ჩუხჩარეხი - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 19:16, 26 დეკემბერი 2023-ზე

2023-12-26T19:16:29Z

Tkenchoshvili: /* წყაროები და ლიტერატურა */

2023-10-18T18:50:11Z

‎წყაროები და ლიტერატურა

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2023-06-16T11:51:52Z

‎წყარო

Tkenchoshvili: /* წყაროები და ლიტერატურა */

2023-06-16T11:51:44Z

‎წყაროები და ლიტერატურა

Tkenchoshvili 13:24, 20 იანვარი 2020-ზე

2020-01-20T13:24:35Z

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2018-06-08T11:36:07Z

‎წყარო

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2017-06-19T06:45:06Z

‎წყარო

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2017-06-16T13:56:06Z

‎წყარო

Tkenchoshvili 13:22, 16 ივნისი 2017-ზე

2017-06-16T13:22:36Z

Tkenchoshvili 13:21, 16 ივნისი 2017-ზე

2017-06-16T13:21:11Z

←წინა ვერსია		19:16, 26 დეკემბერი 2023-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''ჩუხჩარეხი''' - ტერმინი ჩუხჩარეხი დასტურდება XII-XV საუკუნეების ნარატიულ და დოკუმენტურ წყაროებში. მისი ეტიმოლოგია მთლად ნათელი არ არის. რადგან ჩუხჩარეხის სემანტიკური ვარიანტები უკავშრდება ტერმინ „ეზოს“ (ეზოთუხუცესი-ჩუხჩერახი, ეზოს ჩუხჩერახი), პ. ინგოროყვამ იგი დაუკავშირა „ეზოთუხუცესის“ თანამდებობას და მეფის პირადი [[სპასპეტი\|სპასპეტის]] აღმნიშვნელ სახელწოდებად მიიჩნია.	+	'''ჩუხჩარეხი''' - ტერმინი ჩუხჩარეხი დასტურდება XII-XV საუკუნეების ნარატიულ და დოკუმენტურ წყაროებში. მისი [[ეტიმოლოგია]] მთლად ნათელი არ არის. რადგან ჩუხჩარეხის სემანტიკური ვარიანტები უკავშრდება ტერმინ „ეზოს“ (ეზოთუხუცესი-ჩუხჩერახი, ეზოს ჩუხჩერახი), პ. ინგოროყვამ იგი დაუკავშირა „ეზოთუხუცესის“ თანამდებობას და მეფის პირადი [[სპასპეტი\|სპასპეტის]] აღმნიშვნელ სახელწოდებად მიიჩნია.

	კეკელიძე მას ბიბლიურ სამხედრო ინსტიტუტად მიიჩნევდა და განმარტავდა, როგორც „წინამსრბოლს“, „წინმავალ“ მოხელეს და მეფის სხეულის დაცვის უფროსს. შ. ბადრიძემ ტერმინი ეტიმოლოგიურად ირანულ „ჩუხას“ (პატრულს) დაუკავშირა და იგი მეფის საპოლიციო დაცვის უფროსად მიიჩნია. ი. ანთელავამ, „მეფის კურთხევის წესზე“ დაყრდნობით, სადაც „ეზოთუხუცესი, ჩუხჩარეხი“ და [[მეაბჯრეთუხუცესი]] ცალცალკე მოიხსენიება („ეზოთუხუცესსა ჩუხჩარეხსა, მეაბჯრეთუხუცესსა, სამეფო [[ფარი]] და [[ლახტი]] ჰქონდეს და [[ქარქაში]]; უკან უდგეს მეფესა“), გარკვეული კორექტივებით, გაიზიარა პ. ინგოროყვას შეხედულება და მოცემულ კონტექსტში „მეაბჯრეთუხუცესი“ ჩუხჩარეხის განსაზღვრებად გაიაზრა. მისი მოსაზრებით, სასახლის ცერემონიალების დროს ჩუხჩარეხის მეაბჯრეთუხუცესობა და მეფის უკან დგომა მისი ძველი ფუნქციების გამოძახილს წარმოადგენდა, რაც ამ დროს საპატიო მოვალეობად უნდა ყოფილიყო ქცეული. ჩუხჩარეხობა თამარის დროსაც საპატიო თანამდებობად მიაჩნდა ივ. ჯავახიშვილს. ასეთი ფუნქციით ჩანს იგი გიორგი III-ის გარდაცვალებასთან (1184) დაკავშირებულ გლოვის ეპიზოდში და თამარის მიერ ახლად დამტკიცებულ დიდმოხელეთა ჩამონათვალში, სადაც ჩუხჩარეხად დასახელებულია მარუშიანი, ძე ჩუხჩარეხისა, რომელიც სხვა საპატიო დიდებულთა მსგავსად თამარმა „დასხნა სასთაულითა“. ჩუხჩარეხის საპატიო თანამდებობად გადაქცევა უნდა გამოეწვია XI-XIII სს-ებში ქართული სახელმწიფოს მმართველობითი აპარატის სტრუქტურულ დანაწევრებას, რის შედეგადაც მეფის პერსონისა და საწოლის დაცვის ფუნქცია ჩამოსცილდა ეზოსმოძღვარ-[[განმგეთუხუცესი\|განმგეთუხუცესის]] უწყებას და ცალკე, [[მესაწოლეთუხუცესი\|მესაწოლეთუხუცესის]] უწყების ხელში გადავიდა.		კეკელიძე მას ბიბლიურ სამხედრო ინსტიტუტად მიიჩნევდა და განმარტავდა, როგორც „წინამსრბოლს“, „წინმავალ“ მოხელეს და მეფის სხეულის დაცვის უფროსს. შ. ბადრიძემ ტერმინი ეტიმოლოგიურად ირანულ „ჩუხას“ (პატრულს) დაუკავშირა და იგი მეფის საპოლიციო დაცვის უფროსად მიიჩნია. ი. ანთელავამ, „მეფის კურთხევის წესზე“ დაყრდნობით, სადაც „ეზოთუხუცესი, ჩუხჩარეხი“ და [[მეაბჯრეთუხუცესი]] ცალცალკე მოიხსენიება („ეზოთუხუცესსა ჩუხჩარეხსა, მეაბჯრეთუხუცესსა, სამეფო [[ფარი]] და [[ლახტი]] ჰქონდეს და [[ქარქაში]]; უკან უდგეს მეფესა“), გარკვეული კორექტივებით, გაიზიარა პ. ინგოროყვას შეხედულება და მოცემულ კონტექსტში „მეაბჯრეთუხუცესი“ ჩუხჩარეხის განსაზღვრებად გაიაზრა. მისი მოსაზრებით, სასახლის ცერემონიალების დროს ჩუხჩარეხის მეაბჯრეთუხუცესობა და მეფის უკან დგომა მისი ძველი ფუნქციების გამოძახილს წარმოადგენდა, რაც ამ დროს საპატიო მოვალეობად უნდა ყოფილიყო ქცეული. ჩუხჩარეხობა თამარის დროსაც საპატიო თანამდებობად მიაჩნდა ივ. ჯავახიშვილს. ასეთი ფუნქციით ჩანს იგი გიორგი III-ის გარდაცვალებასთან (1184) დაკავშირებულ გლოვის ეპიზოდში და თამარის მიერ ახლად დამტკიცებულ დიდმოხელეთა ჩამონათვალში, სადაც ჩუხჩარეხად დასახელებულია მარუშიანი, ძე ჩუხჩარეხისა, რომელიც სხვა საპატიო დიდებულთა მსგავსად თამარმა „დასხნა სასთაულითა“. ჩუხჩარეხის საპატიო თანამდებობად გადაქცევა უნდა გამოეწვია XI-XIII სს-ებში ქართული სახელმწიფოს მმართველობითი აპარატის სტრუქტურულ დანაწევრებას, რის შედეგადაც მეფის პერსონისა და საწოლის დაცვის ფუნქცია ჩამოსცილდა ეზოსმოძღვარ-[[განმგეთუხუცესი\|განმგეთუხუცესის]] უწყებას და ცალკე, [[მესაწოლეთუხუცესი\|მესაწოლეთუხუცესის]] უწყების ხელში გადავიდა.

@@ ხაზი 15: / ხაზი 15: @@
 ==წყაროები და ლიტერატურა==
 * ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი 1959: 23, 33;
-* ხელმწიფის კარის გარიგება 1965: 81, 93, 94;
+* [[ხელმწიფის კარის გარიგება]] 1965: 81, 93, 94;
 * წესი და განგება მეფეთ კურთხევისა, 1965: 51;
 * ვახუშტი 1973: 32;

@@ ხაზი 26: / ხაზი 26: @@
 ==წყარო==
-ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში. [ენციკლოპედიური ლექსიკონი]. – კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი. – თბილისი 2017
+[[ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში]]
 [[კატეგორია:მოხელეები ძველ საქართველოში]]
 [[კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში]]

@@ ხაზი 14: / ხაზი 14: @@
 ==წყაროები და ლიტერატურა==
-ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი 1959: 23, 33; ხელმწიფის კარის გარიგება 1965: 81, 93, 94; წესი და განგება მეფეთ კურთხევისა, 1965: 51; ვახუშტი 1973: 32; ჯავახიშვილი 1982: 324; კეკელიძე 1941: 11-17; ინგოროყვა 1963: 564; სურგულაძე 1961: 327-328; ბადრიძე 1970: 12; ანთელავა 1983: 70-72, 77-79, 85.
+* ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი 1959: 23, 33;
 ==წყარო==

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 '''ჩუხჩარეხი''' - ტერმინი ჩუხჩარეხი დასტურდება XII-XV საუკუნეების ნარატიულ და დოკუმენტურ წყაროებში. მისი ეტიმოლოგია მთლად ნათელი არ არის. რადგან ჩუხჩარეხის სემანტიკური ვარიანტები უკავშრდება ტერმინ „ეზოს“ (ეზოთუხუცესი-ჩუხჩერახი, ეზოს ჩუხჩერახი), პ. ინგოროყვამ იგი დაუკავშირა „ეზოთუხუცესის“ თანამდებობას და მეფის პირადი [[სპასპეტი|სპასპეტის]] აღმნიშვნელ სახელწოდებად მიიჩნია.
-კეკელიძე მას ბიბლიურ სამხედრო ინსტიტუტად მიიჩნევდა და განმარტავდა, როგორც „წინამსრბოლს“, „წინმავალ“ მოხელეს და მეფის სხეულის დაცვის უფროსს. შ. ბადრიძემ ტერმინი ეტიმოლოგიურად ირანულ „ჩუხას“ (პატრულს) დაუკავშირა და იგი მეფის საპოლიციო დაცვის უფროსად მიიჩნია. ი. ანთელავამ, „მეფის კურთხევის წესზე“ დაყრდნობით, სადაც „ეზოთუხუცესი, ჩუხჩარეხი“ და [[მეაბჯრეთუხუცესი]] ცალცალკე მოიხსენიება („ეზოთუხუცესსა ჩუხჩარეხსა, მეაბჯრეთუხუცესსა, სამეფო [[ფარი]] და ლახტი ჰქონდეს და [[ქარქაში]]; უკან უდგეს მეფესა“), გარკვეული კორექტივებით, გაიზიარა პ. ინგოროყვას შეხედულება და მოცემულ კონტექსტში „მეაბჯრეთუხუცესი“ ჩუხჩარეხის განსაზღვრებად გაიაზრა. მისი მოსაზრებით, სასახლის ცერემონიალების დროს ჩუხჩარეხის მეაბჯრეთუხუცესობა და მეფის უკან დგომა მისი ძველი ფუნქციების გამოძახილს წარმოადგენდა, რაც ამ დროს საპატიო მოვალეობად უნდა ყოფილიყო ქცეული. ჩუხჩარეხობა თამარის დროსაც საპატიო თანამდებობად მიაჩნდა ივ. ჯავახიშვილს. ასეთი ფუნქციით ჩანს იგი გიორგი III-ის გარდაცვალებასთან (1184) დაკავშირებულ გლოვის ეპიზოდში და თამარის მიერ ახლად დამტკიცებულ დიდმოხელეთა ჩამონათვალში, სადაც ჩუხჩარეხად დასახელებულია მარუშიანი, ძე ჩუხჩარეხისა, რომელიც სხვა საპატიო დიდებულთა მსგავსად თამარმა „დასხნა სასთაულითა“. ჩუხჩარეხის საპატიო თანამდებობად გადაქცევა უნდა გამოეწვია XI-XIII სს-ებში ქართული სახელმწიფოს მმართველობითი აპარატის სტრუქტურულ დანაწევრებას, რის შედეგადაც მეფის პერსონისა და საწოლის დაცვის ფუნქცია ჩამოსცილდა ეზოსმოძღვარ-[[განმგეთუხუცესი|განმგეთუხუცესის]] უწყებას და ცალკე, [[მესაწოლეთუხუცესი|მესაწოლეთუხუცესის]] უწყების ხელში გადავიდა.
+კეკელიძე მას ბიბლიურ სამხედრო ინსტიტუტად მიიჩნევდა და განმარტავდა, როგორც „წინამსრბოლს“, „წინმავალ“ მოხელეს და მეფის სხეულის დაცვის უფროსს. შ. ბადრიძემ ტერმინი ეტიმოლოგიურად ირანულ „ჩუხას“ (პატრულს) დაუკავშირა და იგი მეფის საპოლიციო დაცვის უფროსად მიიჩნია. ი. ანთელავამ, „მეფის კურთხევის წესზე“ დაყრდნობით, სადაც „ეზოთუხუცესი, ჩუხჩარეხი“ და [[მეაბჯრეთუხუცესი]] ცალცალკე მოიხსენიება („ეზოთუხუცესსა ჩუხჩარეხსა, მეაბჯრეთუხუცესსა, სამეფო [[ფარი]] და [[ლახტი]] ჰქონდეს და [[ქარქაში]]; უკან უდგეს მეფესა“), გარკვეული კორექტივებით, გაიზიარა პ. ინგოროყვას შეხედულება და მოცემულ კონტექსტში „მეაბჯრეთუხუცესი“ ჩუხჩარეხის განსაზღვრებად გაიაზრა. მისი მოსაზრებით, სასახლის ცერემონიალების დროს ჩუხჩარეხის მეაბჯრეთუხუცესობა და მეფის უკან დგომა მისი ძველი ფუნქციების გამოძახილს წარმოადგენდა, რაც ამ დროს საპატიო მოვალეობად უნდა ყოფილიყო ქცეული. ჩუხჩარეხობა თამარის დროსაც საპატიო თანამდებობად მიაჩნდა ივ. ჯავახიშვილს. ასეთი ფუნქციით ჩანს იგი გიორგი III-ის გარდაცვალებასთან (1184) დაკავშირებულ გლოვის ეპიზოდში და თამარის მიერ ახლად დამტკიცებულ დიდმოხელეთა ჩამონათვალში, სადაც ჩუხჩარეხად დასახელებულია მარუშიანი, ძე ჩუხჩარეხისა, რომელიც სხვა საპატიო დიდებულთა მსგავსად თამარმა „დასხნა სასთაულითა“. ჩუხჩარეხის საპატიო თანამდებობად გადაქცევა უნდა გამოეწვია XI-XIII სს-ებში ქართული სახელმწიფოს მმართველობითი აპარატის სტრუქტურულ დანაწევრებას, რის შედეგადაც მეფის პერსონისა და საწოლის დაცვის ფუნქცია ჩამოსცილდა ეზოსმოძღვარ-[[განმგეთუხუცესი|განმგეთუხუცესის]] უწყებას და ცალკე, [[მესაწოლეთუხუცესი|მესაწოლეთუხუცესის]] უწყების ხელში გადავიდა.
 ჩუხჩარეხი, როგორც მეფის პირადი აბჯრისმტვირთველი, ისევე, როგორც ზარადხანის მმართველი [[მეაბჯრეთუხუცესი]], [[ამირსპასალარი|ამირსპასალარის]] უწყების მოხელე ჩანს - „მეფის კურთხევის წესის“ თანახმად, იგი ამირსპასალარის „კერძო ვიდოდა“. გვიანდელ შუა საუკუნეებში ეზოსმოძღვარ-[[განმგეთუხუცესი|განმგეთუხუცესის]] ფუნქციები გადანაწილებული ჩანს ქარხნის [[ნაზირი|ნაზირსა]]  და [[სუფრაჩი|სუფრაჩს]]  შორის (ვახუშტი).

@@ ხაზი 19: / ხაზი 19: @@
 ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში. [ენციკლოპედიური ლექსიკონი]. – კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი. – თბილისი 2017
-[[კატეგორია:ცენტრალური აპარატის  მოხელეები ძველ საქართველოში]]
+[[კატეგორია:ცენტრალური და ადგილობრივი აპარატის  მოხელეები ძველ საქართველოში]]
 [[კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში]]

←წინა ვერსია		13:21, 16 ივნისი 2017-ის ვერსია
ხაზი 18:		ხაზი 18:
	==წყარო==		==წყარო==
	ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში. [ენციკლოპედიური ლექსიკონი]. – კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი. – თბილისი 2017		ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში. [ენციკლოპედიური ლექსიკონი]. – კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი. – თბილისი 2017
−
−	~~[[კატეგორია:საქართველოს ცენტრალური და ადგილობრივი მმართველოს მოხელეები]]~~
−	~~[[კატეგორია:თანამდებობები]]~~