https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%A8%E1%83%A3%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90 2026-04-28T00:27:53Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A8%E1%83%A3%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&diff=220775&oldid=prev 2024-03-16T19:42:09Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:42, 16 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 26:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 26:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:მსოფლიოს ენები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:მსოფლიოს ენები]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:შორეული აღმოსავლეთის ენები]]</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:აგლუტინაციური ენები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:აგლუტინაციური ენები]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ენები]]</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A8%E1%83%A3%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&diff=220717&oldid=prev 2024-03-14T19:06:22Z

<p></p> <a href="https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A8%E1%83%A3%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&amp;diff=220717&amp;oldid=220716">ცვლილებების ჩვენება</a>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%A8%E1%83%A3%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&diff=220716&oldid=prev 2024-03-14T18:58:38Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;შუმერული ენა&#039;&#039;&#039; – შუმერების, სამხრეთ შუამდინარეთის (თანამედ...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''შუმერული ენა''' – შუმერების, სამხრეთ შუამდინარეთის (თანამედროვე [[ერაყი]]ს) ძეელი მოსახლეობის, [[ენა (მეტყველება)|ენა]]. შუმერული ენა შემონახულია ძვ. წ. III ათას წლ, (XXIX-XXVIII და XXIII-XXI სს) ლურსმნული დამწერლობის ძეგლებში. ტექსტების ენის მიხედვით ძეგლები იყოფა ძვ. შუმერულად (XXV ს-მდე), კლასიკურ შუმერულად (XXIV -XXII სს. „ახალშუმერულად“(XXI ს.) და გვიანშუმერულად (II ათასწლ. დასაწყისი).<br /> <br /> შუმერულ ენაში გარჩეულია 15 [[თანხმოვნები|თანხმოვანი]]: ბ, ფ., დ, თ, გ, ქ, ზ, ს, შ, ხ, რ, ლ, მ, ნ, ნგ და 4 ხმოვანი: ა, ე, ი, უ. გრძელი ხმოვნები კომბინაციური ხასიათისაა. ძირთა დიდი ნაწილი ერთმარცვლიანია. ორმარცვლიან [[ფუძე (ლინგვისტიკა)|ფუძეში]] მხოლოდ ერთი და იგივე ხმოვანი გეხვდება.<br /> <br /> შუმერული ენა მიეკუთვნება აგლუტინაციურ ენათა ტიპს და ხასიათდება [[აფიქსი|აფიქსების]] ([[პრეფიქსი|პრეფიქსებისა]] და [[სუფიქსი|სუფიქსების]]) სიმრავლით. სახელებში გარჩეულია 8 [[ბრუნვა]]; ზმნაში გამოხატულია [[პირი (გრამატიკა)|პირი]]ს, [[რიცხვი (გრამატიკა)|რიცხვი]]ს, ჯერობის, [[კილო (გრამატიკა)|კილო]]ს კატეგორიები. არ არის [[დრო (გრამატიკა)|დროის]] კატეგორია. მოქმედების გამომხატველ ზმნებში გარჩეულია სრული და უსრული სახის ფორმები (ამ უკანასკნელებს სპეც. მაწარმოებელი აქეთ). შუმერული ენა ერგატიული კონსტრუქციის ენაა. მოქმედების სუბიექტი გამოხატულია სპეც. ბრუნვით, მდგომარეობისა კი – უნიშნო ბრუნვით (ნულოვანი მაჩვენებლით).<br /> <br /> სხვა ენებთან შუმერული ენის ნათესაობის საკითხი ჯერჯერობით ზუსტად გარკვეული არ არის. XX ს.<br /> დასაწყისში მეცნიერებმა ყურადღება მიაქციეს [[ქართველური ენები|ქართველურ ენებში]] არსებულ უცხო სიტყვების ერთ ჯგუფს, რომელიც განეკუთვნება ერთ-ერთი უძველესი [[დამწერლობა|დამწერლობიანი]]<br /> ენის – შუმერულის [[ლექსიკა|ლექსიკურ]] ფონდს. პირველად ამ გარემოებაზე მიუთითა ჩეხმა მეცნიერმა კ. კრამაჟმა. ქართველური და შუმერული ენობრივი მასალის შედარების საქმეში დიდი ღვაწლი მიუძღვის მ. წერეთელს. ფასეულია ამ დარგში [[გორდეზიანი რისმაგ|რ. გორდეზიანი]]სა და [[ფენრიხი ჰაინც|ჰ. ფენრიხი]]ს მიერ ჩატარებული მუშაობის შედეგებიც. შუმერულ-ქართველური ენების საზიარო სიტყვების გამოელენაზე სხვა მკვლევრებიც ამახვილებდნენ ყურადდებას. ყოველივე ამის შედეგად დღეისათვის დადგენილია, რომ შუმერული ენის ორასზე მეტი ერთეული სტრუქტურულად და სემანტიკურად უეჭველ მსგავსებას ავლენს ქართველური ენების შესაბამის ერთეულებთან.<br /> <br /> მეტად მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ ქართველურ ენებში შემონახულია შშუმერული ენის კუთვნილი არა მარტო კულტ. ტერმინები, რომლებიც შედარებით ადვილად გადადიან ერთი ენიდან მეორეში, არამედ საზიარო [[ლექსემა]]თა გარკვეული რაოდენობა, რომელიც ასახავს სამეურნეო და საოჯახო ყოფისათვის დამახასიათებელი საქმიანობის შინაარსს. საილუსტრაციოდ მოგვყავს ზოგიერთი მათგანი: შუმ. ენიმ, ინიმ „ენა“; „სიტყვა“, „ბრძანება“, ქართ. „ენა“; შუმ. ერიმ/ნ „ჯარი“, „ხალხი“, ქართ. „ერი“; შუმ. განა „მინდორი“ „მიწა“, ქართ. „ყანა“, ძვ. ქართ. „მიწა“; შუმ. ხარ „ხარი“, ქართ. „ხარი“; შუმ. გა „ბორცვი, „გორა“, მეგრ. გა „გორა“; შუმ. გორ „საწყაო ერთეული“, ქართ. (ლეჩხ.)<br /> „ბორო“ „საწყაო ერთეული“; შუმ. „სილა“ „საწყაო ერთეული“, ქართ. (ქიზიყ.) სილა „ჭურჭელში ნივთიერების გარკეეული მდგომარეობის აღმნიშვნელი ტერმინი“; შუმ. ნიგა „საწყაო ჭურჭელი“, ქართ.<br /> (ლეჩხ,)) ნიგა, (ქე. იმერ.) ნუგე „ხის ამოგულული, ცილინდრული ფორმის ჭურჭელი, ხის სათლი (გამოიყენებოდა საწყაოდაც)“; შუმ. ხარა „კოდი, „დიდი ჭურჭელი „ორმო“, ქართ. „ხარო“ და სხე. მრავალი.<br /> <br /> შუმერულ და ქართველურ ენებში საზიარო ლექსიკური ერთეულების არსებობა შეიძლება აიხსნას ორი გარემოებით: 1. შუმერულ და ქართველურ ენებს შორის მოსალოდნელი შორეული გენეტიკური კავშირებით (მ. წერეთელი, [[ფენრიხი ჰაინც|ჰ. ფენრიხი]]) და 2. შუმერულსა და ქართეელურ (წინარექართველურ) ენებს შორის გარკვეული დონის კონტაქტებით რომელიმე შუალედური ენის ან ენების მეოხებით, ან-და შუმერულთან ქართველურენოვანი სამყაროს პირდაპირი ურთიერთობისა და შეხების შედეგად.<br /> <br /> ამ მოსასრებებთან დაკავშირებული კვლევის შედეგების გათვალისწინებით შეიძლება ითქვას, რომ ზემოთ მოყვანილი საზიარო სიტყვების არსებობა არ უნდა იყოს შეპირობებული ქართველური და შუმერული ენების გენეტიკური ურთიერთობით, რადგანაც მათი ლექსიკური მასალის შეპირისჰირება არ ავლენს ამგვარი ურთიერთობისათვის დამახასიათებელ კანონზომიერ და სისტემატურ ფონემურ შესატყვისობებს. არც იმის დაბეჯითებით მტკიცება შეიძლება, რომ ქართველურ ენებს შუმერული სიტყვები მიღებული ჰქონდეთ რომელიმე შუალედური ენიდან; ძე, სემიტურ ენაში – აქადურში (ასურულ-ბაბილონური დიალექტებით), ანდა ხურიტულში, რომლებსაც, შესაძლოა, შეესრულებინათ შუალედური, ლექსიკის გადამცემი ენების როლი, არ დასტურდება ქართველურ ენებში შემონახული არც ერთი შუმერული სიტყვა. საფიქრებელია, რომ შუმერული ლექსემები ქართველურ ენობრივ სამყაროს მიღებული უნდა<br /> ჰქონდეს მხოლოდ უშუალო კონტაქტების გზით.<br /> <br /> ქართველური ენების მონაცემთა გათვალისწინებით, დასახელებულ ორ ენობრივ გარემოს შორის უშუალო კონტაქტების არსებობა სავარაუდებელია წინარექართველურის დაშლის დაწყებამდე, ანუ III ათასწლ. ბოლო ხანებამდე. ისტორიულ რეალიებზე დაყრდნობით კი შეიძლება ამგვარი ურთიერთობის კონკრეტულ პერიოდად მივიჩნიოთ დრო ძვ. წ. IV ათასწლ. II ნახ-იდან, ვიდრე III ათასწ. შუა ხანებამდე.<br /> <br /> შესაძლებელია, მიახლოებითი სიზუსტით განისაზღვროს ნაგულისხმევი კონტაქტების განხორციელების გეოგრაფიული არეალიც. თითქმის უეჭველ ფაქტადაა აღიარებული, რომ შუმერები სამხრრეთ შუამდინარეთში ძვ. წ. IV ათასწ. შუა ხანებში მოვიდნენ სამხრეთიდან, კერძოდ, სპარსეთის ყურის რაიონიდან. ჩრდილო მიმართულებით მათი შედარებით სწრაფი გავრცელება შეჩერდა 33-ე პარალელის განედზე, რომელიც დღევანდელი ბაღდადის ოდნავ სამხრეთით გადის. ამის იქეთ შუმერები წინ არ წაწეულან. თუ ჩვენ საერთოდ დავუშვებთ შუმერულ სამყაროსთან წინარექართველურენოვანი მასის უშუალო კონტაქტების შესაძლებლობას (ამის გამორიცხვისათვის კი ჯერჯერობით არავითარი საფუძეელი არ არსებობს), მაშინ უნდა დავუშვათ ისიც, რომ ეს უშუალო ურთიერთობა სწორედ 33-ე პარალე-<br /> ლის ახლო რეგიონში უნდა განხორციელებულიყო. <br /> <br /> ==წყარო==<br /> [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]<br /> [[კატეგორია:მსოფლიოს ენები]]<br /> [[კატეგორია:აგლუტინაციური ენები]]<br /> [[კატეგორია:ენები]]</div>

Tkenchoshvili