https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%AB%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90 2026-05-03T17:06:59Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AB%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&diff=221432&oldid=prev 2024-03-27T14:13:15Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">14:13, 27 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველი ქართული წერილობითი ძეგლები სამ ჯგუფად იყოფა: ხანმეტი, ჰაემეტი და სანნარევი. ხანმეტია ისეთი ძეგლი, სადაც სუბიექტური II და ობიექტური III პირების ნიშნად ხ- იხმარება (ხიყავ, ხწერ…); ჰაემეტ ძეგლებში ამ ფუნქციით ჰ- გვაქვს (ჰი-ყავ, ჰწერ…); სანნარევ ტექსტებში კი – ს-; ჰ-; 0- (სწერ, ჰკუეთ, იყავ…).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველი ქართული წერილობითი ძეგლები სამ ჯგუფად იყოფა: ხანმეტი, ჰაემეტი და სანნარევი. ხანმეტია ისეთი ძეგლი, სადაც სუბიექტური II და ობიექტური III პირების ნიშნად ხ- იხმარება (ხიყავ, ხწერ…); ჰაემეტ ძეგლებში ამ ფუნქციით ჰ- გვაქვს (ჰი-ყავ, ჰწერ…); სანნარევ ტექსტებში კი – ს-; ჰ-; 0- (სწერ, ჰკუეთ, იყავ…).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ხანმეტი წერილობითი ძეგლები IV-VIII სს-ს განეკუთვნება, ჰაემეტი – VII-VIII სს-ს სანნარევი ძეგლები IX ს-იდან გვაქვს, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავს, რომ წერილობითი ძეგლები ყველა შემთხვევაში ასახავენ იმ დროის [[მეტყველება]]ს, როცა ისინი გადაწერეს. როგორც ჩანს, ხანმეტობა, როგორც ენობრივი მოვლენა, იმ მეტყველებაში, რომელიც ქართულ [[სალიტერატურო ენა]]ს დაედო საფუძვლად, VII ს-იდან აღარ გვაქეს. ჰაემეტი ლექციონარი, მართალია, VIII ს-ით თარიღდება, მაგრამ იგი არ ასახავს, VII ს-ის ცოცხალ [[ჰაემეტობა]]ს. ხანმეტი და ჰაემეტი ხელნაწერების მიხედვით ირკვევა, რომ ს- [[პრეფიქსი]] VII საუკუნიდან დასტურდება.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[ხანმეტი ძეგლები|</ins>ხანმეტი წერილობითი ძეგლები<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>IV-VIII სს-ს განეკუთვნება, ჰაემეტი – VII-VIII სს-ს სანნარევი ძეგლები IX ს-იდან გვაქვს, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავს, რომ წერილობითი ძეგლები ყველა შემთხვევაში ასახავენ იმ დროის [[მეტყველება]]ს, როცა ისინი გადაწერეს. როგორც ჩანს, ხანმეტობა, როგორც ენობრივი მოვლენა, იმ მეტყველებაში, რომელიც ქართულ [[სალიტერატურო ენა]]ს დაედო საფუძვლად, VII ს-იდან აღარ გვაქეს. ჰაემეტი ლექციონარი, მართალია, VIII ს-ით თარიღდება, მაგრამ იგი არ ასახავს, VII ს-ის ცოცხალ [[ჰაემეტობა]]ს. ხანმეტი და ჰაემეტი ხელნაწერების მიხედვით ირკვევა, რომ ს- [[პრეფიქსი]] VII საუკუნიდან დასტურდება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხანმეტი და ჰაემეტი ტექსტების ურთიერთმიმართების ასახსნელად ორი ძირითადი თეორია არსებობს: ა) ენაში თავდაპირველად ს- პრეფიქსი გვქონდა, რომელიც [[ფონეტიკა|ფონეტიკურად]] ჰ-ში გადავიდა ([[ჯავახიშვილი ივანე|ი. ჯავახიშვილი]], ა. ონიანი); ბ) ხანმეტობა და ჰაემეტობა თანადროული, დიალექტურად განსხვავებული მოვლენების ასახვას წარმოადგენს ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]]).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხანმეტი და ჰაემეტი ტექსტების ურთიერთმიმართების ასახსნელად ორი ძირითადი თეორია არსებობს: ა) ენაში თავდაპირველად ს- პრეფიქსი გვქონდა, რომელიც [[ფონეტიკა|ფონეტიკურად]] ჰ-ში გადავიდა ([[ჯავახიშვილი ივანე|ი. ჯავახიშვილი]], ა. ონიანი); ბ) ხანმეტობა და ჰაემეტობა თანადროული, დიალექტურად განსხვავებული მოვლენების ასახვას წარმოადგენს ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]]).</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AB%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&diff=221431&oldid=prev 2024-03-27T14:12:18Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">ძველ ქართულ წერილობით ძეგლთა დაყოფა ჯგუფებად</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">14:12, 27 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 6:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველი ქართული წერილობითი ძეგლები სამ ჯგუფად იყოფა: ხანმეტი, ჰაემეტი და სანნარევი. ხანმეტია ისეთი ძეგლი, სადაც სუბიექტური II და ობიექტური III პირების ნიშნად ხ- იხმარება (ხიყავ, ხწერ…); ჰაემეტ ძეგლებში ამ ფუნქციით ჰ- გვაქვს (ჰი-ყავ, ჰწერ…); სანნარევ ტექსტებში კი – ს-; ჰ-; 0- (სწერ, ჰკუეთ, იყავ…).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველი ქართული წერილობითი ძეგლები სამ ჯგუფად იყოფა: ხანმეტი, ჰაემეტი და სანნარევი. ხანმეტია ისეთი ძეგლი, სადაც სუბიექტური II და ობიექტური III პირების ნიშნად ხ- იხმარება (ხიყავ, ხწერ…); ჰაემეტ ძეგლებში ამ ფუნქციით ჰ- გვაქვს (ჰი-ყავ, ჰწერ…); სანნარევ ტექსტებში კი – ს-; ჰ-; 0- (სწერ, ჰკუეთ, იყავ…).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ხანმეტი წერილობითი ძეგლები IV-VIII სს-ს განეკუთვნება, ჰაემეტი – VII-VIII სს-ს სანნარევი ძეგლები IX ს-იდან გვაქვს, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავს, რომ წერილობითი ძეგლები ყველა შემთხვევაში ასახავენ იმ დროის [[მეტყველება]]ს, როცა ისინი გადაწერეს. როგორც ჩანს, ხანმეტობა, როგორც ენობრივი მოვლენა, იმ მეტყველებაში, რომელიც ქართულ [[სალიტერატურო ენა]]ს დაედო საფუძვლად, VII ს-იდან აღარ გვაქეს. ჰაემეტი ლექციონარი, მართალია, VIII ს-ით თარიღდება, მაგრამ იგი არ ასახავს, VII ს-ის ცოცხალ <del class="diffchange diffchange-inline">ჰაემეტობას</del>. ხანმეტი და ჰაემეტი ხელნაწერების მიხედვით ირკვევა, რომ ს- [[პრეფიქსი]] VII საუკუნიდან დასტურდება.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ხანმეტი წერილობითი ძეგლები IV-VIII სს-ს განეკუთვნება, ჰაემეტი – VII-VIII სს-ს სანნარევი ძეგლები IX ს-იდან გვაქვს, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავს, რომ წერილობითი ძეგლები ყველა შემთხვევაში ასახავენ იმ დროის [[მეტყველება]]ს, როცა ისინი გადაწერეს. როგორც ჩანს, ხანმეტობა, როგორც ენობრივი მოვლენა, იმ მეტყველებაში, რომელიც ქართულ [[სალიტერატურო ენა]]ს დაედო საფუძვლად, VII ს-იდან აღარ გვაქეს. ჰაემეტი ლექციონარი, მართალია, VIII ს-ით თარიღდება, მაგრამ იგი არ ასახავს, VII ს-ის ცოცხალ <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ჰაემეტობა]]ს</ins>. ხანმეტი და ჰაემეტი ხელნაწერების მიხედვით ირკვევა, რომ ს- [[პრეფიქსი]] VII საუკუნიდან დასტურდება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხანმეტი და ჰაემეტი ტექსტების ურთიერთმიმართების ასახსნელად ორი ძირითადი თეორია არსებობს: ა) ენაში თავდაპირველად ს- პრეფიქსი გვქონდა, რომელიც [[ფონეტიკა|ფონეტიკურად]] ჰ-ში გადავიდა ([[ჯავახიშვილი ივანე|ი. ჯავახიშვილი]], ა. ონიანი); ბ) ხანმეტობა და ჰაემეტობა თანადროული, დიალექტურად განსხვავებული მოვლენების ასახვას წარმოადგენს ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]]).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხანმეტი და ჰაემეტი ტექსტების ურთიერთმიმართების ასახსნელად ორი ძირითადი თეორია არსებობს: ა) ენაში თავდაპირველად ს- პრეფიქსი გვქონდა, რომელიც [[ფონეტიკა|ფონეტიკურად]] ჰ-ში გადავიდა ([[ჯავახიშვილი ივანე|ი. ჯავახიშვილი]], ა. ონიანი); ბ) ხანმეტობა და ჰაემეტობა თანადროული, დიალექტურად განსხვავებული მოვლენების ასახვას წარმოადგენს ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]]).</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AB%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&diff=220889&oldid=prev 2024-03-18T11:52:47Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">ქართული ენის სხვა ენებთან კონტაქტები</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:52, 18 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 52:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 52:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ბერძნულმა სალიტერატურო ენამ დიდი გავლენა მოახდინა ძველი ქართული ენის [[ლექსიკა]]ზე, [[სინტაქსი|სინტაქსსა]] და ფრაზეოლოგიაზე. ამ გავლენის ინტენსივობას მოწმობს ქართულისათვის არაბუნებრივი ინფინიტიური, უშემასმენლო. მიმღეობური, პასიური, თანდებულიანი, წინდებულიანი კონსტრუქციები. და კავშირის სპეციფიკური ხმარება: ბერძნულის მეშვეობით შემოვიდა სემიტურ ენათათვის დამახასიათებელი [[პარონომაზია]], მთელი რიგი ფრაზეოლოგიური გამოთქმებისა. აღსანიშნავია, რომ [[საშუალი ქართული ენა]] ამ ტიპის მოვლენებისაგან გათავისუფლდა.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ბერძნულმა სალიტერატურო ენამ დიდი გავლენა მოახდინა ძველი ქართული ენის [[ლექსიკა]]ზე, [[სინტაქსი|სინტაქსსა]] და ფრაზეოლოგიაზე. ამ გავლენის ინტენსივობას მოწმობს ქართულისათვის არაბუნებრივი ინფინიტიური, უშემასმენლო. მიმღეობური, პასიური, თანდებულიანი, წინდებულიანი კონსტრუქციები. და კავშირის სპეციფიკური ხმარება: ბერძნულის მეშვეობით შემოვიდა სემიტურ ენათათვის დამახასიათებელი [[პარონომაზია]], მთელი რიგი ფრაზეოლოგიური გამოთქმებისა. აღსანიშნავია, რომ [[საშუალი ქართული ენა]] ამ ტიპის მოვლენებისაგან გათავისუფლდა.</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">''ზ. სარჯველაძე''</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>== წყარო ==</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>== წყარო ==</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AB%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%90&diff=220888&oldid=prev 2024-03-18T11:50:46Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;ძველი ქართული ენა&#039;&#039;&#039; – ენა, რომელიც წარმოდგენილია უძველეს (IV-X...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ძველი ქართული ენა''' – ენა, რომელიც წარმოდგენილია უძველეს (IV-XI სს.) წერილობით ძეგლებში.<br /> <br /> ჩვენამდე მოღწეულია IV-–XI სს. დათარიღებული მრავალი წარწერა, ხელნაწერი, საისტორიო თუ იურიდიული ხასიათის დოკუმენტი. მათ შორის [[ბოლნისის სიონის წარწერები|ბოლნისის სიონი]]ს, [[ურბნისის წარწერები|ურბნისის]], [[უკანგორის წარწერები|უკანგორის]], ნეკრესის, [[მცხეთის ჯვრის წარწერები|მცხეთის]], პალესტინის (ბეთლემი), წყისის წარწერები: [[ბიბლია|ბიბლიის]] ხანმეტი ფრაგმენტები, ხანმეტი [[ლექციონარი]], იაკობის წინარესახარების ხანმეტი ტექსტი, ჰაემეტი ლექციონარი, სინური მრავალთავი, [[ადიშის ოთხთავი]].<br /> <br /> ==== ძველ ქართულ წერილობით ძეგლთა დაყოფა ჯგუფებად ====<br /> ძველი ქართული წერილობითი ძეგლები სამ ჯგუფად იყოფა: ხანმეტი, ჰაემეტი და სანნარევი. ხანმეტია ისეთი ძეგლი, სადაც სუბიექტური II და ობიექტური III პირების ნიშნად ხ- იხმარება (ხიყავ, ხწერ…); ჰაემეტ ძეგლებში ამ ფუნქციით ჰ- გვაქვს (ჰი-ყავ, ჰწერ…); სანნარევ ტექსტებში კი – ს-; ჰ-; 0- (სწერ, ჰკუეთ, იყავ…).<br /> <br /> ხანმეტი წერილობითი ძეგლები IV-VIII სს-ს განეკუთვნება, ჰაემეტი – VII-VIII სს-ს სანნარევი ძეგლები IX ს-იდან გვაქვს, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავს, რომ წერილობითი ძეგლები ყველა შემთხვევაში ასახავენ იმ დროის [[მეტყველება]]ს, როცა ისინი გადაწერეს. როგორც ჩანს, ხანმეტობა, როგორც ენობრივი მოვლენა, იმ მეტყველებაში, რომელიც ქართულ [[სალიტერატურო ენა]]ს დაედო საფუძვლად, VII ს-იდან აღარ გვაქეს. ჰაემეტი ლექციონარი, მართალია, VIII ს-ით თარიღდება, მაგრამ იგი არ ასახავს, VII ს-ის ცოცხალ ჰაემეტობას. ხანმეტი და ჰაემეტი ხელნაწერების მიხედვით ირკვევა, რომ ს- [[პრეფიქსი]] VII საუკუნიდან დასტურდება.<br /> <br /> ხანმეტი და ჰაემეტი ტექსტების ურთიერთმიმართების ასახსნელად ორი ძირითადი თეორია არსებობს: ა) ენაში თავდაპირველად ს- პრეფიქსი გვქონდა, რომელიც [[ფონეტიკა|ფონეტიკურად]] ჰ-ში გადავიდა ([[ჯავახიშვილი ივანე|ი. ჯავახიშვილი]], ა. ონიანი); ბ) ხანმეტობა და ჰაემეტობა თანადროული, დიალექტურად განსხვავებული მოვლენების ასახვას წარმოადგენს ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]]).<br /> <br /> ==== ძველი ქართული სალიტერატურო ენა ====<br /> სავარაუდოა, რომ ძველი ქართული [[სალიტერატურო ენა]]ს საფუძვლად დაედო დედაქალაქის – [[მცხეთა|მცხეთის]] – მეტყველება, რომელიც საუკუნეთა მანძილზე სხვადასხვა ქართველური ტომის წარმომადგენელთა ურთიერთობის საფუძველზე ჩამოყალიბდა ზედიალექტურ ენობრივ მოვლენად.<br /> <br /> ძველი ქართული სალიტერატურო ენა ნორმათა მტკიცე სისტემას ემყარება, რომელიც თანდათანობით დაშორდა ცოცხალ მეტყველებას. ეს კარგად ჩანს ნორმათა იმ დარღვევების მიხედვით, რომლებიც წერილობით ძეგლებში გვხვდება, სადაც ზოგ შემთხვევაში თავს იჩენს მკვეთრად გამოხატული [[დიალექტიზმი|დიალექტიზმებიც]]. მწერალთა და გადამწერთა ერთი ნაწილი შეგნებულად ცდილობდა,<br /> სალიტერატურო ენა მეტისმეტად არ დაშორებოდა ცოცხალ მეტყველებას. სწორედ ამის შედეგად ინარჩუნებდა ძველი ქართული ენა ნორმატიულ ხასიათს, მაგრამ, ამასთანავე, ასახავდა ცოცხალ მეტყველებაში უკვე მომხდარ თუ მიმდინარე მოვლენებსაც. ეს ტენდენცია განსაკუთრებით იჩენს თავს [[ექვთიმე მთაწმიდელი|ეფთვიმე]] და [[გიორგი მთაწმიდელი|გიორგი მთაწმიდლები]]ს, [[გიორგი მცირე|გიორგი მცირის]], [[თეოფილე ხუცესმონაზონი|თეოფილე ხუცეს-მონაზვნისა]] და სხვათა ნაწერებში. მათ<br /> ფაქტობრივად მოახდინეს ქართული სალიტერატურო ენის რეფორმა, დაუახლოვეს იგი ცოცხალ მეტყველებას, რითაც საფუძველი მოუმზადეს საშუალი ქართული ენის ჩამოყალიბებას. ამ რეფორმის შედეგად ძველი ქართულის ნორმათა მთლიანობა არ დარღვეულა. <br /> <br /> XI ს-ში თავი იჩინა საპირისპირო მიმართულებამაც, რასაც შედეგად სალიტერატურო ენისა და ცოცხალი მეტყველების უკიდურესი დაპირისპირება მოყვა. ჩამოყალიბდა ე. წ. [[ელინოფილიზმი|ელინოფილური]] მიმდინარეობა ([[ეფრემ მცირე]], [[იოანე პეტრიწი]], [[არსენ იყალთოელი]]). მათ ნაწერებს ახასიათებს [[ბერძნული ენა|ბერძნული ენის]] გრამატიკის და ფრაზეოლოგიური კონსტრუქციების, სიტყვაწარმოების მოდელების კალკირება, რამაც ერთგვარად დაამძიმა ქართული სალიტერატურო ენა. მაგრამ ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ სწორედ ამ მიმართულების მწერლებმა შექმნეს ქართული მეცნიერული [[ტერმინოლოგია|ტერმინოლოგიის]] მნიშვნელოვანი ნაწილი.<br /> <br /> ==== ფონეტიკა ====<br /> ძველ ქართულში იყო ხეთი ხმოვანი – [[ა]], [[ე]], [[ი]], [[ო]], [[უ]] და ოცდაათი [[თანხმოვნები|თანხმოვანი]] – [[ბ]] [[ფ]] [[პ]], [[დ]] [[თ]] [[ტ]], [[გ]] [[ქ]] [[კ]]. ჴ [[ყ]] [[ძ]] [[ც]] [[წ]] [[ჯ]] [[ჩ]] [[ჭ]],[[ფაილი:Uuuu.JPG|12პქ|]], [[ვ]] [[ზ]], [[ს]], [[ჟ]] [[შ]], [[ღ]] [[ხ]], [[ლ]] [[მ]] [[ნ]] [[რ]].<br /> <br /> ძველი ქართულ დამწერლობას არსებითად ფონოლოგიური პრინციპი უდევს საფუძვლად, მაგრამ ბერძნულის ზეგავლენის შედეგად რამდენიმე დარღვევა შეინიშნება: &lt;br /&gt;<br /> ა) ცალ-ცალკე [[გრაფემა|გრაფემებით]] არის გადმოცემული ერთი [[ფონემა|ფონემის]] პოზიციური ვარიანტები (ი) და (ჲ): &lt;br /&gt;<br /> ბ) ორ შემთხვევაში ერთი გრაფემა გამოხატავს ორ ბგერას: ჱ (=ე + υ) და ჳ (=[[ფაილი:Uuuu.JPG|12პქ|]] + ი);&lt;br /&gt;<br /> გ) /უ/ გადმოიცემა ორი გრაფემით: ოჳ. ამასთან ეს ნიშანი იხმარება როგორც მარცვლოვანი უ-ს, ისე უმარცვლო უ-ს გამოსახატავად; ე) ჵ, ძველი [[ქართული დამწერლობა|ქართული დამწერლობის]] ბოლო ნიშანი, ზედმეტია.<br /> <br /> ====მორფოლოგია====<br /> ძველ ქართულ სალიტერატურო ენაში [[ბრუნება]] ერთია, გვაქვს შვიდი [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვა]]: სახელობითი (ნიშნიანი ან უნიშნო. რომელსაც ზოგიერთი სპეციალისტი ცალკე ბრუნვად გამოყოფს და წრფელობით ბრუნვას უწოდებს), მოთხრობითი, მიცემითი, ნათესაობითი, მოქმედებითი. ვითარებითი და წოდებითი. გვაქვს მეორეული (ნათესაობითის ფორმისაგან ნაწარმოები) ბრუნვებიც: მიმართულებითი და დანიშნულებითი.-ა მავრცობი ხმოვანი ვლინდება მიცემით, ნათესაობით და მოქმედებით ბრუნვებში, სახელის მრავლობითი [[რიცხვი (გრამატიკა)|რიცხვი]] იწარმოება -ნ/-თ და -ებ სუფიქსებით. ადამიანის საკუთარი სახელები, ნორმის მიხედვით, სახელობითში, მოთხრობითსა და წოდებითი არ დაირთავენ ბრუნვის ნიშანს, არ დაირთავენ -ა მავრცობს არ მოუდის და არ წარმოებათ მრავლობითი რიცხვის ფორმები.<br /> <br /> ზედსართავ სახელს ხარისხის სამი ფორმა აქვს: დადებითი, ოდნაობითი და უფროობითი რიცხვითი სახელი იყოფა ჯგუფებად: რაოდენობითი, რიგობითი და წილობითი. შინაარსის მიხედვით ნაცვალსახელი შეიძლება იყოს: პირის, ჩვენებითი, კუთვნილებითი, კითხვითი, კითხვით-კუთვნილებითი, მიმართებითი, განსაზღვრებითი, განუსაზღვრელობითი, ურთიერთობითი, უარყოფითი.<br /> ზოგი სპეციალისტის ვარაუდით, ძველ ქართულში გვაქვს ნაწევარი (ართრონი, არტიკლი). კლასიკური ართრონი ძველ ქართულ წერილობით ტექსტებში არ დასტურდება.<br /> <br /> ძველი ქართული ზმნის უღლების კატეგორიებია: [[პირი (გრამატიკა)|პირი]], [[რიცხვი (გრამატიკა)|რიცხვი]], [[დრო (გრამატიკა)|დრო]], [[კილო (გრამატიკა)|კილო]], [[ასპექტი (გრამატიკა)|ასპექტი]], [[აქტი (გრამატიკა)|აქტი]], ჯერობა, თანამიმდევრობა, [[მწკრივი (გრამატიკა)|მწკრივი]]. წარმოქმნის კატეგორიებს განეკუთვნება: [[გვარი (ზმნის)|გვარი]], [[ქცევა (ზმნა)|ქცევა]], კაუზატივი, [[კონტაქტი (გრამატიკა)|კონტაქტი]], თემა.<br /> <br /> გამოიყოფა სამი სერია. პირველ სერიაში ექვსი მწკრივია: აწმყო, აწმყოს ხოლმეობითი, უწყვეტელი, I ბრძანებითი. უწყვეტლის ხოლმეობითი და I კავშირებითი: მეორე სერიაში – წყვეტილი. II ბრძანებითი, I ხოლმეობითი, II კავშირებითი; მესამეში – I თურმეობითი, II თურმეობითი, III ხოლმეობითი, III კავშირებითი, სპეციალური მწკრივებით გადმოიცემა I და II ბრძანებითების ფორმები.<br /> <br /> განირჩევა ასპექტის ორი სახეობა: უსრული და სრული. პირველი სერიის ფორმები (ზმნისწინიანი, თუ უზმნისწინო) უსრულ ასპექტს გამოხატავს, მეორე სერიისა – სრულისას.<br /> <br /> მკვეთრად არის გამოხატული ჯერობის კატეგორია. მრავალგზის ჯერობას გადმოსცემს I ხოლმეობითი, უწყვეტლის ხოლმეობითი, II ხოლმეობითი ღა II ხოლმეობითი. უნახავი აქტის ფორმების გამოხატვა შედარებით იშვიათია. I და II თურმეობითები ძირითადად გადმოსცემენ პერფექტულ მოქმედებას (რასაც ინდოევროპულ ენათა პერფექტი და პლუესკვამპერფექტი შეესაბამება). III კავშირებითი ხშირად I და II თურმეობითების ფუნქციით იხმარება. ზმნისწინი ძველ ქართულში გამოხატავს მიმართულებას, [[გეზი (ზმნა)|გეზს]], [[ორიენტაცია (გრამატიკა)|ორიენტაცია]]ს; აწარმოებს ახალ ლექსიკურ ერთეულს, უკვე ძველ ქართულშივე გამოვლინდება [[ზმნისწინი]]ს მეშვეობით მომავალი დროის (სრული ასპექტის) წარმოების ამსახველი ნიმუშები. საწყისის ძირითადი მაწარმოებელია -ა. გვხვდება -ილ [[სუფიქსი |სუფიქსი]]თ ნაწარმოები ფორმები, ნაკლებპროდუქტულია ს- – -ა, სა- – -ა, სი- – -ა, სი- – -ილ, სი- – -ულ კონფიქსებით, აგრეთვე -იალ სუფიქსით წარმოქმნილი საწყისი. გვხვდება მოქმედებითი, ვნებითი და საშუალი გვარის ზმნათა [[მიმღეობა (გრამატიკა)|მიმღეობები]]. ვნებითი გვარის მიმღეობა განარჩევს მომავალი და წარსული დროის ფორმებს.<br /> <br /> ძველ ქართულში დასტურდება სიტყვაწარმოების (წარმოქმნა, თხზვა) საკმაოდ განვითარებული სისტემა.<br /> <br /> ფორმაუცვლელი სიტყვებია: ზმნიზედა (ადგილისა, დროისა, ვითარებისა, კითხვითი, მიმართებითი, მიზეზისა, მიზნისა), კავშირი (მაერთებელი და მაკავშირებელი), ნაწილაკი (კითხვითი, დადასტურებითი, უარყოფითი, მიმართებითი, განუსაზღვრელობითი, სხვათა სიტყვისა), შორისდებული.<br /> <br /> ძველ ქართულ ორიგინალურ წერილობით ძეგლებში ზედსართავი და რიცხვითი სახელებით. ნაცვალსახელით (გარდა ჩვენებითისა და კუთვნილებითისა) გადმოცემული მსაზღვრელი უპირატესად საზღვრულს უსწრებს. ბიბლიის წიგნთა თარგმანებში მსაზღვრელი საზღვრულს მოსდევს (რაც ბერძნულის გზით გაშუალებული სემიტურის გავლენას ასახავს). ბერძნულიდან ნათარგმნ აგიოგრაფიულ, ჰომილეტიკურ, ეგზეგეტიკურ თხზულებებში ამ ტიპის მსაზღვრელი უპირატესად პრეპოზიციურად იხმარება. ძველ ქართულ წერილობით ძეგლებში გაბატონებულია ნანათესაობითარი მსაზღვრელის პოსტპოზიცია. სახელით გადმოცემული წინადადების წევრი<br /> ზმნას უსწრებს. ორპირიანი გარდამავალი ზმნის შემცველი წინადადების ძირითადი წყობაა: ქვემდებარე – შემასმენელი – [[პირდაპირი დამატება]]: ორპირიანი გარდაუვალისა: ქვემდებარე – შემასმენელი – [[ირიბი დამატება]].<br /> <br /> ==== ქართული ენის სხვა ენებთან კონტაქტები ====<br /> ქართული ენის სხვა ენებთან კონტაქტების შედეგად მრავალი ლექსიკური ერთეული შემოვიდა [[ირანული ენები]]დან, [[ბერძნული ენა|ბერძნულიდან]], [[არაბული ენა|არაბული]]დან. შედარებით იშვიათია [[ებრაული ენა|ებრაული]], სირიული და [[სომხური ენა|სომხური ენებიდან]] [[ნასესხობა|ნასესხები]] [[სიტყვა|სიტყვები]]. ამ სიტყვათა ერთი ნაწილი შემოსულია ლიტერატურული კონტაქტების შედეგად.<br /> <br /> ბერძნულმა სალიტერატურო ენამ დიდი გავლენა მოახდინა ძველი ქართული ენის [[ლექსიკა]]ზე, [[სინტაქსი|სინტაქსსა]] და ფრაზეოლოგიაზე. ამ გავლენის ინტენსივობას მოწმობს ქართულისათვის არაბუნებრივი ინფინიტიური, უშემასმენლო. მიმღეობური, პასიური, თანდებულიანი, წინდებულიანი კონსტრუქციები. და კავშირის სპეციფიკური ხმარება: ბერძნულის მეშვეობით შემოვიდა სემიტურ ენათათვის დამახასიათებელი [[პარონომაზია]], მთელი რიგი ფრაზეოლოგიური გამოთქმებისა. აღსანიშნავია, რომ [[საშუალი ქართული ენა]] ამ ტიპის მოვლენებისაგან გათავისუფლდა.<br /> <br /> == წყარო ==<br /> [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]] <br /> [[კატეგორია:ქართული ენა]]<br /> [[კატეგორია:მსოფლიოს ენები]]<br /> [[კატეგორია:ენები]]<br /> [[კატეგორია:იბერიულ-კავკასიური ენები]]</div>

Tkenchoshvili