ქერი - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili: /* ისტორიული ფაქტები */

2023-09-25T11:07:35Z

‎ისტორიული ფაქტები

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2023-06-19T11:52:07Z

‎წყარო

Tkenchoshvili 11:51, 19 ივნისი 2023-ზე

2023-06-19T11:51:51Z

Malania 07:21, 15 ნოემბერი 2022-ზე

2022-11-15T07:21:14Z

Echelidze 12:55, 9 მარტი 2022-ზე

2022-03-09T12:55:28Z

Echelidze 12:44, 9 მარტი 2022-ზე

2022-03-09T12:44:10Z

Tkenchoshvili: /* ისტორიული ფაქტები */

2022-02-05T12:57:08Z

‎ისტორიული ფაქტები

Tkenchoshvili: /* ისტორიული ფაქტები */

2022-02-05T12:56:35Z

‎ისტორიული ფაქტები

Tkenchoshvili: /* ისტორიული ფაქტები */

2021-11-02T11:13:13Z

‎ისტორიული ფაქტები

Tkenchoshvili 20:13, 14 აპრილი 2021-ზე

2021-04-14T20:13:57Z

@@ ხაზი 180: / ხაზი 180: @@
 აღსანიშნავია, რომ ქერის მარცვალი ძველ ქართულ ხალხურ მედიცინაში წამლის დამზადების დროს მიჩნეული იყო წონის ერთეულად ''(წუწუნავა, 1960)''.
-ხევსურეთში გამეფებულია ლუდის კულტი. ლუდს ხევსურები მხოლოდ დიდ დღეობებში (მთი ბელმამკალში ჯვართად) წურავდნენ. „...ლუდი რიტუალური სასმელი იყო და მისი მოდუღება სალაღობო-საღრეობოდ არ ხდებოდა. ხევსურთა თქმით, ლუდი ჯანის სარგოა“''(არაბული, 2006)''.
+ხევსურეთში გამეფებულია ლუდის კულტი. ლუდს ხევსურები მხოლოდ დიდ დღეობებში (მთი ბელმამკალში ჯვართად) წურავდნენ. „...ლუდი რიტუალური სასმელი იყო და მისი მოდუღება [[სალაღობო]]-საღრეობოდ არ ხდებოდა. ხევსურთა თქმით, ლუდი ჯანის სარგოა“''(არაბული, 2006)''.
 მაჭახელას ხეობის უხუცესთა გადმოცემით, „...ხეობაში კოლექტივიზაციამდე ითესებოდა ქერი და [[ჭვავი]], რომლისგან მზადდებოდა მხოლოდ პური. პური ცხვებოდა [[კეცი ქვისა|კეცში]]. კეცს ჩაფენილი ჰქონდა შქერის ფოთლები. ზემოდანაც დაეფინებოდა შქერის ფოთლები. ნამჯით კვებავდნენ ცხენებს” ''(მაჭახელა, სოფ. ქოქოლეთი, მთხრ. ხ. ქოქოლაძე, 2014)''.

@@ ხაზი 192: / ხაზი 192: @@
 ==წყარო==
-* პური ჩვენი არსობისა: წიგნი II /საქართველო სამიწათმოქმედო კულტურის უძველესი კერა/,-ავტ: ფრუიძე ლევან, მაისაია ინეზა, სიხარულიძე შალვა, თავართქილაძე მაია. თბილისი: პალიტრა L, -2016
+* [[პური ჩვენი არსობისა]]
 * [[ბიბლიური მცენარეები]]
 * [[საქართველოს ფერმერთა ასოციაცია]]

@@ ხაზი 118: / ხაზი 118: @@
 |}
 ===== ბრძოლა სარეველების წინააღმდეგ =====
@@ ხაზი 137: / ხაზი 136: @@
 ==== მოსავლის აღება/შენახვა ====
 მოსავლის აღებისას გასათვალისწინებელია ჯიშის თავისებურებები. გავრცელებული წესია მოსავლის კომბაინით აღება. ამ დროს [[ყანა]] კარგად უნდა იყოს შემოსული და მარცვალი სრულად მომწიფებული, რათა ის კარგად ილეწებოდეს. მოსავლის აღების მომენტისათვის მარცვლის ტენიანობა 16-17%-ზე მეტი არ უნდა იყოს.

@@ ხაზი 166: / ხაზი 166: @@
 [[ფაილი:Qeri ormwkriviani.jpg|thumb|250პქ|მარცხნივ|'''ქერი – Hordeum vulgare L.,''' ორმწკრივიანი „ახალ-თესლი“.]]
-თუშეთში ხავიწთან (ერბოში მოდუღებული ხაჭო) მისატანებლად პურის ნაცვლად „ხალს“ (ქუმელს) იყენებდნენ. მოხალულ ქერის ფქვილს მოზელდნენ წყალთან ერთად, რომელიც მგზავრობის დროს შეუცვლელი პროდუქტი იყო. „ხალა-წყალა“ - ცივ წყალში გახსნილი „ხალი“ სწრაფად ხსნიდა დაქანცულობას და აღადგენდა დაკარგულ ენერგიას (იდოიძე, 2006).
+თუშეთში ხავიწთან (ერბოში მოდუღებული ხაჭო) მისატანებლად პურის ნაცვლად „ხალს“ (ქუმელს) იყენებდნენ. მოხალულ ქერის ფქვილს მოზელდნენ წყალთან ერთად, რომელიც მგზავრობის დროს შეუცვლელი [[პროდუქტი]] იყო. „ხალა-წყალა“ - ცივ წყალში გახსნილი „ხალი“ სწრაფად ხსნიდა დაქანცულობას და აღადგენდა დაკარგულ ენერგიას (იდოიძე, 2006).
 მარტვილის რაიონის მცხოვრებთა გადმოცემით, სამეგრელოსა და მის მოსაზღვრე [[იმერეთი|იმერეთში]] ქერი ძველთაგანვე ითესებოდა მთასა და მთისწინეთში, 1200-1300 მ სიმაღლეზე ზღ. დ.-დან. მოწეული მოსავალი [[კევრი|კევრით]] ილეწებოდა და ფქვავდნენ წისქვილში. ნაცხობი გემოთი ხორბლის ნაცხობს თითქმის არ ჩამოუვარდება. ქერისგან აკეთებდნენ ფაფას, კვერებსა და ლუდს (მაისაია და სხვ., 2005).

@@ ხაზი 92: / ხაზი 92: @@
 ! საკვები ნივთიერება !! შესატანი ნორმა (სუფთა ნივთიერება) !! შეტანის ვადა
 |-
-| N – აზოტი || 186,0 კგ. || ვეგეტაციის პერიოდში გამოკვების სახით
+| N – [[აზოტი]] || 186,0 კგ. || ვეგეტაციის პერიოდში გამოკვების სახით
 |-
 | P – [[ფოსფორი]] || 113,0 კგ. || მზრალად მოხვნის წინ

@@ ხაზი 94: / ხაზი 94: @@
 | N – აზოტი || 186,0 კგ. || ვეგეტაციის პერიოდში გამოკვების სახით
 |-
-| P – ფოსფორი || 113,0 კგ. || მზრალად მოხვნის წინ
+| P – [[ფოსფორი]] || 113,0 კგ. || მზრალად მოხვნის წინ
 |-
 | K – კალიუმი || 216,0კგ. || მზრალად მოხვნის წინ

@@ ხაზი 147: / ხაზი 147: @@
 '''Hordeum vulgare L.''' – ჭანურად, ლაზურად და მეგრულად - „ქერი“, სვანურად - „ჭგმინ“, აფხაზურად - „აქა’რ“, რაჭულად - „კეჟერი ქერი“, „კობერი ქერი“; ლეჩხუმურად - „კუპური ქერი“ (ჩიქობავა, 1938; ბრეგაძე, 1969; მაჭავარიანი, 2006).
-ქერი უძველესი სასოფლო-სამეურნეო კულტურაა. ივ. ჯავახიშვილის განმარტებით, „...ადამიანის საკვებ მცენარეთაგან, ხორბლეულის შემდგომ, მთავარი მნიშვნელობა ჰქონდა „ქრთილსა“ და „ქერს“, რომელთა საერთო ზოგად სახელად ვახუშტს „ქრთილნი“ აქვს ნახმარი” ''(ჯავახიშვილი, 1930)''.
+ქერი უძველესი სასოფლო-სამეურნეო კულტურაა. [[ჯავახიშვილი ივანე|ივ. ჯავახიშვილი]]ს განმარტებით, „...ადამიანის საკვებ მცენარეთაგან, ხორბლეულის შემდგომ, მთავარი მნიშვნელობა ჰქონდა „ქრთილსა“ და „ქერს“, რომელთა საერთო ზოგად სახელად ვახუშტს „ქრთილნი“ აქვს ნახმარი” ''(ჯავახიშვილი, 1930)''.
 [[სულხან-საბა ორბელიანი]] (1658-1725 წწ.) თავის ლექსიკონში იძლევა ამ ტერმინების განმარტებას: „ქრთილი“ - ქერის საშემოდგომო ნათესი, „ქერი“ - ქერის საგაზაფხულო ნათესი ''(ორბელიანი, 1928, 1949)''.

@@ ხაზი 163: / ხაზი 163: @@
 '''„ორმწკრივა ქერის“ სინონიმებია:'''  „მარტივი ქერი“, „ბრტყელი ქერი“, „ორრიგიანი ქერი“, „ახალთესლი ქერი“.
-მთხრობელთა გადმოცემით, ქერი ითესებოდა გუდამაყარში: „..''.ქერს ვთესავდით გაზაფხულზე, მაღალ გორაკზე, [[ხორბალი|ხორბალს]] კი ვთესავდით დაბლა, არაგვის პირებზე. ქერს ვმკიდით [[ნამგალი|ნამგლით]]. ორ მუჭაში რაც დაეტეოდა, ერთად შევკონავდით; ამ კონებს ერთად ვაგებდით. ორ ძნას ვეძახდით „დედა ძნას''“. კონების შესაკონად ვიყენებდით „სვილის“ (შვრიის) ჩალას, რომელიც მეტი „გამძლე“ იყო. თუმცა შვრიის [[პურის ცხობა|პურსაც ვაცხობდით]] ცალკე, ზოგჯერ გამოდიოდა „ლეგნა“ შავი [[პური]]. არაყში და [[ლუდი|ლუდში]] უფრო ამას ხმარობდნენ. დედა ძნას მივაყუდებდით დანარჩენ კონებსა, რომ გამშრალიყო. ასე ვაკეთებდით რამდენიმეს. ახალმომკილ ძნას ვეძახდით „წერას“. წერა ცოტა შეშრებოდა, მერმე ვაწყობდით სამკუთხედად. ისიც რომ გაშრებოდა, მერმე კიდევ გადავაწყობდით და ვაკეთებდით „ხუცულად“ (უკვე ბევრი, ერთად შეკონილი). ეს „ხუცულა“ მთაში იყო, უნდა მიგვეტანა სოფელში. ვაკეთებდით არყის ხის ტოტისაგან „ჯარჯს“, ანუ „სათარს“. ამ სათარზე დავაწყობდით კონებს და ჩამოვიტანდით სოფელში. სოფელში გვქონდა „ბანიანი“ სახლები; ძირს გვქონდა გომური (საქონლის სადგომი), ამის ზემოთ იყო საცხოვრებელი სახლი, იმის ზემოთ იყო [[კალო]], სადაც ხდებოდა ამ ძნების გალეწვა. ამ ბანიან სახლებს ჰქონდა დიდი ბოძები, რომელიც სახლიდან ადიოდა კალოში. ამ ბოძებს ეჭირა კალოს [[ჭერი]]. ძნის კონებს დავჭრიდით და ჩავყრიდით ბოძების გარშემო. 4-5 ხარს ერთად ჯაჭვებით გავაბამდით, შევაყენებდით ამ ძნაზე და ამ ბოძებს წრიულად ვუვლიდით. ხარების ფეხებით ვლეწავდით ძნას. გაილეწებოდა, ხარებს გადავაყენებდით. ჩალეწილ ძნას ავიღებდით „ფიწლით“ (ფიწალი იყო სამტოტიანი ან ორტოტიანი ხისაგან გამზადებული), ჩალას მოვაცილებდით, რაც დარჩებოდა, ვეძახდით „ხოს“. როცა ქარიანი ამინდი იყო, მაშინ ვანიავებდით და ვაცლიდით ბზეს. მარცვალს „[[ცხრილი|ცხრილით]]“ გავცხრილავდით. ბზეს ვიყენებდით საქონლის საკვებად. მარცვალს ხორბლის (წმინდას) ფქვილსაც ვურევდით ხშირად, რადგან პური ცოტა ითესებოდა. ჭალებზე გვქონდა საკუთარი წყლის [[წისქვილი|წისქვილები]], სადაც ვფქვავდით. ქერისაგან ვაკეთებდით არაყსაც და ლუდს“ ''(დუშეთის რ-ნი, სოფ. მაქართა, მთხრ. ნ. წიკლაური, 2013 წ).''
+მთხრობელთა გადმოცემით, ქერი ითესებოდა გუდამაყარში: „..''.ქერს ვთესავდით გაზაფხულზე, მაღალ გორაკზე, [[ხორბალი|ხორბალს]] კი ვთესავდით დაბლა, არაგვის პირებზე. ქერს ვმკიდით [[ნამგალი|ნამგლით]]. ორ მუჭაში რაც დაეტეოდა, ერთად შევკონავდით; ამ კონებს ერთად ვაგებდით. ორ ძნას ვეძახდით „დედა ძნას''“. კონების შესაკონად ვიყენებდით „სვილის“ (შვრიის) ჩალას, რომელიც მეტი „გამძლე“ იყო. თუმცა შვრიის [[პურის ცხობა|პურსაც ვაცხობდით]] ცალკე, ზოგჯერ გამოდიოდა „ლეგნა“ შავი [[პური]]. არაყში და [[ლუდი|ლუდში]] უფრო ამას ხმარობდნენ. დედა ძნას მივაყუდებდით დანარჩენ კონებსა, რომ გამშრალიყო. ასე ვაკეთებდით რამდენიმეს. ახალმომკილ ძნას ვეძახდით „წერას“. წერა ცოტა შეშრებოდა, მერმე ვაწყობდით სამკუთხედად. ისიც რომ გაშრებოდა, მერმე კიდევ გადავაწყობდით და ვაკეთებდით „ხუცულად“ (უკვე ბევრი, ერთად შეკონილი). ეს „ხუცულა“ მთაში იყო, უნდა მიგვეტანა სოფელში. ვაკეთებდით არყის ხის ტოტისაგან „ჯარჯს“, ანუ „სათარს“. ამ სათარზე დავაწყობდით კონებს და ჩამოვიტანდით სოფელში. სოფელში გვქონდა „ბანიანი“ სახლები; ძირს გვქონდა გომური (საქონლის სადგომი), ამის ზემოთ იყო საცხოვრებელი სახლი, იმის ზემოთ იყო [[კალო]], სადაც ხდებოდა ამ ძნების გალეწვა. ამ ბანიან სახლებს ჰქონდა დიდი ბოძები, რომელიც სახლიდან ადიოდა კალოში. ამ ბოძებს ეჭირა კალოს [[ჭერი]]. ძნის კონებს დავჭრიდით და ჩავყრიდით ბოძების გარშემო. 4-5 ხარს ერთად ჯაჭვებით გავაბამდით, შევაყენებდით ამ ძნაზე და ამ ბოძებს წრიულად ვუვლიდით. ხარების ფეხებით ვლეწავდით ძნას. გაილეწებოდა, ხარებს გადავაყენებდით. ჩალეწილ ძნას ავიღებდით „ფიწლით“ (ფიწალი იყო სამტოტიანი ან ორტოტიანი ხისაგან გამზადებული), ჩალას მოვაცილებდით, რაც დარჩებოდა, ვეძახდით „ხოს“. როცა ქარიანი [[ამინდი]] იყო, მაშინ ვანიავებდით და ვაცლიდით ბზეს. მარცვალს „[[ცხრილი|ცხრილით]]“ გავცხრილავდით. ბზეს ვიყენებდით საქონლის საკვებად. მარცვალს ხორბლის (წმინდას) ფქვილსაც ვურევდით ხშირად, რადგან პური ცოტა ითესებოდა. ჭალებზე გვქონდა საკუთარი წყლის [[წისქვილი|წისქვილები]], სადაც ვფქვავდით. ქერისაგან ვაკეთებდით არაყსაც და ლუდს“ ''(დუშეთის რ-ნი, სოფ. მაქართა, მთხრ. ნ. წიკლაური, 2013 წ).''
 [[ფაილი:Qeri ormwkriviani.jpg|thumb|250პქ|მარცხნივ|'''ქერი – Hordeum vulgare L.,''' ორმწკრივიანი „ახალ-თესლი“.]]

@@ ხაზი 9: / ხაზი 9: @@
 * ნიადაგის ოპტიმალური ტენიანობა – 70-75%
 * ნიადაგის არეს ოპტიმალური რეაქცია pH – 6,0-7,0
-* კრიტიკული ტემპერატურული მინიმუმი – -3<sup>0</sup>C -დან -ბეჩო5<sup>0</sup>C-მდე
+* კრიტიკული ტემპერატურული მინიმუმი – -3<sup>0</sup>C -დან -5<sup>0</sup>C-მდე
 * კრიტიკული ტემპერატურული მაქსიმუმი – 41<sup>0</sup>C
 * სასურველი წინამორბედი კულტურები – სიმინდი, ჭარხალი, კარტოფილი, ბაღჩეული და პარკოსანი კულტურები
 * არასასურველი წინამორბედი კულტურა – თავთავიანი კულტურები
 ==== გავრცელებული პერსპექტიული ჯიშები ====