შაშვი (მითოლოგია) - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 11:08, 26 დეკემბერი 2023-ზე

2023-12-26T11:08:33Z

Tkenchoshvili 08:40, 30 სექტემბერი 2022-ზე

2022-09-30T08:40:36Z

Tkenchoshvili 08:00, 29 ივლისი 2022-ზე

2022-07-29T08:00:16Z

Tkenchoshvili 12:12, 15 ივლისი 2022-ზე

2022-07-15T12:12:25Z

Tkenchoshvili 10:14, 4 თებერვალი 2020-ზე

2020-02-04T10:14:38Z

Echelidze: ახალი გვერდი: '''შაშვ-ი''' ''(აფხ. Шьашә)'' – მჭედლობის მფარველი ღვთაება, რომელიც [[ს...

2018-09-26T12:45:05Z

ახალი გვერდი: '''შაშვ-ი''' ''(აფხ. Шьашә)'' – მჭედლობის მფარველი ღვთაება, რომელიც [[ს...

ახალი გვერდი

'''შაშვ-ი''' ''(აფხ. Шьашә)'' – მჭედლობის მფარველი ღვთაება, რომელიც [[სამჭედლო]] საქმის გამომგონებლად და ამ ხელობის ადამიანებისთვის გადამცემად ითვლება („[[აჟია]]“, „[[ხნაპიკი]]“).

ზოგიერთი გადმოცემით, იგი ცალთვალაა, მაგრამ ყოვლისმხედველი. შაშვის ეპითეტებია „დიდი ბატონი“ (აჰადუ) და „ოქროს მბრძანებელი“ (ხიაჰ). ხალხის წარმოდგენით, იგი შვიდძალოვანი ღვთაებაა, რასაც უკავშირდება შაშვის კიდევ ერთი ეპითეტი – „აბჟნიხა“ (შდრ. ყაბარდოული შვიდრქოვანი ანუ შვიდძალოვანი [[თლეფში]] – მჭედლობის ღვთაება), რომელსაც შვიდ [[სანთელი (სარიტუალო)|სანთელს]] უნთებენ (რიცხვი შვიდი [[აფხაზები|აფხაზებისთვის]] საკრალური რიცხვია და შაშვის ეპითეტით („აბჟნიხა“) ხაზგასმულია ამ ღვთაების განსაკუთრებით დიდი ძალა). შიში შაშვის რისხვის მიმართ იმდენად დიდი იყო, რომ ყველაზე მძიმე წყევლა მის სახელს უკავშირდებოდა („შაშვის რისხვა დაგატყდეს!“), მისი დაფიცება კი ფიცის უმაღლეს ფორმად ითვლებოდა.

აფხაზებს შაშვი, უზენაესი ღმერთის ([[ანცვა]]ს) შემდეგ, ყველაზე ძლიერ ღვთაებად ჰყავდათ წარმოდგენილი. მის სახელზე წელიწადში ერთხელ, ახალიწლის წინა საღამოს ლოცულობდნენ („[[ხეჩხვამა]]“); განსაკუთრებულ შემთხვევებში („[[აჟირა-იზაკუ]]“, „[[ახნირხურა]]“) იცოდნენ ერთჯერადი [[ლოცვა]] და მსხვერპლშეწირვა. ღვთაება შაშვის სამსხვერპლოდ ითვლებოდა დაკოდილი თხა და მამალი. მისი საბრძანისი, საღვთო სახლი იყო სამჭედლო („[[აჟირანიხა|აჟირა-ნიხა]]“), რომელიც თაყვანისცემის განსაკუთრებულ ობიექტს წარმოადგენდა. ღვთაება შაშვისა და „აჟირა-ნიხას“ ასეთი თაყვანისცემა აფხაზებში ფართოდ გავრცელებულ რკინის [[კულტი|კულტს]] უკავშირდება (რკინა როგორც მაგიური ძალის მატარებელი ლითონი არაერთი აფხაზური წეს-ჩვეულების [[ატრიბუტი|ატრიბუტია]]). ღვთაების ეპითეტი „ოქროს მბრძანებელი“ (ოქროს ფერი ამ ლითონის მზიური სიმბოლიკის განმსაზღვრელია) და ის გარემოება, რომ ყოველმა მლოცველმა მას აუცილებლად მამალი (მზის ფრინველი) უნდა შესწიროს, მიუთითებს შაშვის კავშირზე სოლარულ კულტთან (ის ფაქტი, რომ აფხაზური ფოლკლორის [[დემონი|დემონური]] პერსონაჟების სატრანსპორტო საშუალებას „შაშვის მამალი“ წარმოადგენს, მიანიშნებს ღვთაების ამბივალენტურ ბუნებაზე).

ზოგიერთი წარმოდგენების მიხედვით, შეიძლება ვიმსჯელოთ შაშვის კავშირზე ჭექა-ქუხილის მითებთანაც [შდრ. სამჭედლო როგორც მეხის ნამსხვრევი, ე.ი. მეტეორიტული წარმონაქმნი; ასევე ჭექა-ქუხილის ღვთაების, [[აფი]]ს, სამჭედლოში დამზადებული იარაღი – ფოლადის ორკაპა [[ისარი|ისრები]] ანუ [[ბოძალი|ბოძალები]], რომლითაც, როგორც ჩანს, თვით შაშვიც სარგებლობს (შდრ. წყევლა: „შაშვო, თავი ორად გაუპე ჩემს მტერს!”)].

აუხსნელი რჩება ღვთაების სახელი – "შაშვი” (შასშუ, შესშუ). ამ ტერმინს ხედავს ზოგიერთი მეცნიერი (ს. ბღაჟბა, ნ. აბაკელია) ახალი წლისწინა დღეობის, სვანური „შუშხუამის“ სახელწოდებაში [(სავარაუდოა, რომ საკუთვრივ სვანური ტერმინისათვის ამოსავალი იყოს მისი პარალელური ფორმა „ჲშხვამმ“, „ეშხვამ“, რაც „ტახის ლოცვას“ უნდა ნიშნავდეს (შდრ. ძვ. ქართული ეშ, ეშუ – ტახი). უნდა ითქვას, რომ შუშხვამისა და ღვთაება შაშვის სახელზე გამართული [[რიტუალი|რიტუალების]] შედარება წარმოაჩენს ამ წეს-ჩვეულებათა ნათესაობას და აფხაზური ღვთაების კავშირს ასტრალურ კულტთან. უფრო მართებული ჩანს სიტყვა „შაშვის“ („შასშუ“, „შესშუ“) დაკავშირება XVIII საუკუნეში გიულდენშტედტის მიერ დაფიქსირებულ ტერმინებთან – Sach (სამხრეთ-დასავლური აფხაზური) და Sachoch (ჩრდილო-აღმოსავლური აფხაზური, ასევე ყაბარდოული) – „უფალი“.

==ლიტერატურა==
*С.Т. Званба. Этнографические этюды. Сух., 1955;
*М. Джанашвили. Абхазия и абхазцы. (этнографический очерк) // ЗКОИРГО. Тф., 1894. Т. XVI;
*Н.С. Джанашия. Статьи по этнографии Абхазии. Сух., 1960;
*Г.Ф. Чурсин. Материалы по этнографии Абхазии. Сух., 1957;
*И.А. Аджинджал. Из этнографии Абхазии. Сух., 1969;
*პ. გიორგიძე. აფხაზეთი და აფხაზნი // ივერია. 1888. №186;
*ვ. ბარდაველიძე. სვანურ ხალხურ დღეობათა კალენდარი. I. ახალწლის ციკლი. ტფ., 1939;
*ნ. რეხვიაშვილი. ქართული ხალხური მეტალურგია. რკინა-მჭედლობა (ეთნოგრაფიული ნარკვევი). თბ., 1964;
*ნ. აბაკელია. სიმბოლო და რიტუალი ქართულ კულტურაში. თბ., 1997;
*სულხან-საბა ორბელიანი. ლექსიკონი ქართული. I. თბ., 1991;
*ი. აბულაძე. ძველი ქართული ენის ლექსიკონი. თბ., 1973;
*გიულდენშტედტის მოგზაურობა საქართველოში. ტ. II. გერმანული ტექსტი ქართული თარგმანითურთ გამოსცა და გამოკვლევა დაურთო გ. გელაშვილმა. თბ., 1964.

==წყარო==
[[კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები]]

[[კატეგორია:მითოლოგია]]
[[კატეგორია:კავკასიური მითები]]
[[კატეგორია:აფხაზური მითები]]
[[კატეგორია:მითოლოგიური პერსონაჟები]]
[[კატეგორია:ღმერთები]]
[[კატეგორია:აფხაზური ღვთაებანი]]

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 '''შაშვ-ი''' ''(აფხ. Шьашә)'' – მჭედლობის მფარველი ღვთაება, რომელიც [[სამჭედლო]] საქმის გამომგონებლად და ამ ხელობის ადამიანებისთვის გადამცემად ითვლება („[[აჟია]]“, „[[ხნაპიკი]]“).
-ზოგიერთი გადმოცემით, იგი ცალთვალაა, მაგრამ ყოვლისმხედველი. შაშვის ეპითეტებია „დიდი ბატონი“ (აჰადუ) და „ოქროს მბრძანებელი“ (ხიაჰ). ხალხის წარმოდგენით, იგი შვიდძალოვანი ღვთაებაა, რასაც უკავშირდება შაშვის კიდევ ერთი ეპითეტი – „აბჟნიხა“ (შდრ. ყაბარდოული შვიდრქოვანი ანუ შვიდძალოვანი [[თლეფში]] – მჭედლობის ღვთაება), რომელსაც შვიდ [[სანთელი (სარიტუალო)|სანთელს]] უნთებენ (რიცხვი შვიდი [[აფხაზები|აფხაზებისთვის]] საკრალური რიცხვია და შაშვის ეპითეტით („აბჟნიხა“) ხაზგასმულია ამ ღვთაების განსაკუთრებით დიდი ძალა). შიში შაშვის რისხვის მიმართ იმდენად დიდი იყო, რომ ყველაზე მძიმე წყევლა მის სახელს უკავშირდებოდა („შაშვის რისხვა დაგატყდეს!“), მისი დაფიცება კი ფიცის უმაღლეს ფორმად ითვლებოდა.
+ზოგიერთი გადმოცემით, იგი ცალთვალაა, მაგრამ ყოვლისმხედველი. შაშვის [[ეპითეტი|ეპითეტებია]] „დიდი ბატონი“ (აჰადუ) და „ოქროს მბრძანებელი“ (ხიაჰ). ხალხის წარმოდგენით, იგი შვიდძალოვანი ღვთაებაა, რასაც უკავშირდება შაშვის კიდევ ერთი ეპითეტი – „აბჟნიხა“ (შდრ. ყაბარდოული შვიდრქოვანი ანუ შვიდძალოვანი [[თლეფში]] – მჭედლობის ღვთაება), რომელსაც შვიდ [[სანთელი (სარიტუალო)|სანთელს]] უნთებენ (რიცხვი შვიდი [[აფხაზები|აფხაზებისთვის]] საკრალური რიცხვია და შაშვის ეპითეტით („აბჟნიხა“) ხაზგასმულია ამ ღვთაების განსაკუთრებით დიდი ძალა). შიში შაშვის რისხვის მიმართ იმდენად დიდი იყო, რომ ყველაზე მძიმე წყევლა მის სახელს უკავშირდებოდა („შაშვის რისხვა დაგატყდეს!“), მისი დაფიცება კი ფიცის უმაღლეს ფორმად ითვლებოდა.
 აფხაზებს შაშვი, უზენაესი ღმერთის ([[ანცვა]]ს) შემდეგ, ყველაზე ძლიერ ღვთაებად ჰყავდათ წარმოდგენილი. მის სახელზე წელიწადში ერთხელ, ახალიწლის წინა საღამოს ლოცულობდნენ („[[ხეჩხვამა]]“); განსაკუთრებულ შემთხვევებში („[[აჟირა-იზაკუ]]“, „[[ახნირხურა]]“) იცოდნენ ერთჯერადი [[ლოცვა]] და მსხვერპლშეწირვა. ღვთაება შაშვის სამსხვერპლოდ ითვლებოდა დაკოდილი თხა და მამალი. მისი საბრძანისი, საღვთო სახლი იყო სამჭედლო („[[აჟირანიხა|აჟირა-ნიხა]]“), რომელიც თაყვანისცემის განსაკუთრებულ ობიექტს წარმოადგენდა. ღვთაება შაშვისა და „აჟირა-ნიხას“ ასეთი თაყვანისცემა აფხაზებში ფართოდ გავრცელებულ [[რკინა|რკინის]] [[კულტი|კულტს]] უკავშირდება (რკინა როგორც მაგიური ძალის მატარებელი ლითონი არაერთი აფხაზური წეს-ჩვეულების [[ატრიბუტი|ატრიბუტია]]). ღვთაების ეპითეტი „ოქროს მბრძანებელი“ (ოქროს ფერი ამ [[ლითონი]]ს მზიური სიმბოლიკის განმსაზღვრელია) და ის გარემოება, რომ ყოველმა მლოცველმა მას აუცილებლად მამალი (მზის ფრინველი) უნდა შესწიროს, მიუთითებს შაშვის კავშირზე სოლარულ კულტთან (ის ფაქტი, რომ აფხაზური ფოლკლორის [[დემონი|დემონური]] პერსონაჟების სატრანსპორტო საშუალებას „შაშვის მამალი“ წარმოადგენს, მიანიშნებს ღვთაების ამბივალენტურ ბუნებაზე).

@@ ხაზი 3: / ხაზი 3: @@
 ზოგიერთი გადმოცემით, იგი ცალთვალაა, მაგრამ ყოვლისმხედველი. შაშვის ეპითეტებია „დიდი ბატონი“ (აჰადუ) და „ოქროს მბრძანებელი“ (ხიაჰ). ხალხის წარმოდგენით, იგი შვიდძალოვანი ღვთაებაა, რასაც უკავშირდება შაშვის კიდევ ერთი ეპითეტი – „აბჟნიხა“ (შდრ. ყაბარდოული შვიდრქოვანი ანუ შვიდძალოვანი [[თლეფში]] – მჭედლობის ღვთაება), რომელსაც შვიდ [[სანთელი (სარიტუალო)|სანთელს]] უნთებენ (რიცხვი შვიდი [[აფხაზები|აფხაზებისთვის]] საკრალური რიცხვია და შაშვის ეპითეტით („აბჟნიხა“) ხაზგასმულია ამ ღვთაების განსაკუთრებით დიდი ძალა). შიში შაშვის რისხვის მიმართ იმდენად დიდი იყო, რომ ყველაზე მძიმე წყევლა მის სახელს უკავშირდებოდა („შაშვის რისხვა დაგატყდეს!“), მისი დაფიცება კი ფიცის უმაღლეს ფორმად ითვლებოდა.
-აფხაზებს შაშვი, უზენაესი ღმერთის ([[ანცვა]]ს) შემდეგ, ყველაზე ძლიერ ღვთაებად ჰყავდათ წარმოდგენილი. მის სახელზე წელიწადში ერთხელ, ახალიწლის წინა საღამოს ლოცულობდნენ („[[ხეჩხვამა]]“); განსაკუთრებულ შემთხვევებში („[[აჟირა-იზაკუ]]“, „[[ახნირხურა]]“) იცოდნენ ერთჯერადი [[ლოცვა]] და მსხვერპლშეწირვა. ღვთაება შაშვის სამსხვერპლოდ ითვლებოდა დაკოდილი თხა და მამალი. მისი საბრძანისი, საღვთო სახლი იყო სამჭედლო („[[აჟირანიხა|აჟირა-ნიხა]]“), რომელიც თაყვანისცემის განსაკუთრებულ ობიექტს წარმოადგენდა. ღვთაება შაშვისა და „აჟირა-ნიხას“ ასეთი თაყვანისცემა აფხაზებში ფართოდ გავრცელებულ რკინის [[კულტი|კულტს]] უკავშირდება (რკინა როგორც მაგიური ძალის მატარებელი ლითონი არაერთი აფხაზური წეს-ჩვეულების [[ატრიბუტი|ატრიბუტია]]). ღვთაების ეპითეტი „ოქროს მბრძანებელი“ (ოქროს ფერი ამ [[ლითონი]]ს მზიური სიმბოლიკის განმსაზღვრელია) და ის გარემოება, რომ ყოველმა მლოცველმა მას აუცილებლად მამალი (მზის ფრინველი) უნდა შესწიროს, მიუთითებს შაშვის კავშირზე სოლარულ კულტთან (ის ფაქტი, რომ აფხაზური ფოლკლორის [[დემონი|დემონური]] პერსონაჟების სატრანსპორტო საშუალებას „შაშვის მამალი“ წარმოადგენს, მიანიშნებს ღვთაების ამბივალენტურ ბუნებაზე).
+აფხაზებს შაშვი, უზენაესი ღმერთის ([[ანცვა]]ს) შემდეგ, ყველაზე ძლიერ ღვთაებად ჰყავდათ წარმოდგენილი. მის სახელზე წელიწადში ერთხელ, ახალიწლის წინა საღამოს ლოცულობდნენ („[[ხეჩხვამა]]“); განსაკუთრებულ შემთხვევებში („[[აჟირა-იზაკუ]]“, „[[ახნირხურა]]“) იცოდნენ ერთჯერადი [[ლოცვა]] და მსხვერპლშეწირვა. ღვთაება შაშვის სამსხვერპლოდ ითვლებოდა დაკოდილი თხა და მამალი. მისი საბრძანისი, საღვთო სახლი იყო სამჭედლო („[[აჟირანიხა|აჟირა-ნიხა]]“), რომელიც თაყვანისცემის განსაკუთრებულ ობიექტს წარმოადგენდა. ღვთაება შაშვისა და „აჟირა-ნიხას“ ასეთი თაყვანისცემა აფხაზებში ფართოდ გავრცელებულ [[რკინა|რკინის]] [[კულტი|კულტს]] უკავშირდება (რკინა როგორც მაგიური ძალის მატარებელი ლითონი არაერთი აფხაზური წეს-ჩვეულების [[ატრიბუტი|ატრიბუტია]]). ღვთაების ეპითეტი „ოქროს მბრძანებელი“ (ოქროს ფერი ამ [[ლითონი]]ს მზიური სიმბოლიკის განმსაზღვრელია) და ის გარემოება, რომ ყოველმა მლოცველმა მას აუცილებლად მამალი (მზის ფრინველი) უნდა შესწიროს, მიუთითებს შაშვის კავშირზე სოლარულ კულტთან (ის ფაქტი, რომ აფხაზური ფოლკლორის [[დემონი|დემონური]] პერსონაჟების სატრანსპორტო საშუალებას „შაშვის მამალი“ წარმოადგენს, მიანიშნებს ღვთაების ამბივალენტურ ბუნებაზე).
 ზოგიერთი წარმოდგენების მიხედვით, შეიძლება ვიმსჯელოთ შაშვის კავშირზე ჭექა-ქუხილის მითებთანაც [შდრ. სამჭედლო როგორც მეხის ნამსხვრევი, ე.ი. მეტეორიტული წარმონაქმნი; ასევე ჭექა-ქუხილის ღვთაების, [[აფი]]ს, სამჭედლოში დამზადებული იარაღი – ფოლადის ორკაპა [[ისარი|ისრები]] ანუ [[ბოძალი|ბოძალები]], რომლითაც, როგორც ჩანს, თვით შაშვიც სარგებლობს (შდრ. წყევლა: „შაშვო, თავი ორად გაუპე ჩემს მტერს!”)].

@@ ხაზი 18: / ხაზი 18: @@
 *პ. გიორგიძე. აფხაზეთი და აფხაზნი // ივერია. 1888. №186;
 *ვ. ბარდაველიძე. სვანურ ხალხურ დღეობათა კალენდარი. I. ახალწლის ციკლი. ტფ., 1939;
-*ნ. რეხვიაშვილი. ქართული ხალხური მეტალურგია. რკინა-მჭედლობა (ეთნოგრაფიული ნარკვევი). თბ., 1964;
+*ნ. რეხვიაშვილი. ქართული ხალხური [[მეტალურგია]]. რკინა-მჭედლობა (ეთნოგრაფიული ნარკვევი). თბ., 1964;
 *ნ. აბაკელია. სიმბოლო და რიტუალი ქართულ კულტურაში. თბ., 1997;
 *[[სულხან-საბა ორბელიანი]]. ლექსიკონი ქართული. I. თბ., 1991;

@@ ხაზი 20: / ხაზი 20: @@
 *ნ. რეხვიაშვილი. ქართული ხალხური მეტალურგია. რკინა-მჭედლობა (ეთნოგრაფიული ნარკვევი). თბ., 1964;
 *ნ. აბაკელია. სიმბოლო და რიტუალი ქართულ კულტურაში. თბ., 1997;
-*სულხან-საბა ორბელიანი. ლექსიკონი ქართული. I. თბ., 1991;
+*[[სულხან-საბა ორბელიანი]]. ლექსიკონი ქართული. I. თბ., 1991;
 *ი. აბულაძე. ძველი ქართული ენის ლექსიკონი. თბ., 1973;
 *გიულდენშტედტის მოგზაურობა საქართველოში. ტ. II. გერმანული ტექსტი ქართული თარგმანითურთ გამოსცა და გამოკვლევა დაურთო გ. გელაშვილმა. თბ., 1964.