ჭავჭავაძე ილია - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 13:23, 25 ნოემბერი 2025-ზე

2025-11-25T13:23:28Z

Tkenchoshvili 21:10, 24 მარტი 2024-ზე

2024-03-24T21:10:20Z

ცვლილებების ჩვენება

Tkenchoshvili 21:05, 24 მარტი 2024-ზე

2024-03-24T21:05:17Z

Tkenchoshvili 21:04, 24 მარტი 2024-ზე

2024-03-24T21:04:24Z

Tkenchoshvili 21:03, 24 მარტი 2024-ზე

2024-03-24T21:03:28Z

ცვლილებების ჩვენება

Tkenchoshvili 13:22, 11 ოქტომბერი 2022-ზე

2022-10-11T13:22:49Z

Tkenchoshvili 08:15, 30 აგვისტო 2022-ზე

2022-08-30T08:15:39Z

Tkenchoshvili 08:12, 30 აგვისტო 2022-ზე

2022-08-30T08:12:06Z

Tkenchoshvili 08:10, 30 აგვისტო 2022-ზე

2022-08-30T08:10:06Z

Tkenchoshvili 08:07, 30 აგვისტო 2022-ზე

2022-08-30T08:07:36Z

@@ ხაზი 7: / ხაზი 7: @@
 სტუდენტობის წლებში ილია ჭავჭავაძემ საფუძვლიანად შეისწავლა ქართული  ლიტერატურა, საქართველოს ისტორია, ასევე – რუსული და ევროპული ლიტერატურა და  საზოგადოებრივი აზრის ისტორია. ამავე ხანებში ის გაეცნო რუს რადიკალურ  დემოკრატთა ნააზრევს, ფრანგ  განმანათლებელთა იდეებს. გერმანულ ფილოსოფიას და ყოველივე ამის საფუძველზე გამოიმუშავა საკუთარი მსოფლმხედველობა, რომლის ღერძსაც წარმოადგენდა [[ქართველები|ქართველი]] ხალხის ეროვნული დამოუკიდებლობისა და სოციალური თავისუფლების იდეა. ამ იდეისათვის ბრძოლაში ილიას გარშემო დაირაზმა იმდროინდელი  ქართველი სტუდენტობა და ინტელიგენციის ახალგაზრდა თაობა, რომელიც საქართველოს ისტორიაში შევიდა „პირველი დასის“, ანუ „თერგდალეულების" სახელწოდებით. ილია ჭავჭავაძეს მხარში ედგნენ სხვა გამოჩენილი მწერლები და საზოგადო  მოღვაწენი: [[აკაკი წერეთელი|ა. წერეთელი]], [[იაკობ გოგებაშვილი|ი. გოგებაშვილი]], [[ნიკო ნიკოლაძე|ნ. ნიკოლაძე]], [[მესხი სერგეი|ს. მესხი]] და სხვ.
-ი. ჭავჭავაძისა და მის თანამოაზრეთა ერთ-ერთი ძირითადი მიზანი იყო ზრუნვა ქართული ენის უფლებების დაცვისათვის, მისი ფუნქციების გაფართოების, შემდგომი განვითარებისა და სრულყოფისათვის. „სამი ღვთაებრივი საუნჯე დაგვრჩა ჩვენ მამა-პაპათაგან: მამული, ენა და სარწმუნოება. თუ ამათაც არ ვუპატრონეთ, რა კაცები ვიქნებით, რა პასუხს გავცემთ შთამომავლობას?“ – წერდა ილია თავის პირველსავე კრიტიკულ წერილში – „ორიოდე სიტყვა თავად რევაზ შალვას ძის ერისთავის მიერ კაზლოვიდამ „შეშლილის“ თარგმნაზედა“ („ცისკარი“, №4, აპრილი, 1861). ამ წერილმა სათავე დაუდო პოლემიკას „მამებსა“ და „შვილებს“ შორის ([[მამათა და შვილთა ბრძოლა|„მამათა“ და „შვილთა“ ბრძოლა]]). პოლემიკა როგორც მხატვრული ლიტერატურის, ისე სალიტერატურო ენის მრავალ საჭირბოროტო საკითხს მოიცავდა, რომელთა შესახებაც ილიას თავიდანვე მკაფიოდ გამოკვეთილი, მართებული თვალსაზრისი ჰქონდა ჩამოყალიბებული. რაც მთავარია, მწერალი თავის შეხედულებებს განამტკიცებდა და პრაქტიკულად განახორციელებდა მთელი თავისი შემოქმედებით. „თერგდალეულთა“ მიერ გატარებული ენობრივი რეფორმის არსს შეადგენდა სალიტერატურო ენის დემოკრატიზაცია – მისი დაახლოება სასაუბრო ენასთან. პირველი გაბედული ნაბიჯი, რომელიც ი. ჭავჭავაძემ გადადგა ამ მიმართულებით, იყო ორთოგრაფიის გამარტივება და ხელის აღება ფონეტიკურ საფუძველს მოკლებულ რამდენიმე [[ასო (ნიშანი)|ასო]]ზე (ჱ, ჲ, ჳ,[[ფაილი:Uuuu.JPG|10პქ|]], ჴ, Ⴔ, ჵ). „მამების“ დიდი წინააღმდეგობის მიუხედავად, ილიას თვალსაზრისმა გაიმარჯვა და მის მიერ შემოთავაზებული რეფორმა სულ მალე ბოლომდე გატარდა სალიტერატურო ენაში.
+ი. ჭავჭავაძისა და მის თანამოაზრეთა ერთ-ერთი ძირითადი მიზანი იყო ზრუნვა ქართული ენის უფლებების დაცვისათვის, მისი ფუნქციების გაფართოების, შემდგომი განვითარებისა და სრულყოფისათვის. „სამი ღვთაებრივი საუნჯე დაგვრჩა ჩვენ მამა-პაპათაგან: მამული, ენა და სარწმუნოება. თუ ამათაც არ ვუპატრონეთ, რა კაცები ვიქნებით, რა პასუხს გავცემთ შთამომავლობას?“ – წერდა ილია თავის პირველსავე კრიტიკულ წერილში – „ორიოდე სიტყვა თავად რევაზ შალვას ძის ერისთავის მიერ [https://www.nplg.gov.ge/greenstone3/library/collection/saskolo/document/HASH79e7c064f3abd2e282fbbd კაზლოვიდამ „შეშლილის“] თარგმნაზედა“ („ცისკარი“, №4, აპრილი, 1861). ამ წერილმა სათავე დაუდო პოლემიკას „მამებსა“ და „შვილებს“ შორის ([[მამათა და შვილთა ბრძოლა|„მამათა“ და „შვილთა“ ბრძოლა]]). პოლემიკა როგორც მხატვრული ლიტერატურის, ისე სალიტერატურო ენის მრავალ საჭირბოროტო საკითხს მოიცავდა, რომელთა შესახებაც ილიას თავიდანვე მკაფიოდ გამოკვეთილი, მართებული თვალსაზრისი ჰქონდა ჩამოყალიბებული. რაც მთავარია, მწერალი თავის შეხედულებებს განამტკიცებდა და პრაქტიკულად განახორციელებდა მთელი თავისი შემოქმედებით. „თერგდალეულთა“ მიერ გატარებული ენობრივი რეფორმის არსს შეადგენდა სალიტერატურო ენის დემოკრატიზაცია – მისი დაახლოება სასაუბრო ენასთან. პირველი გაბედული ნაბიჯი, რომელიც ი. ჭავჭავაძემ გადადგა ამ მიმართულებით, იყო ორთოგრაფიის გამარტივება და ხელის აღება ფონეტიკურ საფუძველს მოკლებულ რამდენიმე [[ასო (ნიშანი)|ასო]]ზე (ჱ, ჲ, ჳ,[[ფაილი:Uuuu.JPG|10პქ|]], ჴ, Ⴔ, ჵ). „მამების“ დიდი წინააღმდეგობის მიუხედავად, ილიას თვალსაზრისმა გაიმარჯვა და მის მიერ შემოთავაზებული რეფორმა სულ მალე ბოლომდე გატარდა სალიტერატურო ენაში.
 „მამათა“ თაობის შეხედულებებს სალიტერატურო ენაზე საფუძვლად ედო ე.  წ. [[სამი სტილის თეორია]], რომლის მიხედვითაც [[მეტყველება|მეტყველების]] ფორმა უნდა შეეფერებოდეს მსჯელობის ობიექტს. ი. ჭავჭავაძემ მკაცრად გაილაშქრა ამგვარი დაყოფის წინააღმდეგ: „არა, ბუნებაში ღმერთს არ შეუქმნია მაღალი და მდაბალი საგანი. ყოველი საგანი მაღალია თვის კვალობაზედ და ერთნაირად მოგვითხრობს იმ დიდ სულზედ, რომელიც აცხოვრებს მთელს ქვეყანასა. მაშასადამე, ყოველი საგანი ერთნაირად გამოითქმის. ეგ სამგვარად განყოფა ენისა ძველი უსაფუძვლობაა, და გთხოვთ ნუღარ გააღვიძებთ კანონს, რომელიც დიდი ხანია რაც

@@ ხაზი 2: / ხაზი 2: @@
 '''ჭავჭავაძე ილია'''  − (დ. 27 ოქტომბერი (8 ნოემბერი). 1837, ყვარელი, –  გ. 30 აგვისტო (12 სექტემბერი). 1907, წიწამური, დაკრძალულია თბილისში, მთაწმინდის პანთეონში),  მწერალი და  საზოგადო მოღვაწე, ჟურნალისტი,  პუბლიცისტი, სოციოლოგი, XIX ს.  II ნახ. საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მეთაური, ქართული [[სალიტერატურო ენა|სალიტერატურო ენის]] რეფორმატორი.
 რვა წლის ილიას წერა-კითხვა ყვარლელმა მთავარდიაკონმა ასწავლა, 1848 კი თბილისში, ჰაკეს კერძო პანსიონში მიაბარეს. ამ სასწავლებლის დამთაერების შემდეგ (1851) ჩაირიცხა თბილისის სათავადაზნაურო
 გიმნაზიის მე-4 კლასში. გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე (1857–1861).

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 [[ფაილი:Ilia WavWavaZe.JPG|thumb|ილია ჭავჭავაძე]]
-'''ჭავჭავაძე ილია'''  − (დ. 27 ოქტომბერი (8 ნოემბერი). 1837, ყვარელი, –  გ. 30 აგვისტო (12 სექტემბერი). 1907, წიწამური, დაკრძალულია თბილისში, მთაწმინდის პანთეონში),  მწერალი და  საზოგადო მოღვაწე, ჟურნალისტი,  პუბლიცისტი, სოციოლოგი, XIX ს.  II ნახ. საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მეთაური, ქართული სალიტერატურო ენის რეფორმატორი.
+'''ჭავჭავაძე ილია'''  − (დ. 27 ოქტომბერი (8 ნოემბერი). 1837, ყვარელი, –  გ. 30 აგვისტო (12 სექტემბერი). 1907, წიწამური, დაკრძალულია თბილისში, მთაწმინდის პანთეონში),  მწერალი და  საზოგადო მოღვაწე, ჟურნალისტი,  პუბლიცისტი, სოციოლოგი, XIX ს.  II ნახ. საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მეთაური, ქართული [[სალიტერატურო ენა|სალიტერატურო ენის]] რეფორმატორი.
@@ ხაზი 8: / ხაზი 8: @@
 სტუდენტობის წლებში ილია ჭავჭავაძემ საფუძვლიანად შეისწაელა ქართული  ლიტერატურა, საქართველოს ისტორია, ასევე – რუსული და ევროპული ლიტერატურა და  საზოგადოებრივი აზრის ისტორია. ამავე ხანებში ის გაეცნო რუს რადიკალურ  დემოკრატთა ნააზრევს, ფრანგ  განმანათლებელთა იდეებს. გერმანულ ფილოსოფიას და ყოველივე ამის საფუძველზე გამოიმუშავა საკუთარი მსოფლმხედველობა, რომლის ღერძსაც წარმოადგენდა [[ქართველები|ქართველი]] ხალხის ეროენული დამოუკიდებლობისა და სოციალური თავისუფლების იდეა. ამ იდეისათეის ბრძოლაში ილიას გარშემო დაირაზმა იმდროინდელი  ქართველი სტუდენტობა და ინტელიგენციის ახალგაზრდა თაობა, რომელიც საქართველოს ისტორიაში შევიდა „პირველი დასის“, ანუ „თერგდალეულების" სახელწოდებით. ილია ჭავჭავაძეს მხარში ედგნენ სხვა გამოჩენილი მწერლები და საზოგადო  მოღვაწენი: [[აკაკი წერეთელი|ა. წერეთელი]], [[იაკობ გოგებაშვილი|ი. გოგებაშვილი]], [[ნიკო ნიკოლაძე|ნ. ნიკოლაძე]], [[მესხი სერგეი|ს. მესხი]] და სხვ.
-ი. ჭავჭავაძისა და მის თანამოაზრეთა ერთ-ერთი ძირითადი მიზანი იყო ზრუნვა ქართული ენის უფლებების დაცვისათვის, მისი ფუნქციების გაფართოების, შემდგომი განვითარებისა და სრულყოფისათვის. „სამი ღვთაებრივი საუნჯე დაგვრჩა ჩვენ მამა-პაპათაგან: მამული, ენა და სარწმუნოება. თუ ამათაც არ ვუპატრონეთ, რა კაცები ვიქნებით, რა პასუხს გავცემთ შთამომავლობას?“ – წერდა ილია თავის პირველსავე კრიტიკულ წერილში – „ორიოდე სიტყვა თავად რევაზ შალვას ძის ერისთავის მიერ კაზლოვიდამ „შეშლილის“ თარგმნაზედა“ („ცისკარი“, №4, აპრილი, 1861). ამ წერილმა სათავე დაუდო პოლემიკას „მამებსა“ და „შვილებს“ შორის ([[მამათა და შვილთა ბრძოლა|„მამათა“ და „შვილთა“ ბრძოლა]]). პოლემიკა როგორც მხატვრული ლიტერატურის, ისე [[სალიტერატურო ენა|სალიტერატურო ენის]] მრავალ საჭირბოროტო საკითხს მოიცავდა, რომელთა შესახებაც ილიას თავიდანვე მკაფიოდ გამოკვეთილი, მართებული თვალსაზრისი ჰქონდა ჩამოყალიბებული. რაც მთავარია, მწერალი თავის შეხედულებებს განამტკიცებდა და პრაქტიკულად განახორციელებდა მთელი თავისი შემოქმედებით. „თერგდალეულთა“ მიერ გატარებული ენობრივი რეფორმის არსს შეადგენდა სალიტერატურო ენის დეოკრატიზაცია – მისი დაახლოება სასაუბრო ენასთან. პირეელი გაბედული ნაბიჯი, რომელიც ი. ჭავჭავაძემ გადადგა ამ მიმართულებით, იყო ორთოგრაფიის გამარტივება და ხელის აღება ფონეტიკურ საფუძველს მოკლებულ რამდენიმე [[ასო (ნიშანი)|ასო]]ზე (ჱ, ჲ, ჳ,[[ფაილი:Uuuu.JPG|10პქ|]], ჴ, Ⴔ, ჵ). „მამების“ დიდი წინააღმდეგობის მიუხედავად, ილიას თვალსაზრისმა გაიმარჯვა და მის მიერ შემოთავაზებული რეფორმა სულ მალე ბოლომდე გატარდა სალიტერატურო ენაში.
+ი. ჭავჭავაძისა და მის თანამოაზრეთა ერთ-ერთი ძირითადი მიზანი იყო ზრუნვა ქართული ენის უფლებების დაცვისათვის, მისი ფუნქციების გაფართოების, შემდგომი განვითარებისა და სრულყოფისათვის. „სამი ღვთაებრივი საუნჯე დაგვრჩა ჩვენ მამა-პაპათაგან: მამული, ენა და სარწმუნოება. თუ ამათაც არ ვუპატრონეთ, რა კაცები ვიქნებით, რა პასუხს გავცემთ შთამომავლობას?“ – წერდა ილია თავის პირველსავე კრიტიკულ წერილში – „ორიოდე სიტყვა თავად რევაზ შალვას ძის ერისთავის მიერ კაზლოვიდამ „შეშლილის“ თარგმნაზედა“ („ცისკარი“, №4, აპრილი, 1861). ამ წერილმა სათავე დაუდო პოლემიკას „მამებსა“ და „შვილებს“ შორის ([[მამათა და შვილთა ბრძოლა|„მამათა“ და „შვილთა“ ბრძოლა]]). პოლემიკა როგორც მხატვრული ლიტერატურის, ისე სალიტერატურო ენის მრავალ საჭირბოროტო საკითხს მოიცავდა, რომელთა შესახებაც ილიას თავიდანვე მკაფიოდ გამოკვეთილი, მართებული თვალსაზრისი ჰქონდა ჩამოყალიბებული. რაც მთავარია, მწერალი თავის შეხედულებებს განამტკიცებდა და პრაქტიკულად განახორციელებდა მთელი თავისი შემოქმედებით. „თერგდალეულთა“ მიერ გატარებული ენობრივი რეფორმის არსს შეადგენდა სალიტერატურო ენის დეოკრატიზაცია – მისი დაახლოება სასაუბრო ენასთან. პირეელი გაბედული ნაბიჯი, რომელიც ი. ჭავჭავაძემ გადადგა ამ მიმართულებით, იყო ორთოგრაფიის გამარტივება და ხელის აღება ფონეტიკურ საფუძველს მოკლებულ რამდენიმე [[ასო (ნიშანი)|ასო]]ზე (ჱ, ჲ, ჳ,[[ფაილი:Uuuu.JPG|10პქ|]], ჴ, Ⴔ, ჵ). „მამების“ დიდი წინააღმდეგობის მიუხედავად, ილიას თვალსაზრისმა გაიმარჯვა და მის მიერ შემოთავაზებული რეფორმა სულ მალე ბოლომდე გატარდა სალიტერატურო ენაში.
 „მამაოა“ თაობის შეხედულებებს სალიტერატურო ენაზე საფუძელად ედო ე.  წ. [[სამი სტილის თეორია]], რომლის მიხედვითაც [[მეტყველება|მეტყველების]] ფორმა უნდა შეეფერებოდეს მსჯელობის ობიექტს. ი. ჭავჭავაძემ მკაცრად გაილაშქრა ამგვარი დაყოფის წინააღმდეგ: „არა, ბუნებაში ღმერთს არ შეუქმნია მაღალი და მდაბალი საგანი. ყოველი საგანი მაღალია თვის კვალობაზედ და ერთნაირად მოგვითხრობს იმ დიდ სულზედ, რომელიც აცხოვრებს მთელს ქვეყანასა. მაშასადამე, ყოველი საგანი ერთნაირად გამოითქმის. ეგ სამგვარად განყოფა ენისა ძველი უსაფუძვლობაა, და გთხოვთ ნუღარ გააღვიძებთ კანონს, რომელიც დიდი ხანია რაც

@@ ხაზი 25: / ხაზი 25: @@
 იმავე წლის ნოემბერში ბატონყმობა გადავარდა ამერეთში და მე დანიშნული ვიქმენ მომრიგებელ შუაკაცად დუშეთს. მომრიგებელ შუაკაცად დავყავ იქ 1868 წლამდე; ხოლო ამ წელს შემოიღეს სასამართლოს რეფორმა კავკასიაში და მე მომანდეს ასრულება მომრიგებელ მოსამართლის თანამდებობისა დუშეთსავე. მომრიგებელ მოსამართლედ ვიყავ 1874 წლამდე.
-აქ მეტი არ იქნება ვსთქვა, რომ ამერეთის თავადაზნაურობამ ნაწილი გლეხთა განთავისუფლებისათვის ნაბოძები ფულისა გადასდო ისეთი ბანკის დასაარსებლად, რომელიც უფრო შესაფერი იქნებოდა ქვეყნის საჭიროებისათვის წესიერ კრედიტის დასამყარებლად; უფრო კი ისეთის ბანკისა, რომლის მოგება მოჰხმარდებოდა განსაკუთვრებით თავად-აზნაურების შვილთა აღზრდა-განათლებას.
+აქ მეტი არ იქნება ვსთქვა, რომ ამერეთის თავადაზნაურობამ ნაწილი გლეხთა განთავისუფლებისათვის ნაბოძები ფულისა გადასდო ისეთი [[ბანკი]]ს დასაარსებლად, რომელიც უფრო შესაფერი იქნებოდა ქვეყნის საჭიროებისათვის წესიერ კრედიტის დასამყარებლად; უფრო კი ისეთის ბანკისა, რომლის მოგება მოჰხმარდებოდა განსაკუთვრებით თავად-აზნაურების შვილთა აღზრდა-განათლებას.
 ბევრი ყოყმანისა და მერყეობის შემდეგ, თუ რაგვარი საკრედიტო დაწესებულება დავაარსოთო, თავადაზნაურობამ გადასწყვიტა, ჩემის რჩევისამებრ, დაარსება საადგილმამულო ბანკისა და აირჩია კომისია, რომლის ერთ-ერთ წევრად მეც დამნიშნა წესდების შემდგენად. წესდება, შედგენილი მთავრობის მიერ სახელმძღვანელოდ ნაჩვენებ წესდებათა ნიმუშების მიხედვით, თავადაზნაურობამ მოიწონა იმავე 1874 წელს. მისი ნიშნობლივი და საყურადღებო თვისება, რომელიც სხვა საადგილმამულო ბანკების წასდებისაგან განარჩევს, ის არის, რომ ბანკის მოგება, იმის გარდა, რაც სხვადასხვა თანხას უნდა მიემატოს, ჰხმარდება ამერეთის არა მარტო მიწათმფლობელთა, ესე იგი თავად-აზნაურთა, არამედ მიწათმოქმედთა საერთო საჭიროებას. ამ სახით, ტფილისის სათავადაზნაურო საადგილმამულო ბანკი თითქმის ისეთი ერთადერთი დაწესებულებაა საადგილმამულო კრედიტისა [[რუსეთის იმპერია|რუსეთში]], რომლის წესდებითაც სრულიად უარყოფილია კერძო ინტერესი მოგებით სარგებლობისა საზოგადო სიკეთისა და საჭიროებისათვის.

@@ ხაზი 45: / ხაზი 45: @@
 ჩემი სალიტერატურო მუშაობა დაიწყო 1857 წლიდან, როცა „ცისკარში“ მივეცი დასაბეჭდად რამდენიმე წვრილი ლექსი. ხოლო შემდეგ ჩემი თხზულებანი იბეჭდებოდა „დროებაში“, „კრებულში“, ჩემ მიერ დაარსებულ „საქართველოს მოამბეში“ და „ივერიაში“, აგრეთვე ჟურნალ „მოამბეში“.
-წვრილ ლექსებს გარდა დავწერე რამდენიმე პოემა, სახელდობრ: „[http://www.nplg.gov.ge/greenstone3/library/collection/ilia/document/HASH0142954a37802df04ca618e1?p.s=TextQuery ეპიზოდი ყაჩაღის ცხოვრებიდამ]“, „აჩრდილი“, „[http://www.nplg.gov.ge/greenstone3/library/collection/ilia/document/HASH01f33ab55dca7402bdeef112?p.s=TextQuery დიმიტრი თავდადებული]“, „განდეგილი“ და დრამატიული ეპიზოდი „დედა და შვილი“. მოთხრობათა შორის შემიძლია დავასახელო  1. „კაცია-ადამიანი?!“, დაბეჭდილი 1863 წელს „საქართველოს მოამბეში“ და შემდეგ ცალკე წიგნად გამოცემული პეტერბურგში ქართველ სტუდენტებისაგან; 2. „[http://www.nplg.gov.ge/greenstone3/library/collection/ilia/document/HASH40c960b198fb444966eeaa?p.s=TextQuery გლახის ნაამბობი]“, იქვე და იმავე წელს დაბეჭდილი; 3. „სცენები გლეხთა განთავისუფლების პირველი დროისა“, დაბეჭდილი 1865 წელს „კრებულში“ და მერე ცალკე წიგნად; 4. „მგზავრის წერილები“, დაბეჭდილი 1874 წელს „კრებულშივე“; 5. „ოთარაანთ ქვრივი“, 1886 წელს; 6. „უცნაური ამბავი“ – „მოამბეში“; 7. „საშობაო მოთხრობა“; 8. „სახრჩობელაზედ“ – „ივერიაში“ და სხვ.
+წვრილ ლექსებს გარდა დავწერე რამდენიმე პოემა, სახელდობრ: „[http://www.nplg.gov.ge/greenstone3/library/collection/ilia/document/HASH0142954a37802df04ca618e1?p.s=TextQuery ეპიზოდი ყაჩაღის ცხოვრებიდამ]“, „აჩრდილი“, „[http://www.nplg.gov.ge/greenstone3/library/collection/ilia/document/HASH01f33ab55dca7402bdeef112?p.s=TextQuery დიმიტრი თავდადებული]“, „განდეგილი“ და დრამატიული ეპიზოდი „დედა და შვილი“. მოთხრობათა შორის შემიძლია დავასახელო  1. „კაცია-ადამიანი?!“, დაბეჭდილი 1863 წელს „საქართველოს მოამბეში“ და შემდეგ ცალკე წიგნად გამოცემული პეტერბურგში ქართველ სტუდენტებისაგან; 2. „[http://www.nplg.gov.ge/greenstone3/library/collection/ilia/document/HASH01a8d0b118bb652c5a81127d?p.s=TextQuery გლახის ნაამბობი]“, იქვე და იმავე წელს დაბეჭდილი; 3. „სცენები გლეხთა განთავისუფლების პირველი დროისა“, დაბეჭდილი 1865 წელს „კრებულში“ და მერე ცალკე წიგნად; 4. „მგზავრის წერილები“, დაბეჭდილი 1874 წელს „კრებულშივე“; 5. „ოთარაანთ ქვრივი“, 1886 წელს; 6. „უცნაური ამბავი“ – „მოამბეში“; 7. „საშობაო მოთხრობა“; 8. „სახრჩობელაზედ“ – „ივერიაში“ და სხვ.
 ვთარგმნე ლექსები პუშკინისა („წინასწარმეტყველი“), ლერმონტოვისა („წინასწარმეტყველი“, „ჰაჯი აბრეკი“ და „მწირი“), და ტურგენევისა „ლექსი პროზითა“, აგრეთვე რამდენიმე ლექსი ჰეინესი და გიოტესი. გადავთარგმნე აგრეთვე თ. [[მაჩაბელი ივანე|ივანე მაჩაბელთან]] ერთად „მეფე ლირი“ შექსპირისა. ვიღებდი მონაწილეობას ცნობილ ქართულ პოემის „ვეფხისტყაოსნის“ ტექსტის აღმდგენელ კომისიაში, აგრეთვე შემდეგთა თხზულებათა რედაქტორობასა და გამოცემაში: „ლექსნი“ [[ჭავჭავაძე ალექსანდრე|ალ. ჭავჭავაძისა]]; „ლექსნი“ ვ. ორბელიანისა, ამ ლექსებს დართული აქვს ჩემი წინასიტყვაობა; ძველებური ქართული მოთხრობა „ვისრამიანი“. ამას გარდა ბევრი  წერილია კიდევ ჩემ მიერ დაწერილი საპოლიტიკო, საპუბლიცისტო, საკრიტიკო და საპოლემიკო შინაარსისა, აგრეთვე წერილები საპედაგოგიო საგნების შესახებ. უფრო მოზრდილ საპუბლიცისტო წერილებს შორის შეიძლება დავასახელოთ „ხიზნების საქმე“, „ცხოვრება და კანონი“ და „ყაჩაღობა ამიერკავკასიაში“. საკრიტიკო და საპოლემიკო წერილებს ეკუთვნის სხვათა შორის აგრეთვე გაზეთ ივერიაში ფელეტონებად დაბეჭდილი „აი ისტორია“ და „სომეხთა მეცნიერნი და ქვათა ღაღადი“. ეს უკანასკნელი წერილი ამას წინათ დაიბეჭდა რუსულად და დიდი ალიაქოთი ასტეხა სომხურ მწერლობაში. ქართველთა გამომცემელმა ამხანაგობამ დაიწყო ბეჭდვა ჩემის ნაწერებისა და დაბეჭდა მხოლოდ 4 ტომი. ვარაუდით კი ათი-თორმეტი ტომი უნდა დაებეჭდა. დაბეჭდილ 4 ტომში მოჰყვა ლექსები, მოთხრობანი, ამბები და სცენები.

@@ ხაზი 37: / ხაზი 37: @@
 წელს დავაარსე ყოველკვირეული გაზეთი „ივერია“, რომელიც შემდეგ ყოველთვიურ ჟურნალად იქმნა გადაკეთებული, ხოლო 1885 წლიდან ყოველდღიურ საპოლიტიკო და სალიტერატურო გაზეთად. 1902 წელს გაზეთი სხვას გადავეცი და იმის რედაქტორობით გამოდის დღესაც.
-ჩემ თხზულებათა შორის რუსულად ითარგმნა სხვადასხვისაგან რამდენიმე წვრილი ლექსი და ერთი პოემა „[http://www.nplg.gov.ge/greenstone3/library/collection/ilia1/document/HASH0136c2dc84f1925db2d42c35?p.s=TextQuery განდეგილი]“ სთარგმნა ბ-ნმა ტხორჟევსკიმ. რუსული თარგმანი ჩემის ლექსებისა ზოგი ჩართულ იქმნა ცალკე კრებულში, რომელიც ტფილისში დაიბეჭდა, ნაწილი კიდევ იბეჭდებოდა «Русская Мысль»-ში, «Живописное Обозрение»-ში და აღარ მახსოვს კიდევ რომელღაშიაც.
+ჩემ თხზულებათა შორის რუსულად ითარგმნა სხვადასხვისაგან რამდენიმე წვრილი ლექსი და ერთი პოემა „[http://www.nplg.gov.ge/greenstone3/library/collection/ilia/document/HASH0136c2dc84f1925db2d42c35?p.s=TextQuery განდეგილი]“ სთარგმნა ბ-ნმა ტხორჟევსკიმ. რუსული თარგმანი ჩემის ლექსებისა ზოგი ჩართულ იქმნა ცალკე კრებულში, რომელიც ტფილისში დაიბეჭდა, ნაწილი კიდევ იბეჭდებოდა «Русская Мысль»-ში, «Живописное Обозрение»-ში და აღარ მახსოვს კიდევ რომელღაშიაც.
 ჩემი პოემა განდეგილი გადათარგმნილია ინგლისურადაც M. Wordrop-ის მიერ და პროზად ფრანგულს ენაზედ. გერმანულად ნათარგმნი რამდენიმე ჩემი წვრილი ლექსი ჩართულ იქმნა იმ კრებულში, რომელიც დაიბეჭდა პირველად 1886 წელს ლეიცფიგს. სთარგმნა ის ლექსები არტურ ლეისტმა. კრებულს სათაურად ჰქონდა „Georgische Dichter“. მეორედ ეს კრებული დაიბეჭდა 1900 წელს დრეზდენში. რეცენზიები დაიბეჭდა თავის დროზედ ტფილისის რუსულ გაზეთებში „კავკაზსა“ და „ნოვოე ობოზრენიეში“, ხოლო სატახტო ქალაქებისაში, რამდენიმე მახსოვს, «Русская Мысль»-ში, «Живописное Обозрение»-ში და მოსკოვის ერთს გაზეთში, რომლის სახელიც სამწუხაროდ აღარ მახსოვს. საზღვარგარეთ-კი რეცენზიები დაიბეჭდა რამდენიმე გერმანულს გაზეთში და სხვათა შორის „Literarisches Echo“-ში 1898 წელს და „ასადეტუ“-ში, აგრეთვე იტალიური ჟურნალ „Nuova Anthologia“, VI, 1900 წელს. განხილვა ჩემის საზოგადოებრივისა და სალიტერატურო მოღვაწეობისა დაბეჭდილი იყო ფრანგულ „Caucase Illustre“-ში 1902 წელს.