https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%A4%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%AE_I 2026-06-12T05:55:30Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A4%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%AE_I&diff=238641&oldid=prev 2024-11-13T15:42:11Z

<p>ახალი გვერდი: <a href="/wikidict/index.php/%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98:Fsamtix_1.PNG" title="ფაილი:Fsamtix 1.PNG">ფსამტიხ I</a> &#039;&#039;&#039;ფსამტიხ I&#039;&#039;&#039; – (ჩვ.წ.-მდე 664-610) ეგვიპტის XXVI...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>[[ფაილი:Fsamtix 1.PNG|thumb|ფსამტიხ I]]<br /> '''ფსამტიხ I''' – (ჩვ.წ.-მდე 664-610) ეგვიპტის XXVI, ე.წ. საისურ დინასტიის [[ფარაონი]].<br /> <br /> ჩვ.წ.-მდე VIII საუკუნის დასასრულისათვის ეგვიპტის ერთიანობა დარღვეული იყო. სამხრეთ ეგვიპტეს მართავდა [[ამონი]]ს [[ქურუმი]] [[თებე (ქალაქი ძველ ეგვიპტეში)|თებე]]დან, ჩრდილოეთში ერთმანეთს ექიშპებოდა რამდენიმე დინასტია, რეალური ძალაუფლება კი [[ნომი]]ს მმართველების ხელში იყო. ამ დროს ეგვიპტის გაერთიანება მოახერხეს ნუბიელმა მეფეებმა, მაგრამ მათი პრეტენზია, [[სირია]]შიც აღედგინათ ეგვიპტის გავლენა, [[ასურეთის სამეფო|ასურეთთან]] შეტაკებით და ასურეთის მიერ ჩრდილოეთ ეგვიპტის დაპყრობით დამთავრდა. <br /> <br /> დაახლოებით ჩვ.წ.-მდე 670 წლიდან ეგვიპტე ასურელებს და ნუბიელებს შორის [[საომარი მოქმედებების თეატრი|სამხედრო მოქმედების თეატრად]] გადაიქცა. 671 წელს ასურელებმა გააძევეს ეგვიპტის ნუბიური დინასტიის ფარაონი, [[ტაჰარკა]] ჩრდილოეთ ეგვიპტიდან, და დელტის მმართველები თავიანთ ვასალებად გადააქციეს. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ნეხო [[საისი]]დან, ცნობილი, როგორც [[ნეხო I]], რომელიც რეალურად ასურელების მთავარი ნაცვალი იყო ჩრდილოეთ ეგვიპტეში. <br /> <br /> 669 წ. ტაჰარკამ, დელტის მმართველების დახმარებით, მოახერხა ასურელების დამარცხება, მაგრამ ასურელებმა ის კვლავ დაამარცხეს 666 წ. 664 წ. ჩრდილოეთ ეგვიპტეზე მარშით წამოვიდა ტაჰარკას მემკვიდრე [[ტანტამანი]]. თავიდან მან გარკვეული უპირატესობა მოიპოვა, და მოკლა ნეხო I, სავარაუდოდ, ასურული ორიენტაციის გამო. ტანტამანის გამარჯვება ძალიან ხანმოკლე გამოდგა და ძალიან ძვირად დაუჯდა ეგვიპტეს. ასურელებმა ის სასტიკად დაამარცხეს და სდიეს სამხრეთამდე, რასაც თებეს ცნობილი აოხრება მოჰყვა. ასეთ უიმედო ვითარებაში ნეხო I-ის ვაჟიშვილმა, ფსამტიხმა, მოახერხა ჯერ ჩრდილოეთის გაერთიანება, შემდეგ კი ასურელების განდევნა. <br /> <br /> ფსამტიხ I იწყებს XXVI, ე.წ. საისურ დინასტიას და ეგვიპტის ისტორიის უკანასკნელ „ბრწყინვალე“ საისურ პერიოდს. ბუნდოვანია, თუ როგორ მოახერხა მან ეს. ოფიციალურად ფსამტიხ I თავისი გამეფების წლებს ტახარკას გარდაცვალებიდან ითვლის. სავარაუდოდ, ასურელებმა თვითონ აღიარეს ის მეფის ნაცვალად, შესაძლოა, ფარაონის ნომინალური სტატუსით და იმ პირობით, რომ იქნებოდა ლოიალური ასურელების მიმართ და არ მოაწყობდა [[აჯანყება|აჯანყებებს]]. თუმცა მან შედარებით ადვილად გაავრცელა თავისი გავლენა [[ათრიბი]]ს და ჰელიოპოლისის „სამეფოებზე“, მას არ აღიარებდნენ ლიბიელების ბელადები [[სებენიტოსი|სებენიტოსში]] და [[ბუსირისი|ბუსირისში]], მაგრამ ფსამტიხმა მოახერხა მათი დამორჩილება. გამეფებიდან მერვე წელს ფსამტიხმა თავისი გავლენის ქვეშ მთელი ჩრდილოეთ ეგვიპტე მოაქცია. ჩრდილოეთის „სამეფოებიდან“, რომლებმაც ფსამტიხი აღიარეს, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ჰერაკლეოპოლისი, რადგან ჰერაკლეოპოლისთან კავშირის შემდეგ ფსამტიხის ხელში აღმოჩნდა მთელი სამდინარო [[ტრანსპორტი]] და საქარავნო მარშრუტების სასტარტო პუნქტები დასავლეთ უდაბნოსაკენ. ამას გარდა, სწორედ ჰერაკლეოპოლისის ნომარქი, სამტუტეფნახტი დაეხმარა ფსამტიხს დიპლომატიური გზებით გაევრცელებინა გავლენა თებეზე. <br /> <br /> ჩვ.წ.-მდე 656 წ. ფსამტიხის ქალიშვილი, [[ნიტოკრისი]] იშვილეს „ამონის მთავარმა ცოლებმა“ შეპენუპეტ II-მ და ამენერდის II-მ, რაც ავტომატურად თებეს მიერ ფსამტიხის აღიარებას და თებეს ნუბიელების გავლენის სფეროდან გამოსვლას ნიშნავდა. სავარაუდოდ, თებეს ასეთი განწყობისათვის დიდი ბიძგი იყო ნუბიელების უუნარობა, თავი დაეღწიათ ასურელების ბატონობისაგან და ის საშინელი აოხრება, რომელიც თებეს დაატყდა თავს ნუბიელების პოლიტიკის გამო. მეორე მხრივ, გაოცებას იწვევს, რომ ფსამტიხი, რომელსაც ძალაუფლება ასურელების მიერ ჰქონდა მინიჭებული, და რომლის რეალურ საყრდენს ბერძენი დაქირავებული ჯარისკაცების ელიტარული ნაწილები წარმოადგენდა, ქვეყნის გამამთლიანებლად გვევლინება ასეთ რთულ პოლიტიკურ ვითარებაში. ნიტოკრისი თებეში გააცილა უზარმაზარმა [[ფლოტი|ფლოტმა]] და მისთვის ამონის ცოლის ქალიშვილის სტატუსის მინიჭებას გრანდიოზული დღესასწაული ახლდა თან. მაგრამ ჩრდილოეთში მაინც იყო შემორჩენილი რამდენიმე პატარა სამეფო, რომლებიც არ ცნობდნენ ფსამტიხს და კავშირი ლიბიელებთან ჰქონდათ. აქ ფსამტიხი მოიქცა, როგორც ნამდვილად ენერგიული მმართველი – სასწრაფოდ შეაგროვა [[ჯარი]] უკვე გაერთიანებული პროვინციებიდან და ეს უკანასკნელი [[ბასტიონი|ბასტიონებიც]] აიღო. ამ წარმატებული მარშის შესახებ მოგვითხრობს რამდენიმე [[სტელა]], რომელიც მან თავისი სამხედრო მარშის მარშრუტის გაყოლებით აღმართა. ამის შემდეგ ჩააყენა [[გარნიზონი (სამხედრო ნაწილი)|გარნიზონები]] ეგვიპტის აღმოსავლეთ და დასავლეთ [[საზღვარი|საზღვრებზე]], და ასევე [[ელეფანტინა]]ზე. <br /> <br /> გარნიზონი ელეფანტინაზე ნიშნავდა აქ საზღვრის დაწესებას ეგვიპტეს და ნუბიას შორის. გარნიზონები ძირითადად უცხოელი დაქირავებული ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, არა მარტო ბერძნებით და კარიელებით. აქ მრავლად იყო ფინიკიელები, სირიელები, [[ებრაელები]], რომლებიც, ასურელების დაპყრობითი ომების შედეგად, იძულებული იყვნენ, მიეტოვებინათ სამშობლო, რაც თავისთავად რეგიონის რთულ პოლიტიკურ ვითარებაზე მეტყველებს. მართალია, მმართველი პოსტები გარნიზონებში, უკვე ჩამოყალიბებული ტრადიციის თანახმად, ლიბიელებს (მაშვაშებს) ეკავათ, მაგრამ უცხოელებმა თანდათან აიძულეს ისინი, გაენაწილებინათ მათთან ძალაუფლება. ამას გარდა, ფსამტიხმა ნება დართო ბერძნებს და კარიელებს, დაეარსებინათ კოლონიები დელტაში, რამაც ერთგვარად შეამცირა ურჩი „სამეფოების“ გავლენა რეგიონში. ფსამტიხის ხანგრძლივი მეფობის დროს ეგვიპტის კარი თანდათან იღებოდა უცხოელებისათვის. ჯარისკაცებს მოჰყვნენ ვაჭრები, და დაიწყო ეკონომიკურ საფუძველზე დიპლომატიური ურთიერთობის ჩამოყალიბება საბერძნეთსა და ეგვიპტეს შორის. <br /> <br /> მეფობის ბოლო წლებში ფსამტიხმა გააგზავნა ჯარი სირიაში. ასურეთის იმპერიას გაუჩნდა საშიში მოწინააღმდეგე [[ბაბილონი]]ს და მედესის კოალიციის სახით, და ძალთა დაბალანსების სურვილმა ეგვიპტელები თავიანთ ყოფილ დამპყრობლებთან დააკავშირა. 616 წელს ეგვიპტელები ასურელებთან ერთად იბრძოდნენ, მაგრამ მათი ერთობლივი ძალისხმევის მიუხედავად, [[ნინევია]] ვერ გადარჩა დაპყრობას და დარბევას.<br /> <br /> <br /> ==წყარო==<br /> [[ძველი ეგვიპტის ენციკლოპედია]]<br /> [[კატეგორია:ძველი ეგვიპტე]]<br /> [[კატეგორია:ეგვიპტის ფარაონები]]<br /> [[კატეგორია:XXVI დინასტიის ფარაონები]]</div>

Tkenchoshvili