ჩახრუხაძე - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 19:27, 18 ოქტომბერი 2023-ზე

2023-10-18T19:27:47Z

Tkenchoshvili 17:02, 8 ოქტომბერი 2023-ზე

2023-10-08T17:02:03Z

Masatiani 08:02, 6 ოქტომბერი 2023-ზე

2023-10-06T08:02:11Z

Tkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''ჩახრუხაძე''' − XII–XIII საუკუნეების პოეტი, რომელსაც მიეწერება „...

2022-04-21T12:02:35Z

ახალი გვერდი: '''ჩახრუხაძე''' − XII–XIII საუკუნეების პოეტი, რომელსაც მიეწერება „...

ახალი გვერდი

'''ჩახრუხაძე''' − XII–XIII საუკუნეების პოეტი, რომელსაც მიეწერება „თამარიანის” ავტორობა. მასზე ცნობებს გვაწვდის ჩანართი სტროფი თხზულების ბოლოში: „მოხევის ძეთა ჩახრუხაძეთა ექო თამარი, მეფე წყლიანი”. ჩახრუხაძეს მიიჩნევენ „თამარიანის” ავტორად [[არჩილ II]] და ე. წ. აღორძინების ხანის სხვა მწერლები. ნიკო მარის განმარტებით, ჩახრუხაძე წარმოშობით მესხი უნდა იყოს („მაშა მეხელი” - მოხეტიალე მესხი), ზოგი მკვლევარი მას ხეობის მკვიდრად (მესხ მელექსედ) მიიჩნევს. [[კორნელი კეკელიძე]]მ ყურადღება მიაქცია გელათის მონასტრის ხელნაწერის „დიდი სჯულის კანონის” (XIII საუკუნის I ათწლეული) ანდერძში მოხსენებულ გადამწერს გრიგოლ ჩახრუხაჲსძეს, რომელსაც განზრახვა ჰქონია ბერად აღკვეცილიყო [[პალესტინა]]ში, ქართველთა ჯვრის მონასტერში. ზოგი მკვლევრის აზრით, ხელნაწერის თარიღი, მეტყველების სტილი, ლექსიკა და სხვა გრიგოლ ჩახრუხაჲსძისა და
„თამარიანის” ავტორის იდენტურობას გვაფიქრებინებს.

==წყარო==
[[ქართველი პოეტები (ენციკლოპედია)]]
[[კატეგორია:ქართველი პოეტები]]

←წინა ვერსია		19:27, 18 ოქტომბერი 2023-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''ჩახრუხაძე''' (XII-XIII სს.) — [[თამარ მეფე\|თამარის]] ეპოქის მეხოტბე პოეტი, ავტორი ლირიკული პოემისა „თამარიანი“.	+	'''ჩახრუხაძე''' – (XII-XIII სს.), [[თამარ მეფე\|თამარის]] ეპოქის მეხოტბე პოეტი, ავტორი ლირიკული პოემისა „თამარიანი“.
	პოემაში შექებულია თამარი, მისი გარეგნული სილამაზე, სულიერი სისპეტაკე, სათნოება, სახელმწიფოებრივი მოღვაწეობა. თამარი გამოცხადებულია ღვთაებად, რომელიც ადამიანთა ხსნად არის მოვლინებული ქვეყნად. პოეტი აქებს თამარის მეუღლეს — [[დავით სოსლანი\|დავით სოსლანს]] და მათ პირმშოს — [[ლაშა-გიორგი\|ლაშა-გიორგის]]. მეხოტბე ავტორს გრძნობის უკიდურესად ეგზალტაცია ახასიათებს. იგი თამარს ადარებს [[გმირი\|გმირებს]], [[წმინდანები\|წმინდანებს]], [[ანგელოზი\|ანგელოზებს]], თვით ღმერთსაც კი. საამისო საფუძველს ავტორი ხედავს [[საქართველო\|საქართველოს]] იმდროინდელ დიდებაში. საქართველოს მსოფლიო მნიშვნელობის სახელმწიფოდ მიიჩნევს, ხოლო თამარს — მისი დიდების მთავარ შემოქმედად.		პოემაში შექებულია თამარი, მისი გარეგნული სილამაზე, სულიერი სისპეტაკე, სათნოება, სახელმწიფოებრივი მოღვაწეობა. თამარი გამოცხადებულია ღვთაებად, რომელიც ადამიანთა ხსნად არის მოვლინებული ქვეყნად. პოეტი აქებს თამარის მეუღლეს — [[დავით სოსლანი\|დავით სოსლანს]] და მათ პირმშოს — [[ლაშა-გიორგი\|ლაშა-გიორგის]]. მეხოტბე ავტორს გრძნობის უკიდურესად ეგზალტაცია ახასიათებს. იგი თამარს ადარებს [[გმირი\|გმირებს]], [[წმინდანები\|წმინდანებს]], [[ანგელოზი\|ანგელოზებს]], თვით ღმერთსაც კი. საამისო საფუძველს ავტორი ხედავს [[საქართველო\|საქართველოს]] იმდროინდელ დიდებაში. საქართველოს მსოფლიო მნიშვნელობის სახელმწიფოდ მიიჩნევს, ხოლო თამარს — მისი დიდების მთავარ შემოქმედად.

@@ ხაზი 2: / ხაზი 2: @@
 პოემაში შექებულია თამარი, მისი გარეგნული სილამაზე, სულიერი სისპეტაკე, სათნოება, სახელმწიფოებრივი მოღვაწეობა. თამარი გამოცხადებულია ღვთაებად, რომელიც ადამიანთა ხსნად არის მოვლინებული ქვეყნად. პოეტი აქებს თამარის მეუღლეს — [[დავით სოსლანი|დავით სოსლანს]] და მათ პირმშოს — [[ლაშა-გიორგი|ლაშა-გიორგის]]. მეხოტბე ავტორს გრძნობის უკიდურესად ეგზალტაცია ახასიათებს. იგი თამარს ადარებს [[გმირი|გმირებს]], [[წმინდანები|წმინდანებს]], [[ანგელოზი|ანგელოზებს]], თვით ღმერთსაც კი. საამისო საფუძველს ავტორი ხედავს [[საქართველო|საქართველოს]] იმდროინდელ დიდებაში. საქართველოს მსოფლიო მნიშვნელობის სახელმწიფოდ მიიჩნევს, ხოლო თამარს — მისი დიდების მთავარ შემოქმედად.
-ავტორის მხატვრული თვალსაწიერი ფართოა: [[ბიბლია]], ჰაგიოგრაფია, [[საგალობელნი|ჰიმნოგრაფია]], აღმოსავლური და [[ანტიკური]] ლიტერატურა. მხატვრული აზროვნების სიფართოვე პოეტს [[რენესანსი|რენესანსულ]] აზრთა წყობასთან აახლოებს. ეს თვალსაჩინოა ადამიანის გაღმერთების [[ჩახრუხაძე|ჩახრუხაძისეულ]] კონცეფციაში. ჩანს, იგი ემყარება იმდროინდელ საქართველოში გავრცელებულ იდეას, რომლის თანახმად თამარი ღვთაების მეოთხე ჰიპოსტასად იყო მიჩნეული. ამ იდეით ადამიანში, ამ შემთხვევაში — თამარში, განხორციელდა სამყაროს განვითარების ძირითადი მიზანი — [[ადამიანი|ადამიანის]] განღმრთობა. ამგვარი იდეა ნაყოფი იყო თამარის ხანის საქართველოს კულტურულ-პოლიტიკური ძლიერებისა. [[ინტელექტუალიზაცია|ინტელექტუალური]] [[ესთეტიკა|ესთეტიკის]] პრინციპთა მიმდევარი ავტორისთვის გამოხატვის უმაღლესი ფორმა ფილოსოფიაა და ამიტომაც მოუწოდებს იგი ფილოსოფოსებს „მო, ფილოსოფნო, სიტყვითა არსნო, თამარს ვაქებდეთ გულისხმიერსა“, მაგრამ სოკრატე და [[პლატონი]] ვერ მისწვდებიანო თამარის სახეს, თვით ღვთისმეტყველთათვისაც მიუღწეველია ეს. ამიტომაც ბუნებრივია, რომ პოეტს საკუთარი ძალთახმევა თამარის საქებრად მდაბლად ეჩვენება. იგი „ბრძნულ დუმილს“ ქადაგებს. თამარი ღვთაებაა, ხოლო ღვთაების შემეცნება შეუძლებელია — ასეთია ავტორის ეგზალტაციათა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანულ]]-მსოფლმხედველობრივი საფუძველი. ამიტომ თამარის ზეაღმატებული ხოტბა, მრავალმხრივი შედარებანი ითვალისწინებენ არა თამარის სახის სრულყოფილ დახასიათებას, არამედ იმის ნათელყოფას, რომ საზოგადოდ მიუწვდომელია და შეუძლებელი თამარის პოეტური გამოხატვა. სიტყვები იმ მიზნითაა მოხმობილი, რათა ცხადი გახდეს სიტყვის უძლურება ქების ობიექტის მიმართ. ავტორი ობიექტურად ქართული პოეტური სიტყვის განვითარებას ემსახურება, რამდენადაც ესაა სწრაფვა ქართული პოეტური სიტყვის შესაძლებლობათა ამოწურვისაკენ. ეს იწვევს სიტყვის მრავალგვარი მხატვრული [[ნიუანსი|ნიუანსის]] გამოვლინებას, თუმცა მიზანი სხვა არის. მიზნად პოეტს დასახული აქვს იდეალის სიტყვაზე ამაღლების ჩვენება. ამიტომ აქვე ისახება გზა „პოეტური თეოზისისა“. შემოქმედმა (და მის კვალობაზე მკითხველმა) უნდა გაიაროს გზა პოეტური სიტყვისმიერი კათარზისისა, გასცდეს მის შესაძლებლობათა ფარგლებს, ამაღლდეს მასზე, რათა მიაღწიოს იდეალს.
+ავტორის მხატვრული თვალსაწიერი ფართოა: [[ბიბლია]], ჰაგიოგრაფია, ჰიმნოგრაფია, აღმოსავლური და [[ანტიკური]] ლიტერატურა. მხატვრული აზროვნების სიფართოვე პოეტს [[რენესანსი|რენესანსულ]] აზრთა წყობასთან აახლოებს. ეს თვალსაჩინოა ადამიანის გაღმერთების ჩახრუხაძისეულ კონცეფციაში. ჩანს, იგი ემყარება იმდროინდელ საქართველოში გავრცელებულ იდეას, რომლის თანახმად თამარი ღვთაების მეოთხე ჰიპოსტასად იყო მიჩნეული. ამ იდეით ადამიანში, ამ შემთხვევაში — თამარში, განხორციელდა სამყაროს განვითარების ძირითადი მიზანი — [[ადამიანი|ადამიანის]] განღმრთობა. ამგვარი იდეა ნაყოფი იყო თამარის ხანის საქართველოს კულტურულ-პოლიტიკური ძლიერებისა. ინტელექტუალური [[ესთეტიკა|ესთეტიკის]] პრინციპთა მიმდევარი ავტორისთვის გამოხატვის უმაღლესი ფორმა ფილოსოფიაა და ამიტომაც მოუწოდებს იგი ფილოსოფოსებს „მო, ფილოსოფნო, სიტყვითა არსნო, თამარს ვაქებდეთ გულისხმიერსა“, მაგრამ სოკრატე და [[პლატონი]] ვერ მისწვდებიანო თამარის სახეს, თვით ღვთისმეტყველთათვისაც მიუღწეველია ეს. ამიტომაც ბუნებრივია, რომ პოეტს საკუთარი ძალთახმევა თამარის საქებრად მდაბლად ეჩვენება. იგი „ბრძნულ დუმილს“ ქადაგებს. თამარი ღვთაებაა, ხოლო ღვთაების შემეცნება შეუძლებელია — ასეთია ავტორის ეგზალტაციათა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანულ]]-მსოფლმხედველობრივი საფუძველი. ამიტომ თამარის ზეაღმატებული ხოტბა, მრავალმხრივი შედარებანი ითვალისწინებენ არა თამარის სახის სრულყოფილ დახასიათებას, არამედ იმის ნათელყოფას, რომ საზოგადოდ მიუწვდომელია და შეუძლებელი თამარის პოეტური გამოხატვა. სიტყვები იმ მიზნითაა მოხმობილი, რათა ცხადი გახდეს სიტყვის უძლურება ქების ობიექტის მიმართ. ავტორი ობიექტურად ქართული პოეტური სიტყვის განვითარებას ემსახურება, რამდენადაც ესაა სწრაფვა ქართული პოეტური სიტყვის შესაძლებლობათა ამოწურვისაკენ. ეს იწვევს სიტყვის მრავალგვარი მხატვრული [[ნიუანსი|ნიუანსის]] გამოვლინებას, თუმცა მიზანი სხვა არის. მიზნად პოეტს დასახული აქვს იდეალის სიტყვაზე ამაღლების ჩვენება. ამიტომ აქვე ისახება გზა „პოეტური თეოზისისა“. შემოქმედმა (და მის კვალობაზე მკითხველმა) უნდა გაიაროს გზა პოეტური სიტყვისმიერი კათარზისისა, გასცდეს მის შესაძლებლობათა ფარგლებს, ამაღლდეს მასზე, რათა მიაღწიოს იდეალს.
-მიუხედავად სახოტბო შინაარსისა, „თამარიანი“ არ არის ვიწრო [[პანეგირიკი|პანეგირიკული]] [[ჰიმნი]]. თხზულება წარმოაჩენს ქვეყნის დიდი წარმატებით შთაგონებულ ავტორს, ეროვნული იდეოლოგიის მღაღადებელ პიროვნებას, პოემაში ჩაქსოვილია ჩახრუხაძის დამოკიდებულება საქართველოს ძირითადი პოლიტიკური და სააზროვნო პრობლემებისადმი. ეროვნული იდეოლოგია, რომლის მიმდევრად გვევლინება ჩახრუხაძე, უშუალო განვითარებაა იმ ნაციონალური ტენდენციისა, რომელსაც VIII საუკუნეში ჩაეყარა საფუძველი, ხოლო განვითარება-გაღრმავება პოვა [[იოანე-ზოსიმე|იოანე-ზოსიმეს]] ჰიმნში „ქებაჲ და დიდებაჲ [[ქართული ენა|ქართულისა ენისაჲ]]“. ეს ნაციონალური იდეოლოგია არის [[მესია|მესიანიზმი]]. ამ კონცეფციის მიხედვით, რა თამარი არის მხსნელი ანუ მესია კაცობრიობისა. თამარმა შექმნა უძლეველი ქართული [[სახელმწიფო]], [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] ერთგული ბურჯი და [[ისლამი საქართველოში|მუსლიმანობის]] შემმუსვრელი. რაკი თამარი ქრისტიანობის დამცველადაა მოვლინებული, ხოლო ქრისტიანობის მოწოდებაა მარადიული ტანჯვისგან ცოდვილი კაცობრიობის ხსნა, თამარი გამოცხადებულია ახალ მესიად.
+მიუხედავად სახოტბო შინაარსისა, „თამარიანი“ არ არის ვიწრო [[პანეგირიკი|პანეგირიკული]] [[ჰიმნი]]. თხზულება წარმოაჩენს ქვეყნის დიდი წარმატებით შთაგონებულ ავტორს, ეროვნული იდეოლოგიის მღაღადებელ პიროვნებას, პოემაში ჩაქსოვილია ჩახრუხაძის დამოკიდებულება საქართველოს ძირითადი პოლიტიკური და სააზროვნო პრობლემებისადმი. ეროვნული იდეოლოგია, რომლის მიმდევრად გვევლინება ჩახრუხაძე, უშუალო განვითარებაა იმ ნაციონალური ტენდენციისა, რომელსაც VIII საუკუნეში ჩაეყარა საფუძველი, ხოლო განვითარება-გაღრმავება პოვა [[იოანე-ზოსიმე|იოანე-ზოსიმეს]] ჰიმნში „ქებაჲ და დიდებაჲ ქართულისა ენისაჲ“. ეს ნაციონალური იდეოლოგია არის მესიანიზმი. ამ კონცეფციის მიხედვით, რა თამარი არის მხსნელი ანუ მესია კაცობრიობისა. თამარმა შექმნა უძლეველი ქართული [[სახელმწიფო]], ქრისტიანობის ერთგული ბურჯი და მუსლიმანობის შემმუსვრელი. რაკი თამარი ქრისტიანობის დამცველადაა მოვლინებული, ხოლო ქრისტიანობის მოწოდებაა მარადიული ტანჯვისგან ცოდვილი კაცობრიობის ხსნა, თამარი გამოცხადებულია ახალ მესიად.
 „თამარიანი“ დაწერილია ოცმარცვლიანი ლექსით, რომელსაც ტრადიციულად ჩახრუხაული ლექსი ეწოდება. ჩახრუხაული ლექსის ყოველი სტრიქონის ოცი მარცვალი შუაზეა გაყოფილი დიდი ცეზურით. თითოეული ათმარცვლედი, თავის მხრივ, იყოფა ხუთ-ხუთ მარცვლიან მუხლებად. ყოველი სალექსო სტრიქონის პირველი ნახევრის ორივე მუხლი ერთმანეთს შერითმულია შინაგანი, ხშირად [[მაჯამური რითმა|მაჯამურ]]–ომონიმური რითმებით. სტროფს ამთლიანებს გარეგანი რითმა, რომელიც ოთხივე სტრიქონისთვის საერთოა.
@@ ხაზი 18: / ხაზი 18: @@
-[[კატეგორია:ძველი ქართული მწერლობა]]
+[[კატეგორია:ქართული მწერლობა]]
 [[კატეგორია:ქართველი პოეტები]]

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''ჩახრუხაძე''' −  XII–XIII საუკუნეების პოეტი, რომელსაც მიეწერება „თამარიანის” ავტორობა. მასზე ცნობებს გვაწვდის ჩანართი სტროფი თხზულების ბოლოში: „მოხევის ძეთა ჩახრუხაძეთა ექო თამარი, მეფე წყლიანი”. ჩახრუხაძეს მიიჩნევენ „თამარიანის” ავტორად [[არჩილ II]] და ე. წ. აღორძინების ხანის სხვა მწერლები. ნიკო მარის განმარტებით, ჩახრუხაძე წარმოშობით მესხი უნდა იყოს („მაშა მეხელი” - მოხეტიალე მესხი), ზოგი მკვლევარი მას ხეობის მკვიდრად (მესხ მელექსედ) მიიჩნევს. [[კორნელი კეკელიძე]]მ ყურადღება მიაქცია გელათის მონასტრის ხელნაწერის „დიდი სჯულის კანონის” (XIII საუკუნის I ათწლეული) ანდერძში მოხსენებულ გადამწერს გრიგოლ ჩახრუხაჲსძეს, რომელსაც განზრახვა ჰქონია ბერად აღკვეცილიყო [[პალესტინა]]ში, ქართველთა ჯვრის მონასტერში. ზოგი მკვლევრის აზრით, ხელნაწერის თარიღი, მეტყველების სტილი, ლექსიკა და სხვა გრიგოლ ჩახრუხაჲსძისა და
+'''ჩახრუხაძე''' (XII-XIII სს.) — [[თამარ მეფე|თამარის]] ეპოქის მეხოტბე პოეტი, ავტორი ლირიკული პოემისა „თამარიანი“.
-„თამარიანის”  ავტორის იდენტურობას გვაფიქრებინებს.
+პოემაში შექებულია თამარი, მისი გარეგნული სილამაზე, სულიერი სისპეტაკე, სათნოება, სახელმწიფოებრივი მოღვაწეობა. თამარი გამოცხადებულია ღვთაებად, რომელიც ადამიანთა ხსნად არის მოვლინებული ქვეყნად. პოეტი აქებს თამარის მეუღლეს — [[დავით სოსლანი|დავით სოსლანს]] და მათ პირმშოს — [[ლაშა-გიორგი|ლაშა-გიორგის]]. მეხოტბე ავტორს გრძნობის უკიდურესად ეგზალტაცია ახასიათებს. იგი თამარს ადარებს [[გმირი|გმირებს]], [[წმინდანები|წმინდანებს]], [[ანგელოზი|ანგელოზებს]], თვით ღმერთსაც კი. საამისო საფუძველს ავტორი ხედავს [[საქართველო|საქართველოს]] იმდროინდელ დიდებაში. საქართველოს მსოფლიო მნიშვნელობის სახელმწიფოდ მიიჩნევს, ხოლო თამარს — მისი დიდების მთავარ შემოქმედად.
-==წყარო==
+მიუხედავად სახოტბო შინაარსისა, „თამარიანი“ არ არის ვიწრო [[პანეგირიკი|პანეგირიკული]] [[ჰიმნი]]. თხზულება წარმოაჩენს ქვეყნის დიდი წარმატებით შთაგონებულ ავტორს, ეროვნული იდეოლოგიის მღაღადებელ პიროვნებას, პოემაში ჩაქსოვილია ჩახრუხაძის დამოკიდებულება საქართველოს ძირითადი პოლიტიკური და სააზროვნო პრობლემებისადმი. ეროვნული იდეოლოგია, რომლის მიმდევრად გვევლინება ჩახრუხაძე, უშუალო განვითარებაა იმ ნაციონალური ტენდენციისა, რომელსაც VIII საუკუნეში ჩაეყარა საფუძველი, ხოლო განვითარება-გაღრმავება პოვა [[იოანე-ზოსიმე|იოანე-ზოსიმეს]] ჰიმნში „ქებაჲ და დიდებაჲ [[ქართული ენა|ქართულისა ენისაჲ]]“. ეს ნაციონალური იდეოლოგია არის [[მესია|მესიანიზმი]]. ამ კონცეფციის მიხედვით, რა თამარი არის მხსნელი ანუ მესია კაცობრიობისა. თამარმა შექმნა უძლეველი ქართული [[სახელმწიფო]], [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] ერთგული ბურჯი და [[ისლამი საქართველოში|მუსლიმანობის]] შემმუსვრელი. რაკი თამარი ქრისტიანობის დამცველადაა მოვლინებული, ხოლო ქრისტიანობის მოწოდებაა მარადიული ტანჯვისგან ცოდვილი კაცობრიობის ხსნა, თამარი გამოცხადებულია ახალ მესიად.
-[[ქართველი პოეტები (ენციკლოპედია)]]
 [[კატეგორია:ქართველი პოეტები]]