https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%A2%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%98 2026-04-26T08:26:49Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A2%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%98&diff=219919&oldid=prev 2024-02-23T20:17:31Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;ტმესი&#039;&#039;&#039; – (&lt; ბერძნ. tmesis – გაკვეთა), ნაწარმოები ან რთული სტრუქტუ...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ტმესი''' – (&lt; ბერძნ. tmesis – გაკვეთა), ნაწარმოები ან რთული სტრუქტურის სიტყვის (მჭიდრო [[სინტაგმა|სინტაგმის]]) კომპონენტთა გაკვეთა-დაშორიშორება სხვა ენობრივი ელემენტის ჩართვით. ტმესი შეიძლება იყოს [[მორფოლოგია|მორფოლოგიური]] და [[სინტაქსი|სინტაქსური]]. მორფოლოგიურია ტმესი, <br /> როცა [[ზმნისწინი]] და [[ზმნა|ზმნის]] დანარჩენი ნაწილი გათიშულია [[ნაცვალსახელი]]ს, [[კავშირი (გრამატიკა)|კავშირი]]ს ან [[ნაწილაკი]]ს ჩართვით: მო-ვინმე-უჴდა მას (მ. 19, 16), აღ-რაჲ-დგა (ი. 21, 14), მო-ნუ-იქცეს (იერ. 3, 1), გან-ვე-ხვდე (იერ. 2, 37). გაკვეთა შეიძლება ორი ან სამი სიტყვითაც: მო-თუ ვინმე-კუდეს (მ. 22, 24C), შე-ხოლო თუ-იწიროს (იერ. 36, 7), გან-ხოლო თუ ვითარ-იკურნოს (იერ. 51, 8). ტმესი შეიძლება უპირო ფორმებისაც (საწყისისა, მიმღეობისა): შე-რე-დგინე-ბად (ლე. 5, 3), და-ღათუ-ვრდომილ ვართ (II კორ. 4,9), შე-თუმცა-საძლებელ იყო (გალ. 4115). <br /> <br /> მორფოლოგიური ტმესი მიჩნეულია გარდამავალ საფეხურად, რომელიც ზმნისწინს გაუვლია სრული დამოუკიდებლობიდან სრულ დაქვემდებარებამდე და [[მორფემა]]დ ქცევამდე. <br /> <br /> სინტაქსური ტმესის შემთხვევაში შეიძლება გაითიშოს მტკიცე სინტაქსური წყვილის კომპონენტები, მაგ., &lt;br /&gt;<br /> 1. მსაზღვრელი და საზღვრული: „ჴმაი ბაგეთაგან ისმა ტირილისა და ვედრებისაჲ“ (იერ. 3, 21); &lt;br /&gt;<br /> 2. კითხვითი სიტყვა ან უარყოფითი [[ნაწილაკი]] და ზმნა: „რად საყუარელმან შენმან შარის სახლსა ქმნა საძაგელი“ (იერ. 11, 15); „ნუ შრომასა შეამთხუევთ მას“ (მრ. 14, 6); &lt;br /&gt;<br /> 3. ნაცვალსახელი და [[დანართი (გრამატიკა)|დანართი]]: „და თქუენ, ისმინეთ სიტყუაჲ უფლისაჲ, ყოველთა წარტყუენელთა“ (იერ. 29, 20). ტმესს ხშირად მიმართავს [[რუსთველი შოთა|რუსთველი]] პოეტური სტრუქტურის საჭიროებისამებრ: „დანა დაიცა, მო-ცა-კვდა“ (582, 4); „წავიდოდეს, წა-ცა-ვჰყვები“ (1223)&lt;br /&gt; <br /> 4). სინტაქსური ტმესი. მოქმედია პოეზიაში: „ჭრელს ჩავიცომდი კაბასა“ ([[ვაჟა-ფშაველა]])<br /> <br /> ''კ. დანელია''<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == ლიტერატურა ==<br /> * შანიძე ა., ქართული ენის გრამატიკის საფუძვლები., I, თბ., 1971; <br /> * მისივე ძველი ქართული ენის გრამატიკა, თბ. 1976; <br /> * ცქიტიშვილით, ტმესი ძველ ქართულში. – „მაცნე“, 1966, № 5.<br /> <br /> == წყარო ==<br /> [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]<br /> [[კატეგორია:ენათმეცნიერება]]</div>

Tkenchoshvili