https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%A5%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90 2026-05-01T03:45:31Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%A5%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&diff=220520&oldid=prev 2024-03-11T18:42:50Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">18:42, 11 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ქასქური ენა''' – ხეთურ და ასურულ ლურსმულ ტექსტებში მრავალჯერ მოხსენიებული ტომების – ქასქების ენა. მართალია, იგი ამ წყაროებში დადასტურებული არ არის, მაგრამ მისი არსებობა ეჭვს არ იწვევს ხეთურ ტექსტებში შემორჩენილი ქასქური <del class="diffchange diffchange-inline">[[ტოპონიმიკა|</del>ტოპონიმიის<del class="diffchange diffchange-inline">]]</del>, პირთა საკუთარი სახელების, ცალკეული ქასქური სიტყვების <del class="diffchange diffchange-inline">მიხედევით</del>. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ქასქური ენა''' – ხეთურ და ასურულ ლურსმულ ტექსტებში მრავალჯერ მოხსენიებული ტომების – ქასქების ენა. მართალია, იგი ამ წყაროებში დადასტურებული არ არის, მაგრამ მისი არსებობა ეჭვს არ იწვევს ხეთურ ტექსტებში შემორჩენილი ქასქური ტოპონიმიის, პირთა საკუთარი სახელების, ცალკეული ქასქური <ins class="diffchange diffchange-inline">[[სიტყვა|</ins>სიტყვების<ins class="diffchange diffchange-inline">]] მიხედვით</ins>. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქასქების ტომები ბინადრობდნენ ანატოლიის (მცირე აზიის, თანამედროვე [[თურქეთი]]ს) ჩრდილოეთ და &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქასქების ტომები ბინადრობდნენ ანატოლიის (მცირე აზიის, თანამედროვე [[თურქეთი]]ს) ჩრდილოეთ და &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ჩრდილო-<del class="diffchange diffchange-inline">აღმოსავლრთ </del>რაიონებში (ძვ. წ. XVI–XII სს. დროინდელი ტექსტების მიხედვით), მოგვიანო ხანაში პონტოსა და მის <del class="diffchange diffchange-inline">აღმოსავლრთ </del>ოლქებში, <del class="diffchange diffchange-inline">რპმლებიც </del>დასახლებული იყო ქართველური წარმოშობის ტომებით. თავიანთი გამუდმებული თავდასხმებით ისინი ხშირად საფრთხეს უქმნიდნენ ხეთებს. <del class="diffchange diffchange-inline">აღნინიშნული </del>ლურსმული ტექსტების „ქასქა (kasku), ქასქია (kaskaja)“ სახელწოდებას, რომელსაც ზოგჯერ უკავშირებენ ხათურ (პროტოხეთურ) სიტყვას – kasku – „მთვარე“, მკვლევრები დიდი ხანია განიხილავენ როგორც შუა საუკუნეების (VIII-XII სს.) დროინდელ წყაროებში (ბიზანტიელ ავტორებთან, არაბულ, რუსულ, ქართულ და &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ჩრდილო-<ins class="diffchange diffchange-inline">აღმოსავლეთ </ins>რაიონებში (ძვ. წ. XVI–XII სს. დროინდელი <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ტექსტი|</ins>ტექსტების<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>მიხედვით), მოგვიანო ხანაში პონტოსა და მის <ins class="diffchange diffchange-inline">აღმოსავლეთ </ins>ოლქებში, <ins class="diffchange diffchange-inline">რომლებიც </ins>დასახლებული იყო ქართველური წარმოშობის ტომებით. თავიანთი გამუდმებული თავდასხმებით ისინი ხშირად საფრთხეს უქმნიდნენ ხეთებს. <ins class="diffchange diffchange-inline">აღნიშნული </ins>ლურსმული ტექსტების „ქასქა (kasku), ქასქია (kaskaja)“ სახელწოდებას, რომელსაც ზოგჯერ უკავშირებენ ხათურ (პროტოხეთურ) სიტყვას – kasku – „მთვარე“, მკვლევრები დიდი ხანია განიხილავენ როგორც შუა საუკუნეების (VIII-XII სს.) დროინდელ წყაროებში (ბიზანტიელ ავტორებთან, არაბულ, რუსულ, ქართულ და სხვ.) მოხსენიებულ „ქაშაგ“ („ქასახთა“, „ქაშაქია“, „კასოგი“ და ა. შ.) სახელწოდებას, რომელიც ჩრდილო-დასავლეთ [[კავკასია]]ში მცხოვრები ჩერქეზი (ადიღე) ხალხის <ins class="diffchange diffchange-inline">აღმნიშვნელი </ins>იყო. აქედან გამომდინარე, ქასქური ენა განსახილველი იქნება როგორც აფხაურ-ადიღური წარმოშობის ენა. მაგრამ საეჭვოა, რამდენად მართებულია აღნიშნულ ტომთა (და ენათა) იგივეობის გამოცხადება „ქასქა / ქაშქა“ და „ქაშაგ“ ტერმინთა სავარაუდო იდენტურობაზე დაყრდნობით, მით უმეტეს, თუ ეს იდენტურობა შემთხვევითია (ქასქა / ქაშქა“ ტერმინის იდენტური ან მსგავსი სახელწოდებები გვხვდება მსოფლიოს სულ სხვადასხვა მხარეში – [[აფრიკა]]ში, [[ევროპა]]ში, [[აზია]]ში). ქასქებისა და მათი ენის გენეტური კავშირები აფხაზურ-ადიღურ ტომებთან (შესაბამისად, ენებთან) არადამაჯერებელია, რადგან ქასქები განსახილველი არიან როგორც მცირე აზიის ჩრდილო და ჩრდილო-აღმოსავლეთ რაიონების ავტოქთონური მოსახლეობა (რომელიმე რეგიონიდან ამ ტომთა გადმოსახლება ან მათი სხვაგან გადასახლება არ დასტურდება არც წერილობითი წყაროებისა და არც არქეოლოგიური მასალის იხედეით). უფრო სავარაუდოა ქასქების ტომთა (ენის) სიახლოვე სხვა წარმოშობის ტომებთან (ენებთან). ამ მხრივ პერსპექტიულია კავშირების ძებნა ძვ. კოლხურ, განსაკუთრებით, სამხრეთ, კოლხურ (ე. ი. დასავლურ-ქართველურ, ზანურ) ტომებთან, რომლებიც ანტიკურ ხანაში ცხოვრობდნენ პონტოს აღმოსავლეთ რაიონებში ან პონტოს მეზობლად <ins class="diffchange diffchange-inline">აღმოსავლეთით</ins>. ამასთან დაკავშირებით ყურადღებას იქცევს ხეთურ წყაროებში დადასტურებული ქასქური <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ტოპონიმი]]ა</ins>, პირთა საკუთარი სახელები, ცალკეული ქასქური სიტყვები და ა. შ. მაგ, ინტერესს <ins class="diffchange diffchange-inline">იწვევს </ins>გეოგრაფიული სახელები, რომლებიც მთავრდება -ია (-ija)&#160; სუფიქსზე: ას-ხარფაია (Asarpaja), ელურია (ილურია): (Ellurija) გახარია (Gaharjia), ქათხარია (Katharija), ქასქაია (Kaskaija), ფათალია (Patallija), სარია (Sarija), სუხურია (Suhurija), თახანარია (Tahantarija), თალიფაცია (Tallipazija), თაქასთურია (Takasturija), თალმალია (Talmalija), თიმია (Timija), თიფია (Tipija), ვასხაია (Washaja), ციხარია (Ziharija), ცითახარია (Zitaharija), ციხარცია (Ziharaija). &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>სხვ.) მოხსენიებულ „ქაშაგ“ („ქასახთა“, „ქაშაქია“, „კასოგი“ და ა. შ.) სახელწოდებას, რომელიც ჩრდილო-დასავლეთ [[კავკასია]]ში მცხოვრები ჩერქეზი (ადიღე) ხალხის <del class="diffchange diffchange-inline">აღმნიშენელი </del>იყო. აქედან გამომდინარე, ქასქური ენა განსახილველი იქნება როგორც აფხაურ-ადიღური წარმოშობის ენა. მაგრამ საეჭვოა, რამდენად მართებულია აღნიშნულ ტომთა (და ენათა) იგივეობის გამოცხადება „ქასქა / ქაშქა“ და „ქაშაგ“ ტერმინთა სავარაუდო იდენტურობაზე დაყრდნობით, მით უმეტეს, თუ ეს იდენტურობა შემთხვევითია (ქასქა / ქაშქა“ ტერმინის იდენტური ან მსგავსი სახელწოდებები გვხვდება მსოფლიოს სულ სხვადასხვა მხარეში – [[აფრიკა]]ში, [[ევროპა]]ში, [[აზია]]ში). ქასქებისა და მათი ენის გენეტური კავშირები აფხაზურ-ადიღურ ტომებთან (შესაბამისად, ენებთან) არადამაჯერებელია, რადგან ქასქები განსახილველი არიან როგორც მცირე აზიის ჩრდილო და ჩრდილო-აღმოსავლეთ რაიონების ავტოქთონური მოსახლეობა (რომელიმე რეგიონიდან ამ ტომთა გადმოსახლება ან მათი სხვაგან გადასახლება არ დასტურდება არც წერილობითი წყაროებისა და არც არქეოლოგიური მასალის იხედეით). უფრო სავარაუდოა ქასქების ტომთა (ენის) სიახლოვე სხვა წარმოშობის ტომებთან (ენებთან). ამ მხრივ პერსპექტიულია კავშირების ძებნა ძვ. კოლხურ, განსაკუთრებით, სამხრეთ, კოლხურ (ე. ი. დასავლურ-ქართველურ, ზანურ) ტომებთან, რომლებიც ანტიკურ ხანაში ცხოვრობდნენ პონტოს აღმოსავლეთ რაიონებში ან პონტოს მეზობლად <del class="diffchange diffchange-inline">აღმოსალეთით</del>. ამასთან დაკავშირებით ყურადღებას იქცევს ხეთურ წყაროებში დადასტურებული ქასქური <del class="diffchange diffchange-inline">ტოპონიმია</del>, პირთა საკუთარი სახელები, ცალკეული ქასქური სიტყვები და ა. შ. მაგ, ინტერესს <del class="diffchange diffchange-inline">იწეევს </del>გეოგრაფიული სახელები, რომლებიც მთავრდება -ია (-ija)&#160; სუფიქსზე: ას-ხარფაია (Asarpaja), ელურია (ილურია): (Ellurija) გახარია (Gaharjia), ქათხარია (Katharija), ქასქაია (Kaskaija), ფათალია (Patallija), სარია (Sarija), სუხურია (Suhurija), თახანარია (Tahantarija), თალიფაცია (Tallipazija), თაქასთურია (Takasturija), თალმალია (Talmalija), თიმია (Timija), თიფია (Tipija), ვასხაია (Washaja), ციხარია (Ziharija), ცითახარია (Zitaharija), ციხარცია (Ziharaija). &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სევე საინტერესოა -სქა, -სგა (-ska, -sga) [[სუფიქსი|სუფიქსიანი]] [[ტოპონიმი|ტოპონიმები]]: ქასქა (Kaska, kasga), ხუმინთესქა (Humindeska), ქარიქურისქა (Karikuriska), მუნისქა (Muniska), თათისქა (Titiska), დუდუსქა/თუთუსქა (Dudduska), ციანთისქა (Ziantiska). შდრ. ასურული ლურსმული წყაროების მუსქა (მუშქა), მუსქაია (მუშქაია), ე. ი. მუშქების, მოგვიანო ხანის მესხების აღმნიშვნელი [[ტერმინი]], (-სქა, -სგა ქასქურ სუფიქსთან დაკავშირებით შდრ. -სქ -სგ- კომპლექსიანი ფორმები ზანურსა და სვანურში).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სევე საინტერესოა -სქა, -სგა (-ska, -sga) [[სუფიქსი|სუფიქსიანი]] [[ტოპონიმი|ტოპონიმები]]: ქასქა (Kaska, kasga), ხუმინთესქა (Humindeska), ქარიქურისქა (Karikuriska), მუნისქა (Muniska), თათისქა (Titiska), დუდუსქა/თუთუსქა (Dudduska), ციანთისქა (Ziantiska). შდრ. ასურული ლურსმული წყაროების მუსქა (მუშქა), მუსქაია (მუშქაია), ე. ი. მუშქების, მოგვიანო ხანის მესხების აღმნიშვნელი [[ტერმინი]], (-სქა, -სგა ქასქურ სუფიქსთან დაკავშირებით შდრ. -სქ -სგ- კომპლექსიანი ფორმები ზანურსა და სვანურში).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ქასქურ პირთა სახელებია: ასხაფალა (Ashapala), ხათეფა (Hatepa), ხაცინა (Hazina), იციცი (Izizi), ქაციფირი (Kazipiri), ფაათა (Paata), ფათალია (Patalija), ფაცანა (Pazana), ფიხუნია (Pihunija), ფია (Pija), ფაციცი (pazizi), დადა, თათა, დათა, (Dada, Tata, Data), დადილუ (Dadilu), თემეთი (Temeti), თითა <del class="diffchange diffchange-inline">&#160; &#160; </del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ქასქურ პირთა სახელებია: ასხაფალა (Ashapala), ხათეფა (Hatepa), ხაცინა (Hazina), იციცი (Izizi), ქაციფირი (Kazipiri), ფაათა (Paata), ფათალია (Patalija), ფაცანა (Pazana), ფიხუნია (Pihunija), ფია (Pija), ფაციცი (pazizi), დადა, თათა, დათა, (Dada, Tata, Data), დადილუ (Dadilu), თემეთი (Temeti), თითა (Tita), თუთუ (Tuttu),&#160; და ა. შ. ქასქური პირთა სახელებია აგრეთვე -ილ-ილი (-il-ili) სუფიქსიანი სახელები (-ილ სუფიქი აღნიშნავს ამა თუ იმ პირთა წარმომავლობას): ხიმუილი&#160; [Himuili - „ხიმუელი“, კაცი ზიმუიდან. ხიმუა იგივე ხიმუვა (ტოპონიმი)], ქასქაილი [(Kaskaili) - „ქასქელი“]. გურიალი, გურიილი („ქურიელი“), ფიაფილი (Pijapili), დადილი (Dadili), დადილუ (Dadilu) და სხვ. ყურადღებას იქცევს ქასქური ტოპონიმები და პირთა საკუთარი სახელები უვა, -ვა დაბოლოებებით. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>(Tita), თუთუ (Tuttu),&#160; და ა. შ. ქასქური პირთა სახელებია აგრეთვე -ილ-ილი (-il-ili) სუფიქსიანი სახელები (-ილ სუფიქი აღნიშნავს ამა თუ იმ პირთა წარმომავლობას): ხიმუილი&#160; [Himuili - „ხიმუელი“, კაცი ზიმუიდან. ხიმუა იგივე ხიმუვა (ტოპონიმი)], ქასქაილი [(Kaskaili) - „ქასქელი“]. გურიალი, გურიილი („ქურიელი“), ფიაფილი (Pijapili), დადილი (Dadili), დადილუ (Dadilu) და სხვ. ყურადღებას იქცევს ქასქური ტოპონიმები და პირთა საკუთარი სახელები უვა, -ვა დაბოლოებებით. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქასქური ლექსიკიდან მომდინარეობს ცალკეული სიტყვები: ფიგაფილუ (Piggapilu), ფიქურიალი&#160; (Pikurijalli), ფიფალალა (pappalala), ფითაურია (Pittaurija) და სხვა.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქასქური ლექსიკიდან მომდინარეობს ცალკეული სიტყვები: ფიგაფილუ (Piggapilu), ფიქურიალი&#160; (Pikurijalli), ფიფალალა (pappalala), ფითაურია (Pittaurija) და სხვა.</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ზემოაღნიშნული იმსახურებს ყურადღებას ბგერითი შედგენილობით. ჩამოთვლილ სახელწოდებებში ბევრია ზანური (დასავლურ-ქართველური) სტრუქტურის ტოპონიმები და საკუთარი სახელები. მთელი მასალა მიუთითებს უფრო მეტად ქასქების (resp. ქასქური ენის) კოლხურ წარმოშობაზე, ვიდრე მათ აფხაზურ-ადიღურ წარმომავლობაზე. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">''გ. გიორგაძე''&#160; </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">==წყარო==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:მსოფლიოს ენები]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:ენები]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%A5%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&diff=220519&oldid=prev 2024-03-11T18:25:06Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">18:25, 11 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სევე საინტერესოა -სქა, -სგა (-ska, -sga) [[სუფიქსი|სუფიქსიანი]] [[ტოპონიმი|ტოპონიმები]]: ქასქა (Kaska, kasga), ხუმინთესქა (Humindeska), ქარიქურისქა (Karikuriska), მუნისქა (Muniska), თათისქა (Titiska), დუდუსქა/თუთუსქა (Dudduska), ციანთისქა (Ziantiska). შდრ. ასურული ლურსმული წყაროების მუსქა (მუშქა), მუსქაია (მუშქაია), ე. ი. მუშქების, მოგვიანო ხანის მესხების აღმნიშვნელი [[ტერმინი]], (-სქა, -სგა ქასქურ სუფიქსთან დაკავშირებით შდრ. -სქ -სგ- კომპლექსიანი ფორმები ზანურსა და სვანურში).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სევე საინტერესოა -სქა, -სგა (-ska, -sga) [[სუფიქსი|სუფიქსიანი]] [[ტოპონიმი|ტოპონიმები]]: ქასქა (Kaska, kasga), ხუმინთესქა (Humindeska), ქარიქურისქა (Karikuriska), მუნისქა (Muniska), თათისქა (Titiska), დუდუსქა/თუთუსქა (Dudduska), ციანთისქა (Ziantiska). შდრ. ასურული ლურსმული წყაროების მუსქა (მუშქა), მუსქაია (მუშქაია), ე. ი. მუშქების, მოგვიანო ხანის მესხების აღმნიშვნელი [[ტერმინი]], (-სქა, -სგა ქასქურ სუფიქსთან დაკავშირებით შდრ. -სქ -სგ- კომპლექსიანი ფორმები ზანურსა და სვანურში).</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ქასქურ პირთა სახელებია: ასხაფალა (Ashapala), ხათეფა (Hatepa), ხაცინა (Hazina), იციცი (Izizi), ქაციფირი (Kazipiri), ფაათა (Paata), ფათალია (Patalija), ფაცანა (Pazana), ფიხუნია (Pihunija), ფია (Pija), ფაციცი (pazizi), დადა, თათა, დათა, (Dada, Tata, Data), დადილუ (Dadilu), თემეთი (Temeti), თითა&#160; &#160; </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">(Tita), თუთუ (Tuttu),&#160; და ა. შ. ქასქური პირთა სახელებია აგრეთვე -ილ-ილი (-il-ili) სუფიქსიანი სახელები (-ილ სუფიქი აღნიშნავს ამა თუ იმ პირთა წარმომავლობას): ხიმუილი&#160; [Himuili - „ხიმუელი“, კაცი ზიმუიდან. ხიმუა იგივე ხიმუვა (ტოპონიმი)], ქასქაილი [(Kaskaili) - „ქასქელი“]. გურიალი, გურიილი („ქურიელი“), ფიაფილი (Pijapili), დადილი (Dadili), დადილუ (Dadilu) და სხვ. ყურადღებას იქცევს ქასქური ტოპონიმები და პირთა საკუთარი სახელები უვა, -ვა დაბოლოებებით. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ქასქური ლექსიკიდან მომდინარეობს ცალკეული სიტყვები: ფიგაფილუ (Piggapilu), ფიქურიალი&#160; (Pikurijalli), ფიფალალა (pappalala), ფითაურია (Pittaurija) და სხვა.</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%A5%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&diff=220518&oldid=prev 2024-03-11T17:32:27Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;ქასქური ენა&#039;&#039;&#039; – ხეთურ და ასურულ ლურსმულ ტექსტებში მრავალჯე...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ქასქური ენა''' – ხეთურ და ასურულ ლურსმულ ტექსტებში მრავალჯერ მოხსენიებული ტომების – ქასქების ენა. მართალია, იგი ამ წყაროებში დადასტურებული არ არის, მაგრამ მისი არსებობა ეჭვს არ იწვევს ხეთურ ტექსტებში შემორჩენილი ქასქური [[ტოპონიმიკა|ტოპონიმიის]], პირთა საკუთარი სახელების, ცალკეული ქასქური სიტყვების მიხედევით. <br /> <br /> ქასქების ტომები ბინადრობდნენ ანატოლიის (მცირე აზიის, თანამედროვე [[თურქეთი]]ს) ჩრდილოეთ და <br /> ჩრდილო-აღმოსავლრთ რაიონებში (ძვ. წ. XVI–XII სს. დროინდელი ტექსტების მიხედვით), მოგვიანო ხანაში პონტოსა და მის აღმოსავლრთ ოლქებში, რპმლებიც დასახლებული იყო ქართველური წარმოშობის ტომებით. თავიანთი გამუდმებული თავდასხმებით ისინი ხშირად საფრთხეს უქმნიდნენ ხეთებს. აღნინიშნული ლურსმული ტექსტების „ქასქა (kasku), ქასქია (kaskaja)“ სახელწოდებას, რომელსაც ზოგჯერ უკავშირებენ ხათურ (პროტოხეთურ) სიტყვას – kasku – „მთვარე“, მკვლევრები დიდი ხანია განიხილავენ როგორც შუა საუკუნეების (VIII-XII სს.) დროინდელ წყაროებში (ბიზანტიელ ავტორებთან, არაბულ, რუსულ, ქართულ და <br /> სხვ.) მოხსენიებულ „ქაშაგ“ („ქასახთა“, „ქაშაქია“, „კასოგი“ და ა. შ.) სახელწოდებას, რომელიც ჩრდილო-დასავლეთ [[კავკასია]]ში მცხოვრები ჩერქეზი (ადიღე) ხალხის აღმნიშენელი იყო. აქედან გამომდინარე, ქასქური ენა განსახილველი იქნება როგორც აფხაურ-ადიღური წარმოშობის ენა. მაგრამ საეჭვოა, რამდენად მართებულია აღნიშნულ ტომთა (და ენათა) იგივეობის გამოცხადება „ქასქა / ქაშქა“ და „ქაშაგ“ ტერმინთა სავარაუდო იდენტურობაზე დაყრდნობით, მით უმეტეს, თუ ეს იდენტურობა შემთხვევითია (ქასქა / ქაშქა“ ტერმინის იდენტური ან მსგავსი სახელწოდებები გვხვდება მსოფლიოს სულ სხვადასხვა მხარეში – [[აფრიკა]]ში, [[ევროპა]]ში, [[აზია]]ში). ქასქებისა და მათი ენის გენეტური კავშირები აფხაზურ-ადიღურ ტომებთან (შესაბამისად, ენებთან) არადამაჯერებელია, რადგან ქასქები განსახილველი არიან როგორც მცირე აზიის ჩრდილო და ჩრდილო-აღმოსავლეთ რაიონების ავტოქთონური მოსახლეობა (რომელიმე რეგიონიდან ამ ტომთა გადმოსახლება ან მათი სხვაგან გადასახლება არ დასტურდება არც წერილობითი წყაროებისა და არც არქეოლოგიური მასალის იხედეით). უფრო სავარაუდოა ქასქების ტომთა (ენის) სიახლოვე სხვა წარმოშობის ტომებთან (ენებთან). ამ მხრივ პერსპექტიულია კავშირების ძებნა ძვ. კოლხურ, განსაკუთრებით, სამხრეთ, კოლხურ (ე. ი. დასავლურ-ქართველურ, ზანურ) ტომებთან, რომლებიც ანტიკურ ხანაში ცხოვრობდნენ პონტოს აღმოსავლეთ რაიონებში ან პონტოს მეზობლად აღმოსალეთით. ამასთან დაკავშირებით ყურადღებას იქცევს ხეთურ წყაროებში დადასტურებული ქასქური ტოპონიმია, პირთა საკუთარი სახელები, ცალკეული ქასქური სიტყვები და ა. შ. მაგ, ინტერესს იწეევს გეოგრაფიული სახელები, რომლებიც მთავრდება -ია (-ija) სუფიქსზე: ას-ხარფაია (Asarpaja), ელურია (ილურია): (Ellurija) გახარია (Gaharjia), ქათხარია (Katharija), ქასქაია (Kaskaija), ფათალია (Patallija), სარია (Sarija), სუხურია (Suhurija), თახანარია (Tahantarija), თალიფაცია (Tallipazija), თაქასთურია (Takasturija), თალმალია (Talmalija), თიმია (Timija), თიფია (Tipija), ვასხაია (Washaja), ციხარია (Ziharija), ცითახარია (Zitaharija), ციხარცია (Ziharaija). <br /> <br /> სევე საინტერესოა -სქა, -სგა (-ska, -sga) [[სუფიქსი|სუფიქსიანი]] [[ტოპონიმი|ტოპონიმები]]: ქასქა (Kaska, kasga), ხუმინთესქა (Humindeska), ქარიქურისქა (Karikuriska), მუნისქა (Muniska), თათისქა (Titiska), დუდუსქა/თუთუსქა (Dudduska), ციანთისქა (Ziantiska). შდრ. ასურული ლურსმული წყაროების მუსქა (მუშქა), მუსქაია (მუშქაია), ე. ი. მუშქების, მოგვიანო ხანის მესხების აღმნიშვნელი [[ტერმინი]], (-სქა, -სგა ქასქურ სუფიქსთან დაკავშირებით შდრ. -სქ -სგ- კომპლექსიანი ფორმები ზანურსა და სვანურში).</div>

Tkenchoshvili