https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90 2026-04-26T21:02:57Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=220229&oldid=prev 2024-02-29T11:53:38Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:53, 29 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ფონეტიკა''' – (&lt; ბერძნ. phōnētikós – ბგერითი), <del class="diffchange diffchange-inline">1. </del>[[ენათმეცნიერება|ენათმეცნიერების]] დარგი, რომელიც შეისწავლის ენის ბგერით მხარეს – სამეტყველო ერთეულების საწარმოთქმო მოქმედებებს, მათ შედეგად წარმოქმნილი ბგერადობის [[აკუსტიკა (ფონეტიკა)|აკუსტიკურ]] მახასიათებლებს, ფონეტიკური (სეგმენტური, ზესეგმენტური) ერთეულების [[აღქმა]]ს და მათ შორის ურთიერთმიმართებებს.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ფონეტიკა''' – (&lt; ბერძნ. phōnētikós – ბგერითი), [[ენათმეცნიერება|ენათმეცნიერების]] დარგი, რომელიც შეისწავლის ენის ბგერით მხარეს – სამეტყველო ერთეულების საწარმოთქმო მოქმედებებს, მათ შედეგად წარმოქმნილი ბგერადობის [[აკუსტიკა (ფონეტიკა)|აკუსტიკურ]] მახასიათებლებს, ფონეტიკური (სეგმენტური, ზესეგმენტური) ერთეულების [[აღქმა]]ს და მათ შორის ურთიერთმიმართებებს.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კვლევის მიზნის შესაბამისად, ფონეტიკა ვითარდებოდა სხვადასხვა ასპექტით. '''ზოგადი ფონეტიკა''' განსხვავებულ ენათა მასალაზე დაყრდნობით იკვლევს ადამიანის სამეტყველო მოქმედების შესაძლებლობებს საერთოდ და აანალიზებს [[ბგერა|ბგერით]] ერთეულთა ფიზიოლოგიურ და აკუსტიკურ თავისებურებებს, აღქმის ზოგად კანონზომიერებებს, ბგერათშეხამების წესებს და ა. შ.&lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კვლევის მიზნის შესაბამისად, ფონეტიკა ვითარდებოდა სხვადასხვა ასპექტით. '''ზოგადი ფონეტიკა''' განსხვავებულ ენათა მასალაზე დაყრდნობით იკვლევს ადამიანის სამეტყველო მოქმედების შესაძლებლობებს საერთოდ და აანალიზებს [[ბგერა|ბგერით]] ერთეულთა ფიზიოლოგიურ და აკუსტიკურ თავისებურებებს, აღქმის ზოგად კანონზომიერებებს, ბგერათშეხამების წესებს და ა. შ.&lt;br /&gt;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=220228&oldid=prev 2024-02-29T11:51:18Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:51, 29 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ფონეტიკა''' – (&lt; ბერძნ. phōnētikós – ბგერითი), 1. [[ენათმეცნიერება|ენათმეცნიერების]] დარგი, რომელიც შეისწავლის ენის ბგერით მხარეს – სამეტყველო ერთეულების საწარმოთქმო მოქმედებებს, მათ შედეგად წარმოქმნილი ბგერადობის [[აკუსტიკა (ფონეტიკა)|აკუსტიკურ]] მახასიათებლებს, ფონეტიკური (სეგმენტური, ზესეგმენტური) ერთეულების [[აღქმა]]ს და მათ შორის ურთიერთმიმართებებს.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ფონეტიკა''' – (&lt; ბერძნ. phōnētikós – ბგერითი), 1. [[ენათმეცნიერება|ენათმეცნიერების]] დარგი, რომელიც შეისწავლის ენის ბგერით მხარეს – სამეტყველო ერთეულების საწარმოთქმო მოქმედებებს, მათ შედეგად წარმოქმნილი ბგერადობის [[აკუსტიკა (ფონეტიკა)|აკუსტიკურ]] მახასიათებლებს, ფონეტიკური (სეგმენტური, ზესეგმენტური) ერთეულების [[აღქმა]]ს და მათ შორის ურთიერთმიმართებებს.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>კვლევის მიზნის შესაბამისად, ფონეტიკა ვითარდებოდა სხვადასხვა ასპექტით. <del class="diffchange diffchange-inline">[[</del>ზოგადი ფონეტიკა<del class="diffchange diffchange-inline">]] </del>განსხვავებულ ენათა მასალაზე დაყრდნობით იკვლევს ადამიანის სამეტყველო მოქმედების შესაძლებლობებს საერთოდ და აანალიზებს [[ბგერა|ბგერით]] ერთეულთა ფიზიოლოგიურ და აკუსტიკურ თავისებურებებს, აღქმის ზოგად კანონზომიერებებს, ბგერათშეხამების წესებს და ა. შ.&lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>კვლევის მიზნის შესაბამისად, ფონეტიკა ვითარდებოდა სხვადასხვა ასპექტით. <ins class="diffchange diffchange-inline">'''</ins>ზოგადი ფონეტიკა<ins class="diffchange diffchange-inline">''' </ins>განსხვავებულ ენათა მასალაზე დაყრდნობით იკვლევს ადამიანის სამეტყველო მოქმედების შესაძლებლობებს საერთოდ და აანალიზებს [[ბგერა|ბგერით]] ერთეულთა ფიზიოლოგიურ და აკუსტიკურ თავისებურებებს, აღქმის ზოგად კანონზომიერებებს, ბგერათშეხამების წესებს და ა. შ.&lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''კერძო ფონეტიკის''' საგანია კონკრეტული ენის ბგერითი მხარის შესწავლა აღნიშნული პრობლემატიკის თვალსაზრისით. &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''კერძო ფონეტიკის''' საგანია კონკრეტული ენის ბგერითი მხარის შესწავლა აღნიშნული პრობლემატიკის თვალსაზრისით. &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''აღწერითი ფონეტიკა''' იკვლევს ცალკეულ ენათა ბგერით მოვლენებს სინქრონიულ ჭრილში, დროის გარკვეულ მონაკვეთზე.&lt;br /&gt; &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''აღწერითი ფონეტიკა''' იკვლევს ცალკეულ ენათა ბგერით მოვლენებს სინქრონიულ ჭრილში, დროის გარკვეულ მონაკვეთზე.&lt;br /&gt; &#160;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=220216&oldid=prev 2024-02-29T11:42:27Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:42, 29 თებერვალი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ფონეტიკა''' – (&lt; ბერძნ. phōnētikós – ბგერითი), 1. [[ენათმეცნიერება|ენათმეცნიერების]] დარგი, რომელიც შეისწავლის ენის ბგერით მხარეს – სამეტყველო ერთეულების საწარმოთქმო მოქმედებებს, მათ შედეგად წარმოქმნილი ბგერადობის [[აკუსტიკა (ფონეტიკა)|აკუსტიკურ]] მახასიათებლებს, ფონეტიკური (სეგმენტური, ზესეგმენტური) ერთეულების [[აღქმა]]ს და მათ შორის ურთიერთმიმართებებს.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ფონეტიკა''' – (&lt; ბერძნ. phōnētikós – ბგერითი), 1. [[ენათმეცნიერება|ენათმეცნიერების]] დარგი, რომელიც შეისწავლის ენის ბგერით მხარეს – სამეტყველო ერთეულების საწარმოთქმო მოქმედებებს, მათ შედეგად წარმოქმნილი ბგერადობის [[აკუსტიკა (ფონეტიკა)|აკუსტიკურ]] მახასიათებლებს, ფონეტიკური (სეგმენტური, ზესეგმენტური) ერთეულების [[აღქმა]]ს და მათ შორის ურთიერთმიმართებებს.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>კვლევის მიზნის შესაბამისად, ფონეტიკა ვითარდებოდა სხვადასხვა ასპექტით. [[ზოგადი ფონეტიკა]] განსხვავებულ ენათა მასალაზე დაყრდნობით <del class="diffchange diffchange-inline">იკელევს </del>ადამიანის სამეტყველო მოქმედების შესაძლებლობებს საერთოდ და აანალიზებს [[ბგერა|ბგერით]] ერთეულთა ფიზიოლოგიურ და აკუსტიკურ თავისებურებებს, აღქმის ზოგად კანონზომიერებებს, <del class="diffchange diffchange-inline">ბგერათ შეხამების </del>წესებს და ა. შ.&lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>კვლევის მიზნის შესაბამისად, ფონეტიკა ვითარდებოდა სხვადასხვა ასპექტით. [[ზოგადი ფონეტიკა]] განსხვავებულ ენათა მასალაზე დაყრდნობით <ins class="diffchange diffchange-inline">იკვლევს </ins>ადამიანის სამეტყველო მოქმედების შესაძლებლობებს საერთოდ და აანალიზებს [[ბგერა|ბგერით]] ერთეულთა ფიზიოლოგიურ და აკუსტიკურ თავისებურებებს, აღქმის ზოგად კანონზომიერებებს, <ins class="diffchange diffchange-inline">ბგერათშეხამების </ins>წესებს და ა. შ.&lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''კერძო ფონეტიკის''' საგანია კონკრეტული ენის ბგერითი მხარის შესწავლა აღნიშნული პრობლემატიკის თვალსაზრისით. &lt;br /&gt;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''კერძო ფონეტიკის''' საგანია კონკრეტული ენის ბგერითი მხარის შესწავლა აღნიშნული პრობლემატიკის თვალსაზრისით. &lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''აღწერითი ფონეტიკა''' <del class="diffchange diffchange-inline">იკელეეს </del>ცალკეულ ენათა ბგერით მოვლენებს სინქრონიულ ჭრილში, დროის გარკვეულ მონაკვეთზე.&lt;br /&gt; &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''აღწერითი ფონეტიკა''' <ins class="diffchange diffchange-inline">იკვლევს </ins>ცალკეულ ენათა ბგერით მოვლენებს სინქრონიულ ჭრილში, დროის გარკვეულ მონაკვეთზე.&lt;br /&gt; &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ისტორიული ფონეტიკა''' შეისწავლის ბგერითი მხარის ცვალებადობას დროში, ცვლილებათა მიზეზებსა და მათ მიმართულებას.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ისტორიული ფონეტიკა''' შეისწავლის ბგერითი მხარის ცვალებადობას დროში, ცვლილებათა მიზეზებსა და მათ მიმართულებას.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">სამეტყვლო </del>ბგერებსა და საწარმოთქმო ორგანოებზე დაკვირვებებს დიდი ხნის ისტორია აქვს. განსაკუთრებით მაღალ დონეს მიაღწია ფონეტიკურმა <del class="diffchange diffchange-inline">კელევამ </del>ძველ ინდოეთში, სადაც სპეციალური ფონეტიკური ტრაქტატები</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">სამეტყველო </ins>ბგერებსა და საწარმოთქმო ორგანოებზე დაკვირვებებს დიდი ხნის ისტორია აქვს. განსაკუთრებით მაღალ დონეს მიაღწია ფონეტიკურმა <ins class="diffchange diffchange-inline">კვლევამ </ins>ძველ ინდოეთში, სადაც სპეციალური ფონეტიკური ტრაქტატები</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>იქმნებოდა ჯერ კიდევ ძვ. წ. IX საუკუნიდან. ფონეტიკის საკითხები საკმაოდ დაწერილებით განიხილებოდა ანტიკურ მეცნიერებაშიც. <del class="diffchange diffchange-inline">ფონეტიკ</del>, როგორც ენათმეცნიერების დამოუკიდებელი დარგი, ყალიბდება XIX ს-ის II ნახევრიდან. ისტორიული ენათმეცნიერების განვითარებასთან დაკავშირებით. ზუსტი ბგერათშესატყვისობების დადგენა. <del class="diffchange diffchange-inline">ბგერაოცვლილებების </del>მიზეზებისა და ხასიათის <del class="diffchange diffchange-inline">გარკეევა </del>და ა. შ. მოითხოვდა ბგერათწარმოების</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>იქმნებოდა ჯერ კიდევ ძვ. წ. IX საუკუნიდან. ფონეტიკის საკითხები საკმაოდ დაწერილებით განიხილებოდა ანტიკურ მეცნიერებაშიც. <ins class="diffchange diffchange-inline">ფონეტიკა</ins>, როგორც ენათმეცნიერების დამოუკიდებელი დარგი, ყალიბდება XIX ს-ის II ნახევრიდან. ისტორიული ენათმეცნიერების განვითარებასთან დაკავშირებით. ზუსტი ბგერათშესატყვისობების დადგენა. <ins class="diffchange diffchange-inline">ბგერათცვლილებების </ins>მიზეზებისა და ხასიათის <ins class="diffchange diffchange-inline">გარკვევა </ins>და ა. შ. მოითხოვდა ბგერათწარმოების</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ურთულეს მექანიზმში ჩაწვდომას, ბგერათა ფიზიკური (ფართო გაგებით) ბუნების ცოდნას, რისთვისაც ენათმეცნიერებამ ძირითადად გამოიყენა მის გარეთ, საბუნებისმეტყველო დარგებში (ფიზიკასა და ფიზიოლოგიაში) მიღწეული შედეგები. ამან განაპირობა კლასიკური ფონეტიკის საბუნებისმეტყველო ორიენტაცია. ფაქტობრივად, ფონეტიკა ჩამოყალიბდა როგორც არტიკულაციური ფონეტიკა და აკუსტიკური <del class="diffchange diffchange-inline">ფონეტიკ</del>, თუმცა. თუ მკაცრად ვიმსჯელებთ, ფონეტიკური კვლევა არასოდეს ყოფილა წმინდა საბუნებისმეტყველო კვლევა. რამდენადაც იგი ყოველთვის სწავლობდა სწორედ სამეტყველო ბგერებს, ე. ი. კონკრეტული ენობრივი აღქმისათვის მისაწვდომ და, ამდენად, მოცემული ენობრივი სისტემისათვის დამახასიათებელ ბგერებს. მაგრამ სწავლობდა მათ, არსებითად, ფიზიოლოგიურ-აკუსტიკურ თავისებურებათა თვალსაზრისით, რაც ლინგვისტიკისათვის საკმარისი არ აღმოჩნდა: ფონეტიკამ ვერ შექმნა ის თეორიული ბაზა, რომელსაც შეიძლებოდა</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ურთულეს მექანიზმში ჩაწვდომას, ბგერათა ფიზიკური (ფართო გაგებით) ბუნების ცოდნას, რისთვისაც ენათმეცნიერებამ ძირითადად გამოიყენა მის გარეთ, საბუნებისმეტყველო დარგებში (ფიზიკასა და ფიზიოლოგიაში) მიღწეული შედეგები. ამან განაპირობა კლასიკური ფონეტიკის საბუნებისმეტყველო ორიენტაცია. ფაქტობრივად, ფონეტიკა ჩამოყალიბდა როგორც არტიკულაციური ფონეტიკა და აკუსტიკური <ins class="diffchange diffchange-inline">ფონეტიკა</ins>, თუმცა. თუ მკაცრად ვიმსჯელებთ, ფონეტიკური კვლევა არასოდეს ყოფილა წმინდა საბუნებისმეტყველო კვლევა. რამდენადაც იგი ყოველთვის სწავლობდა სწორედ სამეტყველო ბგერებს, ე. ი. კონკრეტული ენობრივი აღქმისათვის მისაწვდომ და, ამდენად, მოცემული ენობრივი სისტემისათვის დამახასიათებელ ბგერებს. მაგრამ სწავლობდა მათ, არსებითად, ფიზიოლოგიურ-აკუსტიკურ თავისებურებათა თვალსაზრისით, რაც ლინგვისტიკისათვის საკმარისი არ აღმოჩნდა: ფონეტიკამ ვერ შექმნა ის თეორიული ბაზა, რომელსაც შეიძლებოდა <ins class="diffchange diffchange-inline">დაეფუძნებოდა </ins>ისტორიული <ins class="diffchange diffchange-inline">ენათმეცნიერების </ins>აშკარად არასაბუნებისმეტყველო პრაქტიკა. სწორედ ამ გარემოებამ <ins class="diffchange diffchange-inline">განსაზღვრა </ins>მოგვიანებით ფონეტიკის გვერდით ბგერითი მხარის შემსწავლელი წმინდა ლინგვისტური დარგის – ფონოლოგიის შექმნის აუცილებლობა. ფაქტობრივად, ენათმეცნიერების კვლევაში ფონოლოგიას უნდა დაეკავებინა ადგილი არა ფონეტიკის გვერდით, არამედ მის ნაცვლად, როგორც ფონეტიკის განვითარების უფრო მაღალ საფეხურს. მაგრამ ფონეტიკური კვლევის ტრადიციები იმდენად ძლიერი იყო, რომ იმ დროს უფრო ადვილი აღმოჩნდა ახალი დარგის დაფუძნება, ვიდრე ძველის გარდაქმნა ახალი მეთოდოლოგიური მოთხოვნების საფუძველზე. ფონოლოგია მოითხოვს ბგერების შესწავლას მათი ფუნქციონირების თვალსაზრისით. ამიტომ ზოგ ფონოლოგიურ <ins class="diffchange diffchange-inline">მიმდინარეობაში </ins>(მაგ., პრაღის სკოლის ფონოლოგიაში) კვლევის სფეროში შემოდიოდა ძირითადად</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">დაფუძნებოდა </del>ისტორიული <del class="diffchange diffchange-inline">ენაომეცნიერების </del>აშკარად არასაბუნებისმეტყველო პრაქტიკა. სწორედ ამ გარემოებამ <del class="diffchange diffchange-inline">განსაზღერა </del>მოგვიანებით ფონეტიკის გვერდით ბგერითი მხარის შემსწავლელი წმინდა ლინგვისტური დარგის – ფონოლოგიის შექმნის აუცილებლობა. ფაქტობრივად, ენათმეცნიერების კვლევაში ფონოლოგიას უნდა დაეკავებინა ადგილი არა ფონეტიკის გვერდით, არამედ მის ნაცვლად, როგორც ფონეტიკის განვითარების უფრო მაღალ საფეხურს. მაგრამ ფონეტიკური კვლევის ტრადიციები იმდენად ძლიერი იყო, რომ იმ დროს უფრო ადვილი აღმოჩნდა ახალი დარგის დაფუძნება, ვიდრე ძველის გარდაქმნა ახალი მეთოდოლოგიური მოთხოვნების საფუძველზე. ფონოლოგია მოითხოვს ბგერების შესწავლას მათი ფუნქციონირების თვალსაზრისით. ამიტომ ზოგ ფონოლოგიურ <del class="diffchange diffchange-inline">მიმდინარყობაში </del>(მაგ., პრაღის სკოლის ფონოლოგიაში) კვლევის სფეროში შემოდიოდა ძირითადად</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ბგერის განმასხვავებელი (რელევანტური) ნიშნები, ხოლო ბგერის სხვა, არაგანმასხვავებელი ნიშნები ხასიათდებოდა როგორც „ჭარ-ბი“ (არარელევანტური) და ფონეტიკის კომპეტენციაში რჩებოდა. შესაბამისად. ფონოლოგია დაუპირისპირდა ფონეტიკას, როგორც ლინგვისტური მეცნიერება არალინგვისტურს, საბუნებისმეტყველოს. ასეთი დაპირისპირება როგორც თეორიული ისე პრაქტიკული თვალსაზრისით გაუმართლებელი ჩანს. რამდენადაც ფონეტიკა სწავლობს სამეტყველო ბგერებს, როგორც ენობრივი ფუნქციონირების რეალურ ელემენტებს, იგი არ გაიაზრება ფუნქციური თვალსაზრისის გარეშე. თავის მხრივ, ფონოლოგია არ შეიძლება აიგოს ბგერათა ფონეტიკური თავისებურებების გათვალისწინების გარეშე. უფრო</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ბგერის განმასხვავებელი (რელევანტური) ნიშნები, ხოლო ბგერის სხვა, არაგანმასხვავებელი ნიშნები ხასიათდებოდა როგორც „ჭარ-ბი“ (არარელევანტური) და ფონეტიკის კომპეტენციაში რჩებოდა. შესაბამისად. ფონოლოგია დაუპირისპირდა ფონეტიკას, როგორც ლინგვისტური მეცნიერება არალინგვისტურს, საბუნებისმეტყველოს. ასეთი დაპირისპირება როგორც თეორიული ისე პრაქტიკული თვალსაზრისით გაუმართლებელი ჩანს. რამდენადაც ფონეტიკა სწავლობს სამეტყველო ბგერებს, როგორც ენობრივი ფუნქციონირების რეალურ ელემენტებს, იგი არ გაიაზრება ფუნქციური თვალსაზრისის გარეშე. თავის მხრივ, ფონოლოგია არ შეიძლება აიგოს ბგერათა ფონეტიკური თავისებურებების გათვალისწინების გარეშე. უფრო</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>მეტიც, რომელიმე ნიშანი შეიძლება იყოს არარელევანტური მოცემული ფონოლოგიური აღწერისას, მაგრამ არა საერთოდ ენობრივი ფუნქციონირების <del class="diffchange diffchange-inline">თვალსაზსრისით</del>. ასე <del class="diffchange diffchange-inline">მაგა </del>ფონოლოგიურად არარელევანტური, „ჭარბი“ ნიშანი შეიძლება იყოს რელევანტური ფონემატური აღქმისათვის. არარელევანტურ ბგერით ნიშანთა შესწავლას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება დიაქრონიულ კვლევაში, რადგანაც ბგერათა (და მათი გზით – ფონემურ სისტემათა) ცვლილებები ხშირად შეიძლება წარიმართოს სწორედ არარელევანტური ნიშნების გზით. ფონეტიკური და ფონოლოგიური კვლევა ერთიანია ბგერითი სისტემის ანალიზის ყველა <del class="diffchange diffchange-inline">დღონეზე</del>. და შესაბამისად, უფრო მიზანშეწონილია ფონეტიკა და ფონოლოგია განიხილებოდეს როგორც ერთი საენათმეცნიერო დარგის ორი ასპექტი და არა განსხვავებული ორიენტაციის მქონე ორი დამოუკიდებელი დისციპლინა.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>მეტიც, რომელიმე ნიშანი შეიძლება იყოს არარელევანტური მოცემული ფონოლოგიური აღწერისას, მაგრამ არა საერთოდ ენობრივი ფუნქციონირების <ins class="diffchange diffchange-inline">თვალსაზრისით</ins>. ასე <ins class="diffchange diffchange-inline">მაგ. </ins>ფონოლოგიურად არარელევანტური, „ჭარბი“ ნიშანი შეიძლება იყოს რელევანტური ფონემატური აღქმისათვის. არარელევანტურ ბგერით ნიშანთა შესწავლას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება დიაქრონიულ კვლევაში, რადგანაც ბგერათა (და მათი გზით – ფონემურ სისტემათა) ცვლილებები ხშირად შეიძლება წარიმართოს სწორედ არარელევანტური ნიშნების გზით. ფონეტიკური და ფონოლოგიური კვლევა ერთიანია ბგერითი სისტემის ანალიზის ყველა <ins class="diffchange diffchange-inline">დონეზე</ins>. და შესაბამისად, უფრო მიზანშეწონილია ფონეტიკა და ფონოლოგია განიხილებოდეს როგორც ერთი საენათმეცნიერო დარგის ორი ასპექტი და არა განსხვავებული ორიენტაციის მქონე ორი დამოუკიდებელი დისციპლინა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''ი. ქობალავა''</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''ი. ქობალავა''</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90&diff=220215&oldid=prev 2024-02-29T11:32:13Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;ფონეტიკა&#039;&#039;&#039; – (&lt; ბერძნ. phōnētikós – ბგერითი), 1. [[ენათმეცნიერება|ენათ...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ფონეტიკა''' – (&lt; ბერძნ. phōnētikós – ბგერითი), 1. [[ენათმეცნიერება|ენათმეცნიერების]] დარგი, რომელიც შეისწავლის ენის ბგერით მხარეს – სამეტყველო ერთეულების საწარმოთქმო მოქმედებებს, მათ შედეგად წარმოქმნილი ბგერადობის [[აკუსტიკა (ფონეტიკა)|აკუსტიკურ]] მახასიათებლებს, ფონეტიკური (სეგმენტური, ზესეგმენტური) ერთეულების [[აღქმა]]ს და მათ შორის ურთიერთმიმართებებს.<br /> <br /> კვლევის მიზნის შესაბამისად, ფონეტიკა ვითარდებოდა სხვადასხვა ასპექტით. [[ზოგადი ფონეტიკა]] განსხვავებულ ენათა მასალაზე დაყრდნობით იკელევს ადამიანის სამეტყველო მოქმედების შესაძლებლობებს საერთოდ და აანალიზებს [[ბგერა|ბგერით]] ერთეულთა ფიზიოლოგიურ და აკუსტიკურ თავისებურებებს, აღქმის ზოგად კანონზომიერებებს, ბგერათ შეხამების წესებს და ა. შ.&lt;br /&gt;<br /> '''კერძო ფონეტიკის''' საგანია კონკრეტული ენის ბგერითი მხარის შესწავლა აღნიშნული პრობლემატიკის თვალსაზრისით. &lt;br /&gt;<br /> '''აღწერითი ფონეტიკა''' იკელეეს ცალკეულ ენათა ბგერით მოვლენებს სინქრონიულ ჭრილში, დროის გარკვეულ მონაკვეთზე.&lt;br /&gt; <br /> '''ისტორიული ფონეტიკა''' შეისწავლის ბგერითი მხარის ცვალებადობას დროში, ცვლილებათა მიზეზებსა და მათ მიმართულებას.<br /> <br /> სამეტყვლო ბგერებსა და საწარმოთქმო ორგანოებზე დაკვირვებებს დიდი ხნის ისტორია აქვს. განსაკუთრებით მაღალ დონეს მიაღწია ფონეტიკურმა კელევამ ძველ ინდოეთში, სადაც სპეციალური ფონეტიკური ტრაქტატები<br /> იქმნებოდა ჯერ კიდევ ძვ. წ. IX საუკუნიდან. ფონეტიკის საკითხები საკმაოდ დაწერილებით განიხილებოდა ანტიკურ მეცნიერებაშიც. ფონეტიკ, როგორც ენათმეცნიერების დამოუკიდებელი დარგი, ყალიბდება XIX ს-ის II ნახევრიდან. ისტორიული ენათმეცნიერების განვითარებასთან დაკავშირებით. ზუსტი ბგერათშესატყვისობების დადგენა. ბგერაოცვლილებების მიზეზებისა და ხასიათის გარკეევა და ა. შ. მოითხოვდა ბგერათწარმოების<br /> ურთულეს მექანიზმში ჩაწვდომას, ბგერათა ფიზიკური (ფართო გაგებით) ბუნების ცოდნას, რისთვისაც ენათმეცნიერებამ ძირითადად გამოიყენა მის გარეთ, საბუნებისმეტყველო დარგებში (ფიზიკასა და ფიზიოლოგიაში) მიღწეული შედეგები. ამან განაპირობა კლასიკური ფონეტიკის საბუნებისმეტყველო ორიენტაცია. ფაქტობრივად, ფონეტიკა ჩამოყალიბდა როგორც არტიკულაციური ფონეტიკა და აკუსტიკური ფონეტიკ, თუმცა. თუ მკაცრად ვიმსჯელებთ, ფონეტიკური კვლევა არასოდეს ყოფილა წმინდა საბუნებისმეტყველო კვლევა. რამდენადაც იგი ყოველთვის სწავლობდა სწორედ სამეტყველო ბგერებს, ე. ი. კონკრეტული ენობრივი აღქმისათვის მისაწვდომ და, ამდენად, მოცემული ენობრივი სისტემისათვის დამახასიათებელ ბგერებს. მაგრამ სწავლობდა მათ, არსებითად, ფიზიოლოგიურ-აკუსტიკურ თავისებურებათა თვალსაზრისით, რაც ლინგვისტიკისათვის საკმარისი არ აღმოჩნდა: ფონეტიკამ ვერ შექმნა ის თეორიული ბაზა, რომელსაც შეიძლებოდა<br /> დაფუძნებოდა ისტორიული ენაომეცნიერების აშკარად არასაბუნებისმეტყველო პრაქტიკა. სწორედ ამ გარემოებამ განსაზღერა მოგვიანებით ფონეტიკის გვერდით ბგერითი მხარის შემსწავლელი წმინდა ლინგვისტური დარგის – ფონოლოგიის შექმნის აუცილებლობა. ფაქტობრივად, ენათმეცნიერების კვლევაში ფონოლოგიას უნდა დაეკავებინა ადგილი არა ფონეტიკის გვერდით, არამედ მის ნაცვლად, როგორც ფონეტიკის განვითარების უფრო მაღალ საფეხურს. მაგრამ ფონეტიკური კვლევის ტრადიციები იმდენად ძლიერი იყო, რომ იმ დროს უფრო ადვილი აღმოჩნდა ახალი დარგის დაფუძნება, ვიდრე ძველის გარდაქმნა ახალი მეთოდოლოგიური მოთხოვნების საფუძველზე. ფონოლოგია მოითხოვს ბგერების შესწავლას მათი ფუნქციონირების თვალსაზრისით. ამიტომ ზოგ ფონოლოგიურ მიმდინარყობაში (მაგ., პრაღის სკოლის ფონოლოგიაში) კვლევის სფეროში შემოდიოდა ძირითადად<br /> ბგერის განმასხვავებელი (რელევანტური) ნიშნები, ხოლო ბგერის სხვა, არაგანმასხვავებელი ნიშნები ხასიათდებოდა როგორც „ჭარ-ბი“ (არარელევანტური) და ფონეტიკის კომპეტენციაში რჩებოდა. შესაბამისად. ფონოლოგია დაუპირისპირდა ფონეტიკას, როგორც ლინგვისტური მეცნიერება არალინგვისტურს, საბუნებისმეტყველოს. ასეთი დაპირისპირება როგორც თეორიული ისე პრაქტიკული თვალსაზრისით გაუმართლებელი ჩანს. რამდენადაც ფონეტიკა სწავლობს სამეტყველო ბგერებს, როგორც ენობრივი ფუნქციონირების რეალურ ელემენტებს, იგი არ გაიაზრება ფუნქციური თვალსაზრისის გარეშე. თავის მხრივ, ფონოლოგია არ შეიძლება აიგოს ბგერათა ფონეტიკური თავისებურებების გათვალისწინების გარეშე. უფრო<br /> მეტიც, რომელიმე ნიშანი შეიძლება იყოს არარელევანტური მოცემული ფონოლოგიური აღწერისას, მაგრამ არა საერთოდ ენობრივი ფუნქციონირების თვალსაზსრისით. ასე მაგა ფონოლოგიურად არარელევანტური, „ჭარბი“ ნიშანი შეიძლება იყოს რელევანტური ფონემატური აღქმისათვის. არარელევანტურ ბგერით ნიშანთა შესწავლას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება დიაქრონიულ კვლევაში, რადგანაც ბგერათა (და მათი გზით – ფონემურ სისტემათა) ცვლილებები ხშირად შეიძლება წარიმართოს სწორედ არარელევანტური ნიშნების გზით. ფონეტიკური და ფონოლოგიური კვლევა ერთიანია ბგერითი სისტემის ანალიზის ყველა დღონეზე. და შესაბამისად, უფრო მიზანშეწონილია ფონეტიკა და ფონოლოგია განიხილებოდეს როგორც ერთი საენათმეცნიერო დარგის ორი ასპექტი და არა განსხვავებული ორიენტაციის მქონე ორი დამოუკიდებელი დისციპლინა.<br /> <br /> ''ი. ქობალავა''<br /> <br /> <br /> ==წყარო==<br /> [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]<br /> [[კატეგორია:ენათმეცნიერება]]<br /> [[კატეგორია:ენათმეცნიერების დარგები]]</div>

Tkenchoshvili