https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9Dფერმი ენრიკო - რედაქტირების ისტორია2026-05-05T09:44:40Zამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიშიMediaWiki 1.19.24https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9D&diff=241147&oldid=prevTkenchoshvili 10:54, 15 იანვარი 2025-ზე2025-01-15T10:54:55Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">10:54, 15 იანვარი 2025-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ოთხი წლის შემდეგ დაინიშნა თეორიული ფიზიკის პროფესორად რომის უნივერსიტეტში. ამ პერიოდში მუშაობდა იდეალური გაზის თვისებების შესწავლაზე. მისი მათემატიკური დამტკიცებები (რომლებიც [[განტოლება|განტოლებების]] სახითაა ფორმულირებული) თეორიული ფიზიკის ძირითად ელემენტს შეადგენენ და მეცნიერებაში შევიდნენ „ფერმი-დირაკის სტატისტიკის“ სახელწოდებით.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ოთხი წლის შემდეგ დაინიშნა თეორიული ფიზიკის პროფესორად რომის უნივერსიტეტში. ამ პერიოდში მუშაობდა იდეალური გაზის თვისებების შესწავლაზე. მისი მათემატიკური დამტკიცებები (რომლებიც [[განტოლება|განტოლებების]] სახითაა ფორმულირებული) თეორიული ფიზიკის ძირითად ელემენტს შეადგენენ და მეცნიერებაში შევიდნენ „ფერმი-დირაკის სტატისტიკის“ სახელწოდებით.  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ხელოვნურ რადიოაქტივობაში ირენ და ფრედერიკ ჟოლიო-კიურების შრომების გაცნობის შემდეგ ფერმმა გადაწყვიტა ეს მოვლენა გამოეწვია ნეიტრონების დახმარებით, იმ ნაწილაკების დახმარებით, რომლებსაც ელექტრული მუხტი არა აქვთ და უფრო იოლად აღწევენ ატომის ბირთეში. გამოკვლევების პროცესში აღმოაჩინა გახლეჩის მოვლენა. გამოიწვია მრავალი ცნობილი ელემენტის ხელოვნური რადიოაქტივობა, ურან–92-ის დაბომბვის დროს ფერმმა სხვა მეცნიერებთან ერთად აღმოაჩინა ურანის დაშლა. პირველად მეცნიერებს ეგონათ, რომ მიიღეს ახალი ურანი 93-ე ელემენტი, რომლის გამოყოფაზეც ძალიან ბევრი დრო დაიხარჯა, მაგრამ დასკვნა მცდარი აღმოჩნდა.     </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ხელოვნურ რადიოაქტივობაში <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>ირენ <ins class="diffchange diffchange-inline">ჟოლიო-კიური|ირენ]] </ins>და <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ფრედერიკ ჟოლიო-კიური|</ins>ფრედერიკ ჟოლიო-კიურების<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>შრომების გაცნობის შემდეგ ფერმმა გადაწყვიტა ეს მოვლენა გამოეწვია ნეიტრონების დახმარებით, იმ ნაწილაკების დახმარებით, რომლებსაც ელექტრული მუხტი არა აქვთ და უფრო იოლად აღწევენ ატომის ბირთეში. გამოკვლევების პროცესში აღმოაჩინა გახლეჩის მოვლენა. გამოიწვია მრავალი ცნობილი ელემენტის ხელოვნური რადიოაქტივობა, ურან–92-ის დაბომბვის დროს ფერმმა სხვა მეცნიერებთან ერთად აღმოაჩინა ურანის დაშლა. პირველად მეცნიერებს ეგონათ, რომ მიიღეს ახალი ურანი 93-ე ელემენტი, რომლის გამოყოფაზეც ძალიან ბევრი დრო დაიხარჯა, მაგრამ დასკვნა მცდარი აღმოჩნდა.     </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>გერმანელი მეცნიერები მიხვდნენ, რომ ეს მხოლოდ გახლეჩა იყო და გააგრძელეს ამ საკითხის შემდგომი დამუშავება. გარდა ამისა ფერმმა აღმოაჩინა ნეიტრონების შენელების მოვლენა, რასაც დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა გახლეჩის პროცესის ინტენსიფიკაციისათვის. ამ ნაშრომებისათვის ფერმის 1938 წელს [[ნობელის პრემია]] მიენიჭა.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>გერმანელი მეცნიერები მიხვდნენ, რომ ეს მხოლოდ გახლეჩა იყო და გააგრძელეს ამ საკითხის შემდგომი დამუშავება. გარდა ამისა ფერმმა აღმოაჩინა ნეიტრონების შენელების მოვლენა, რასაც დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა გახლეჩის პროცესის ინტენსიფიკაციისათვის. ამ ნაშრომებისათვის ფერმის 1938 წელს [[ნობელის პრემია]] მიენიჭა.  </div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9D&diff=241143&oldid=prevTkenchoshvili 20:06, 14 იანვარი 2025-ზე2025-01-14T20:06:42Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:06, 14 იანვარი 2025-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ენრიკო ფერმი''' −  (იტალ. Enrico Fermi, 1901 - 1954), — იტალიელი ფიზიკოსი.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ენრიკო ფერმი''' −  (იტალ. Enrico Fermi, 1901 - 1954), — იტალიელი ფიზიკოსი.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ფაილი:<del class="diffchange diffchange-inline">Example</del>.<del class="diffchange diffchange-inline">png</del>|thumb|<del class="diffchange diffchange-inline">წარწერის ტექსტი</del>]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ფაილი:<ins class="diffchange diffchange-inline">Enriko fermi</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">PNG</ins>|thumb|<ins class="diffchange diffchange-inline">150პ|ენრიკო ფერმი</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ე. ფერმი დაიბადა რომში, 1901 წლის 29 სექტემბერს, მამა რკინიგზის მოსამსახურე იყო. ბავშვობიდან ენრიკო გამოირჩეოდა არაჩვეულებრივი ნიჭით. სწავლაში უსწრებდა თანატოლებს, ყოველთვის იცოდა მეტი, ვიდრე გათვალისწინებული იყო სკოლის პროგრამით. აინტერესებდა [[მათემატიკა]] და ფიზიკა. უმაღლესში შესვლისას შესანიშნავად იცოდა მთელი კლასიკური ფიზიკა. მისაღები გამოცდების დროს განცვიფრებაში მოიყვანა გამომცდელები თავისი ფართო განათლებით, ნათელი და ზუსტი პასუხებით და ფორმულირებებით. იყო განსაკუთრებული მოვლენა. 1922 წ. მიიღო ფიზიკის დოქტორის წოდება რენტგენის სხივების დარგში ექსპერიმენტალური მუშაობისათვის.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ე. ფერმი დაიბადა რომში, 1901 წლის 29 სექტემბერს, მამა რკინიგზის მოსამსახურე იყო. ბავშვობიდან ენრიკო გამოირჩეოდა არაჩვეულებრივი ნიჭით. სწავლაში უსწრებდა თანატოლებს, ყოველთვის იცოდა მეტი, ვიდრე გათვალისწინებული იყო სკოლის პროგრამით. აინტერესებდა [[მათემატიკა]] და ფიზიკა. უმაღლესში შესვლისას შესანიშნავად იცოდა მთელი კლასიკური ფიზიკა. მისაღები გამოცდების დროს განცვიფრებაში მოიყვანა გამომცდელები თავისი ფართო განათლებით, ნათელი და ზუსტი პასუხებით და ფორმულირებებით. იყო განსაკუთრებული მოვლენა. 1922 წ. მიიღო ფიზიკის დოქტორის წოდება რენტგენის სხივების დარგში ექსპერიმენტალური მუშაობისათვის.  </div></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9D&diff=241141&oldid=prevTkenchoshvili 20:04, 14 იანვარი 2025-ზე2025-01-14T20:04:43Z<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr valign='top'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:04, 14 იანვარი 2025-ის ვერსია</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ენრიკო ფერმი''' −  (იტალ. Enrico Fermi, 1901 - 1954), — იტალიელი ფიზიკოსი.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ენრიკო ფერმი''' −  (იტალ. Enrico Fermi, 1901 - 1954), — იტალიელი ფიზიკოსი.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ფაილი:Example.png|thumb|წარწერის ტექსტი]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ე. ფერმი დაიბადა რომში, 1901 წლის 29 სექტემბერს, მამა რკინიგზის მოსამსახურე იყო. ბავშვობიდან ენრიკო გამოირჩეოდა არაჩვეულებრივი ნიჭით. სწავლაში უსწრებდა თანატოლებს, ყოველთვის იცოდა მეტი, ვიდრე გათვალისწინებული იყო სკოლის პროგრამით. აინტერესებდა [[მათემატიკა]] და ფიზიკა. უმაღლესში შესვლისას შესანიშნავად იცოდა მთელი კლასიკური ფიზიკა. მისაღები გამოცდების დროს განცვიფრებაში მოიყვანა გამომცდელები თავისი ფართო განათლებით, ნათელი და ზუსტი პასუხებით და ფორმულირებებით. იყო განსაკუთრებული მოვლენა. 1922 წ. მიიღო ფიზიკის დოქტორის წოდება რენტგენის სხივების დარგში ექსპერიმენტალური მუშაობისათვის.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ე. ფერმი დაიბადა რომში, 1901 წლის 29 სექტემბერს, მამა რკინიგზის მოსამსახურე იყო. ბავშვობიდან ენრიკო გამოირჩეოდა არაჩვეულებრივი ნიჭით. სწავლაში უსწრებდა თანატოლებს, ყოველთვის იცოდა მეტი, ვიდრე გათვალისწინებული იყო სკოლის პროგრამით. აინტერესებდა [[მათემატიკა]] და ფიზიკა. უმაღლესში შესვლისას შესანიშნავად იცოდა მთელი კლასიკური ფიზიკა. მისაღები გამოცდების დროს განცვიფრებაში მოიყვანა გამომცდელები თავისი ფართო განათლებით, ნათელი და ზუსტი პასუხებით და ფორმულირებებით. იყო განსაკუთრებული მოვლენა. 1922 წ. მიიღო ფიზიკის დოქტორის წოდება რენტგენის სხივების დარგში ექსპერიმენტალური მუშაობისათვის.  </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 11:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 12:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროს ფერმი [[ამერიკის შეერთებული შტატები (აშშ)|ამერიკის შეერთებულ შტატებში ]] წავიდა [[ემიგრაცია]]ში. იქ შემდეგი დიდი აღმოჩენა გააკეთა. მან განსაზღვრა პირობები, რომლის დროსაც ვითარდება თვითმფლობელი ჯაჭვური რეაქცია, რაც ენერგიის ამოუწურავი წყაროა.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროს ფერმი [[ამერიკის შეერთებული შტატები (აშშ)|ამერიკის შეერთებულ შტატებში ]] წავიდა [[ემიგრაცია]]ში. იქ შემდეგი დიდი აღმოჩენა გააკეთა. მან განსაზღვრა პირობები, რომლის დროსაც ვითარდება თვითმფლობელი ჯაჭვური რეაქცია, რაც ენერგიის ამოუწურავი წყაროა.  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>1941 წელს დაიწყო სამუშაოები ჯაჭვური რეაქციის განხორციელებისათვის. ამ სამუშაოებს ფერმი ხელმძღვანელობდა. 1944 წელს ფერმმა განახორციელა პირველი თვითმფლობელი ჯაჭვური რეაქცია და ამით საფუძველი ჩაუყარა ატომური ენერგიის მართვად წარმოებას. ეს მისი ყველაზე დიდი მიღწევაა. სამწუხაროდ იმის გამო, რომ არსებობდა ჰიტლერელების მიერ ატომური იარაღის გამოყენების საფრთხე, ფერმი აქტიურად მუშაობდა და მონაწილეობდა ატომური ბომბის შექმნაში.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>1941 წელს დაიწყო სამუშაოები ჯაჭვური რეაქციის განხორციელებისათვის. ამ სამუშაოებს ფერმი ხელმძღვანელობდა. 1944 წელს ფერმმა განახორციელა პირველი თვითმფლობელი ჯაჭვური რეაქცია და ამით საფუძველი ჩაუყარა ატომური ენერგიის მართვად წარმოებას. ეს მისი ყველაზე დიდი მიღწევაა. სამწუხაროდ იმის გამო, რომ არსებობდა ჰიტლერელების მიერ ატომური იარაღის გამოყენების საფრთხე, ფერმი აქტიურად მუშაობდა და მონაწილეობდა ატომური ბომბის შექმნაში. ფერმი, ისევე როგორც მსოფლიოს, მილიონობით ადამიანი, ღრმად შეძრწუნდა ამ <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ჰიროსიმასა და ნაგასაკის ატომური დაბომბვა 1945|</ins>იარაღის გამოყენების შედეგებით ჰიროსიმასა და ნაგასაკიში.<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div> </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ფერმი, ისევე როგორც მსოფლიოს, მილიონობით ადამიანი, ღრმად შეძრწუნდა ამ იარაღის გამოყენების შედეგებით ჰიროსიმასა და ნაგასაკიში.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>შემდეგში ატომური ენერგიის გამოყენება დაიწყეს მშვიდობიანი მიზნებით – ატომური გემებისა და ელექტროსადგურებისათვის.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>შემდეგში ატომური ენერგიის გამოყენება დაიწყეს მშვიდობიანი მიზნებით – ატომური გემებისა და ელექტროსადგურებისათვის.  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ენრიკო ფერმი გარდაიცვალა 1954 წლის 24 ნოემბერს. მან დიდი წვლილი შეიტანა თანამედროვე ფიზიკის განვითარებაში მისი შრომები ფიზიკის სამ ძირითად მიმართულებას ეხებოდა: თეორიულს, ექსპერიმენტულს და ტექნიკურს. მუშაობდა კვანტურ ფიზიკაში, უნდა აღინიშნოს ამ მეცნიერის დიდი წვლილი კვანტური მექანიკის განვითარებაში, რაც ახლა ცნობილია</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ენრიკო ფერმი გარდაიცვალა 1954 წლის 24 ნოემბერს. მან დიდი წვლილი შეიტანა თანამედროვე ფიზიკის განვითარებაში<ins class="diffchange diffchange-inline">, </ins>მისი შრომები ფიზიკის სამ ძირითად მიმართულებას ეხებოდა: თეორიულს, ექსპერიმენტულს და ტექნიკურს. მუშაობდა კვანტურ ფიზიკაში, უნდა აღინიშნოს ამ მეცნიერის დიდი წვლილი კვანტური მექანიკის განვითარებაში, რაც ახლა ცნობილია</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>„ფერმე-დირაკის სტატისტიკის“ სახელწოდებით.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>„ფერმე-დირაკის სტატისტიკის“ სახელწოდებით.  </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr>
</table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9D&diff=241139&oldid=prevTkenchoshvili: მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „ენრიკო ფერმი“ გადაიტანა გვერდზე „ფერმი ენრიკო“ გადამისამართე...2025-01-14T19:18:52Z<p>მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9D_%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%98" class="mw-redirect" title="ენრიკო ფერმი">ენრიკო ფერმი“</a> გადაიტანა გვერდზე „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9D" title="ფერმი ენრიკო">ფერმი ენრიკო“</a> გადამისამართე...</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr valign='top'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">19:18, 14 იანვარი 2025-ის ვერსია</td>
</tr></table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9D&diff=241137&oldid=prevTkenchoshvili: მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „ფერმი ენრიკო“ გადაიტანა გვერდზე „ენრიკო ფერმი“2025-01-14T19:18:23Z<p>მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9D" title="ფერმი ენრიკო">ფერმი ენრიკო“</a> გადაიტანა გვერდზე „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9D_%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%98" class="mw-redirect" title="ენრიკო ფერმი">ენრიკო ფერმი“</a></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr valign='top'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">19:18, 14 იანვარი 2025-ის ვერსია</td>
</tr></table>Tkenchoshvilihttps://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9D&diff=241136&oldid=prevTkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''ენრიკო ფერმი''' − (იტალ. Enrico Fermi, 1901 - 1954), — იტალიელი ფიზიკოსი. ე. ფერ...2025-01-14T19:17:20Z<p>ახალი გვერდი: '''ენრიკო ფერმი''' − (იტალ. Enrico Fermi, 1901 - 1954), — იტალიელი ფიზიკოსი. ე. ფერ...</p>
<p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ენრიკო ფერმი''' − (იტალ. Enrico Fermi, 1901 - 1954), — იტალიელი ფიზიკოსი.<br />
<br />
ე. ფერმი დაიბადა რომში, 1901 წლის 29 სექტემბერს, მამა რკინიგზის მოსამსახურე იყო. ბავშვობიდან ენრიკო გამოირჩეოდა არაჩვეულებრივი ნიჭით. სწავლაში უსწრებდა თანატოლებს, ყოველთვის იცოდა მეტი, ვიდრე გათვალისწინებული იყო სკოლის პროგრამით. აინტერესებდა [[მათემატიკა]] და ფიზიკა. უმაღლესში შესვლისას შესანიშნავად იცოდა მთელი კლასიკური ფიზიკა. მისაღები გამოცდების დროს განცვიფრებაში მოიყვანა გამომცდელები თავისი ფართო განათლებით, ნათელი და ზუსტი პასუხებით და ფორმულირებებით. იყო განსაკუთრებული მოვლენა. 1922 წ. მიიღო ფიზიკის დოქტორის წოდება რენტგენის სხივების დარგში ექსპერიმენტალური მუშაობისათვის. <br />
<br />
ოთხი წლის შემდეგ დაინიშნა თეორიული ფიზიკის პროფესორად რომის უნივერსიტეტში. ამ პერიოდში მუშაობდა იდეალური გაზის თვისებების შესწავლაზე. მისი მათემატიკური დამტკიცებები (რომლებიც [[განტოლება|განტოლებების]] სახითაა ფორმულირებული) თეორიული ფიზიკის ძირითად ელემენტს შეადგენენ და მეცნიერებაში შევიდნენ „ფერმი-დირაკის სტატისტიკის“ სახელწოდებით. <br />
<br />
ხელოვნურ რადიოაქტივობაში ირენ და ფრედერიკ ჟოლიო-კიურების შრომების გაცნობის შემდეგ ფერმმა გადაწყვიტა ეს მოვლენა გამოეწვია ნეიტრონების დახმარებით, იმ ნაწილაკების დახმარებით, რომლებსაც ელექტრული მუხტი არა აქვთ და უფრო იოლად აღწევენ ატომის ბირთეში. გამოკვლევების პროცესში აღმოაჩინა გახლეჩის მოვლენა. გამოიწვია მრავალი ცნობილი ელემენტის ხელოვნური რადიოაქტივობა, ურან–92-ის დაბომბვის დროს ფერმმა სხვა მეცნიერებთან ერთად აღმოაჩინა ურანის დაშლა. პირველად მეცნიერებს ეგონათ, რომ მიიღეს ახალი ურანი 93-ე ელემენტი, რომლის გამოყოფაზეც ძალიან ბევრი დრო დაიხარჯა, მაგრამ დასკვნა მცდარი აღმოჩნდა. <br />
<br />
გერმანელი მეცნიერები მიხვდნენ, რომ ეს მხოლოდ გახლეჩა იყო და გააგრძელეს ამ საკითხის შემდგომი დამუშავება. გარდა ამისა ფერმმა აღმოაჩინა ნეიტრონების შენელების მოვლენა, რასაც დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა გახლეჩის პროცესის ინტენსიფიკაციისათვის. ამ ნაშრომებისათვის ფერმის 1938 წელს [[ნობელის პრემია]] მიენიჭა. <br />
<br />
[[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროს ფერმი [[ამერიკის შეერთებული შტატები (აშშ)|ამერიკის შეერთებულ შტატებში ]] წავიდა [[ემიგრაცია]]ში. იქ შემდეგი დიდი აღმოჩენა გააკეთა. მან განსაზღვრა პირობები, რომლის დროსაც ვითარდება თვითმფლობელი ჯაჭვური რეაქცია, რაც ენერგიის ამოუწურავი წყაროა. <br />
<br />
1941 წელს დაიწყო სამუშაოები ჯაჭვური რეაქციის განხორციელებისათვის. ამ სამუშაოებს ფერმი ხელმძღვანელობდა. 1944 წელს ფერმმა განახორციელა პირველი თვითმფლობელი ჯაჭვური რეაქცია და ამით საფუძველი ჩაუყარა ატომური ენერგიის მართვად წარმოებას. ეს მისი ყველაზე დიდი მიღწევაა. სამწუხაროდ იმის გამო, რომ არსებობდა ჰიტლერელების მიერ ატომური იარაღის გამოყენების საფრთხე, ფერმი აქტიურად მუშაობდა და მონაწილეობდა ატომური ბომბის შექმნაში. <br />
<br />
ფერმი, ისევე როგორც მსოფლიოს, მილიონობით ადამიანი, ღრმად შეძრწუნდა ამ იარაღის გამოყენების შედეგებით ჰიროსიმასა და ნაგასაკიში. <br />
<br />
შემდეგში ატომური ენერგიის გამოყენება დაიწყეს მშვიდობიანი მიზნებით – ატომური გემებისა და ელექტროსადგურებისათვის. <br />
<br />
ენრიკო ფერმი გარდაიცვალა 1954 წლის 24 ნოემბერს. მან დიდი წვლილი შეიტანა თანამედროვე ფიზიკის განვითარებაში მისი შრომები ფიზიკის სამ ძირითად მიმართულებას ეხებოდა: თეორიულს, ექსპერიმენტულს და ტექნიკურს. მუშაობდა კვანტურ ფიზიკაში, უნდა აღინიშნოს ამ მეცნიერის დიდი წვლილი კვანტური მექანიკის განვითარებაში, რაც ახლა ცნობილია<br />
„ფერმე-დირაკის სტატისტიკის“ სახელწოდებით. <br />
<br />
<br />
<br />
==წყარო==<br />
[[დიდი ფიზიკოსები]]<br />
[[კატეგორია:იტალიელი ფიზიკოსები]]<br />
[[კატეგორია:ფიზიკოსები]]<br />
[[კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში]]</div>Tkenchoshvili