ფსიხო გუაშე - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 11:24, 26 ივლისი 2022-ზე

2022-07-26T11:24:12Z

Tkenchoshvili 16:00, 15 ივნისი 2020-ზე

2020-06-15T16:00:46Z

Echelidze: ახალი გვერდი: '''ფსიხო-გუაშე''' ''(ადიღ. Псыхъуэ-гуащэ – „მდინარის ქალბატონი“)'' – მდ...

2018-08-31T11:56:27Z

ახალი გვერდი: '''ფსიხო-გუაშე''' ''(ადიღ. Псыхъуэ-гуащэ – „მდინარის ქალბატონი“)'' – მდ...

ახალი გვერდი

'''ფსიხო-გუაშე''' ''(ადიღ. Псыхъуэ-гуащэ – „მდინარის ქალბატონი“)'' – მდინარეთა განმგებელი ადიღურ მითოლოგიაში. ადიღთა წარმოდგენით,
ეს შიშველი ქალღვთაება ძალზე ლამაზია, გრძელი და გაშლილი თმებით, ზოგჯერ თევზის კუდით. ხშირად „ნახულობენ“ მდინარის ნაპირზე მჯდარ ფსიხო-გუაშეს, რომელიც [[სავარცხელა|სავარცხლით]] (აუცილებელი [[ატრიბუტი]]თ) თმას ივარცხნის. გრძელი თმები, სავარცხელი და სიშიშვლე, როგორც ჩანს, ბუნებრივ სტიქიებთან (განსაკუთრებით, წვიმასთან) მისი კავშირის მაჩვენებელია.

რწმენის თანახმად, მდინარის ნაპირზე ნაპოვნი სავარცხლის აღება ყოვლად დაუშვებელია. ითვლება, რომ ფსიხო-გუაშეს მნახველი (ან მისი გამოხედვის შემყურე) ადამიანი ავადდება, ზოგჯერ სასიკვდილოდაც. სხვა წარმოდგენით, მდინარეთა ქალბატონს შეუძლია, ავნოს მხოლოდ იმას, ვისაც მისი შეეშინდება. შედარებით გავრცელებულია სიუჟეტები მამაკაცებთან მის სასიყვარულო კავშირებზე, ხშირად ამ უკანასკნელთა იძულების გზით (უარისმთქმელი ავადდება და იღუპება).

ხალხური რწმენა-წარმოდგენების თანახმად, მდინარეთა ქალღვთაება იცავს და მართავს მდინარე წყლებს. მისი სახელობის დღეობა საგაზაფხულო წყალდიდობების ჟამს აღინიშნებოდა. საამდღისოდ, სპეციალურად ამზადებდნენ რძესა და [[თაფლი|თაფლში]] მოხარშულ კოლიოს. ქალღვთაებისათვის მიძღვნილ [[რიტუალი|რიტუალში]] ერთმანეთის გაწუწვა და ნაგებობებისა და ხეებისათვის წყლის შესხურება შედიოდა. შუადღისთვის, წანდილის საჭმელად დასხდომის წინ, მდინარეთა მბრძანებელს წყალდიდობის აცილებას შესთხოვდნენ, რისთვისაც ყოველ გაზაფხულზე კოლიოს მოხარშვას ჰპირდებოდნენ. გვალვების ჟამს, წვიმის გამოწვევის მიზნით, [[შიბლე]]სა და [[ელია (მითოლოგია)|ელია]]ს გარდა, ფსიხო-გუაშესაც მიმართავდნენ.

ფსიხო-გუაშას ფუნქციები ზემოაღნიშნულით არ ამოიწურება. იგი ყვავილბატონებთანაც ჩანს დაკავშირებული. ოთახი, სადაც ავადმყოფი იწვა და სიჩუმე სუფევდა, მოწყობილი იყო საქანელა, რომელზედაც ყველა შემომსვლელს (ოჯახის წევრების გარდა), ვიდრე მწოლიარეს მიუახლოვდებოდა, უნდა ექანავა. ექიმბაშები უმღეროდნენ "ყვავილის ქალბატონს" – ცბიერ ქალს, და დასახმარებლად ფსიხო-გუაშას უხმობდნენ. მის პატივსაცემად დადგამდნენ [[ტაბლა]]ს საჭმლებით, ანთებული [[სანთელი (სარიტუალო)|სანთლითა]] და [[თასი]]თ წყალს. იატაკზე გაფენდნენ ჭილოფს, რომელზედაც ბუმბულის ბალიშს
დადებდნენ, გვერდით დაულაგებდნენ სპილენძის ტაშტსა და წყლით სავსე [[თუნგი|თუნგს]], საპონსა და ხელსახოცს. ექიმბაში ფსიხო-გუაშას ავადმყოფის შველას შესთხოვდა და ტაბლასთან „მოიწვევდა“.

ნართულ ეპოსში და ზღაპრებში ფსიხო-გუაშე დადებითი პერსონაჟია (ზღაპრებში Псыхъуэ-Нанэ „წყლის დედა“ სახელითაც გვხვდება. შდრ. მეგრული „[[წყარიშ დიდა|წყარიში დიდა]]“). მისი ასულები მტრედების სახით მოფრინდებიან ნართების ოქროს ხესთან და იტაცებენ მის ნაყოფს (ვაშლს) – ნაყოფირერბისა და უკვდავების [[სიმბოლო|სიმბოლოს]].

ფსიხო-გუაშას მითოლოგიური [[ხატი]]ს ჩამოყალიბებაზე, როგორც ჩანს, გარკვეული გავლენა იქონია ადიღებში გვიან გავრცელებულმა წარმოდგენებმა [[დემონები|დემონურ]] არსებაზე – [[ალმასთი|ალმასთზე]].

==ლიტერატურა==
*Мижаев М. И. Псыхо-гуаша // Мифы народов мира. Т. II. М., 1982;
*Азаматова М.-К. З. Культ божеств, магические обряды в раннеклассовом обществе и ерансформация их через религии христианства и ислама // Религиозные верования адыгов. Майкоп, 2001;
*Хабекирова Х. А. Природа и характер некоторых мифологических персонажей в эпосе и бытовой культуре черкесов // Этнографическое обозрение. № 5, 2005;
*Гутова Л. А. Обряд вызывания дождя в фольклоре и этнографии адыгов // Вестник института гуманитарных исследовании Кабардино-балкарского научного центра РАН. Вып. 1 (20). Нальчик, 2013.

==წყარო==
[[კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები]]

[[კატეგორია:მითოლოგია]]
[[კატეგორია:კავკასიური მითები]]
[[კატეგორია:ადიღური მითები]]
[[კატეგორია:მითოლოგიური პერსონაჟები]]
[[კატეგორია:ქალღმერთები]]
[[კატეგორია:ადიღური ქალღმერთები]]

←წინა ვერსია		11:24, 26 ივლისი 2022-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''ფსიხო-გუაშე''' ''(ადიღ. Псыхъуэ-гуащэ – „მდინარის ქალბატონი“)'' – ~~მდინარეთა~~ განმგებელი ადიღურ მითოლოგიაში. ადიღთა წარმოდგენით,	+	'''ფსიხო-გუაშე''' ''(ადიღ. Псыхъуэ-гуащэ – „მდინარის ქალბატონი“)'' – [[მდინარე]]თა განმგებელი ადიღურ მითოლოგიაში. ადიღთა წარმოდგენით,
	ეს შიშველი ქალღვთაება ძალზე ლამაზია, გრძელი და გაშლილი თმებით, ზოგჯერ თევზის კუდით. ხშირად „ნახულობენ“ მდინარის ნაპირზე მჯდარ ფსიხო-გუაშეს, რომელიც [[სავარცხელა\|სავარცხლით]] (აუცილებელი [[ატრიბუტი]]თ) თმას ივარცხნის. გრძელი თმები, სავარცხელი და სიშიშვლე, როგორც ჩანს, ბუნებრივ სტიქიებთან (განსაკუთრებით, წვიმასთან) მისი კავშირის მაჩვენებელია.		ეს შიშველი ქალღვთაება ძალზე ლამაზია, გრძელი და გაშლილი თმებით, ზოგჯერ თევზის კუდით. ხშირად „ნახულობენ“ მდინარის ნაპირზე მჯდარ ფსიხო-გუაშეს, რომელიც [[სავარცხელა\|სავარცხლით]] (აუცილებელი [[ატრიბუტი]]თ) თმას ივარცხნის. გრძელი თმები, სავარცხელი და სიშიშვლე, როგორც ჩანს, ბუნებრივ სტიქიებთან (განსაკუთრებით, წვიმასთან) მისი კავშირის მაჩვენებელია.

@@ ხაზი 4: / ხაზი 4: @@
 რწმენის თანახმად, მდინარის ნაპირზე ნაპოვნი სავარცხლის აღება ყოვლად დაუშვებელია. ითვლება, რომ ფსიხო-გუაშეს მნახველი (ან მისი გამოხედვის შემყურე) ადამიანი ავადდება, ზოგჯერ სასიკვდილოდაც. სხვა წარმოდგენით, მდინარეთა ქალბატონს შეუძლია, ავნოს მხოლოდ იმას, ვისაც მისი შეეშინდება. შედარებით გავრცელებულია სიუჟეტები მამაკაცებთან მის სასიყვარულო კავშირებზე, ხშირად ამ უკანასკნელთა იძულების გზით (უარისმთქმელი ავადდება და იღუპება).
-ხალხური რწმენა-წარმოდგენების თანახმად, მდინარეთა ქალღვთაება იცავს და მართავს მდინარე წყლებს. მისი სახელობის დღეობა საგაზაფხულო წყალდიდობების ჟამს აღინიშნებოდა. საამდღისოდ, სპეციალურად ამზადებდნენ რძესა და [[თაფლი|თაფლში]] მოხარშულ კოლიოს. ქალღვთაებისათვის მიძღვნილ [[რიტუალი|რიტუალში]] ერთმანეთის გაწუწვა და ნაგებობებისა და ხეებისათვის წყლის შესხურება შედიოდა. შუადღისთვის, წანდილის საჭმელად დასხდომის წინ, მდინარეთა მბრძანებელს წყალდიდობის აცილებას შესთხოვდნენ, რისთვისაც ყოველ გაზაფხულზე კოლიოს მოხარშვას ჰპირდებოდნენ. გვალვების ჟამს, წვიმის გამოწვევის მიზნით, [[შიბლე]]სა და [[ელია (მითოლოგია)|ელია]]ს გარდა, ფსიხო-გუაშესაც მიმართავდნენ.
+ხალხური რწმენა-წარმოდგენების თანახმად, მდინარეთა ქალღვთაება იცავს და მართავს მდინარე წყლებს. მისი სახელობის დღეობა საგაზაფხულო წყალდიდობების ჟამს აღინიშნებოდა. საამდღისოდ, სპეციალურად ამზადებდნენ რძესა და [[თაფლი|თაფლში]] მოხარშულ კოლიოს. ქალღვთაებისათვის მიძღვნილ [[რიტუალი|რიტუალში]] ერთმანეთის გაწუწვა და ნაგებობებისა და ხეებისათვის წყლის შესხურება შედიოდა. შუადღისთვის, წანდილის საჭმელად დასხდომის წინ, მდინარეთა მბრძანებელს წყალდიდობის აცილებას შესთხოვდნენ, რისთვისაც ყოველ გაზაფხულზე კოლიოს მოხარშვას ჰპირდებოდნენ. გვალვების ჟამს, წვიმის გამოწვევის მიზნით, [[შიბლე]]სა და [[ელია|ელიას]] გარდა, ფსიხო-გუაშესაც მიმართავდნენ.
-ფსიხო-გუაშას ფუნქციები ზემოაღნიშნულით არ ამოიწურება. იგი ყვავილბატონებთანაც ჩანს დაკავშირებული. ოთახი, სადაც ავადმყოფი იწვა და სიჩუმე სუფევდა, მოწყობილი იყო საქანელა, რომელზედაც ყველა შემომსვლელს (ოჯახის წევრების გარდა), ვიდრე მწოლიარეს მიუახლოვდებოდა, უნდა ექანავა. ექიმბაშები უმღეროდნენ "ყვავილის ქალბატონს" – ცბიერ ქალს, და დასახმარებლად ფსიხო-გუაშას უხმობდნენ. მის პატივსაცემად დადგამდნენ [[ტაბლა]]ს საჭმლებით, ანთებული [[სანთელი (სარიტუალო)|სანთლითა]] და [[თასი]]თ წყალს. იატაკზე გაფენდნენ ჭილოფს, რომელზედაც ბუმბულის ბალიშს
+ფსიხო-გუაშას ფუნქციები ზემოაღნიშნულით არ ამოიწურება. იგი ყვავილბატონებთანაც ჩანს დაკავშირებული. ოთახი, სადაც ავადმყოფი იწვა და სიჩუმე სუფევდა, მოწყობილი იყო საქანელა, რომელზედაც ყველა შემომსვლელს (ოჯახის წევრების გარდა), ვიდრე მწოლიარეს მიუახლოვდებოდა, უნდა ექანავა. ექიმბაშები უმღეროდნენ "ყვავილის ქალბატონს" – ცბიერ ქალს, და დასახმარებლად ფსიხო-გუაშას უხმობდნენ. მის პატივსაცემად დადგამდნენ [[ტაბლა]]ს საჭმლებით, ანთებული [[სანთელი (სარიტუალო)|სანთლითა]] და [[თასი]]თ წყალს. იატაკზე გაფენდნენ ჭილოფს, რომელზედაც ბუმბულის [[ბალიში|ბალიშს]]
-დადებდნენ, გვერდით დაულაგებდნენ სპილენძის ტაშტსა და წყლით სავსე [[თუნგი|თუნგს]], საპონსა და ხელსახოცს. ექიმბაში ფსიხო-გუაშას ავადმყოფის შველას შესთხოვდა და ტაბლასთან „მოიწვევდა“.
+დადებდნენ, გვერდით დაულაგებდნენ სპილენძის ტაშტსა და წყლით სავსე [[თუნგი|თუნგს]], საპონსა და ხელსახოცს. ექიმბაში ფსიხო-გუაშას ავადმყოფის შველას შესთხოვდა და [[ტაბლა]]სთან „მოიწვევდა“.
-ნართულ ეპოსში და ზღაპრებში ფსიხო-გუაშე დადებითი პერსონაჟია (ზღაპრებში Псыхъуэ-Нанэ „წყლის დედა“ სახელითაც გვხვდება. შდრ. მეგრული „[[წყარიშ დიდა|წყარიში დიდა]]“). მისი ასულები მტრედების სახით მოფრინდებიან ნართების ოქროს ხესთან და იტაცებენ მის ნაყოფს (ვაშლს) – ნაყოფირერბისა და უკვდავების [[სიმბოლო|სიმბოლოს]].
+ნართულ ეპოსში და ზღაპრებში ფსიხო-გუაშე დადებითი პერსონაჟია (ზღაპრებში Псыхъуэ-Нанэ „წყლის დედა“ სახელითაც გვხვდება. შდრ. მეგრული „[[წყარიშ დიდა|წყარიში დიდა]]“). მისი ასულები [[მტრედი (სიმბოლო)|მტრედების]] სახით მოფრინდებიან ნართების ოქროს ხესთან და იტაცებენ მის ნაყოფს (ვაშლს) – ნაყოფირერბისა და უკვდავების [[სიმბოლო|სიმბოლოს]].
 ფსიხო-გუაშას მითოლოგიური [[ხატი]]ს ჩამოყალიბებაზე, როგორც ჩანს, გარკვეული გავლენა იქონია ადიღებში გვიან გავრცელებულმა წარმოდგენებმა [[დემონები|დემონურ]] არსებაზე – [[ალმასთი|ალმასთზე]].