ქართველები - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili: /* წერილობითი მემკვიდრეობა */

2025-07-29T12:30:07Z

‎წერილობითი მემკვიდრეობა

Tkenchoshvili: /* ივანე ჯავახიშვილი */

2025-07-25T11:12:46Z

‎ივანე ჯავახიშვილი

Tkenchoshvili: /* ჰეროდოტე */

2024-10-22T20:07:37Z

‎ჰეროდოტე

Tkenchoshvili: /* სამართლებრივი აზროვნება */

2024-06-26T08:51:49Z

‎სამართლებრივი აზროვნება

Tkenchoshvili: /* დასახლების ტიპები */

2024-05-09T09:40:02Z

‎დასახლების ტიპები

Tkenchoshvili: /* სიმონ ჯანაშია */

2024-03-27T07:45:16Z

‎სიმონ ჯანაშია

Tkenchoshvili: /* სამართლებრივი აზროვნება */

2023-11-08T10:32:57Z

‎სამართლებრივი აზროვნება

Tkenchoshvili: /* სამართლებრივი აზროვნება */

2023-10-18T19:00:54Z

‎სამართლებრივი აზროვნება

Tkenchoshvili: /* სამართლებრივი აზროვნება */

2023-10-18T18:32:18Z

‎სამართლებრივი აზროვნება

Tkenchoshvili: /* რელიგია */

2023-09-28T20:45:19Z

‎რელიგია

@@ ხაზი 79: / ხაზი 79: @@
 ==წერილობითი მემკვიდრეობა==
-ფეოდალური საქართველოს წერილობითი მემკვიდრეობა მდიდარია როგორც ორიგინალური, ასე თარგმნილი ქრისტიანული ნაშრომებით, ასევე მხატვრული, ისტორიული, ფილოლოგიური, ფილოსოფიური და საბუნებისმეტყველო ლიტერატურით. უძველესთა შორის შეიძლება დავასახელოთ V საუკუნის ლიტერატურული ძეგლი „შუშანიკის წამება“, VIII საუკუნის „აბო თბილელის ცხოვრება“, საგალობელთა კრებული „იადგარი“, X საუკუნის „სიბრძნე ბალავარისა“, XII საუკუნის „აბდულ-მესია“, ეფრემ მცირის ფილოლოგიური და გრამატიკული გამოკვლევები იოანე პეტრიწის ფილოსოფიური კომენტარები და მრავალი სხვა.
+ფეოდალური საქართველოს წერილობითი მემკვიდრეობა მდიდარია როგორც ორიგინალური, ასე თარგმნილი ქრისტიანული ნაშრომებით, ასევე მხატვრული, ისტორიული, ფილოლოგიური, ფილოსოფიური და საბუნებისმეტყველო ლიტერატურით. უძველესთა შორის შეიძლება დავასახელოთ V საუკუნის ლიტერატურული ძეგლი „[[შუშანიკის წამება]]“, VIII საუკუნის „აბო თბილელის ცხოვრება“, საგალობელთა კრებული „[[იადგარი]]“, X საუკუნის „სიბრძნე ბალავარისა“, XII საუკუნის „აბდულ-მესია“, ეფრემ მცირის ფილოლოგიური და გრამატიკული გამოკვლევები [[იოანე პეტრიწი]]ს ფილოსოფიური კომენტარები და მრავალი სხვა.
-ქართული საერო ლიტერატურის მწვერვალია შოთა რუსთაველის პოემა „ვეფხისტყაოსანი“ (XII ს.), რომელსაც საპატიო ადგილი უკავია მსოფლიო ლიტერატურის გენიალურ ქმნილებათა შორის. ისტორიული აზროვნების მაღალი დონის ნიმუშია ქართლის ცხოვრების კრებული, ლეონტი მროველის, ჯუანშერის, სუმბატ დავითის ძის, დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსის, [[ბასილი ეზოსმოძღვარი]]სა და სხვათა თხზულებები.
+ქართული საერო ლიტერატურის მწვერვალია [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთაველ]]ის [[პოემა]] „ვეფხისტყაოსანი“ (XII ს.), რომელსაც საპატიო ადგილი უკავია მსოფლიო ლიტერატურის გენიალურ ქმნილებათა შორის. ისტორიული აზროვნების მაღალი დონის ნიმუშია [[ქართლის ცხოვრება|ქართლის ცხოვრების]] კრებული, [[ლეონტი მროველი]]ს, [[ჯუანშერი]]ს, [[სუმბატ დავითის ძე|სუმბატ დავითის ძის]], [[დავით IV|დავით აღმაშენებლი]]ს ისტორიკოსის, [[ბასილი ეზოსმოძღვარი]]სა და სხვათა თხზულებები.
 ==სამართლებრივი აზროვნება==

@@ ხაზი 30: / ხაზი 30: @@
 ====ივანე ჯავახიშვილი====
-[[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილმა]] კავკასიური ენების ნათესაობის პრობლემას მიუძღვნა მონოგრაფია „ქართული და კავკასიური ენების თავდაპირველი ბუნება და ნათესაობა“. უზარმაზარი სამუშაოს ჩატარების, მცირე [[აზია|აზიის]], სამხრეთ და ჩრდილოეთ კავკასიის ტოპონიმების შესწავლის და ურთიერთშედარების საფუძველზე ივანე ჯავახიშვილი მივიდა თვალსაზრისამდე, რომ სამხრეთ კავკასიური ტოპონიმების დიდი ნაწილი ჩრდილოკავკასიური წარმოშობისაა, ხოლო მცირეაზიული ურარტული ტოპონიმები მსგავსია, როგორც ზოგადკავკასიურის, ასევე ქართულის. ივ. ჯავახიშვილის აზრით, ჩრდილოკავკასიელები უფრო ადრე სამხრეთ კავკასიაში ცხოვრობდნენ, თავდაპირველად კი მცირე აზიაში, ასევე ქართველების პირველსაცხოვრისიც ივ. ჯავახიშვილის აზრით მცირე აზია იყო და ისინი სამხრეთ კავკასიაში ქ.შ-მდე VII ს-ში გადმოსახლდნენ.
+[[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილმა]] კავკასიური ენების ნათესაობის პრობლემას მიუძღვნა [[მონოგრაფია]] „ქართული და კავკასიური ენების თავდაპირველი ბუნება და ნათესაობა“. უზარმაზარი სამუშაოს ჩატარების, მცირე [[აზია|აზიის]], სამხრეთ და ჩრდილოეთ კავკასიის ტოპონიმების შესწავლის და ურთიერთშედარების საფუძველზე ივანე ჯავახიშვილი მივიდა თვალსაზრისამდე, რომ სამხრეთ კავკასიური ტოპონიმების დიდი ნაწილი ჩრდილოკავკასიური წარმოშობისაა, ხოლო მცირეაზიული ურარტული ტოპონიმები მსგავსია, როგორც ზოგადკავკასიურის, ასევე ქართულის. ივ. ჯავახიშვილის აზრით, ჩრდილოკავკასიელები უფრო ადრე სამხრეთ კავკასიაში ცხოვრობდნენ, თავდაპირველად კი მცირე აზიაში, ასევე ქართველების პირველსაცხოვრისიც ივ. ჯავახიშვილის აზრით მცირე აზია იყო და ისინი სამხრეთ კავკასიაში ქ.შ-მდე VII ს-ში გადმოსახლდნენ.
 ივ. ჯავახიშვილის მოსაზრებას კავკასიის ხალხების და ენების ნათესაობის შესახებ დღესაც არ დაუკარგავს თვისი მნიშვნელობა, მიუხედავად იმისა, რომ მისი კონცეფცია ძირითადად უარყოფილია.

@@ ხაზი 13: / ხაზი 13: @@
 ==== ჰეროდოტე ====
-წლის წინ ქართველების (კოლხების) წარმოშობაზე წერდა „ისტორიის მამად წოდებული“ სახელდებული ბერძენი ისტორიკოსი [[ჰეროდოტე]] (ქ.შ-მდე 484-425), რომლის აზრით კოლხები ეგვიპტური წარმოშობისანი იყვნენ. ჰეროდოტეს მთავარი არგუმენტი იყო ის, რომ კოლხები ეგვიპტელების მსგავსად მისდევდნენ მამაკაცთა წინდაცვეთას, ერთნაირად ამუშავებდნენ [[სელი (მცენარე)|სელს]], არიან ხუჭუჭთმიანები და შავგვრემნები. „ისტორიის მამის“ მიხედვით, კოლხები შთმომავლები არიან ეგვიპტის ფარაონი სესოსტრისის იმ მოლაშქრეებისა, რომლებიც [[მდინარე]] ფაზისთან (რიონთან) დარჩენილან [[ლაშქრობა|ლაშქრობის]] შემდეგ.
+წლის წინ ქართველების (კოლხების) წარმოშობაზე წერდა „ისტორიის მამად წოდებული“ სახელდებული ბერძენი ისტორიკოსი [[ჰეროდოტე]] (ქ.შ-მდე 484-425), რომლის აზრით კოლხები ეგვიპტური წარმოშობისანი იყვნენ. ჰეროდოტეს მთავარი არგუმენტი იყო ის, რომ კოლხები ეგვიპტელების მსგავსად მისდევდნენ მამაკაცთა წინდაცვეთას, ერთნაირად ამუშავებდნენ [[სელი (მცენარე)|სელს]], არიან ხუჭუჭთმიანები და შავგვრემნები. „ისტორიის მამის“ მიხედვით, კოლხები შთმომავლები არიან ეგვიპტის [[ფარაონი]] სესოსტრისის იმ მოლაშქრეებისა, რომლებიც [[მდინარე]] ფაზისთან (რიონთან) დარჩენილან [[ლაშქრობა|ლაშქრობის]] შემდეგ.
 ძველ ბერძენ ავტორებს თვისი შეხედულება ჰქონდათ იბერების წარმოშობის საკითზეც და მათ პირვანდელ საცხოვრისად მიაჩნდათ [[ესპანეთი]], რომელსაც ისინი იბერიას უწოდებდნენ. ავტორთა აზრით, [[კავკასია|კავკასიის]] იბერები (ანუ ქართველები) ესპანეთიდან გადმოსახლდნენ კავკასიაში ქ.შ.-მდე VI საუკუნეში.

@@ ხაზი 84: / ხაზი 84: @@
 ==სამართლებრივი აზროვნება==
-ქვეყანაში სამართლებრივი აზროვნების განვითარებაზე მეტყველებენ 1103 წლის რუის-ურბნისის კრების ძეგლისდება, XI-XII საუკუნეების ნომოკანონი [[არსენ იყალთოელი]]სა, XIII-XIV საუკუნეების ბექასა და აღი ბუღას სამართალი, XIII საუკუნის [[ხელმწიფის კარის გარიგება]], ვახტანგ VI-ის კანონთა კრებული და ა.შ.
+ქვეყანაში სამართლებრივი აზროვნების განვითარებაზე მეტყველებენ 1103 წლის რუის-ურბნისის კრების ძეგლისდება, XI-XII საუკუნეების ნომოკანონი [[არსენ იყალთოელი]]სა, XIII-XIV საუკუნეების ბექასა და აღი ბუღას სამართალი, XIII საუკუნის [[ხელმწიფის კარის გარიგება]], [[ვახტანგ VI|ვახტანგ VI-]]ის კანონთა კრებული და ა.შ.
 ==მეცნიერება==

@@ ხაზი 99: / ხაზი 99: @@
 საქართველოს მთიანეთის საცხოვრებელი ნაგებობა წარმოადგენს 2-4-სართულიან ქვის ნაგებობას, აგებულს მშრალი წყობითა და დუღაბით. საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობანი განლაგებულია ვერტიკალურ სიბრტყეზე და ჩაკეტილი კომპლექსის სახით წარმოგვიდგება (ხევსურული [[კალო|კალოიანი]] [[კალოიანი სახლი|სახლი]], სვანური „ქორ“-ი, მთის რაჭის დუროიანი სახლი, თუშური ჩარდახიანი სახლი, მოხეური სახლი).
-აღმოსავლეთ საქართველოსთვის დამახასიათებელია შეჯგუფული, უკარმიდამო დასახლება. საცხოვრის არქაული ფორმაა მიწური, რომლის განვითარების შედეგად წარმოიქმნა „დარბაზული სახლი“ - კომპლექსური ხასიათის, მიწისზედა [[შენობა]], ერთ ჭერქვეშ, ჰორზონტალურად განლაგებული საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობებით. დარბაზი გადახურულია [[გუმბათი|გუმბათისებრი]], საფეხურებრივი გვირგვინით (ქართლი, მესხეთი).
+აღმოსავლეთ საქართველოსთვის დამახასიათებელია შეჯგუფული, უკარმიდამო დასახლება. საცხოვრის არქაული ფორმაა მიწური, რომლის განვითარების შედეგად წარმოიქმნა „დარბაზული სახლი“ - კომპლექსური ხასიათის, მიწისზედა [[შენობა]], ერთ ჭერქვეშ, ჰორზონტალურად განლაგებული საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობებით. დარბაზი გადახურულია [[გუმბათი|გუმბათისებრი]], საფეხურებრივი გვირგვინით ([[ქართლი]], [[მესხეთი]]).
 დასავლეთ საქართველოსათვის დამახასიათებელია განცალკევებული კარმიდამოები საცხოვრებელი ხის სახლით და გაფანტული სამეურნეო ნაგებობებით. დასავლურ საცხოვრებელში ვლინდება თანდათანობითი განვითარების რიგი. საცხოვრებლის პირველი არქაული სახეობაა წნული ([[ფაცხა]]) და ძელური ([[ჯარგვალი]]). საცხოვრისის ადრინდელი ფორმები განვითარებას ჰპოვებს ფიცრულ სახლში ([[ბოყვებიანი სახლი|ბოყვიანი სახლი]]), შემდგომ - საძირკველზე მდგომ ოთხკუთხოვან ფიცრულ ოდა სახლში.

@@ ხაზი 35: / ხაზი 35: @@
 ====სიმონ ჯანაშია====
-სიმონ ჯანაშიას კონცეფციის მიხედვით, ქ.შ-მდე IV ათასწლეულში წინა აზიისა და სამხრეთ ევროპაში ბინადრობდნენ ერთი მოდგმის ხალხები. მათი საცხოვრისის ტერიტორია ათასწლეულების განმავლობაშ იზღუდებოდა და მცირდებოდა ინდოევროპელების და სემიტური მოდგმის ხალხების მიერ. ამ ტერიტორიულად „შეზღუდული“ ხალხების - [[ხეთები|ხეთების]] და სუბარების მონათესავე ეთნოსს წარმოადგენდნენ ქართველები. ხეთები ცხოვრობდნენ მცირე აზიაში, ხოლო სუბარები ჩრდილო მესოპოტამიიდან კავკასიონის ქედამდე. ქ.შ-მდე II ათასწლეულში მათ შექმნეს ორი უძველესი - ხეთებისა და მითანის სამეფოები, რომლებიც I ათასწლეულში დაეცნენ და ხეთურ-სუბერული სამყარო დაიქსაქსა უფრო წვრილ ერთეულებად, კერძოდ, სამხრეთ [[ამიერკავკასია|ამიერკავკასიაში]] შეიქმნა ორი ხეთურ-სუბარული სახელმწიფო: ურარტუ და მანა. VI საუკუნეში ეს სახელმწიფოები განადგურდნენ და ხეთურ-სუბერული მოდგმის ხალხმა ახალი სახელმწიფოები შექმნეს უფრო ჩრდილოეთით, საქართველოს ტერიტორიაზე. ეს სახელმწიფოები იყო იბერია და კოლხეთი. ს. ჯანაშიას კონცეფციის თნახმად ქართველები საქართველოს ავტოქტონური მოსახლეობაა და ენის მიხედვით ენათესავებიან წინა აზიის უძველეს ხალხებს. მათი ცივილიზაციის პირველი კერა იყო [[შუმერი]], უკანასკნელი კი კოლხეთი და იბერია.
+[[სიმონ ჯანაშია]]ს კონცეფციის მიხედვით, ქ.შ-მდე IV ათასწლეულში წინა აზიისა და სამხრეთ ევროპაში ბინადრობდნენ ერთი მოდგმის ხალხები. მათი საცხოვრისის ტერიტორია ათასწლეულების განმავლობაშ იზღუდებოდა და მცირდებოდა ინდოევროპელების და სემიტური მოდგმის ხალხების მიერ. ამ ტერიტორიულად „შეზღუდული“ ხალხების - [[ხეთები|ხეთების]] და სუბარების მონათესავე ეთნოსს წარმოადგენდნენ ქართველები. ხეთები ცხოვრობდნენ მცირე აზიაში, ხოლო სუბარები ჩრდილო მესოპოტამიიდან კავკასიონის ქედამდე. ქ.შ-მდე II ათასწლეულში მათ შექმნეს ორი უძველესი - ხეთებისა და მითანის სამეფოები, რომლებიც I ათასწლეულში დაეცნენ და ხეთურ-სუბერული სამყარო დაიქსაქსა უფრო წვრილ ერთეულებად, კერძოდ, სამხრეთ [[ამიერკავკასია|ამიერკავკასიაში]] შეიქმნა ორი ხეთურ-სუბარული სახელმწიფო: ურარტუ და მანა. VI საუკუნეში ეს სახელმწიფოები განადგურდნენ და ხეთურ-სუბერული მოდგმის ხალხმა ახალი სახელმწიფოები შექმნეს უფრო ჩრდილოეთით, საქართველოს ტერიტორიაზე. ეს სახელმწიფოები იყო იბერია და კოლხეთი. ს. ჯანაშიას კონცეფციის თნახმად ქართველები საქართველოს ავტოქტონური მოსახლეობაა და ენის მიხედვით ენათესავებიან წინა აზიის უძველეს ხალხებს. მათი ცივილიზაციის პირველი კერა იყო [[შუმერი]], უკანასკნელი კი კოლხეთი და იბერია.
 ====კ. კრამელი====

@@ ხაზი 92: / ხაზი 92: @@
 უძველეს ცნობებზე დაყრდნობით, წინაქრისტიანულ საქართველოში არსებობდა ღვთაებათა უმცროს-უფროსობაზე აგებული [[პანთეონი]], რომელსაც ციური სხეულები შეადგენენ. უფრო მოგვიანებით ჩანს გაცისა და გაიმის კულტები, რომელიც [[ფარნავაზ I]]-ის რელიგიური რეფორმით [[არმაზი|არმაზის]] კულტის წრეში ჩაეწერა. ქართულ წარმართულ ღვთაებათა პანთეონი რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ყალიბდებოდა. მის სათავეში არმაზი იდგა, შემდეგ მოდიოდნენ გაცი, გაიმი, აინინა, დაინინა, ზადენი. ამავე დროს ქართველები იცნობდნენ [[მითრა|მითრას]] კულტს, ცეცხლთაყვანისმცემლობას, [[იუდაიზმი|იუდაიზმს]].
-ერთიანი ქართველი ხალხის ფორმირებისა და ეროვნული თვითშეგნების განვითარების პროცესში უმნიშვნელოვანესი როლი შეასრულა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობამ]]. ქრისტიანობას საქართველოში პირველი საუკუნეებიდანვე გამოუჩნდნენ მიმდევრები. საეკლესიო გადმოცემის თანახმად, აქ უქადაგიათ [[იესო ქრისტე]]ს მოციქულებს - [[ანდრია პირველწოდებული|ანდრია პირველწოდებულსა]] და სიმონ კანანელს. ქართული საისტორიო ტრადიცია [[ქართლი]]ს განმანათლებლად [[წმინდა ნინო|ნინო კაპადოკიელს]] მიიჩნევს, რომელსაც მიაწერს ქართლის სამეფო სახლის მონათვლასა და ქართლის გაქრისტიანებას. IV საუკუნის 30-იან წლებში ქრისტიანობა საქართველოში სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადდა. ქართველი ხალხის ცხოვრებაში ეს იყო უმნიშვნელოვანესი სოციალ-პოლიტიკური და კულტურულ-მსოფლმხედველობრივი მოვლენა. მან ხელი შეუწყო ეთნიკურ და სახელმწიფოებრივ კონსოლიდაციას, ცალკეული კუთხეების შემომტკიცებას, ხელოვნების, დამწერლობის, წიგნიერების, მეცნიერების განვითარებას. შუა საუკუნეებში ქართული ქრისტიანული მონასტრები და საყდრები საქართველოში (გელათი, იყალთო, გრემი) და საქართველოს ფარგლებს გარეთ ([[ივერიის მონასტერი ათონის მთაზე]], მონასტერი შავ მთაზე [[სირია|სირიაში]], [[პეტრიწონის მონასტერი]] [[ბულგარეთი|ბულგარეთში]], [[იერუსალიმის ჯვრის მონასტერი|ჯვრის მონასტერი]] [[იერუსალიმი|იერუსალიმში]] და სხვ.) იქცნენ საგანმანათლებლო და სამწერლობო კერებად, რამაც მნიშვნელოვანწილად განსაზღვრა საქართველოს დასავლური პოლიტიკური ორიენტაცია და კულტურული განვითარება.
+ერთიანი ქართველი ხალხის ფორმირებისა და ეროვნული თვითშეგნების განვითარების პროცესში უმნიშვნელოვანესი როლი შეასრულა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობამ]]. ქრისტიანობას საქართველოში პირველი საუკუნეებიდანვე გამოუჩნდნენ მიმდევრები. საეკლესიო გადმოცემის თანახმად, აქ უქადაგიათ [[იესო ქრისტე]]ს მოციქულებს - [[ანდრია პირველწოდებული|ანდრია პირველწოდებულსა]] და სიმონ კანანელს. ქართული საისტორიო [[ტრადიცია]] [[ქართლი]]ს განმანათლებლად [[წმინდა ნინო|ნინო კაპადოკიელს]] მიიჩნევს, რომელსაც მიაწერს ქართლის სამეფო სახლის მონათვლასა და ქართლის გაქრისტიანებას. IV საუკუნის 30-იან წლებში ქრისტიანობა საქართველოში სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადდა. ქართველი ხალხის ცხოვრებაში ეს იყო უმნიშვნელოვანესი სოციალ-პოლიტიკური და კულტურულ-მსოფლმხედველობრივი მოვლენა. მან ხელი შეუწყო ეთნიკურ და სახელმწიფოებრივ კონსოლიდაციას, ცალკეული კუთხეების შემომტკიცებას, ხელოვნების, დამწერლობის, წიგნიერების, მეცნიერების განვითარებას. შუა საუკუნეებში ქართული ქრისტიანული მონასტრები და საყდრები საქართველოში (გელათი, იყალთო, გრემი) და საქართველოს ფარგლებს გარეთ ([[ივერიის მონასტერი ათონის მთაზე]], მონასტერი შავ მთაზე [[სირია|სირიაში]], [[პეტრიწონის მონასტერი]] [[ბულგარეთი|ბულგარეთში]], [[იერუსალიმის ჯვრის მონასტერი|ჯვრის მონასტერი]] [[იერუსალიმი|იერუსალიმში]] და სხვ.) იქცნენ საგანმანათლებლო და სამწერლობო კერებად, რამაც მნიშვნელოვანწილად განსაზღვრა საქართველოს დასავლური პოლიტიკური ორიენტაცია და კულტურული განვითარება.
 ==დასახლების ტიპები==