რომელმაც ასურელთა მეფის, სალამანასარ IV-ის ალყას 5 წელიწადი გაუძლო. მეფე ელულაის კავშირი ჰქონდა შეკრული იუდეის მეფესთან ეზეკიასთან და ეგვიპტის ფარაონ [[ტაჰარქა|ტაჰარქასთან]] და ასე ახერხებდა ასურელთაგან თავის დაცვას. ასურეთის მეფე [[ასსარგადონი]] ებრძოდა ტიროსის მეფე [[ბაალი|ბაალს]], მაგრამ ვერ მოახერხა ქალაქის აღება ([[ომი]] გამოიწვია ბაალის ეგვიპიტესთან დაკავშირებამ). <br /> <br /> ამდენმა ომებმა და ალყებმა დაასუსტა ძლიერი ქალაქი და მან ვეღარ გაუძლო მონათა ძლიერ [[აჯანყება|აჯანყებას]], რომელიც ამ უკანასკნელთა გამარჯვებით დასრულდა. მონებმა ტახტზე თავიანთი მეფე, სტრატონი დასვეს. <br /> <br /> [[ბაბილონი|ბაბილონის]] მეფის, [[ნაბუქოდონოსორ II]]-ის მეფობის დროს ტიროსი ეგვიპტესა და იუდეას ემხრობოდა რის გამოც ბაბილონელი მეფე ქალაქს თავს დაესხა და 13 წელი ალყაში ჰყავდა (ამ დროს ტიროსის მეფე იტობალ II იყო), რის შემდეგაც ტიროსმა [[ზავი|ზავის]] დადება მოახერხა მოალყეებთან.<br /> <br /> მეფე იტობალი ბაბილონში გადაასახლეს, ხოლო ტახტზე ბაალ II ავიდა, მალე სამეფო მმართველობა რესპუბლიკურმა შეცვალა. ქვეყანას „სუფეტები“, კრების მიერ არჩეული მმართველები მართავდნენ. დროებით ტიროსი ისევ სამეფო გახდა და მეფედ ხირამ III (ძვ.წ. 552- 532) დააბრუნეს ბაბილონიდან. მისი მმართველობისას ტიროსი სპარსეთის იმპერიაში მოექცა, თუმცა ავტონომიური უფლებებით. ტიროსელთა აგებული ხომალდები სპარსეთის საზღვაო ძალების მთავარ ძალად იქცა, რადგან ფინიკიელები შესანიშნავი ზღვაოსნები იყვნენ. ისინი იბრძოდნენ [[ბერძენ-სპარსელთა ომები|ბერძენ-სპარსელთა ომებშიც]]. <br /> <br /> როდესაც დიდი მაკედონელი დამპყრობელი, [[ალექსანდრე დიდი]] სპარსეთის იმპერიას ებრძოდა და მის ქალაქებს იღებდა, ყველაზე დიდ სიძნელეს ტიროსთან წააწყდა. ქალაქმა თითქმის შვიდი თვე გაუძლო მაკედონელთა [[მთავარი ძალები|მთავარი ძალების]] მუდმივ [[შეტევა (სამხედრო ტერმინი)|შეტევებს]], მაგრამ საბოლოოდ დაეცა და სასტიკად დაისაჯა. მაკედონელებმა მოსახლეობის ნაწილი ამოწყვიტეს, ნაწილი მონებად გაჰყიდეს, თუმცა ქალაქი არ დაუნგრევიათ. ტიროსმა კიდევ ერთ სახელოვან ალყას გაუძლო (პტოლემაიოსების ეგვიპტის მმართველობის დროს). ქალაქი 15 თვე უმკლავდებოდა ალექსანდრე მაკედონელის ერთ-ერთი უნიჭიერესი [[სარდალი|სარდლის]] და დიადოხოსის (მემკვიდრის), ანტიგონე ცალთვალას ალყას. იუდეის ომში ტიროსი ებრაელების წინააღმდეგ იბრძოდა. ძვ.წ. I საუკუნეში ქალაქი რომაელებმა დაიპყრეს. <br /> <br /> ტიროსში [[ქრისტიანობა]] სწრაფად გავრცელდა, რადგან აქ მოღვაწეობდა [[პავლე მოციქული|მოციქული პავლე]] და ქალაქი მალე საეპისკოპოსოდ იქცა. <br /> <br /> <br /> <br /> ==წყარო==<br /> <br /> [[ბიბლიის სამხედრო ენციკლოპედია]]<br /> [[კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები]]<br /> [[კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნები]]<br /> [[კატეგორია:ქალაქ-სახელმწიფორბი]]<br /> [[კტეგორია:ქალაქები ფინიკიაში]]</div>

Tkenchoshvili