https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%90 2026-05-02T00:43:33Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%90&diff=270812&oldid=prev 2026-04-24T13:33:11Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">საკუთრივ ცენტრალური აზია</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">13:33, 24 აპრილი 2026-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 12:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 12:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ამ საზღერებში მოქცეული ცენტრალური აზია ხასიათდება ტერიტორის მონოლითურობით და შედარებით სუსტი&#160; დანაწევრიანებით, რაც გამოწვეულია ტექტონიკური ზუნებით და არიდული ჰავით. მას საფუძველად უდევს (მცირე გამონაკლისის გარდა) [[ჩინეთი]]ს ბაქანი, რომელმაც ევროპა-აზიის სხვა ბაქნებისაგან განსხვავებით, განვითარების შემდგომ ეტაპზე ვერ შეინარჩუნა მთლიანობა და განიცადა მნიშვნელოვანი დეფორმაცია-დანაწევრება, მასთან რელიეფის გაახალგაზრდავება-გამრავალფეროვნება.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ამ საზღერებში მოქცეული ცენტრალური აზია ხასიათდება ტერიტორის მონოლითურობით და შედარებით სუსტი&#160; დანაწევრიანებით, რაც გამოწვეულია ტექტონიკური ზუნებით და არიდული ჰავით. მას საფუძველად უდევს (მცირე გამონაკლისის გარდა) [[ჩინეთი]]ს ბაქანი, რომელმაც ევროპა-აზიის სხვა ბაქნებისაგან განსხვავებით, განვითარების შემდგომ ეტაპზე ვერ შეინარჩუნა მთლიანობა და განიცადა მნიშვნელოვანი დეფორმაცია-დანაწევრება, მასთან რელიეფის გაახალგაზრდავება-გამრავალფეროვნება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>თანამედროეე რელიეფის ძირითაღი ნიშნები განსაზღერა აქტიურმა ნეოტექტონიკურმა მოძრაობამ და ეროზიული პროცესებს სისუსტემ. მასში შერწყმულია მაღალი ზეგნები, აღორძინებული ლოდა-ნაოჭა მთიანი მასივები (მონღოლეთის ალთაი, გობის ალთაი, <del class="diffchange diffchange-inline">ტიანშანის </del>(აღმოსავლეთი) მთები, ხანგაის და ხენტეის მთები და სხვა) ვრცელი და მაღალი მთათაშუა ვაკე- ქვაბულები (ჯუნგარიის, კაშგარის და სხვა) ფართო გავრცელებით ხასიათდება ძველი რელიეფის ფორმები – მოსწორებული ზედაპირები. თანამედროვე არიდული და ექსტრაარიდული პირობები დამყარდა ნეოტექტონიკურ ეტაპზე – ცენტრალური აზიის პერიფერიაზე მთიანი სისტემების აზევების შედეგად. მანვე გამოიწვია მისი ტერიტორიის გაუდინარობა. ჯერ კიდეე უკანასკნელი გამყინვარების ეპოქაში ჰავა ბევრად უფრო ტენიანი და ჰიდროგრაფიული ქსელი ხშირი და უხვწყლიანი იყო. განსაკუთრებით უარყოფითი ზეგავლენა იქონია ჰიმალაის და ტიბეტის აზევებამ, რამაც გზა გადაუკეტა [[ინდოეთის ოკეანე|ინდოეთის ოკეანიდან]] მონაბერ ტენიან მუსონს.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>თანამედროეე რელიეფის ძირითაღი ნიშნები განსაზღერა აქტიურმა ნეოტექტონიკურმა მოძრაობამ და ეროზიული პროცესებს სისუსტემ. მასში შერწყმულია მაღალი ზეგნები, აღორძინებული ლოდა-ნაოჭა მთიანი მასივები (მონღოლეთის ალთაი, გობის <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>ალთაი<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ტიან-შანი]]ს </ins>(აღმოსავლეთი) მთები, ხანგაის და ხენტეის მთები და სხვა) ვრცელი და მაღალი მთათაშუა ვაკე- ქვაბულები (ჯუნგარიის, კაშგარის და სხვა) ფართო გავრცელებით ხასიათდება ძველი რელიეფის ფორმები – მოსწორებული ზედაპირები. თანამედროვე არიდული და ექსტრაარიდული პირობები დამყარდა ნეოტექტონიკურ ეტაპზე – ცენტრალური აზიის პერიფერიაზე მთიანი სისტემების აზევების შედეგად. მანვე გამოიწვია მისი ტერიტორიის გაუდინარობა. ჯერ კიდეე უკანასკნელი გამყინვარების ეპოქაში ჰავა ბევრად უფრო ტენიანი და ჰიდროგრაფიული ქსელი ხშირი და უხვწყლიანი იყო. განსაკუთრებით უარყოფითი ზეგავლენა იქონია ჰიმალაის და ტიბეტის აზევებამ, რამაც გზა გადაუკეტა [[ინდოეთის ოკეანე|ინდოეთის ოკეანიდან]] მონაბერ ტენიან მუსონს.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მიუხედავად არიდული ლანდშაფტების ერთგვაროვნებისა, ვრცელი ტერიტორიის ფარგლებში (ნაირგვარი რელიეფით) შეინიშნება ბუნებრივი ლანდშაფტების ნაირგვარობა, რომელიც საფუძველს იძლევა გამოიყოს შედარებით დაბალი რანგის რამდენიმე ფიზიკურ-გეოგრაფიული რეგიონი: ჩრდილოეთი მონღოლეთი, სამხრეთ მონღოლეთის და ჩრდილოეთ ჩინეთის ვაკე ზეგნები და ჩრდილო-დასავლეთი ჩინეთის მთიანი ქვაბულებიანი ოლქი.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მიუხედავად არიდული ლანდშაფტების ერთგვაროვნებისა, ვრცელი ტერიტორიის ფარგლებში (ნაირგვარი რელიეფით) შეინიშნება ბუნებრივი ლანდშაფტების ნაირგვარობა, რომელიც საფუძველს იძლევა გამოიყოს შედარებით დაბალი რანგის რამდენიმე ფიზიკურ-გეოგრაფიული რეგიონი: ჩრდილოეთი მონღოლეთი, სამხრეთ მონღოლეთის და ჩრდილოეთ ჩინეთის ვაკე ზეგნები და ჩრდილო-დასავლეთი ჩინეთის მთიანი ქვაბულებიანი ოლქი.</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%90&diff=270443&oldid=prev 2026-04-22T17:59:06Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">17:59, 22 აპრილი 2026-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ცენტრალური აზია''' – „ცენტრალური აზიის“ ცნებაში გეოგრაფების მიერ განსხვავებული შინაარსია ჩადებული და, ამდენად, მისი საზღვრების გატარებაშიც აზრი განსხვავებულია. ამ უზარმაზარი ტერიტორიის ბუნების თავისებურებამ ჯერ კიდევ გასულ საუკუნეში მიიქცია მსოფლიოში ცნობილი ბუნებისმეტყველის ალ. ჰუმბოლდტის ყურადღება, რომელიც ამ რეგიონს ავრცელებდა სამხრეთ. [[ალთაი]]დან ჰიმალაის ჩრდილო კალთებამდე. მიუხედავაღ საზღვრების გატარებისადმი განსხვავებული მიდგომისა, ყველა ცნობილი გეოგრაფი (ვინც ამ საკითხს ეხებოდა) ცენტრალური აზიის ბუნების მთავარ ნიშნებს ცალსახად აფიქსირებს. ეს არის მისი შიდა-კონტინენტური მდებარეობით (ოკეანეების გავლენისაგან იზოლირებულად) და გაუმდინარობით გამოწვეული მკვეთრად არიდული, ე.წ. „ცენტრალურაზიური“ ლანდშაფტების გაბატონება.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ცენტრალური აზია''' – „ცენტრალური აზიის“ ცნებაში გეოგრაფების მიერ განსხვავებული შინაარსია ჩადებული და, ამდენად, მისი საზღვრების გატარებაშიც აზრი განსხვავებულია. ამ უზარმაზარი ტერიტორიის ბუნების თავისებურებამ ჯერ კიდევ გასულ საუკუნეში მიიქცია მსოფლიოში ცნობილი ბუნებისმეტყველის ალ. ჰუმბოლდტის ყურადღება, რომელიც ამ რეგიონს ავრცელებდა სამხრეთ. [[ალთაი]]დან ჰიმალაის ჩრდილო კალთებამდე. მიუხედავაღ საზღვრების გატარებისადმი განსხვავებული მიდგომისა, ყველა ცნობილი გეოგრაფი (ვინც ამ საკითხს ეხებოდა) ცენტრალური აზიის ბუნების მთავარ ნიშნებს ცალსახად აფიქსირებს. ეს არის მისი შიდა-კონტინენტური მდებარეობით (ოკეანეების გავლენისაგან იზოლირებულად) და გაუმდინარობით გამოწვეული მკვეთრად არიდული, ე.წ. „ცენტრალურაზიური“ ლანდშაფტების გაბატონება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ასეთი კრიტერიუმის საფუძველზე „ცენტრალური აზიის“ ცნების ფართო გაგება აზიის ბუნების მეტი წილი მკვლევარების ობიექტური აზრით საკუთრივ ცენტრალური აზიის (ტიბეტის <del class="diffchange diffchange-inline">მთიანეთის </del>ჩათვლით) გარდა მოიცავს შუა აზიას და სამხრეთ-აღმოსავლეთ (მთიან) [[ყაზახეთი|ყაზახეთს]], რომელთა ჯამური ფართობი [[ავსტრალია|ავსტრალიის]] კონტინენტს აღემატება. იგი ვრცელდება კასპიის ზღვის სანაპიროებიდან [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზია]]მდე და სამხრეთ ალთაიდან ჰიმალაის ჩრდილოეთ მთისძირებამდე.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ასეთი კრიტერიუმის საფუძველზე „ცენტრალური აზიის“ ცნების ფართო გაგება აზიის ბუნების მეტი წილი მკვლევარების ობიექტური აზრით საკუთრივ ცენტრალური აზიის (<ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>ტიბეტის <ins class="diffchange diffchange-inline">მთიანეთი]]ს </ins>ჩათვლით) გარდა მოიცავს შუა აზიას და სამხრეთ-აღმოსავლეთ (მთიან) [[ყაზახეთი|ყაზახეთს]], რომელთა ჯამური ფართობი [[ავსტრალია|ავსტრალიის]] კონტინენტს აღემატება. იგი ვრცელდება კასპიის ზღვის სანაპიროებიდან [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზია]]მდე და სამხრეთ ალთაიდან ჰიმალაის ჩრდილოეთ მთისძირებამდე.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ამ ვრცელი რეგიონის (სუბკონტინენტის) ბუნების საერთო ნიშნებიდან აღსანიშნავია: ტექტონიკური თვალსაზრისით – მისი ტერიტორია ხასიათდება ხანგრძლივი კონტინენტური განვითარებით (შუა მეზოზოურიდან მისი უმეტესი ნაწილი ზღვით არ დაფარულა) და წარმოადგენს პლანეტის ერთ-ერთ უძველეს ხმელეთოვან მასივს. [[რელიეფი (გეოგრაფია)|რელიეფი]]ს თვალსაზრისით ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი უკავია მაღალ უდაბნო ზეგნებს (ტიბეტის, გობის, ორდოსის, ბეიშანის, ტარიმის, ანუ კაშგარიის, ყაზახეთის წვრილგორაკები და სხვ.), რომელთა შორის ლოდა-ნაოჭამთიანი მასივებია მოსწორებული თხემებით, რეგიონის ტერიტორიაზე გაბატონებულია მშრალი კონტინენტური ზომიერი და ტროპიკული ჰაერის მასები. შიდა წყლების ხასიათით თითქმის მთელი ტერიტორია გაუდინარია და უმეტესი ნაწილი მუდმივ ჩამონადენიან მდინარეებს მოკლებულია. აზიის ფარგლებში იგი ერთ-ერთი ყველაზე უწყლო რეგიონია. ლანდშაფტურად გაბატონებულია უდაბნოები და ნახევარუდაბნოები. მთებში სიმაღლითი ზონალურობა ძალიან სუსტად არის გამოხატული, ლანდშაფტების ანთროპოგენური სახეცვლის თვალსაზრისით ტერიტორიის უმეტეს ნაწილზე არახელსაყრელ ნიადაგ-კლიმატურ პირობებთან დაკავშირებით, ველური ბუნება კარგად არის შემორჩენილი.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ამ ვრცელი რეგიონის (სუბკონტინენტის) ბუნების საერთო ნიშნებიდან აღსანიშნავია: ტექტონიკური თვალსაზრისით – მისი ტერიტორია ხასიათდება ხანგრძლივი კონტინენტური განვითარებით (შუა მეზოზოურიდან მისი უმეტესი ნაწილი ზღვით არ დაფარულა) და წარმოადგენს პლანეტის ერთ-ერთ უძველეს ხმელეთოვან მასივს. [[რელიეფი (გეოგრაფია)|რელიეფი]]ს თვალსაზრისით ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი უკავია მაღალ უდაბნო ზეგნებს (ტიბეტის, გობის, ორდოსის, ბეიშანის, ტარიმის, ანუ კაშგარიის, ყაზახეთის წვრილგორაკები და სხვ.), რომელთა შორის ლოდა-ნაოჭამთიანი მასივებია მოსწორებული თხემებით, რეგიონის ტერიტორიაზე გაბატონებულია მშრალი კონტინენტური ზომიერი და ტროპიკული ჰაერის მასები. შიდა წყლების ხასიათით თითქმის მთელი ტერიტორია გაუდინარია და უმეტესი ნაწილი მუდმივ ჩამონადენიან მდინარეებს მოკლებულია. აზიის ფარგლებში იგი ერთ-ერთი ყველაზე უწყლო რეგიონია. ლანდშაფტურად გაბატონებულია უდაბნოები და ნახევარუდაბნოები. მთებში სიმაღლითი ზონალურობა ძალიან სუსტად არის გამოხატული, ლანდშაფტების ანთროპოგენური სახეცვლის თვალსაზრისით ტერიტორიის უმეტეს ნაწილზე არახელსაყრელ ნიადაგ-კლიმატურ პირობებთან დაკავშირებით, ველური ბუნება კარგად არის შემორჩენილი.</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%90&diff=269889&oldid=prev 2026-04-20T21:25:32Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">ჩრდილო-დასავლეთი ჩინეთის მთიან-ქვაბულებიანი ოლქი</span></span></p> <a href="https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%90&amp;diff=269889&amp;oldid=269888">ცვლილებების ჩვენება</a>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%90&diff=269888&oldid=prev 2026-04-20T21:12:01Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">სამხრეთ მონღოლეთის და ჩრდილო ჩინეთის ვაკე ზეგნები</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">21:12, 20 აპრილი 2026-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 38:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 38:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==== სამხრეთ მონღოლეთის და ჩრდილო ჩინეთის ვაკე ზეგნები ====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==== სამხრეთ მონღოლეთის და ჩრდილო ჩინეთის ვაკე ზეგნები ====</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ამ რეგიონის ტერიტორიას უმეტესად ავსებს მაღალი უდაბნო ზეგნები და პლატოები (გობის, ორდოსის, ბეიშანის, ალაშანაის და სხვ) რომლებიც შემოფარგლულია ეროზიის მიერ ძლიერ დანაწეერებული ლოდა მთიანი მასივებით, რომელთა სიმაღლე 2500-3000მ-ს აღწევს. აღმოსავლეთ მხარეზე უდაბნო ვაკე- ზეგნხების (გობი) საზღვარი <del class="diffchange diffchange-inline">გასდეეს </del>დიდი ხინგანის სამხრეთ ნაწილს და მის სამხრეთ-დასავლეთ გაგრძელებაზე ინშანის&#160; მთებს. გობს და ორდოსს შორის მდებარეობს დაცინშანის ქედი. გობის ზეგანი დანაწევრებულია ცალკეული მთიანი მასიევებით, რომელთაგან აღსანიშნავია ხარანარინი.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ამ რეგიონის ტერიტორიას უმეტესად ავსებს მაღალი უდაბნო ზეგნები და პლატოები (გობის, ორდოსის, ბეიშანის, ალაშანაის და სხვ) რომლებიც შემოფარგლულია ეროზიის მიერ ძლიერ დანაწეერებული ლოდა მთიანი მასივებით, რომელთა სიმაღლე 2500-3000მ-ს აღწევს. აღმოსავლეთ მხარეზე უდაბნო ვაკე-ზეგნხების (გობი) საზღვარი <ins class="diffchange diffchange-inline">გასდევს </ins>დიდი ხინგანის სამხრეთ ნაწილს და მის სამხრეთ-დასავლეთ გაგრძელებაზე ინშანის&#160; მთებს. გობს და ორდოსს შორის მდებარეობს დაცინშანის ქედი. გობის ზეგანი დანაწევრებულია ცალკეული მთიანი მასიევებით, რომელთაგან აღსანიშნავია ხარანარინი.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>რელიეფის ეროზიული ფორმების <del class="diffchange diffchange-inline">სისშირე </del>მეტყველებს გეოლოგიურ წარსულში ჰავის მეტ <del class="diffchange diffchange-inline">ტენიანობაბე</del>, რაც განსაზღვრავდა ჰიდროგრაფიული ქსელის სიხშირეს და ეროზიული პროცესების ენერგიას.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>რელიეფის ეროზიული ფორმების <ins class="diffchange diffchange-inline">სიხშირე </ins>მეტყველებს გეოლოგიურ წარსულში ჰავის მეტ <ins class="diffchange diffchange-inline">ტენიანობაზე</ins>, რაც განსაზღვრავდა ჰიდროგრაფიული ქსელის სიხშირეს და ეროზიული პროცესების ენერგიას.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ჰავა მკვეთრად არიდულია წლიური ნალექები თითქმის მთელ ტერიტორიაზე 200მმ-ზე ნაკლებია. გამონაკლისია აღმოსავლეთი პერიფერია, სადაც მუსონის გავლენით ნალექების რაოდენობა 200მმ აღემატება. თითქმის მთელი <del class="diffchange diffchange-inline">წალექი </del>ზაფხულის თვეებზე მოდის. თოვლი იშვიათი მოვლენაა. ჰაერის ტემპერატურა ჩრდილოეთ მონღოლეთზე <del class="diffchange diffchange-inline">მნიშვნელოვნაღ </del>უფრო მაღალია, რაც გამოწვეულია შედარებით დაბალ განედებში (ზომიერი და სუბტროპიკული სარტყლების მიჯნაზე) მდებარეობით. ზაფხული გობის ზეგანზე მოკლე, ცხელი და მშრალია. ივლისის საშუალო ტემპერატურა პლუს 22-24° ფარგლებშია, მაქსიმალური – პლუს 45°. ნიადაგის ზედაპირი შეიძლება <del class="diffchange diffchange-inline">გახურღეს </del>70°-მდე, დამახასიათებელია ტემპერატურის ძლიერი დღეღამური რყევა, განსაკუთრებით გარდამავალ სეზონში, როდესაც ტემპერატურა რამდენიმე საათში შეიძლება ნულიღან პლუს 30°-მდე აიწიოს.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ჰავა მკვეთრად არიდულია წლიური ნალექები თითქმის მთელ ტერიტორიაზე 200მმ-ზე ნაკლებია. გამონაკლისია აღმოსავლეთი პერიფერია, სადაც მუსონის გავლენით ნალექების რაოდენობა 200მმ აღემატება. თითქმის მთელი <ins class="diffchange diffchange-inline">ნალექი </ins>ზაფხულის თვეებზე მოდის. თოვლი იშვიათი მოვლენაა. ჰაერის ტემპერატურა ჩრდილოეთ მონღოლეთზე <ins class="diffchange diffchange-inline">მნიშვნელოვნად </ins>უფრო მაღალია, რაც გამოწვეულია შედარებით დაბალ განედებში (ზომიერი და სუბტროპიკული სარტყლების მიჯნაზე) მდებარეობით. ზაფხული გობის ზეგანზე მოკლე, ცხელი და მშრალია. ივლისის საშუალო ტემპერატურა პლუს 22-24° ფარგლებშია, მაქსიმალური – პლუს 45°. ნიადაგის ზედაპირი შეიძლება <ins class="diffchange diffchange-inline">გახურდეს </ins>70°-მდე, დამახასიათებელია ტემპერატურის ძლიერი დღეღამური რყევა, განსაკუთრებით გარდამავალ სეზონში, როდესაც ტემპერატურა რამდენიმე საათში შეიძლება ნულიღან პლუს 30°-მდე აიწიოს.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ზამთარი ჩრდილოეთ მონღოლეთთან შედარებით ზომიერად ყინვიანია. ტერიტორიის უმეტეს ნაწილზე იანვრის საშუალო ტემპერატურა მინუს 10° -ზე მაღალია, მინიმალური ტემპერატურა ეცემა <del class="diffchange diffchange-inline">მიხუს </del>20°-მდე. ყინვიან ამინდებს ხშირად <del class="diffchange diffchange-inline">ჩაენაცელება </del>ლეღმა.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ზამთარი ჩრდილოეთ მონღოლეთთან შედარებით ზომიერად ყინვიანია. ტერიტორიის უმეტეს ნაწილზე იანვრის საშუალო ტემპერატურა მინუს 10° -ზე მაღალია, მინიმალური ტემპერატურა ეცემა <ins class="diffchange diffchange-inline">მინუს </ins>20°-მდე. ყინვიან ამინდებს ხშირად <ins class="diffchange diffchange-inline">ჩაენაცვლება </ins>ლეღმა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ტბები მლაშე და მცირე სიღრმისაა და უმეტესობა წლის მეტ დროს მშრალია. წყლის რესურსებიდან ზედაპირულზე უფრო&#160; მნიშვნელოვანია გრუნტის წყლები მთის ძირებში ხშირია წყაროები რომლებიც წარმოშობენ პატარა ნაკადულებს, რომელთა გასწვრივ ლანდშაფტი სტეპის იერს იძენს ნაირგვარი მცენარეულობით.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ტბები მლაშე და მცირე სიღრმისაა და უმეტესობა წლის მეტ დროს მშრალია. წყლის რესურსებიდან ზედაპირულზე უფრო&#160; მნიშვნელოვანია გრუნტის წყლები მთის ძირებში ხშირია წყაროები რომლებიც წარმოშობენ პატარა ნაკადულებს, რომელთა გასწვრივ ლანდშაფტი სტეპის იერს იძენს ნაირგვარი მცენარეულობით.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>უდაბნოს და ნახევარუდაბნოს ლანღშაფტებს თითქმის საყოველთაო გავრცელება აქვს, როგორც ვაკეებზე, ისე მთებში. <del class="diffchange diffchange-inline">მსოლოდ </del>იმ ადგილებში, სადაც გრუნტის წყლები ზეღაპირთან ახლოსაა, ვითარდება სტეპური ლანდშაფტი. ხემცენარეები გვხვდება მხოლოდ მთების აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ, შედარებით ტენიან კალთებზე გობის და ალაშანის ქვიშიანი უდაბნოებისათვის დამახასიათებელია საქსაულის, ყარღანის და ჯუზღუნის რაყები. ფართოდ არის გავრცელებული გობის ფოთოლეკალა, რომლის თესლისგასაც ადგილობრივი მოსახლეობა ფქვილს ამზადებს მშრალი კალაპოტების გასწვრივ ხარობს უდაბნოს თელა, აგრეთვე იალღუნი.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>უდაბნოს და ნახევარუდაბნოს ლანღშაფტებს თითქმის საყოველთაო გავრცელება აქვს, როგორც ვაკეებზე, ისე მთებში. <ins class="diffchange diffchange-inline">მხოლოდ </ins>იმ ადგილებში, სადაც გრუნტის წყლები ზეღაპირთან ახლოსაა, ვითარდება სტეპური ლანდშაფტი. ხემცენარეები გვხვდება მხოლოდ მთების აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ, შედარებით ტენიან კალთებზე<ins class="diffchange diffchange-inline">, </ins>გობის და ალაშანის ქვიშიანი უდაბნოებისათვის დამახასიათებელია საქსაულის, ყარღანის და ჯუზღუნის რაყები. ფართოდ არის გავრცელებული გობის ფოთოლეკალა, რომლის თესლისგასაც ადგილობრივი მოსახლეობა ფქვილს ამზადებს მშრალი კალაპოტების გასწვრივ ხარობს უდაბნოს თელა, აგრეთვე იალღუნი.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ცხოველთა სამყარო უმთავრესად ცენტრალურ-აზიური ბინადრებითაა წარმოდგენილი: პრჟევალსკის ცხენი (თითქმის გადაშენებულია), გარეული აქლემი, გარეული სახედარი, ანტილოპას რამდენიმე სახეობა და სხვა. მთებში ბინადრობს რელიქტური გობის დათვი, ბევრია მღრღნელი.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ცხოველთა სამყარო უმთავრესად ცენტრალურ-აზიური ბინადრებითაა წარმოდგენილი: პრჟევალსკის ცხენი (თითქმის გადაშენებულია), გარეული აქლემი, გარეული სახედარი, ანტილოპას რამდენიმე სახეობა და სხვა. მთებში ბინადრობს რელიქტური გობის დათვი, ბევრია მღრღნელი.</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%90&diff=269887&oldid=prev 2026-04-20T21:06:43Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">ჩრდილოეთი მონღოლეთი</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">21:06, 20 აპრილი 2026-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 19:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 19:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეს რეგიონი ცენტრალურ-აზიური ლანდშაფტების ფონზე ყველაზე უფრო გამორჩეულია. რაც გამოწვეულია მისი სამიჯნაო მდებარეობით ცენტრალურ და ჩრდილოეთ აზიას (ციმბირს) შორის. ბუნების ხასიათი გარდამვალია სამხრეთ ციმბირის მთის ტაიგის ლანდშაფტებიდან ცენტრალური აზიის არიდული ლანდშაფტებისაკენ, უფრო მეტიც, მასში ციმბირული ბუნების ნიშნები ჭარბობს ცენტრალურ აზიურს. ბუნების გარდამავალი ხასიათი ჩანს მის ყველა კომპონენტში. ჩრდილოეთ მონღოლეთის ტერიტორიაზე არსებითი ცელილებების გარეშე გრძელდება ალთაი-საიანებისა და ბაიკალისპირა მთიან- ქვაბულიანი ქვეყნების რელიეფი. მონღოლეთისა და გობის ალთაის, ხანგაის და ხენტეის საშუალო და მაღალმთიანი ლოდა- ნაოჭა მთიანი მასივების და მათ შორის მდებარე ტბური ქვაბულების რელიეფის სახით. მაქსიმალურ სიმაღლეს აღწევს მონღოლეთის ალთაი, რომლის ფარგლებში მთელი რიგი მწვერვალების სიმაღლე 4000 მ-ს აღემატება (უმაღლესი – ტაბინ-ბოგდა-ოლა 4356მ) და რელიეფი ალპური ტიპისაა.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეს რეგიონი ცენტრალურ-აზიური ლანდშაფტების ფონზე ყველაზე უფრო გამორჩეულია. რაც გამოწვეულია მისი სამიჯნაო მდებარეობით ცენტრალურ და ჩრდილოეთ აზიას (ციმბირს) შორის. ბუნების ხასიათი გარდამვალია სამხრეთ ციმბირის მთის ტაიგის ლანდშაფტებიდან ცენტრალური აზიის არიდული ლანდშაფტებისაკენ, უფრო მეტიც, მასში ციმბირული ბუნების ნიშნები ჭარბობს ცენტრალურ აზიურს. ბუნების გარდამავალი ხასიათი ჩანს მის ყველა კომპონენტში. ჩრდილოეთ მონღოლეთის ტერიტორიაზე არსებითი ცელილებების გარეშე გრძელდება ალთაი-საიანებისა და ბაიკალისპირა მთიან- ქვაბულიანი ქვეყნების რელიეფი. მონღოლეთისა და გობის ალთაის, ხანგაის და ხენტეის საშუალო და მაღალმთიანი ლოდა- ნაოჭა მთიანი მასივების და მათ შორის მდებარე ტბური ქვაბულების რელიეფის სახით. მაქსიმალურ სიმაღლეს აღწევს მონღოლეთის ალთაი, რომლის ფარგლებში მთელი რიგი მწვერვალების სიმაღლე 4000 მ-ს აღემატება (უმაღლესი – ტაბინ-ბოგდა-ოლა 4356მ) და რელიეფი ალპური ტიპისაა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">პავა </del>მკვეთრად კონტინენტურია, ტემპერატურების ძლიერი რყევადობით. რეგიონი მთლიანად ზომიერი სარტყლის სამხრეთ ზოლში მდებარეობს. კლიმატ-წარმომქმნელი ფაქტორებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია აზიის მძლავრი ანტიციკლონი, რომელიც განსაზღვრავს ზამთრის ამინდების ძლიერ სიმკაცრეს. ჩრდილოეთი მონღოლეთი თითქმის მის ცენტრშია, რის გამოც ხასიათდება მკვეთრად გამოხატული ანტიციკლონური ამინდებით – მოწმენდილი, ძლიერ ყინვიანი, განსაკუთრებით ქვაბულებში, სადაც მყარდება თერმული ინვერსია. ულან-ბატორში, რომელიც პარიზზე უფრო სამხრეთით მდებარეობს, იანვრის საშუალო ტემპერატურა მინუს 27-ია (პარიზში პლუს 27), აბსოლიტური მინიმუმი ეცემა თითქმის -50°-მდე. აბსოლუტური მაქსიმუმი აღწეეს პლუს 40° წლიური ამპლიტუდა (90) ზომიერი განედებისათვის ყველაზე დიდია. ზაფხული გრილი და თბილია (პლუს 18-19°), ტემპერატურების მნიშვნელოვანი დღე-ღამური ამპლიტუდით (20-30°). ზამთართან შედარებით ამინდები ცვალებადია.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ჰავა </ins>მკვეთრად კონტინენტურია, ტემპერატურების ძლიერი რყევადობით. რეგიონი მთლიანად ზომიერი სარტყლის სამხრეთ ზოლში მდებარეობს. კლიმატ-წარმომქმნელი ფაქტორებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია აზიის მძლავრი ანტიციკლონი, რომელიც განსაზღვრავს ზამთრის ამინდების ძლიერ სიმკაცრეს. ჩრდილოეთი მონღოლეთი თითქმის მის ცენტრშია, რის გამოც ხასიათდება მკვეთრად გამოხატული ანტიციკლონური ამინდებით – მოწმენდილი, ძლიერ ყინვიანი, განსაკუთრებით ქვაბულებში, სადაც მყარდება თერმული ინვერსია. ულან-ბატორში, რომელიც პარიზზე უფრო სამხრეთით მდებარეობს, იანვრის საშუალო ტემპერატურა მინუს 27-ია (პარიზში პლუს 27), აბსოლიტური მინიმუმი ეცემა თითქმის -50°-მდე. აბსოლუტური მაქსიმუმი აღწეეს პლუს 40° წლიური ამპლიტუდა (90) ზომიერი განედებისათვის ყველაზე დიდია. ზაფხული გრილი და თბილია (პლუს 18-19°), ტემპერატურების მნიშვნელოვანი დღე-ღამური ამპლიტუდით (20-30°). ზამთართან შედარებით ამინდები ცვალებადია.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნალექების წლიური რაოდენობა მთების კალთებზე 300- 500მმ-ია, ქვაბულებში არაუმეტეს 200მმ.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ნალექების წლიური რაოდენობა მთების კალთებზე 300- 500მმ-ია, ქვაბულებში არაუმეტეს 200მმ.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ჩრდილოეთი მონღოლეთი ცენტრალური აზიის ფარგლებში გამოირჩევა ყველაზე უფრო განვითარებული ჰიდროგრაფიული ქსელით მისი მნიშენელოვანთი <del class="diffchange diffchange-inline">ნხაწილი </del>გამდინარეა და განეკუთვნება ყინულოვანი ოკეანის (ენისეის სისტემა) და წყნარი ოკეანის (ამურის სისტემა) აუზებს; მდინარეებს შორის ყველაზე&#160; გრძელია სელენგა, რომელიც გამოედინება ხანგაის მთებიდან და ჩაედინება [[ბაიკალის ტბა]]ში მონღოლეთის ტერიტორიას იგი კვეთს 1000კმ-ზე. აქედან 500კმ-ზე სანაოსნოა. მიმდებარე მთებიდან იგი მრავალრიცხოვან შენაკადებს იერთებს. ყინულოვანი ოკეანის აუზს მიეკუთვნება მდინარეები კერულენი და ონონი (ამურის მარჯვენა შენაკადები), რომლებიც გამოედინებიან ხანტეის მთებიდან. მდინარეთა საზრდოობაში მთავარ როლს ასრულებს ნადნობი წყალი, მნიშვნელოვანი წყაროა აგრეთვე ჭაობები და ტბები ტერიტორიის <del class="diffchange diffchange-inline">მნიშვნელოეანი </del>ნაწილი გაუდინარია, რომლის მდინარეები იწყება მთებში და დინებას ამთავრებენ გამდინარ ტბებში ან ქვიშებსა და ჭაობებში. ზამთარში მდინარეები ხანგრძლივად იყინება, ზოგიერთი – ფსკერამდე. გაზაფხულის წყალდიდობა თითქმის არ არის გამოხატული, ვინაიდან ვაკეებზე თოვლის საბურეელი უმნიშვნელოა. ნათლად არის გამოხატული ჩამონადენის ზაფხულის მაქსიმუმი, რაც დაკავშირებულია მაღალ მთებში წარმოქმნილ ნადნობ წყალთან (ყინულის და თოვლის) და ზაფხულის ციკლონურ წვიმასთან.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ჩრდილოეთი მონღოლეთი ცენტრალური აზიის ფარგლებში გამოირჩევა ყველაზე უფრო განვითარებული ჰიდროგრაფიული ქსელით მისი მნიშენელოვანთი <ins class="diffchange diffchange-inline">ნაწილი </ins>გამდინარეა და განეკუთვნება ყინულოვანი ოკეანის (ენისეის სისტემა) და წყნარი ოკეანის (ამურის სისტემა) აუზებს; მდინარეებს შორის ყველაზე&#160; გრძელია სელენგა, რომელიც გამოედინება ხანგაის მთებიდან და ჩაედინება [[ბაიკალის ტბა]]ში მონღოლეთის ტერიტორიას იგი კვეთს 1000კმ-ზე. აქედან 500კმ-ზე სანაოსნოა. მიმდებარე მთებიდან იგი მრავალრიცხოვან შენაკადებს იერთებს. ყინულოვანი ოკეანის აუზს მიეკუთვნება მდინარეები კერულენი და ონონი (ამურის მარჯვენა შენაკადები), რომლებიც გამოედინებიან ხანტეის მთებიდან. მდინარეთა საზრდოობაში მთავარ როლს ასრულებს ნადნობი წყალი, მნიშვნელოვანი წყაროა აგრეთვე ჭაობები და ტბები ტერიტორიის <ins class="diffchange diffchange-inline">მნიშვნელოვანი </ins>ნაწილი გაუდინარია, რომლის მდინარეები იწყება მთებში და დინებას ამთავრებენ გამდინარ ტბებში ან ქვიშებსა და ჭაობებში. ზამთარში მდინარეები ხანგრძლივად იყინება, ზოგიერთი – ფსკერამდე. გაზაფხულის წყალდიდობა თითქმის არ არის გამოხატული, ვინაიდან ვაკეებზე თოვლის საბურეელი უმნიშვნელოა. ნათლად არის გამოხატული ჩამონადენის ზაფხულის მაქსიმუმი, რაც დაკავშირებულია მაღალ მთებში წარმოქმნილ ნადნობ წყალთან (ყინულის და თოვლის) და ზაფხულის ციკლონურ წვიმასთან.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ჩრდილოეთი მონღოლეთი გამოირჩევა ტბების სიმრავლითაც. მათ შორის ზოგი გამდინარეა, სხვები – გაუდინარი. ტბების ყველაზე დიდი ჯგუფი მდებარეობს დიდი ტბების ქვაბულში (მონღოლეთის ალთაის და ხანგაის ქედს შორის). ამ ჯგუფის გაუმდინარი მლაშე ტბებიდან სიდიდით გამოირჩევიან უბსუ-ნური, ხირგის-ნური და სხვ., ხოლო გამდინარე ტბებიდან – ხარა-უს-ნური და ხარა-ნური. აღნიშნული ქვაბულის ტბები წარმოადგენენ წარსულში ერთი მთლიანი ვრცელი წყალსატევის რელიქტებს. <del class="diffchange diffchange-inline">ყეელაზე </del>დიდი და თვალწარმტაცი გამდინარე მტკნარი ტბა ხუბსუგულია, რომელიც მდებარეობს მონღოლეთ-რუსეთის <del class="diffchange diffchange-inline">საზღეართან</del>. მისი ფართობი 2620კმ-ია, მაქსიმალური სიღრმე –238მ. იგი ჩამდგარია ბაიკალის ტბის რიფტში.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ჩრდილოეთი მონღოლეთი გამოირჩევა ტბების სიმრავლითაც. მათ შორის ზოგი გამდინარეა, სხვები – გაუდინარი. ტბების ყველაზე დიდი ჯგუფი მდებარეობს დიდი ტბების ქვაბულში (მონღოლეთის ალთაის და ხანგაის ქედს შორის). ამ ჯგუფის გაუმდინარი მლაშე ტბებიდან სიდიდით გამოირჩევიან უბსუ-ნური, ხირგის-ნური და სხვ., ხოლო გამდინარე ტბებიდან – ხარა-უს-ნური და ხარა-ნური. აღნიშნული ქვაბულის ტბები წარმოადგენენ წარსულში ერთი მთლიანი ვრცელი წყალსატევის რელიქტებს. <ins class="diffchange diffchange-inline">ყველაზე </ins>დიდი და თვალწარმტაცი გამდინარე მტკნარი ტბა ხუბსუგულია, რომელიც მდებარეობს მონღოლეთ-რუსეთის <ins class="diffchange diffchange-inline">საზღვართან</ins>. მისი ფართობი 2620კმ-ია, მაქსიმალური სიღრმე –238მ. იგი ჩამდგარია ბაიკალის ტბის რიფტში.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მთებში მყინვარული წარმოშობის მრავალრიცხოვანი მცირე სიდიდის ტბაა.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მთებში მყინვარული წარმოშობის მრავალრიცხოვანი მცირე სიდიდის ტბაა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ჩრდილოეთი მონღოლეთი ცენტრალური აზიიის ყველაზე ტყიანი რეგიონიცაა, ტყეები მხოლოღ მთიან <del class="diffchange diffchange-inline">ზონამია</del>, უმეტესად <del class="diffchange diffchange-inline">ჩრღილო </del>კალთებზე. სამხრეთისაკენ ტყე უფრო და უფრო მეჩხერი ხდება და მთის კალთებზე მაღლა იწევს. ტაიგის მთავარი ტყეშემქმნელი ჯიშებია [[ფიჭვი]] და [[ლარიქსი]], რომელთანაც გარეულია&#160; წვრილფოთლოენები (უმეტესად [[არყი]]), ტყის ზონა ეწერი ნიადაგებით სიმაღლით ვრცელდება დაახლოებით 2500მ-მდე. სამხრეთი კალთები უმეტესად სტეპს უკავია მთის წაბლა და შავმიწა ნიადაგებით. ქვემოთ და სამხრეთით იგი უერთდება ვაკის სტეპებს რომელიც ხეობებით და ქვაბულებით შორს იჭრება ჩრდღილოეთისაკენ. სამხრეთისაკენ არიდულობა მატულობს და სტეპის ლანდშაფტს ცვლის ნახევარუდაბნოს და უდაბნოს ბუნებრივი კომპლექსები, ე.წ. გობის ტიპის ლანდშაფტი.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ჩრდილოეთი მონღოლეთი ცენტრალური აზიიის ყველაზე ტყიანი რეგიონიცაა, ტყეები მხოლოღ მთიან <ins class="diffchange diffchange-inline">ზონაშია</ins>, უმეტესად <ins class="diffchange diffchange-inline">ჩრდილო </ins>კალთებზე. სამხრეთისაკენ ტყე უფრო და უფრო მეჩხერი ხდება და მთის კალთებზე მაღლა იწევს. ტაიგის მთავარი ტყეშემქმნელი ჯიშებია [[ფიჭვი]] და [[ლარიქსი]], რომელთანაც გარეულია&#160; წვრილფოთლოენები (უმეტესად [[არყი]]), ტყის ზონა ეწერი ნიადაგებით სიმაღლით ვრცელდება დაახლოებით 2500მ-მდე. სამხრეთი კალთები უმეტესად სტეპს უკავია მთის წაბლა და შავმიწა ნიადაგებით. ქვემოთ და სამხრეთით იგი უერთდება ვაკის სტეპებს რომელიც ხეობებით და ქვაბულებით შორს იჭრება ჩრდღილოეთისაკენ. სამხრეთისაკენ არიდულობა მატულობს და სტეპის ლანდშაფტს ცვლის ნახევარუდაბნოს და უდაბნოს ბუნებრივი კომპლექსები, ე.წ. გობის ტიპის ლანდშაფტი.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მონღოლეთის ალთაი და გობის ალთაი ხემცენარეულობას მოკლებულია, გამონაკლისია მხოლოდ მონღოლეთის ალთაის დასავლეთი კალთები.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მონღოლეთის ალთაი და გობის ალთაი ხემცენარეულობას მოკლებულია, გამონაკლისია მხოლოდ მონღოლეთის ალთაის დასავლეთი კალთები.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>2300-2500მ ზემოთ <del class="diffchange diffchange-inline">ჩრღილოეთ </del>მონღოლეთის მთებში ყველგან იწყება სუბალპური სარტყელი მდიდარი მდელოს მცენარეულობით, რომელსაც სიმაღლით ცვლის მთის ტუნდრა. მუდმივი თოვლის ხაზი გადის 3000-3500 მ-ზე. მონღოლეთის ალთაის დასავლეთ ნაწილში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია თანამედროვე გამყინვარებას, <del class="diffchange diffchange-inline">ყეელაზე </del>დიდია მყინვარი პოტანინი, სიგრძით 20კმ.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>2300-2500მ ზემოთ <ins class="diffchange diffchange-inline">ჩრდილოეთ </ins>მონღოლეთის მთებში ყველგან იწყება სუბალპური სარტყელი მდიდარი მდელოს მცენარეულობით, რომელსაც სიმაღლით ცვლის მთის ტუნდრა. მუდმივი თოვლის ხაზი გადის 3000-3500 მ-ზე. მონღოლეთის ალთაის დასავლეთ ნაწილში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია თანამედროვე გამყინვარებას, <ins class="diffchange diffchange-inline">ყველაზე </ins>დიდია მყინვარი პოტანინი, სიგრძით 20კმ.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ცხოველთა სამყაროში შერეულია ციმბირის ტაიგის და ცენტრალურაზიური უდაბნოს სახეობები. მთის ტყეებში ბინადრობენ ლოსი, მარალი, მურა <del class="diffchange diffchange-inline">დათეი</del>, შველი, გარეული ღორი; სტეპებში – ანტილოპა, ჯეირანი, მონღოლური საიგა, იშვიათად – გარეული სახედარი და სხვ. საძოვრებს დიდ ზიანს აყენებს მღრღნელების სიმრავლე. ყველა ზონაშია მგელი და მელა.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ცხოველთა სამყაროში შერეულია ციმბირის ტაიგის და ცენტრალურაზიური უდაბნოს სახეობები. მთის ტყეებში ბინადრობენ ლოსი, მარალი, <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>მურა <ins class="diffchange diffchange-inline">დათვი]]</ins>, შველი, გარეული ღორი; სტეპებში – ანტილოპა, ჯეირანი, მონღოლური საიგა, იშვიათად – გარეული სახედარი და სხვ. საძოვრებს დიდ ზიანს აყენებს მღრღნელების სიმრავლე. ყველა ზონაშია <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>მგელი<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>და მელა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==== სამხრეთ მონღოლეთის და ჩრდილო ჩინეთის ვაკე ზეგნები ====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==== სამხრეთ მონღოლეთის და ჩრდილო ჩინეთის ვაკე ზეგნები ====</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%90&diff=269886&oldid=prev 2026-04-20T20:57:41Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">საკუთრივ ცენტრალური აზია</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:57, 20 აპრილი 2026-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 14:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 14:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>თანამედროეე რელიეფის ძირითაღი ნიშნები განსაზღერა აქტიურმა ნეოტექტონიკურმა მოძრაობამ და ეროზიული პროცესებს სისუსტემ. მასში შერწყმულია მაღალი ზეგნები, აღორძინებული ლოდა-ნაოჭა მთიანი მასივები (მონღოლეთის ალთაი, გობის ალთაი, ტიანშანის (აღმოსავლეთი) მთები, ხანგაის და ხენტეის მთები და სხვა) ვრცელი და მაღალი მთათაშუა ვაკე- ქვაბულები (ჯუნგარიის, კაშგარის და სხვა) ფართო გავრცელებით ხასიათდება ძველი რელიეფის ფორმები – მოსწორებული ზედაპირები. თანამედროვე არიდული და ექსტრაარიდული პირობები დამყარდა ნეოტექტონიკურ ეტაპზე – ცენტრალური აზიის პერიფერიაზე მთიანი სისტემების აზევების შედეგად. მანვე გამოიწვია მისი ტერიტორიის გაუდინარობა. ჯერ კიდეე უკანასკნელი გამყინვარების ეპოქაში ჰავა ბევრად უფრო ტენიანი და ჰიდროგრაფიული ქსელი ხშირი და უხვწყლიანი იყო. განსაკუთრებით უარყოფითი ზეგავლენა იქონია ჰიმალაის და ტიბეტის აზევებამ, რამაც გზა გადაუკეტა [[ინდოეთის ოკეანე|ინდოეთის ოკეანიდან]] მონაბერ ტენიან მუსონს.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>თანამედროეე რელიეფის ძირითაღი ნიშნები განსაზღერა აქტიურმა ნეოტექტონიკურმა მოძრაობამ და ეროზიული პროცესებს სისუსტემ. მასში შერწყმულია მაღალი ზეგნები, აღორძინებული ლოდა-ნაოჭა მთიანი მასივები (მონღოლეთის ალთაი, გობის ალთაი, ტიანშანის (აღმოსავლეთი) მთები, ხანგაის და ხენტეის მთები და სხვა) ვრცელი და მაღალი მთათაშუა ვაკე- ქვაბულები (ჯუნგარიის, კაშგარის და სხვა) ფართო გავრცელებით ხასიათდება ძველი რელიეფის ფორმები – მოსწორებული ზედაპირები. თანამედროვე არიდული და ექსტრაარიდული პირობები დამყარდა ნეოტექტონიკურ ეტაპზე – ცენტრალური აზიის პერიფერიაზე მთიანი სისტემების აზევების შედეგად. მანვე გამოიწვია მისი ტერიტორიის გაუდინარობა. ჯერ კიდეე უკანასკნელი გამყინვარების ეპოქაში ჰავა ბევრად უფრო ტენიანი და ჰიდროგრაფიული ქსელი ხშირი და უხვწყლიანი იყო. განსაკუთრებით უარყოფითი ზეგავლენა იქონია ჰიმალაის და ტიბეტის აზევებამ, რამაც გზა გადაუკეტა [[ინდოეთის ოკეანე|ინდოეთის ოკეანიდან]] მონაბერ ტენიან მუსონს.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>მიუხედავად არიდული ლანდშაფტების <del class="diffchange diffchange-inline">ერთგვაროენებისა</del>, ვრცელი ტერიტორიის ფარგლებში (ნაირგვარი რელიეფით) შეინიშნება ბუნებრივი ლანდშაფტების ნაირგვარობა, რომელიც საფუძველს იძლევა გამოიყოს შედარებით დაბალი რანგის რამდენიმე ფიზიკურ-გეოგრაფიული რეგიონი: ჩრდილოეთი მონღოლეთი, სამხრეთ მონღოლეთის და ჩრდილოეთ ჩინეთის ვაკე ზეგნები და ჩრდილო-დასავლეთი ჩინეთის მთიანი ქვაბულებიანი ოლქი.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>მიუხედავად არიდული ლანდშაფტების <ins class="diffchange diffchange-inline">ერთგვაროვნებისა</ins>, ვრცელი ტერიტორიის ფარგლებში (ნაირგვარი რელიეფით) შეინიშნება ბუნებრივი ლანდშაფტების ნაირგვარობა, რომელიც საფუძველს იძლევა გამოიყოს შედარებით დაბალი რანგის რამდენიმე ფიზიკურ-გეოგრაფიული რეგიონი: ჩრდილოეთი მონღოლეთი, სამხრეთ მონღოლეთის და ჩრდილოეთ ჩინეთის ვაკე ზეგნები და ჩრდილო-დასავლეთი ჩინეთის მთიანი ქვაბულებიანი ოლქი.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==== ჩრდილოეთი მონღოლეთი ====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==== ჩრდილოეთი მონღოლეთი ====</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%90&diff=269885&oldid=prev 2026-04-20T20:55:11Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:55, 20 აპრილი 2026-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ცენტრალური აზია''' – „ცენტრალური აზიის“ ცნებაში გეოგრაფების მიერ განსხვავებული შინაარსია ჩადებული და, ამდენად, მისი საზღვრების გატარებაშიც აზრი განსხვავებულია. ამ უზარმაზარი ტერიტორიის ბუნების თავისებურებამ ჯერ კიდევ გასულ საუკუნეში მიიქცია მსოფლიოში ცნობილი ბუნებისმეტყველის ალ. ჰუმბოლდტის ყურადღება, რომელიც ამ რეგიონს ავრცელებდა სამხრეთ. [[ალთაი]]დან ჰიმალაის ჩრდილო კალთებამდე. მიუხედავაღ საზღვრების გატარებისადმი <del class="diffchange diffchange-inline">განსხეავებული </del>მიდგომისა, ყველა ცნობილი გეოგრაფი (ვინც ამ საკითხს ეხებოდა) ცენტრალური აზიის ბუნების მთავარ ნიშნებს ცალსახად აფიქსირებს. ეს არის მისი შიდა-კონტინენტური მდებარეობით (ოკეანეების გავლენისაგან იზოლირებულად) და გაუმდინარობით გამოწვეული მკვეთრად არიდული, ე.წ. „ცენტრალურაზიური“ ლანდშაფტების გაბატონება.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ცენტრალური აზია''' – „ცენტრალური აზიის“ ცნებაში გეოგრაფების მიერ განსხვავებული შინაარსია ჩადებული და, ამდენად, მისი საზღვრების გატარებაშიც აზრი განსხვავებულია. ამ უზარმაზარი ტერიტორიის ბუნების თავისებურებამ ჯერ კიდევ გასულ საუკუნეში მიიქცია მსოფლიოში ცნობილი ბუნებისმეტყველის ალ. ჰუმბოლდტის ყურადღება, რომელიც ამ რეგიონს ავრცელებდა სამხრეთ. [[ალთაი]]დან ჰიმალაის ჩრდილო კალთებამდე. მიუხედავაღ საზღვრების გატარებისადმი <ins class="diffchange diffchange-inline">განსხვავებული </ins>მიდგომისა, ყველა ცნობილი გეოგრაფი (ვინც ამ საკითხს ეხებოდა) ცენტრალური აზიის ბუნების მთავარ ნიშნებს ცალსახად აფიქსირებს. ეს არის მისი შიდა-კონტინენტური მდებარეობით (ოკეანეების გავლენისაგან იზოლირებულად) და გაუმდინარობით გამოწვეული მკვეთრად არიდული, ე.წ. „ცენტრალურაზიური“ ლანდშაფტების გაბატონება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ასეთი კრიტერიუმის საფუძველზე „ცენტრალური აზიის“ ცნების ფართო გაგება აზიის ბუნების მეტი წილი მკვლევარების ობიექტური აზრით საკუთრივ ცენტრალური აზიის (ტიბეტის მთიანეთის ჩათვლით) გარდა მოიცავს შუა აზიას და სამხრეთ-აღმოსავლეთ (მთიან) [[ყაზახეთი|ყაზახეთს]], რომელთა ჯამური ფართობი [[ავსტრალია|ავსტრალიის]] კონტინენტს აღემატება. იგი ვრცელდება კასპიის ზღვის სანაპიროებიდან [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზია]]მდე და სამხრეთ ალთაიდან ჰიმალაის ჩრდილოეთ მთისძირებამდე.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ასეთი კრიტერიუმის საფუძველზე „ცენტრალური აზიის“ ცნების ფართო გაგება აზიის ბუნების მეტი წილი მკვლევარების ობიექტური აზრით საკუთრივ ცენტრალური აზიის (ტიბეტის მთიანეთის ჩათვლით) გარდა მოიცავს შუა აზიას და სამხრეთ-აღმოსავლეთ (მთიან) [[ყაზახეთი|ყაზახეთს]], რომელთა ჯამური ფართობი [[ავსტრალია|ავსტრალიის]] კონტინენტს აღემატება. იგი ვრცელდება კასპიის ზღვის სანაპიროებიდან [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზია]]მდე და სამხრეთ ალთაიდან ჰიმალაის ჩრდილოეთ მთისძირებამდე.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ამ ვრცელი რეგიონის (სუბკონტინენტის) ბუნების საერთო ნიშნებიდან აღსანიშნავია: ტექტონიკური თვალსაზრისით – მისი ტერიტორია ხასიათდება ხანგრძლივი კონტინენტური განვითარებით (შუა მეზოზოურიდან მისი უმეტესი ნაწილი ზღვით არ დაფარულა) და წარმოადგენს პლანეტის ერთ-ერთ უძველეს ხმელეთოვან მასივს. [[რელიეფი (გეოგრაფია)|რელიეფი]]ს თვალსაზრისით ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი უკავია მაღალ უდაბნო ზეგნებს (ტიბეტის, გობის, ორდოსის, ბეიშანის, ტარიმის, ანუ კაშგარიის, ყაზახეთის წვრილგორაკები და სხვ.), რომელთა შორის ლოდა-ნაოჭამთიანი მასივებია მოსწორებული თხემებით<del class="diffchange diffchange-inline">. </del>რეგიონის ტერიტორიაზე გაბატონებულია მშრალი კონტინენტური ზომიერი და ტროპიკული ჰაერის მასები. შიდა წყლების ხასიათით თითქმის მთელი ტერიტორია გაუდინარია და უმეტესი ნაწილი მუდმივ ჩამონადენიან მდინარეებს მოკლებულია. აზიის ფარგლებში იგი ერთ-ერთი ყველაზე უწყლო რეგიონია. ლანდშაფტურად გაბატონებულია უდაბნოები და ნახევარუდაბნოები. მთებში სიმაღლითი ზონალურობა ძალიან სუსტად არის გამოხატული, ლანდშაფტების ანთროპოგენური სახეცვლის თვალსაზრისით ტერიტორიის უმეტეს ნაწილზე არახელსაყრელ ნიადაგ-კლიმატურ პირობებთან დაკავშირებით, ველური ბუნება კარგად არის შემორჩენილი.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ამ ვრცელი რეგიონის (სუბკონტინენტის) ბუნების საერთო ნიშნებიდან აღსანიშნავია: ტექტონიკური თვალსაზრისით – მისი ტერიტორია ხასიათდება ხანგრძლივი კონტინენტური განვითარებით (შუა მეზოზოურიდან მისი უმეტესი ნაწილი ზღვით არ დაფარულა) და წარმოადგენს პლანეტის ერთ-ერთ უძველეს ხმელეთოვან მასივს. [[რელიეფი (გეოგრაფია)|რელიეფი]]ს თვალსაზრისით ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი უკავია მაღალ უდაბნო ზეგნებს (ტიბეტის, გობის, ორდოსის, ბეიშანის, ტარიმის, ანუ კაშგარიის, ყაზახეთის წვრილგორაკები და სხვ.), რომელთა შორის ლოდა-ნაოჭამთიანი მასივებია მოსწორებული თხემებით<ins class="diffchange diffchange-inline">, </ins>რეგიონის ტერიტორიაზე გაბატონებულია მშრალი კონტინენტური ზომიერი და ტროპიკული ჰაერის მასები. შიდა წყლების ხასიათით თითქმის მთელი ტერიტორია გაუდინარია და უმეტესი ნაწილი მუდმივ ჩამონადენიან მდინარეებს მოკლებულია. აზიის ფარგლებში იგი ერთ-ერთი ყველაზე უწყლო რეგიონია. ლანდშაფტურად გაბატონებულია უდაბნოები და ნახევარუდაბნოები. მთებში სიმაღლითი ზონალურობა ძალიან სუსტად არის გამოხატული, ლანდშაფტების ანთროპოგენური სახეცვლის თვალსაზრისით ტერიტორიის უმეტეს ნაწილზე არახელსაყრელ ნიადაგ-კლიმატურ პირობებთან დაკავშირებით, ველური ბუნება კარგად არის შემორჩენილი.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ბუნების საერთო ნიშნების ფონზე ტერიტორიის დიდ განფენილობასთან (გრძედის მიმართულებით დაახლოებით 7700კმ, ხოლო განედურად დაახლოებით 2200კმ) და რელიეფის ნაირგვარობასთან დაკავშირებით ნათლად არის გამოხატული არიდული და სუბარიდული ლანდშაფტების რეგიონული ნაირგვარობა, რომლის საფუძველზე გამოიყოფა მთელი რიგი ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყნები: საკუთრივ ცენტრალური აზია, ტიბეტის მთიანეთი, ყაზასეთის წვრილგორაკები, შუა აზიის ვაკეები და შუა აზიის მთიანი ქვეყანა.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ბუნების საერთო ნიშნების ფონზე ტერიტორიის დიდ განფენილობასთან (გრძედის მიმართულებით დაახლოებით 7700კმ, ხოლო განედურად დაახლოებით 2200კმ) და რელიეფის ნაირგვარობასთან დაკავშირებით ნათლად არის გამოხატული არიდული და სუბარიდული ლანდშაფტების რეგიონული ნაირგვარობა, რომლის საფუძველზე გამოიყოფა მთელი რიგი ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყნები: საკუთრივ ცენტრალური აზია, ტიბეტის მთიანეთი, ყაზასეთის წვრილგორაკები, შუა აზიის ვაკეები და შუა აზიის მთიანი ქვეყანა.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 10:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 10:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ჩრდილოეთი საზღვარი [[სამხრეთ ციმბირის მთათა სარტყელი|სამხრეთ ციმბირის მთების სარტყელთან]] პირობითია. სამხრეთი საზღვარი გასდევს ტიბეტის მთიანეთის ჩრდილო პერიფერიული მთაგრეხილების მთისძირებს, დასავლეთიდან ესაზღვრება პამირის მთიანეთი და ყაზახეთის წვრილგორაკები, აღმოსავლეთი საზღვარი გასდევს დიდი ხინგანის დასავლეთ მთის ძირებს, ორდოსის ზეგნის აღმოსავლეთ პერიფერიას და მისგან ჩრდილოეთით მდებარე ამაღლებებს.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ჩრდილოეთი საზღვარი [[სამხრეთ ციმბირის მთათა სარტყელი|სამხრეთ ციმბირის მთების სარტყელთან]] პირობითია. სამხრეთი საზღვარი გასდევს ტიბეტის მთიანეთის ჩრდილო პერიფერიული მთაგრეხილების მთისძირებს, დასავლეთიდან ესაზღვრება პამირის მთიანეთი და ყაზახეთის წვრილგორაკები, აღმოსავლეთი საზღვარი გასდევს დიდი ხინგანის დასავლეთ მთის ძირებს, ორდოსის ზეგნის აღმოსავლეთ პერიფერიას და მისგან ჩრდილოეთით მდებარე ამაღლებებს.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ამ საზღერებში მოქცეული ცენტრალური აზია ხასიათდება ტერიტორის მონოლითურობით და შედარებით სუსტი&#160; დანაწევრიანებით, რაც გამოწვეულია ტექტონიკური <del class="diffchange diffchange-inline">ბუჩებით ღა </del>არიდული ჰავით. მას საფუძველად უდევს (მცირე გამონაკლისის გარდა) [[ჩინეთი]]ს ბაქანი, რომელმაც ევროპა-აზიის სხვა ბაქნებისაგან განსხვავებით, განვითარების შემდგომ ეტაპზე ვერ შეინარჩუნა მთლიანობა და განიცადა მნიშვნელოვანი დეფორმაცია-დანაწევრება, მასთან რელიეფის გაახალგაზრდავება-გამრავალფეროვნება.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ამ საზღერებში მოქცეული ცენტრალური აზია ხასიათდება ტერიტორის მონოლითურობით და შედარებით სუსტი&#160; დანაწევრიანებით, რაც გამოწვეულია ტექტონიკური <ins class="diffchange diffchange-inline">ზუნებით და </ins>არიდული ჰავით. მას საფუძველად უდევს (მცირე გამონაკლისის გარდა) [[ჩინეთი]]ს ბაქანი, რომელმაც ევროპა-აზიის სხვა ბაქნებისაგან განსხვავებით, განვითარების შემდგომ ეტაპზე ვერ შეინარჩუნა მთლიანობა და განიცადა მნიშვნელოვანი დეფორმაცია-დანაწევრება, მასთან რელიეფის გაახალგაზრდავება-გამრავალფეროვნება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>თანამედროეე რელიეფის ძირითაღი ნიშნები განსაზღერა აქტიურმა ნეოტექტონიკურმა მოძრაობამ და ეროზიული პროცესებს სისუსტემ. მასში შერწყმულია მაღალი ზეგნები, აღორძინებული ლოდა-ნაოჭა მთიანი მასივები (მონღოლეთის ალთაი, გობის ალთაი, ტიანშანის (აღმოსავლეთი) მთები, ხანგაის და ხენტეის მთები და სხვა) ვრცელი და მაღალი მთათაშუა ვაკე- ქვაბულები (ჯუნგარიის, კაშგარის და სხვა) ფართო გავრცელებით ხასიათდება ძველი რელიეფის ფორმები – მოსწორებული ზედაპირები. თანამედროვე არიდული და ექსტრაარიდული პირობები დამყარდა ნეოტექტონიკურ ეტაპზე – ცენტრალური აზიის პერიფერიაზე მთიანი სისტემების აზევების შედეგად. მანვე გამოიწვია მისი ტერიტორიის გაუდინარობა. ჯერ კიდეე უკანასკნელი გამყინვარების ეპოქაში ჰავა ბევრად უფრო ტენიანი და ჰიდროგრაფიული ქსელი ხშირი და უხვწყლიანი იყო. განსაკუთრებით უარყოფითი ზეგავლენა იქონია ჰიმალაის და ტიბეტის აზევებამ, რამაც გზა გადაუკეტა [[ინდოეთის ოკეანე|ინდოეთის ოკეანიდან]] მონაბერ ტენიან მუსონს.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>თანამედროეე რელიეფის ძირითაღი ნიშნები განსაზღერა აქტიურმა ნეოტექტონიკურმა მოძრაობამ და ეროზიული პროცესებს სისუსტემ. მასში შერწყმულია მაღალი ზეგნები, აღორძინებული ლოდა-ნაოჭა მთიანი მასივები (მონღოლეთის ალთაი, გობის ალთაი, ტიანშანის (აღმოსავლეთი) მთები, ხანგაის და ხენტეის მთები და სხვა) ვრცელი და მაღალი მთათაშუა ვაკე- ქვაბულები (ჯუნგარიის, კაშგარის და სხვა) ფართო გავრცელებით ხასიათდება ძველი რელიეფის ფორმები – მოსწორებული ზედაპირები. თანამედროვე არიდული და ექსტრაარიდული პირობები დამყარდა ნეოტექტონიკურ ეტაპზე – ცენტრალური აზიის პერიფერიაზე მთიანი სისტემების აზევების შედეგად. მანვე გამოიწვია მისი ტერიტორიის გაუდინარობა. ჯერ კიდეე უკანასკნელი გამყინვარების ეპოქაში ჰავა ბევრად უფრო ტენიანი და ჰიდროგრაფიული ქსელი ხშირი და უხვწყლიანი იყო. განსაკუთრებით უარყოფითი ზეგავლენა იქონია ჰიმალაის და ტიბეტის აზევებამ, რამაც გზა გადაუკეტა [[ინდოეთის ოკეანე|ინდოეთის ოკეანიდან]] მონაბერ ტენიან მუსონს.</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%90&diff=269884&oldid=prev 2026-04-20T20:45:26Z

<p></p> <a href="https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%90&amp;diff=269884&amp;oldid=269883">ცვლილებების ჩვენება</a>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%90&diff=269883&oldid=prev 2026-04-20T19:09:05Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;ცენტრალური აზია&#039;&#039;&#039; – „ცენტრალური აზიის“ ცნებაში გეოგრაფები...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ცენტრალური აზია''' – „ცენტრალური აზიის“ ცნებაში გეოგრაფების მიერ განსხვავებული შინაარსია ჩადებული და, ამდენად, მისი საზღვრების გატარებაშიც აზრი განსხვავებულია. ამ უზარმაზარი ტერიტორიის ბუნების თავისებურებამ ჯერ კიდევ გასულ საუკუნეში მიიქცია მსოფლიოში ცნობილი ბუნებისმეტყველის ალ. ჰუმბოლდტის ყურადღება, რომელიც ამ რეგიონს ავრცელებდა სამხრეთ. [[ალთაი]]დან ჰიმალაის ჩრდილო კალთებამდე. მიუხედავაღ საზღვრების გატარებისადმი განსხეავებული მიდგომისა, ყველა ცნობილი გეოგრაფი (ვინც ამ საკითხს ეხებოდა) ცენტრალური აზიის ბუნების მთავარ ნიშნებს ცალსახად აფიქსირებს. ეს არის მისი შიდა-კონტინენტური მდებარეობით (ოკეანეების გავლენისაგან იზოლირებულად) და გაუმდინარობით გამოწვეული მკვეთრად არიდული, ე.წ. „ცენტრალურაზიური“ ლანდშაფტების გაბატონება.<br /> <br /> ასეთი კრიტერიუმის საფუძველზე „ცენტრალური აზიის“ ცნების ფართო გაგება აზიის ბუნების მეტი წილი მკვლევარების ობიექტური აზრით საკუთრივ ცენტრალური აზიის (ტიბეტის მთიანეთის ჩათვლით) გარდა მოიცავს შუა აზიას და სამხრეთ-აღმოსავლეთ (მთიან) [[ყაზახეთი|ყაზახეთს]], რომელთა ჯამური ფართობი [[ავსტრალია|ავსტრალიის]] კონტინენტს აღემატება. იგი ვრცელდება კასპიის ზღვის სანაპიროებიდან [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზია]]მდე და სამხრეთ ალთაიდან ჰიმალაის ჩრდილოეთ მთისძირებამდე.<br /> <br /> ამ ვრცელი რეგიონის (სუბკონტინენტის) ბუნების საერთო ნიშნებიდან აღსანიშნავია: ტექტონიკური თვალსაზრისით – მისი ტერიტორია ხასიათდება ხანგრძლივი კონტინენტური განვითარებით (შუა მეზოზოურიდან მისი უმეტესი ნაწილი ზღვით არ დაფარულა) და წარმოადგენს პლანეტის ერთ-ერთ უძველეს ხმელეთოვან მასივს. [[რელიეფი (გეოგრაფია)|რელიეფი]]ს თვალსაზრისით ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი უკავია მაღალ უდაბნო ზეგნებს (ტიბეტის, გობის, ორდოსის, ბეიშანის, ტარიმის, ანუ კაშგარიის, ყაზახეთის წვრილგორაკები და სხვ.), რომელთა შორის ლოდა-ნაოჭამთიანი მასივებია მოსწორებული თხემებით. რეგიონის ტერიტორიაზე გაბატონებულია მშრალი კონტინენტური ზომიერი და ტროპიკული ჰაერის მასები. შიდა წყლების ხასიათით თითქმის მთელი ტერიტორია გაუდინარია და უმეტესი ნაწილი მუდმივ ჩამონადენიან მდინარეებს მოკლებულია. აზიის ფარგლებში იგი ერთ-ერთი ყველაზე უწყლო რეგიონია. ლანდშაფტურად გაბატონებულია უდაბნოები და ნახევარუდაბნოები. მთებში სიმაღლითი ზონალურობა ძალიან სუსტად არის გამოხატული, ლანდშაფტების ანთროპოგენური სახეცვლის თვალსაზრისით ტერიტორიის უმეტეს ნაწილზე არახელსაყრელ ნიადაგ-კლიმატურ პირობებთან დაკავშირებით, ველური ბუნება კარგად არის შემორჩენილი.</div>

Tkenchoshvili