ჩინური - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 09:49, 11 მარტი 2025-ზე

2025-03-11T09:49:35Z

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2023-06-19T13:00:56Z

‎წყარო

Malania 11:23, 15 ნოემბერი 2022-ზე

2022-11-15T11:23:16Z

Tkenchoshvili: /* გარემო პირობებისადმი დამოკიდებულება */

2022-10-26T10:38:55Z

‎გარემო პირობებისადმი დამოკიდებულება

Tkenchoshvili: /* გარემო პირობებისადმი დამოკიდებულება */

2022-10-17T07:40:33Z

‎გარემო პირობებისადმი დამოკიდებულება

Tkenchoshvili: /* გარემო პირობებისადმი დამოკიდებულება */

2022-10-13T12:46:40Z

‎გარემო პირობებისადმი დამოკიდებულება

Tkenchoshvili 19:09, 4 ნოემბერი 2021-ზე

2021-11-04T19:09:08Z

Tkenchoshvili: /* ჯიშის საბოლოო შეფასება და დარაიონება */

2021-03-09T12:24:20Z

‎ჯიშის საბოლოო შეფასება და დარაიონება

Tkenchoshvili: /* ჯიშის საბოლოო შეფასება და დარაიონება */

2020-08-31T10:31:59Z

‎ჯიშის საბოლოო შეფასება და დარაიონება

Tkenchoshvili 12:38, 12 ივლისი 2020-ზე

2020-07-12T12:38:14Z

@@ ხაზი 122: / ხაზი 122: @@
 == სამეურნეო-ტექნოლოგიური დახასიათება ==
-სამეურნეო დანიშნულების მიხედვით ჩინურის პროდუქცია განკუთვნილია ხარისხოვანი თეთრი სუფრის ღვინოების დასაყენებლად და საკუპეჟე მასალად ქართული შამპანური ღვინის დასამზადებლად.
+სამეურნეო დანიშნულების მიხედვით ჩინურის პროდუქცია განკუთვნილია ხარისხოვანი თეთრი სუფრის ღვინოების დასაყენებლად და საკუპეჟე მასალად ქართული [[შამპანური]] ღვინის დასამზადებლად.
 ჩინური გამოიყენება აგრეთვე სასუფრე ყურძნად. ამრიგად ქართლის თეთრყურძნიან ვაზის აბორიგენულ ჯიშებს შორის მას სამართლიანად უჭირავს წამყვანი ადგილი.

@@ ხაზი 195: / ხაზი 195: @@
 == წყარო ==
+[[საქართველოს ამპელოგრაფია]]
-[http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1+%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%98%E1%83%90&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90 საქართველოს ამპელოგრაფია] / [[ნიკოლოზ კეცხოველი|ნ. კეცხოველი]], [[მაქსიმე რამიშვილი|მ. რამიშვილი]], [[დიმიტრი ტაბიძე|დ. ტაბიძე]]; რედ.: დავით მაღრაძე, ლარისა ვაშაკიძე, თეიმურაზ ღლონტი; მხატვ. გიორგი მაღლაკელიძე. - მე-2 გამოც.. - თბილისი, 2012 (შპს Exclusive Print+). - 552 გვ. : ილ., ცხრ.; 32 სმ.. - იბეჭდება 1960 წლის გამოცემის მიხედვით. - გარეკანზე ავტ. აღნიშნულნი არ არიან. - განმარტებები: გვ. 548-549

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 [[ფაილი:Cinuri.png|thumb|250პქ|'''ჩინური''' – თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში]]
-'''ჩინური''' – [[საქართველო|საქართველოს]] ისტორიული ცნობილ თეთრყურძნიან ვაზის ჯიშებს შორის განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს, როგორც ხარისხოვანი პროდუქციის მომცემი საღვინე და ადგილობრივი მოხმარების სუფრის [[ყურძენი|ყურძნის]] ჯიში.
+'''ჩინური''' – [[საქართველო|საქართველოს]] ისტორიული ცნობილ თეთრყურძნიან ვაზის ჯიშებს შორის განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს, როგორც ხარისხოვანი [[პროდუქცია|პროდუქციის]] მომცემი საღვინე და ადგილობრივი მოხმარების სუფრის [[ყურძენი|ყურძნის]] ჯიში.
 თავისი ბოტანიკურ-ბიოლოგიური ნიშან-თვისებით ჩინური ქართლის ვაზის ჯიშთა ჯგუფს განეკუთვნება და ამ მხარის თეთრყურძნიან ჯიშებს შორის როგორც ძირითად სტანდარტულ ასორტიმენტს სამართლიანად უჭირავს წამყვანი ადგილი.

@@ ხაზი 105: / ხაზი 105: @@
 ჩინურის აფინიტეტის შესასწავლად ასპ. რ. კიკაჩეიშვილის მიერ (2) ჩატარებული იქნა ცდები შეხორცების ინტენსივობაზე. გამოირკვა, რომ ჩინური როგორც აგროტექნიკური, ისე ანატომიური ნიშნებით შეხორცების კარგ მაჩვენებელს იძლევა ბერლანდიერიXრიპარია 5ბბ და რიპარიაXრუპესტრის 3309-თან.
-ჯიში ადვილად ეგუება როგორც გრძელ, ისე მოკლე სხვლას,აგრეთვე მცირე და დიდი დატვირთვის ფორმებს. ამრიგად, ჩინური წარმატებით შეიძლება გაფორმდეს როგორც დაბლარად შპალერზე, ისე ხეივნად.
+ჯიში ადვილად ეგუება როგორც გრძელ, ისე მოკლე სხვლას,აგრეთვე მცირე და დიდი დატვირთვის ფორმებს. ამრიგად, ჩინური წარმატებით შეიძლება გაფორმდეს როგორც დაბლარად [[შპალერი (მცენარის)|შპალერზე]], ისე ხეივნად.
 გასხვლის უკეთესი წესისა და ფორმირების საკითხის შესასწავლად კვლევითი მუშაობა ჩაატარა ასპ. რ. კიკაჩეიშვილმა დიღმის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობაში (2). ამ მიზნით გასხვლა წარმოებდა რქაზე 2-3, 5-6, 8-9, 11-12 და 13-14 კვირტის დატოვებით. თითოეული ვაზის საერთო დატვირთვა შეადგენდა 16 კვირტს.

@@ ხაზი 101: / ხაზი 101: @@
 ==== გარემო პირობებისადმი დამოკიდებულება ====
-ეკოლოგიური პირობებისადმი ჩინური არ იჩენს დიდ მგრძნობიარობას. იგი წარმატებით ვითარდება როგორც დავაკებულ და ღრმა ღონიერ ნიადაგებზე, ისე ფერდობებსა და ქვა-ღორღიან ადგილებზე. ჩინური მნიშვნელოვან განვითარებას და უხვ მოსავალს იძლევა, როგორც მძიმე თიხნარ, ისე თიხნარ-ქვიშიან და კალციუმის კარბონატების შემცველ ნიადაგებზე, მაგრამ მაღალხარისხოვან მოსავალს იძლევა მდინარეთა ხეობების სამხრეთ ან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დახრილ ადგილებზე, რომელთა ქვედა ჰორიზონტში კალციუმის კარბონატები და წვრილი ქვები ([[ღორღი]]) საკმაო რაოდენობითაა წარმოდგენილი.
+ეკოლოგიური პირობებისადმი ჩინური არ იჩენს დიდ მგრძნობიარობას. იგი წარმატებით ვითარდება როგორც დავაკებულ და ღრმა ღონიერ ნიადაგებზე, ისე ფერდობებსა და ქვა-[[ღორღი]]ან ადგილებზე. ჩინური მნიშვნელოვან განვითარებას და უხვ მოსავალს იძლევა, როგორც მძიმე თიხნარ, ისე თიხნარ-ქვიშიან და კალციუმის კარბონატების შემცველ ნიადაგებზე, მაგრამ მაღალხარისხოვან მოსავალს იძლევა მდინარეთა ხეობების სამხრეთ ან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დახრილ ადგილებზე, რომელთა ქვედა ჰორიზონტში კალციუმის კარბონატები და წვრილი ქვები ([[ღორღი]]) საკმაო რაოდენობითაა წარმოდგენილი.
 ჩინურის აფინიტეტის შესასწავლად ასპ. რ. კიკაჩეიშვილის მიერ (2) ჩატარებული იქნა ცდები შეხორცების ინტენსივობაზე. გამოირკვა, რომ ჩინური როგორც აგროტექნიკური, ისე ანატომიური ნიშნებით შეხორცების კარგ მაჩვენებელს იძლევა ბერლანდიერიXრიპარია 5ბბ და რიპარიაXრუპესტრის 3309-თან.

@@ ხაზი 12: / ხაზი 12: @@
 ამაზე მიგვითითებს, პირველ ყოვლისა, მისი მორფოლოგიურ-ბიოლოგიური ნიშან-თვისებები როგორიცაა: ყლორტის აღნაგობა, ფოთლის ფორმა და მოყვანილობა, ყვავილის ტიპი და მტვრიანების რაოდენობა (ხუთზე მეტი), მტევნის აღნაგობა, მარცვლის ფორმა, ფერი და კონსისტენცია, წიპწების რაოდენობა მარცვალში და აღნაგობა. აგრეთვე ვაზის ზრდის სიძლიერე, ბიოლოგიური ფაზების მსვლელობა, სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძიობა და ყურძნის დაგვიანებით დამწიფება, რაც საერთოდ დამახასიათებელია ქართლური ვაზის ჯიშებისათვის.
-ჩინურის აბორიგენობის დამადასტურებელია აგრეთვე მისი წმინდა ქართული სახელწოდება „ჩინური“. [[მხცოვანი]] მეცნიერის [[ჯავახიშვილი ივანე|ივ. ჯავახიშვილი]]ს მიხედვით (8) „მისი სახელი ყურძნის ამ ჯიშის მარცვლების ფერის მაუწყებელი უნდა იყოს“ და მართლაც, სრული მწიფობის პერიოდში ჩინურის ყურძენი იღებს რა მომწვანო-მოქარვისფრო ლამაზ შეფერვას, იგი ამ ფერით წააგავს „ზეთის ხილის ფოთლის ფერს“, რომელიც ძველ ქართლში „ჩინის“ სახელწოდებით იყო ცნობილი (4), ამრიგად, ქართველმა მევენახემ საქართველოს წიაღში წარმოქმნილ მკვიდრ ჩინურს მსგავსად სხვა ადგილობრივი ჯიშებისა, რომელთაც ფერის მაუწყებელი სახელები აქვთ შერქმეული (შავყურძენა და წითლანი – გურიაში; ფერადი – ქართლში, ფეროვანი – რაჭაში, ჭითაშე – სამეგრელოში და სხვ.), უეჭველია, მისი მარცვლის ფერის აღმნიშვნელი სახელი „ჩინი“ დაუდო საფუძვლად და აქედან მიაკუთვნა მას სახელი ჩინური. ქართლის მოსახლეობა მას „ჩინებულსაც“ უწოდებს, რადგან დასახელებულ ჯიშს ახასიათებს მთელი რიგი დადებითი ნიშნები (ძლიერი ზრდა, უხვი მოსავალი, ლამაზი აღნაგობის მტევანი და მარცვალი, ყურძნის შენახვის კარგი უნარი და ტრანსპორტაბელობა), სოკოვან ავადმყოფობათა და ფილოქსერის მიმართ საკმაო გამძლეობა, ხოლო მისგან დამზადებულ ღვინოს კი მაღალი ხარისხი. ყველა ამ თვისებათა გამო შეარქვეს მას როგორც ჩინებულ ჯიშს – ჩინური. სოკოვან ავადმყოფობათა და ფილოქსერის შემოჭრამდე ჩინური ფართო მასივების სახით იყო წარმოდგენილი შუა ქართლში, ძირითადად კი [[გორი]]სა და კასპის რაიონებში. როგორც გადმოგვცემენ, მისი პროდუქცია განკუთვნილი იყო როგორც ყურძნად მოსახმარად, ისე მაღალხარისხოვანი თეთრი სუფრის ღვინოების დასაყენებლად, რომელიც იმ დროს ცნობილი იყო ე.წ. „ატენური ღვინის“ სახელწოდებით.
+ჩინურის აბორიგენობის დამადასტურებელია აგრეთვე მისი წმინდა ქართული სახელწოდება „ჩინური“. [[მხცოვანი]] მეცნიერის [[ჯავახიშვილი ივანე|ივ. ჯავახიშვილი]]ს მიხედვით (8) „მისი სახელი ყურძნის ამ ჯიშის მარცვლების ფერის მაუწყებელი უნდა იყოს“ და მართლაც, სრული მწიფობის პერიოდში ჩინურის ყურძენი იღებს რა მომწვანო-მოქარვისფრო ლამაზ შეფერვას, იგი ამ ფერით წააგავს „ზეთის ხილის ფოთლის ფერს“, რომელიც ძველ ქართლში „ჩინის“ სახელწოდებით იყო ცნობილი (4), ამრიგად, ქართველმა მევენახემ საქართველოს წიაღში წარმოქმნილ მკვიდრ ჩინურს მსგავსად სხვა ადგილობრივი ჯიშებისა, რომელთაც ფერის მაუწყებელი სახელები აქვთ შერქმეული (შავყურძენა და წითლანი – გურიაში; ფერადი – ქართლში, ფეროვანი – რაჭაში, ჭითაშე – სამეგრელოში და სხვ.), უეჭველია, მისი მარცვლის ფერის აღმნიშვნელი სახელი „ჩინი“ დაუდო საფუძვლად და აქედან მიაკუთვნა მას სახელი ჩინური. ქართლის მოსახლეობა მას „ჩინებულსაც“ უწოდებს, რადგან დასახელებულ ჯიშს ახასიათებს მთელი რიგი დადებითი ნიშნები (ძლიერი ზრდა, უხვი მოსავალი, ლამაზი აღნაგობის მტევანი და მარცვალი, ყურძნის შენახვის კარგი [[უნარი]] და ტრანსპორტაბელობა), სოკოვან ავადმყოფობათა და ფილოქსერის მიმართ საკმაო გამძლეობა, ხოლო მისგან დამზადებულ ღვინოს კი მაღალი ხარისხი. ყველა ამ თვისებათა გამო შეარქვეს მას როგორც ჩინებულ ჯიშს – ჩინური. სოკოვან ავადმყოფობათა და ფილოქსერის შემოჭრამდე ჩინური ფართო მასივების სახით იყო წარმოდგენილი შუა ქართლში, ძირითადად კი [[გორი]]სა და კასპის რაიონებში. როგორც გადმოგვცემენ, მისი პროდუქცია განკუთვნილი იყო როგორც ყურძნად მოსახმარად, ისე მაღალხარისხოვანი თეთრი სუფრის ღვინოების დასაყენებლად, რომელიც იმ დროს ცნობილი იყო ე.წ. „ატენური ღვინის“ სახელწოდებით.
 სოკოვან ავადმყოფობათა და მავნებელთა მოქმედებამ მნიშვნელოვნად შეამცირა საერთოდ ქართლის ვენახების ფართობი, რის შედეგადაც ჩინურის გავრცელების არეალიც მნიშვნელოვნად შემცირდა. მიუხედავად ამისა, სხვა ადგილობრივ ჯიშებთან შედარებით, იგი უფრო მეტი რაოდენობითაა შემორჩენილი საკუთარ ძირზე ქართლის მევენახეობის რაიონებში, რაც უეჭველია გამოწვეულია ამ ჯიშის შედარებით გამძლეობით სოკოვან ავადმყოფობათა და ფილოქსერის მიმართ.

@@ ხაზი 173: / ხაზი 173: @@
 გასხვლის ფორმებიდან, საწარმოო ვენახებში, ჩინურისათვის უნდა იქნეს გამოყენებული ქართული ორმხრივი შპალერი და მრავალსაკავებლიანი ფორმა. საკარმიდამო ნაკვთებსა და გზებზე ჩინური წარმატებით შეიძლება ფორმირებული იქნეს ხეივნად, რაც სილამაზის გარდა მნიშვნელოვნად მეტ მოსავალს მოგვცემს, ვიდრე დაბლარად გაშენებული ვენახი.
-ჩინურის შემდგომი გავრცელება ქართლის რაიონებში მისი პროდუქციის გამოყენების მიხედვით უნდა იქნეს წარმოებული. [[შიდა ქართლი]]ს ძირითად ხეობებში (ტანას, მეჯუდის, ლეხურას, ლიახვის, ქსნის, არაგვის) მისი გავრცელება უნდა წარმოებდეს ხარისხოვანი სუფრის ღვინის მისაღებად. ამავე ხეობათა მთისპირა ტერასებზე და უფრო მაღალმთიან ზონებში (ხაშურის, ქარელის), აგრეთვე მესხეთის რაიონებში (ახალციხე, ასპინძა) ძირითადად საშამპანურე ღვინომასალის მისაღებად, ხოლო თბილისის საგარეუბნო ზონაში ჩინური უნდა გავრცელდეს, როგორც სუფრისყურძნის მომცემი ჯიში, რათა ქ. თბილისის მოსახლეობა უზრუნველყოფილი იქნეს ხარისხოვანი სასუფრე ყურძნით.
+ჩინურის შემდგომი გავრცელება ქართლის რაიონებში მისი პროდუქციის გამოყენების მიხედვით უნდა იქნეს წარმოებული. [[შიდა ქართლი]]ს ძირითად ხეობებში (ტანას, მეჯუდის, ლეხურას, ლიახვის, ქსნის, არაგვის) მისი გავრცელება უნდა წარმოებდეს ხარისხოვანი სუფრის ღვინის მისაღებად. ამავე ხეობათა მთისპირა ტერასებზე და უფრო მაღალმთიან ზონებში (ხაშურის, ქარელის), აგრეთვე მესხეთის რაიონებში (ახალციხე, [[ასპინძა]]) ძირითადად საშამპანურე ღვინომასალის მისაღებად, ხოლო თბილისის საგარეუბნო ზონაში ჩინური უნდა გავრცელდეს, როგორც სუფრისყურძნის მომცემი ჯიში, რათა ქ. თბილისის მოსახლეობა უზრუნველყოფილი იქნეს ხარისხოვანი სასუფრე ყურძნით.
 == ლიტერატურა ==

@@ ხაზი 4: / ხაზი 4: @@
 თავისი ბოტანიკურ-ბიოლოგიური ნიშან-თვისებით ჩინური ქართლის ვაზის ჯიშთა ჯგუფს განეკუთვნება და ამ მხარის თეთრყურძნიან ჯიშებს შორის როგორც ძირითად სტანდარტულ ასორტიმენტს სამართლიანად უჭირავს წამყვანი ადგილი.
-[[ქართლი|ქართლის]] მოსახლეობაში ჩინურის დამატებით სახელებად ცნობილი „კასპური“ და „კასპური თეთრი“ (კასპის რ-ნი). ამავე სახელებს ვხვდებით აგრეთვე მევენახეობის სპეციალურ ლიტერატურაშიაც (7, 18).
+[[ქართლი|ქართლის]] მოსახლეობაში ჩინურის დამატებით სახელებად ცნობილი „კასპური“ და „კასპური თეთრი“ ([[კასპის მუნიციპალიტეტი|კასპის რ-ნი]]). ამავე სახელებს ვხვდებით აგრეთვე მევენახეობის სპეციალურ ლიტერატურაშიაც (7, 18).
 თუ როდის წარმოიშვა ჩინური ქართლის ტერიტორიაზე ან როგორი ევოლუცია განიცადა მან საუკუნეთა მანძილზე, ამის შესახებ არავითარი ცნობები არ მოიპოვება.