https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98 2026-04-27T17:20:27Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98&diff=258012&oldid=prev 2025-12-30T09:14:35Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">09:14, 30 დეკემბერი 2025-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 68:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 68:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:საქართველოს გეოგრაფია]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98&diff=220472&oldid=prev 2024-03-10T14:37:11Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">14:37, 10 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ხევსურეთი''' — ისტორიულ-ეთნოგრაფიული რეგიონი [[საქართველო]]ში.&#160; ხევსურეთს აღმოსავლეთიდან თუშეთი ესაზღვრება, დასავლეთიდან – [[ხევი]] და [[გუდამაყარი]].&#160; ჩრდილოეთიდან ხევსურთა მეზობლები ვაინახები არიან. ხევსურეთს, კავკასიონის მთავარი მთაგრეხილი ორ ნაწილად ყოფს. <del class="diffchange diffchange-inline">არაგვისა </del>და მისი შენაკადების ხეობებში პირაქეთა ხევსურეთია, ასა-არღუნის სათავეებში კი პირიქითელები – არხოტელები და შატილ-მიღმახეველები მოსახლეობენ. ხევსურების რამდენიმე სოფელი მეზობელი გუდამაყრის (სოფლები: ბაკურხევი და საკერპო) და ხევის (სოფლები: ჯუთა და ართხმო) ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეებშიცაა. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ხევსურეთი''' — ისტორიულ-ეთნოგრაფიული რეგიონი [[საქართველო]]ში.&#160; ხევსურეთს აღმოსავლეთიდან თუშეთი ესაზღვრება, დასავლეთიდან – [[ხევი]] და [[გუდამაყარი]].&#160; ჩრდილოეთიდან ხევსურთა მეზობლები ვაინახები არიან. ხევსურეთს, კავკასიონის მთავარი მთაგრეხილი ორ ნაწილად ყოფს. <ins class="diffchange diffchange-inline">[[არაგვი]]სა </ins>და მისი შენაკადების ხეობებში პირაქეთა ხევსურეთია, ასა-არღუნის სათავეებში კი პირიქითელები – არხოტელები და შატილ-მიღმახეველები მოსახლეობენ. ხევსურების რამდენიმე სოფელი მეზობელი გუდამაყრის (სოფლები: ბაკურხევი და საკერპო) და ხევის (სოფლები: ჯუთა და ართხმო) ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეებშიცაა. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთის სოფლები ზღვის დონიდან 1.200 მეტრზე ზემოთ მდებარეობს (ატაბე 2.000 მეტრზეა, როშკა – 2.159 მეტრზე).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთის სოფლები ზღვის დონიდან 1.200 მეტრზე ზემოთ მდებარეობს (ატაბე 2.000 მეტრზეა, როშკა – 2.159 მეტრზე).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98&diff=201831&oldid=prev 2023-08-19T16:27:37Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">დატირება</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">16:27, 19 აგვისტო 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 32:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 32:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>როგორც დამოწმებულია, ხევსურეთის მკვიდრნი თავიანთ მიცვალებულებს სხვადასხვა ფერის სუდარებში ახვევდნენ. პირველი სუდარა თეთრი ფერისა უნდა ყოფილიყო, მეორე ლურჯი და მესამე – წითელი. ქალები მიცვალებულს ხმამაღლა ტიროდნენ, რომლის დროსაც ექსპრომტად ლექსებსაც თხზავდნენ. ტირილის დროს წარმოთქმულ ლექსებს ხმით ნატირალებს უწოდებდნენ. ხმით დატირება სამგვარი ყოფილა: მოთვლითი, ძახილითი და ხმით. მოთვლა უბრალო სახის ტირილია, უცრემლო. ძახილით ტირილი ყველას შეეძლო, რადგან დატირების წესი, ამა თუ იმ პირს, ამ სახით დატირების ნებას რთავდა. ხმით დატირების შემძლე ყველა არ იყო. ძახილის დროს თუ სიტყვებს იძახდნენ, ხმით ტირილის დროს [[ჰანგი]] და რითმა გამოჰყავდათ. ძახილი და საერთოდ ტირილი ხევსურეთში ყველას არ შეეძლო. წესით არ შეეძლო ცოლს ქმარი დაეტირებინა. ხმით დატირების დროს ყველა ქალს შეეძლო ყოველი მიცვალებული დაეტირებინა. ხმით ტირილი შეიძლებოდა მიცვალებულის ტალავარზე. ხმით მოტირალი აქებდა მიცვალებულს, თხზავდა ლექსებს და ამ ლექსებს ტირილით ამბობდა. საუკეთესო ხმით ნატირალები თაობიდან თაობაზე გადადიოდა. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>როგორც დამოწმებულია, ხევსურეთის მკვიდრნი თავიანთ მიცვალებულებს სხვადასხვა ფერის სუდარებში ახვევდნენ. პირველი სუდარა თეთრი ფერისა უნდა ყოფილიყო, მეორე ლურჯი და მესამე – წითელი. ქალები მიცვალებულს ხმამაღლა ტიროდნენ, რომლის დროსაც ექსპრომტად ლექსებსაც თხზავდნენ. ტირილის დროს წარმოთქმულ ლექსებს ხმით ნატირალებს უწოდებდნენ. ხმით დატირება სამგვარი ყოფილა: მოთვლითი, ძახილითი და ხმით. მოთვლა უბრალო სახის ტირილია, უცრემლო. ძახილით ტირილი ყველას შეეძლო, რადგან დატირების წესი, ამა თუ იმ პირს, ამ სახით დატირების ნებას რთავდა. ხმით დატირების შემძლე ყველა არ იყო. ძახილის დროს თუ სიტყვებს იძახდნენ, ხმით ტირილის დროს [[ჰანგი]] და რითმა გამოჰყავდათ. ძახილი და საერთოდ ტირილი ხევსურეთში ყველას არ შეეძლო. წესით არ შეეძლო ცოლს ქმარი დაეტირებინა. ხმით დატირების დროს ყველა ქალს შეეძლო ყოველი მიცვალებული დაეტირებინა. ხმით ტირილი შეიძლებოდა მიცვალებულის ტალავარზე. ხმით მოტირალი აქებდა მიცვალებულს, თხზავდა ლექსებს და ამ ლექსებს ტირილით ამბობდა. საუკეთესო ხმით ნატირალები თაობიდან თაობაზე გადადიოდა. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ხმით ტირილი მიღებული იყო მკვდრის გახსენების დროს, თიბვის სამშაბათს, როდესაც სოფელი პირველად გადიოდა მოსათიბად. ჭირისუფლის მიერ თიბვის სამშაბათის გადახდის შემდეგ, სოფელს ნება ეძლეოდა ცელი ბალახში შეეტანა. ხმით ნატირლებს მღერიან თიბვის დროს, რასაც გვრინი ეწოდება (ანალოგიური მთის რაჭაში „ზრუნი”-ის სახელით იყო ცნობილი). ყველა მიცვალებულის სულის პატივსაცემოდ აწყობდნენ [[დოღი (რიტუალი)|დოღს]]. ხევსურეთში თუ ვინმეს სიკვდილის შემდეგ გულშემატკივარი აღარავინ დარჩებოდა, იგი სიცოცხლეშივე იხდიდა თავის რიგს, რასაც „თაოდ თავის დამარხვას” უწოდებდნენ. თავის დამმარხავი ლუდს ადუღებდა, არაყს გამოხდიდა, ცხენს დაიკურთხებდა და ხალხს დაპატიჟებდა, ოღონდ ხარჯის გადახდას არ ესწრებოდა. ოჯახში ახალი მიცვალებულის შემთხვევაში ფანდური გადამალული ჰქონდათ, რადგან ის მხიარულების სიმბოლო იყო. წლის ხარჯზე კი ფანდურს გამოაჩენდნენ, დაუკრავდნენ, რასაც „ფანდურის გატეხას” ან „ლხინის გატეხას” უწოდებდნენ.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ხმით ტირილი მიღებული იყო მკვდრის გახსენების დროს, თიბვის სამშაბათს, როდესაც სოფელი პირველად გადიოდა მოსათიბად. ჭირისუფლის მიერ თიბვის სამშაბათის გადახდის შემდეგ, სოფელს ნება ეძლეოდა ცელი ბალახში შეეტანა. ხმით ნატირლებს მღერიან თიბვის დროს, რასაც <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>გვრინი<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>ეწოდება (ანალოგიური მთის რაჭაში „ზრუნი”-ის სახელით იყო ცნობილი). ყველა მიცვალებულის სულის პატივსაცემოდ აწყობდნენ [[დოღი (რიტუალი)|დოღს]]. ხევსურეთში თუ ვინმეს სიკვდილის შემდეგ გულშემატკივარი აღარავინ დარჩებოდა, იგი სიცოცხლეშივე იხდიდა თავის რიგს, რასაც „თაოდ თავის დამარხვას” უწოდებდნენ. თავის დამმარხავი ლუდს ადუღებდა, არაყს გამოხდიდა, ცხენს დაიკურთხებდა და ხალხს დაპატიჟებდა, ოღონდ ხარჯის გადახდას არ ესწრებოდა. ოჯახში ახალი მიცვალებულის შემთხვევაში ფანდური გადამალული ჰქონდათ, რადგან ის მხიარულების სიმბოლო იყო. წლის ხარჯზე კი ფანდურს გამოაჩენდნენ, დაუკრავდნენ, რასაც „ფანდურის გატეხას” ან „ლხინის გატეხას” უწოდებდნენ.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====სტუმარ-მასპინძლობა=====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====სტუმარ-მასპინძლობა=====</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98&diff=181326&oldid=prev 2022-12-14T12:37:52Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">სწორფრობა</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:37, 14 დეკემბერი 2022-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 38:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 38:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====სწორფრობა=====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====სწორფრობა=====</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთში ქალისა და კაცის ერთად წოლის („სწორფრობა”) ტრადიციაც არსებობდა, რითაც ის მსგავსებას მეზობელ ფშავთან ჰპოვებდა, სადაც მსგავსი წეს-ჩვეულება „წაწლობის” სახელით იყო ცნობილი. ეს იყო შეყვარებული ქალ-ვაჟის უაღრესად შეზღუდული ეროტიული ურთიერთობა. ეს ტრადიცია არა პირველყოფილობიდან მომდინარე, არამედ ისტორიის გარკვეულ პერიოდში წარმოშობილი მოვლენა იყო. მისი წარმოშობის ძირითადი მიზეზი გახლდათ მთის ბუნებრივ-გეოგრაფიული გარემო და მისი გენეზისის მომენტისთვის ბართან ინტეგრაციის არქონა. შეზღუდული მეურნეობის პირობებში მთიელი ცდილობდა შვილიერების შეზღუდვას. შვილიერების შეზღუდვა კი შესაძლებელი იყო ნაგვიანევი ქორწინებებით (ხევსურეთში ქორწინების შემდეგაც კი პირველ ხანებში თავს იკავებდნენ შვილების ყოლისაგან). ნაგვიანევი ქორწინების გამო კი ახალგაზრდებს შეზღუდული ეროტიული ურთიერთობების ნება დაერთოთ. ეს <del class="diffchange diffchange-inline">[[</del>ნოვაცია<del class="diffchange diffchange-inline">]] </del>მალე ტრადიციად იქცა, რაც საზოგადოების მკაცრი კონტროლის ჩარჩოებში მოექცა. უკეთეს შემთხვევაში დამრღვევს თემის გარეშე დარჩენა მოელოდა. მთის პირობებში კი საზოგადოების გარეშე ადამიანი ფაქტობრივად არაფერს აღარ წარმოადგენდა – ის სიკვდილის ტოლფასი იყო . გვიანდელი ქორწინებით ხევსურები რეპროდუქციულ პერიოდს ამცირებდნენ – ისინი შედარებით ნაკლებ ბავშვებს აჩენდნენ, ვიდრე ბარელები. ამით არეგულირებდნენ დემოგრაფიულ ვითარებას. დემოგრაფიული ვითარების დარეგულირება გვიანდელი ქორწინებებითაც ხდებოდა. XIX საუკუნის შუა ხანების მონაცემებით ხევსურთა (და ფშაველთა) მამაკაცების საქორწინო ასაკი ძირითადად 25-35 წლით განისაზღვრებოდა, ქალისა კი – 20-30 წლით.. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთში ქალისა და კაცის ერთად წოლის („სწორფრობა”) ტრადიციაც არსებობდა, რითაც ის მსგავსებას მეზობელ ფშავთან ჰპოვებდა, სადაც მსგავსი წეს-ჩვეულება „წაწლობის” სახელით იყო ცნობილი. ეს იყო შეყვარებული ქალ-ვაჟის უაღრესად შეზღუდული ეროტიული ურთიერთობა. ეს ტრადიცია არა პირველყოფილობიდან მომდინარე, არამედ ისტორიის გარკვეულ პერიოდში წარმოშობილი მოვლენა იყო. მისი წარმოშობის ძირითადი მიზეზი გახლდათ მთის ბუნებრივ-გეოგრაფიული გარემო და მისი გენეზისის მომენტისთვის ბართან ინტეგრაციის არქონა. შეზღუდული მეურნეობის პირობებში მთიელი ცდილობდა შვილიერების შეზღუდვას. შვილიერების შეზღუდვა კი შესაძლებელი იყო ნაგვიანევი ქორწინებებით (ხევსურეთში ქორწინების შემდეგაც კი პირველ ხანებში თავს იკავებდნენ შვილების ყოლისაგან). ნაგვიანევი ქორწინების გამო კი ახალგაზრდებს შეზღუდული ეროტიული ურთიერთობების ნება დაერთოთ. ეს ნოვაცია მალე ტრადიციად იქცა, რაც საზოგადოების მკაცრი კონტროლის ჩარჩოებში მოექცა. უკეთეს შემთხვევაში დამრღვევს თემის გარეშე დარჩენა მოელოდა. მთის პირობებში კი საზოგადოების გარეშე ადამიანი ფაქტობრივად არაფერს აღარ წარმოადგენდა – ის სიკვდილის ტოლფასი იყო . გვიანდელი ქორწინებით ხევსურები რეპროდუქციულ პერიოდს ამცირებდნენ – ისინი შედარებით ნაკლებ ბავშვებს აჩენდნენ, ვიდრე ბარელები. ამით არეგულირებდნენ დემოგრაფიულ ვითარებას. დემოგრაფიული ვითარების დარეგულირება გვიანდელი ქორწინებებითაც ხდებოდა. XIX საუკუნის შუა ხანების მონაცემებით ხევსურთა (და ფშაველთა) მამაკაცების საქორწინო ასაკი ძირითადად 25-35 წლით განისაზღვრებოდა, ქალისა კი – 20-30 წლით..</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>&#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====ქორწილი=====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====ქორწილი=====</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ყველასაგან განსხვავებული იყო ქორწილიც. ეთნოლოგებს დადასტურებული აქვთ, რომ ქორწილი ჯერ ვაჟის სახლში იმართებოდა და ამის შემდეგ ის კვლავ მამის სახლს უბრუნდებოდა და ერთიდან სამ წლამდე ისევ მშობლების სახლში რჩებოდა. ქორწილი ქალის მშობლების სახლში მთავრდებოდა. ცოლ-ქმარს შორის ამ პერიოდში სქესობრივი კავშირი არ ხდებოდა. ორწილიდან სამი წლის განმავლობაში ქალს არც შეეძლო შვილი გაეჩინა . სხვათა შორის, ეს ფაქტი მატრილოკალურობით არის ახსნილი, რაც, რა თქმა უნდა, არაა გასაზიარებელი. ხევსურეთში გვიანდელი ქორწინება, ქორწილის ჯერ ვაჟის სახლში გამართვა, შემდეგ ქალის ისევ მამის სახლში დაბრუნება, ცოლ-ქმრული მოვალეობების რაც შეიძლება მოგვიანებით შესრულება, შვილების ვაჟის სახლში ქორწილიდან სამი წლის შემდეგ გაჩენის ტრადიცია მხოლოდ და მხოლოდ პრაქტიკული და რაციონალური მიზეზებით იყო განპირობებული. მთური გარემო ხევსურს შვილიერების შეზღუდვისაკენ უბიძგებდა.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ყველასაგან განსხვავებული იყო ქორწილიც. ეთნოლოგებს დადასტურებული აქვთ, რომ ქორწილი ჯერ ვაჟის სახლში იმართებოდა და ამის შემდეგ ის კვლავ მამის სახლს უბრუნდებოდა და ერთიდან სამ წლამდე ისევ მშობლების სახლში რჩებოდა. ქორწილი ქალის მშობლების სახლში მთავრდებოდა. ცოლ-ქმარს შორის ამ პერიოდში სქესობრივი კავშირი არ ხდებოდა. ორწილიდან სამი წლის განმავლობაში ქალს არც შეეძლო შვილი გაეჩინა . სხვათა შორის, ეს ფაქტი მატრილოკალურობით არის ახსნილი, რაც, რა თქმა უნდა, არაა გასაზიარებელი. ხევსურეთში გვიანდელი ქორწინება, ქორწილის ჯერ ვაჟის სახლში გამართვა, შემდეგ ქალის ისევ მამის სახლში დაბრუნება, ცოლ-ქმრული მოვალეობების რაც შეიძლება მოგვიანებით შესრულება, შვილების ვაჟის სახლში ქორწილიდან სამი წლის შემდეგ გაჩენის ტრადიცია მხოლოდ და მხოლოდ პრაქტიკული და რაციონალური მიზეზებით იყო განპირობებული. მთური გარემო ხევსურს შვილიერების შეზღუდვისაკენ უბიძგებდა.</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98&diff=172246&oldid=prev 2022-11-09T09:08:05Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">09:08, 9 ნოემბერი 2022-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 38:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 38:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====სწორფრობა=====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====სწორფრობა=====</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთში ქალისა და კაცის ერთად წოლის („სწორფრობა”) ტრადიციაც არსებობდა, რითაც ის მსგავსებას მეზობელ ფშავთან ჰპოვებდა, სადაც მსგავსი წეს-ჩვეულება „წაწლობის” სახელით იყო ცნობილი. ეს იყო შეყვარებული ქალ-ვაჟის უაღრესად შეზღუდული ეროტიული ურთიერთობა. ეს ტრადიცია არა პირველყოფილობიდან მომდინარე, არამედ ისტორიის გარკვეულ პერიოდში წარმოშობილი მოვლენა იყო. მისი წარმოშობის ძირითადი მიზეზი გახლდათ მთის ბუნებრივ-გეოგრაფიული გარემო და მისი გენეზისის მომენტისთვის ბართან ინტეგრაციის არქონა. შეზღუდული მეურნეობის პირობებში მთიელი ცდილობდა შვილიერების შეზღუდვას. შვილიერების შეზღუდვა კი შესაძლებელი იყო ნაგვიანევი ქორწინებებით (ხევსურეთში ქორწინების შემდეგაც კი პირველ ხანებში თავს იკავებდნენ შვილების ყოლისაგან). ნაგვიანევი ქორწინების გამო კი ახალგაზრდებს შეზღუდული ეროტიული ურთიერთობების ნება დაერთოთ. ეს ნოვაცია მალე ტრადიციად იქცა, რაც საზოგადოების მკაცრი კონტროლის ჩარჩოებში მოექცა. უკეთეს შემთხვევაში დამრღვევს თემის გარეშე დარჩენა მოელოდა. მთის პირობებში კი საზოგადოების გარეშე ადამიანი ფაქტობრივად არაფერს აღარ წარმოადგენდა – ის სიკვდილის ტოლფასი იყო . გვიანდელი ქორწინებით ხევსურები რეპროდუქციულ პერიოდს ამცირებდნენ – ისინი შედარებით ნაკლებ ბავშვებს აჩენდნენ, ვიდრე ბარელები. ამით არეგულირებდნენ დემოგრაფიულ ვითარებას. დემოგრაფიული ვითარების დარეგულირება გვიანდელი ქორწინებებითაც ხდებოდა. XIX საუკუნის შუა ხანების მონაცემებით ხევსურთა (და ფშაველთა) მამაკაცების საქორწინო ასაკი ძირითადად 25-35 წლით განისაზღვრებოდა, ქალისა კი – 20-30 წლით.. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთში ქალისა და კაცის ერთად წოლის („სწორფრობა”) ტრადიციაც არსებობდა, რითაც ის მსგავსებას მეზობელ ფშავთან ჰპოვებდა, სადაც მსგავსი წეს-ჩვეულება „წაწლობის” სახელით იყო ცნობილი. ეს იყო შეყვარებული ქალ-ვაჟის უაღრესად შეზღუდული ეროტიული ურთიერთობა. ეს ტრადიცია არა პირველყოფილობიდან მომდინარე, არამედ ისტორიის გარკვეულ პერიოდში წარმოშობილი მოვლენა იყო. მისი წარმოშობის ძირითადი მიზეზი გახლდათ მთის ბუნებრივ-გეოგრაფიული გარემო და მისი გენეზისის მომენტისთვის ბართან ინტეგრაციის არქონა. შეზღუდული მეურნეობის პირობებში მთიელი ცდილობდა შვილიერების შეზღუდვას. შვილიერების შეზღუდვა კი შესაძლებელი იყო ნაგვიანევი ქორწინებებით (ხევსურეთში ქორწინების შემდეგაც კი პირველ ხანებში თავს იკავებდნენ შვილების ყოლისაგან). ნაგვიანევი ქორწინების გამო კი ახალგაზრდებს შეზღუდული ეროტიული ურთიერთობების ნება დაერთოთ. ეს <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>ნოვაცია<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>მალე ტრადიციად იქცა, რაც საზოგადოების მკაცრი კონტროლის ჩარჩოებში მოექცა. უკეთეს შემთხვევაში დამრღვევს თემის გარეშე დარჩენა მოელოდა. მთის პირობებში კი საზოგადოების გარეშე ადამიანი ფაქტობრივად არაფერს აღარ წარმოადგენდა – ის სიკვდილის ტოლფასი იყო . გვიანდელი ქორწინებით ხევსურები რეპროდუქციულ პერიოდს ამცირებდნენ – ისინი შედარებით ნაკლებ ბავშვებს აჩენდნენ, ვიდრე ბარელები. ამით არეგულირებდნენ დემოგრაფიულ ვითარებას. დემოგრაფიული ვითარების დარეგულირება გვიანდელი ქორწინებებითაც ხდებოდა. XIX საუკუნის შუა ხანების მონაცემებით ხევსურთა (და ფშაველთა) მამაკაცების საქორწინო ასაკი ძირითადად 25-35 წლით განისაზღვრებოდა, ქალისა კი – 20-30 წლით.. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====ქორწილი=====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====ქორწილი=====</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ყველასაგან განსხვავებული იყო ქორწილიც. ეთნოლოგებს დადასტურებული აქვთ, რომ ქორწილი ჯერ ვაჟის სახლში იმართებოდა და ამის შემდეგ ის კვლავ მამის სახლს უბრუნდებოდა და ერთიდან სამ წლამდე ისევ მშობლების სახლში რჩებოდა. ქორწილი ქალის მშობლების სახლში მთავრდებოდა. ცოლ-ქმარს შორის ამ პერიოდში სქესობრივი კავშირი არ ხდებოდა. ორწილიდან სამი წლის განმავლობაში ქალს არც შეეძლო შვილი გაეჩინა . სხვათა შორის, ეს ფაქტი მატრილოკალურობით არის ახსნილი, რაც, რა თქმა უნდა, არაა გასაზიარებელი. ხევსურეთში გვიანდელი ქორწინება, ქორწილის ჯერ ვაჟის სახლში გამართვა, შემდეგ ქალის ისევ მამის სახლში დაბრუნება, ცოლ-ქმრული მოვალეობების რაც შეიძლება მოგვიანებით შესრულება, შვილების ვაჟის სახლში ქორწილიდან სამი წლის შემდეგ გაჩენის ტრადიცია მხოლოდ და მხოლოდ პრაქტიკული და რაციონალური მიზეზებით იყო განპირობებული. მთური გარემო ხევსურს შვილიერების შეზღუდვისაკენ უბიძგებდა.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ყველასაგან განსხვავებული იყო ქორწილიც. ეთნოლოგებს დადასტურებული აქვთ, რომ ქორწილი ჯერ ვაჟის სახლში იმართებოდა და ამის შემდეგ ის კვლავ მამის სახლს უბრუნდებოდა და ერთიდან სამ წლამდე ისევ მშობლების სახლში რჩებოდა. ქორწილი ქალის მშობლების სახლში მთავრდებოდა. ცოლ-ქმარს შორის ამ პერიოდში სქესობრივი კავშირი არ ხდებოდა. ორწილიდან სამი წლის განმავლობაში ქალს არც შეეძლო შვილი გაეჩინა . სხვათა შორის, ეს ფაქტი მატრილოკალურობით არის ახსნილი, რაც, რა თქმა უნდა, არაა გასაზიარებელი. ხევსურეთში გვიანდელი ქორწინება, ქორწილის ჯერ ვაჟის სახლში გამართვა, შემდეგ ქალის ისევ მამის სახლში დაბრუნება, ცოლ-ქმრული მოვალეობების რაც შეიძლება მოგვიანებით შესრულება, შვილების ვაჟის სახლში ქორწილიდან სამი წლის შემდეგ გაჩენის ტრადიცია მხოლოდ და მხოლოდ პრაქტიკული და რაციონალური მიზეზებით იყო განპირობებული. მთური გარემო ხევსურს შვილიერების შეზღუდვისაკენ უბიძგებდა.</div></td></tr> </table>

Malania https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98&diff=169199&oldid=prev 2022-10-17T11:26:26Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">ხევსურული სახლი</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:26, 17 ოქტომბერი 2022-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 48:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 48:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>====ხევსურული სახლი====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>====ხევსურული სახლი====</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთი ორიგინალური იყო ხევსურული სახლით; ის სანახევროდ მიწაში იდგა: უკანა კედელი მთლიანად მიწაში იყო მოთავსებული, გვერდითი კედლები კი – ნაწილობრივ. ჩვეულებრივ, ისევე როგორც მთის სხვა ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეებში, საშენ მასალად ძირითადად კლდიდან ატეხილ ქვას იყენებდნენ. წინა და შიდა კედლებისათვის ქვასთან ერთად ფიცარი და წნელიც გამოიყენებოდა. ხევსურული სახლი ძირითადად ორსართულიანი იყო. პირველ სართულს შინა ეწოდებოდა, მეორეს – ჭერხო. ზედა ნაწილს [[კალო]] ეწოდებოდა. შინა ორ ოთახად იყო გაყოფილი. ერთი საცხოვრებელი ოთახია (სამყოფი), მეორე – საძროხე. ხევსურული სახლის შინაში რძის პროდუქტების დასამზადებელი და შესანახი ოთახიც არსებობდა, რასაც ხევსურები სენე-ს უწოდებენ. შესასვლელი კარით ხევსური პირდაპირ ბოსელში შედიოდა და აქედან ხვდებოდა სამყოფში. სამყოფს პატარა [[სარკმელი]] – შუკუნი – სანაპირო კედელში ჰქონდა დატანებული. ხევსურული კერა („ყვერფნი”) სარკმლის ახლოს იყო მოთავსებული. აქვე იყო მოწყობილი სიპი ქვებისაგან გაკეთებული პურის საცხობი ღუმელი. კერის მარჯვენა მხარეს სამამაცო ერქვა, მარცხენას – სადიაცო, შესაბამისად პირველი მამაკაცებისათვის იყო განკუთვნილი, მეორე – დედაკაცებისათვის. სამყოფში მოთავსებული ჰქონდათ მაღალი ხელოვნებით მოჩუქურთმებული [[ავეჯი]] და ჭურჭელი. შინას წინ გრძელი დერეფანი ჰქონდა, რომლის მიწური [[სახურავი]] მრავალ სვეტს ეყრდნობოდა. შინას დერეფნის სახურავი ჭერხოს აივანიც იყო. ორგანყოფილებიანი იყო დერეფანი და ჭერხო. საყურადღებოა, რომ დერეფნის მეორე განყოფილებას, რომელიც გვერდებმოღობილი იყო „ეზო” ეწოდებოდა, სადაც ტანსაცმელს ინახავდნენ. ჭერხოს საცხოვრებელ განყოფილებას „სალოგინე” ეწოდებოდა, მეორე კი საქონლის შესანახი „საჩალედ” იწოდებოდა და ის ძირითადად მამაკაცების საწოლი ოთახი იყო. ხევსურული სახლის სახურავზე, უკანა ნაპირის შუა ადგილას, ან კუთხეში სამი მხრიდან გვერდებმოწნული მცირე ზომის ნაგებობა იყო, რომელსაც კალო ეწოდებოდა. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთი ორიგინალური იყო ხევსურული სახლით; ის სანახევროდ მიწაში იდგა: უკანა კედელი მთლიანად მიწაში იყო მოთავსებული, გვერდითი კედლები კი – ნაწილობრივ. ჩვეულებრივ, ისევე როგორც მთის სხვა ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეებში, საშენ მასალად ძირითადად კლდიდან ატეხილ ქვას იყენებდნენ. წინა და შიდა კედლებისათვის ქვასთან ერთად ფიცარი და წნელიც გამოიყენებოდა. ხევსურული სახლი ძირითადად ორსართულიანი იყო. პირველ სართულს შინა ეწოდებოდა, მეორეს – ჭერხო. ზედა ნაწილს [[კალო]] ეწოდებოდა. შინა ორ ოთახად იყო გაყოფილი. ერთი საცხოვრებელი ოთახია (სამყოფი), მეორე – საძროხე. ხევსურული სახლის შინაში რძის პროდუქტების დასამზადებელი და შესანახი ოთახიც არსებობდა, რასაც ხევსურები სენე-ს უწოდებენ. შესასვლელი კარით ხევსური პირდაპირ ბოსელში შედიოდა და აქედან ხვდებოდა სამყოფში. სამყოფს პატარა [[სარკმელი]] – შუკუნი – სანაპირო კედელში ჰქონდა დატანებული. ხევსურული კერა („ყვერფნი”) სარკმლის ახლოს იყო მოთავსებული. აქვე იყო მოწყობილი სიპი ქვებისაგან გაკეთებული პურის საცხობი <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>ღუმელი<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>. კერის მარჯვენა მხარეს სამამაცო ერქვა, მარცხენას – სადიაცო, შესაბამისად პირველი მამაკაცებისათვის იყო განკუთვნილი, მეორე – დედაკაცებისათვის. სამყოფში მოთავსებული ჰქონდათ მაღალი ხელოვნებით მოჩუქურთმებული [[ავეჯი]] და ჭურჭელი. შინას წინ გრძელი დერეფანი ჰქონდა, რომლის მიწური [[სახურავი]] მრავალ სვეტს ეყრდნობოდა. შინას დერეფნის სახურავი ჭერხოს აივანიც იყო. ორგანყოფილებიანი იყო დერეფანი და ჭერხო. საყურადღებოა, რომ დერეფნის მეორე განყოფილებას, რომელიც გვერდებმოღობილი იყო „ეზო” ეწოდებოდა, სადაც ტანსაცმელს ინახავდნენ. ჭერხოს საცხოვრებელ განყოფილებას „სალოგინე” ეწოდებოდა, მეორე კი საქონლის შესანახი „საჩალედ” იწოდებოდა და ის ძირითადად მამაკაცების საწოლი ოთახი იყო. ხევსურული სახლის სახურავზე, უკანა ნაპირის შუა ადგილას, ან კუთხეში სამი მხრიდან გვერდებმოწნული მცირე ზომის ნაგებობა იყო, რომელსაც კალო ეწოდებოდა. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>პირიქით ხევსურეთში გავრცელებული იყო საცხოვრებელი კოშკის ტიპი, რომელიც ოთხ-ხუთ სართულს მოიცავდა. აქ პირველი სართული საქონლის სადგომად იყო განკუთვნილი, მეორე – წვრილფეხა საქონლისათვის, მესამე – კერის, ქალებისა და ბავშვებისათვის, მეოთხე – მამაკაცებისა და მარაგის შესანახად. პირიქით ხევსურეთში თავისი&#160; არქიტექტურით განსაცვიფრებელ შთაბეჭდილებას ახდენდა მუცო და შატილი. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>პირიქით ხევსურეთში გავრცელებული იყო საცხოვრებელი კოშკის ტიპი, რომელიც ოთხ-ხუთ სართულს მოიცავდა. აქ პირველი სართული საქონლის სადგომად იყო განკუთვნილი, მეორე – წვრილფეხა საქონლისათვის, მესამე – კერის, ქალებისა და ბავშვებისათვის, მეოთხე – მამაკაცებისა და მარაგის შესანახად. პირიქით ხევსურეთში თავისი&#160; არქიტექტურით განსაცვიფრებელ შთაბეჭდილებას ახდენდა მუცო და შატილი. &#160;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98&diff=168476&oldid=prev 2022-10-11T11:04:14Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:04, 11 ოქტომბერი 2022-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 14:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 14:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>====სამართლი====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>====სამართლი====</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთში, როგორც ერთიან საქართველოს სახელმწიფოებრივ სტრუქტურაში ავტონომიურად ფუნქციონერებად ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეში, მოქმედებდა ჩვეულებითი სამართალი. XX საუკუნემდე შემორჩენილი იყო სისხლის აღება. მისი არსი იმაში მდგომარეობდა, რომ მოკლულის ან დაჭრილის ნათესავებს შესაბამისად უნდა მოეკლათ ან დაეჭრათ მოსისხლე. დაჭრის ამ მოკვლის შემთხვევაში შესაძლებელი იყო საფასურის გადახდაც, თუ, რა თქმა უნდა, ამას მხარეთა შეთანხმებით ადგილობრივი რჯულის მცოდნე უხუცესები გადაწყვეტდნენ. მკვლელობისათვის დადგენილი იყო 60 ძროხის გადასახადი, ცერში დაჭრისათვის, თუ დაჭრილს შრომის უნარი ეკარგებოდა – 5 ძროხა. სხეულის დაჭრის შემთხვევაში გადასახადი ძროხების რაოდენობა ჭრილობის სიგრძისა და სიღრმის შესაბამისი იყო. სისხლისათვის საფასურის გადახდისას დამნაშავეს გვარი ეხმარებოდა. საბჭოთა პერიოდში, [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს შემდგომ ასეთი ფაქტი დადასტურდა: ერთმა ადამიანმა მეორე დაჭრა. [[სახელმწიფო]]მ, ბუნებრივია, დამნაშავე სათანადოდ დასაჯა. სასჯელის მოხდის შემდეგ დამნაშავეს მაინც მოუწია ჩეულებითი სამართლით გათვალისწინებული საქონლის სათანადო რაოდენობის გადახდა.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთში, როგორც ერთიან საქართველოს სახელმწიფოებრივ სტრუქტურაში ავტონომიურად ფუნქციონერებად ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეში, მოქმედებდა ჩვეულებითი სამართალი. XX საუკუნემდე შემორჩენილი იყო სისხლის აღება. მისი არსი იმაში მდგომარეობდა, რომ მოკლულის ან დაჭრილის ნათესავებს შესაბამისად უნდა მოეკლათ ან დაეჭრათ მოსისხლე. დაჭრის ამ მოკვლის შემთხვევაში შესაძლებელი იყო საფასურის გადახდაც, თუ, რა თქმა უნდა, ამას მხარეთა შეთანხმებით ადგილობრივი რჯულის მცოდნე უხუცესები გადაწყვეტდნენ. მკვლელობისათვის დადგენილი იყო 60 ძროხის <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>გადასახადი<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>, ცერში დაჭრისათვის, თუ დაჭრილს შრომის უნარი ეკარგებოდა – 5 ძროხა. სხეულის დაჭრის შემთხვევაში გადასახადი ძროხების რაოდენობა ჭრილობის სიგრძისა და სიღრმის შესაბამისი იყო. სისხლისათვის საფასურის გადახდისას დამნაშავეს გვარი ეხმარებოდა. საბჭოთა პერიოდში, [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს შემდგომ ასეთი ფაქტი დადასტურდა: ერთმა ადამიანმა მეორე დაჭრა. [[სახელმწიფო]]მ, ბუნებრივია, დამნაშავე სათანადოდ დასაჯა. სასჯელის მოხდის შემდეგ დამნაშავეს მაინც მოუწია ჩეულებითი სამართლით გათვალისწინებული საქონლის სათანადო რაოდენობის გადახდა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>====რელიგია====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>====რელიგია====</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98&diff=163343&oldid=prev 2022-08-26T11:05:16Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">რელიგია</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:05, 26 აგვისტო 2022-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 21:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 21:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურთა მთავარ ღვთაებად [[მორიგე ღმერთი]] მიიჩნეოდა, მის ხელქვეითებად კი – ხევსურეთის სხვადასხვა თემ-სოფლის ღვთაებები. ხალხმრავალი თემისა და გვარის ღვთაების [[კულტი]] უფრო ძლიერი იყო, ვიდრე მცირე საყმოსი. ხევსურეთის ძირითადი გვარების (არაბული-გოგოჭური-ჭინჭარაული) სალოცავი – „[[გუდანის ჯვარი]]” – ყველაზე ძლიერ სალოცავად მიიჩნეოდა, რასაც მის ყმათა სიმრავლე-სიძლიერე აპირობებდა. ხევსურეთში, [[ფშავი|ფშავისა]] და მთიულეთისაგან განსხვავებით, არ გვქონდა ცენტრალური ხევსურული სალოცავი. „არხოტის თემი ისე დაიცალა, რომ გუდანის ჯვრის „ყმა” არც გამხდარა”. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურთა მთავარ ღვთაებად [[მორიგე ღმერთი]] მიიჩნეოდა, მის ხელქვეითებად კი – ხევსურეთის სხვადასხვა თემ-სოფლის ღვთაებები. ხალხმრავალი თემისა და გვარის ღვთაების [[კულტი]] უფრო ძლიერი იყო, ვიდრე მცირე საყმოსი. ხევსურეთის ძირითადი გვარების (არაბული-გოგოჭური-ჭინჭარაული) სალოცავი – „[[გუდანის ჯვარი]]” – ყველაზე ძლიერ სალოცავად მიიჩნეოდა, რასაც მის ყმათა სიმრავლე-სიძლიერე აპირობებდა. ხევსურეთში, [[ფშავი|ფშავისა]] და მთიულეთისაგან განსხვავებით, არ გვქონდა ცენტრალური ხევსურული სალოცავი. „არხოტის თემი ისე დაიცალა, რომ გუდანის ჯვრის „ყმა” არც გამხდარა”. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>სახატო რიტუალებს, ღვთისმსახურებას ადგილობრივი ხუცესები ასრულებდნენ. ხევსურები სამლოცველოს შენობასა და ღვთაებასაც ხატს უწოდებდნენ. „ჯვარი და ხატი აღნიშნავდა როგორც ამა თუ იმ თემის ღვთაებას ანუ, ღვთიშვილს (რომელიც წარმოდგენილი იყო თემის მფარველად და ბატონ-პატრონად), ისე ამ ღვთისშვილის მიწიერი საბრძანისის <del class="diffchange diffchange-inline">ნაგებობას”</del>.&#160; გარდა იმისა, რომ ხევსურული ღვთაებები გარკვეულ საყმოებს მფარველობდნენ, მათ კონკრეტული ძალაც მიეწერებოდათ. [[ხახმატის ჯვარი|ხახმატის ჯვარს]] ნაყოფიერების, სიუხვე-ბარაქიანობის და შვილიერების მიმნიჭებლად მიიჩნევდნენ. [[გუდანის ჯვარი]] მოლაშქრე ღვთაებას წარმოადგენდა. ერთი თავისებურება ახასიათებდა კიდევ ხევსურეთს; ეს იყო „რჯულიან-ურჯულოთა” სალოცავები, ე. ი. სალოცავები, რომლებიც ურჯულოებსაც მფარველობდნენ, სადაც ურჯულოებსაც შეეძლოთ ელოცათ.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>სახატო რიტუალებს, ღვთისმსახურებას ადგილობრივი ხუცესები ასრულებდნენ. ხევსურები სამლოცველოს შენობასა და ღვთაებასაც ხატს უწოდებდნენ. „ჯვარი და ხატი აღნიშნავდა როგორც ამა თუ იმ თემის ღვთაებას ანუ, ღვთიშვილს (რომელიც წარმოდგენილი იყო თემის მფარველად და ბატონ-პატრონად), ისე ამ ღვთისშვილის მიწიერი საბრძანისის <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ნაგებობა|ნაგებობას]]”</ins>.&#160; გარდა იმისა, რომ ხევსურული ღვთაებები გარკვეულ საყმოებს მფარველობდნენ, მათ კონკრეტული ძალაც მიეწერებოდათ. [[ხახმატის ჯვარი|ხახმატის ჯვარს]] ნაყოფიერების, სიუხვე-ბარაქიანობის და შვილიერების მიმნიჭებლად მიიჩნევდნენ. [[გუდანის ჯვარი]] მოლაშქრე ღვთაებას წარმოადგენდა. ერთი თავისებურება ახასიათებდა კიდევ ხევსურეთს; ეს იყო „რჯულიან-ურჯულოთა” სალოცავები, ე. ი. სალოცავები, რომლებიც ურჯულოებსაც მფარველობდნენ, სადაც ურჯულოებსაც შეეძლოთ ელოცათ.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>„მთიელთა ურთიერთობის საყურადღებო ასპექტს წარმოადგენენ რელიგიური მომენტები, კერძოდ კი არხოტივნებისა და ქისტების ერთობლივ მსახურება [[არხოტის ჯვარი|არხოტის ჯვარში]]: დამოწმებულია ამ საუკუნის 40-იან წლებში ჯვარის მებაკურედ აქ ღილღველთა ოჯახიდან – ჩოფანაანების – [[დასტური (თანამდებობა)|დასტურობა]]”. მეცნიერებს შენიშნული აქვთ, რომ ხევსურეთისათვის (აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის სხვა მხარეებისთვისაც) რელიგიური სინკრეტიზმი იყო დამახასიათებელი. ეს კი კარგად ვლინდება ადგილის დედისა და ღვთისმშობლის შედარებითი შესწავლის საფუძველზე. მთიელებს ადგილის დედა და ღვთისმშობელი ერთმანეთთან გაიგივებული ჰყავდათ და ერთი და იგივე მახასიათებლები გაჩნდათ. ეს ორი სალოცავი ერთ კულტად ჩამოყალიბდა და შედეგად მოხდა „[[ადგილის დედა]] ღვთისმშობელის” შერწყმა. აქ ერთი კომენტარიც უნდა გაკეთდეს: ხევსურებს ჰქონდათ რა „რჯულიან-ურჯულოთა სალოცავი”, შეიძლება მათი ტოლერანტობისა და სხვა რწმენა-წარმოდგენების მიმდევართა მიმართ შემწყნარებლობაზე ვისაუბროთ.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>„მთიელთა ურთიერთობის საყურადღებო ასპექტს წარმოადგენენ რელიგიური მომენტები, კერძოდ კი არხოტივნებისა და ქისტების ერთობლივ მსახურება [[არხოტის ჯვარი|არხოტის ჯვარში]]: დამოწმებულია ამ საუკუნის 40-იან წლებში ჯვარის მებაკურედ აქ ღილღველთა ოჯახიდან – ჩოფანაანების – [[დასტური (თანამდებობა)|დასტურობა]]”. მეცნიერებს შენიშნული აქვთ, რომ ხევსურეთისათვის (აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის სხვა მხარეებისთვისაც) რელიგიური სინკრეტიზმი იყო დამახასიათებელი. ეს კი კარგად ვლინდება ადგილის დედისა და ღვთისმშობლის შედარებითი შესწავლის საფუძველზე. მთიელებს ადგილის დედა და ღვთისმშობელი ერთმანეთთან გაიგივებული ჰყავდათ და ერთი და იგივე მახასიათებლები გაჩნდათ. ეს ორი სალოცავი ერთ კულტად ჩამოყალიბდა და შედეგად მოხდა „[[ადგილის დედა]] ღვთისმშობელის” შერწყმა. აქ ერთი კომენტარიც უნდა გაკეთდეს: ხევსურებს ჰქონდათ რა „რჯულიან-ურჯულოთა სალოცავი”, შეიძლება მათი ტოლერანტობისა და სხვა რწმენა-წარმოდგენების მიმდევართა მიმართ შემწყნარებლობაზე ვისაუბროთ.</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98&diff=158568&oldid=prev 2022-06-09T12:05:22Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">სტუმარ-მასპინძლობა</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:05, 9 ივნისი 2022-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 35:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 35:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====სტუმარ-მასპინძლობა=====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====სტუმარ-მასპინძლობა=====</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთი გამოირჩეოდა სტუმარ-მასპინძლობის მდიდარი ტრადიციებით. აქ სტუმარ-მასპინძლობის დაუწერელი კანონი იერარქიულად აღემატებოდა სისხლის აღებისას. ხევსურებს სტუმრის შესახებ ასეთ ლექსი გამოუთქვამთ: „სტუმრებო, სტუმრების მზესა, უსტუმროდ არა ლხინია. // უსტუმროდ პური, სასმელი მწარი ას, არა ტკბილია”&#160; . გავრცელებული იყო ძმადნაფიცობა. დაძმობილების რიტუალი ითვალისწინებდა ერთი სასმელიდან არყის შესმას, რომელშიც ვერცხლი იყო ჩაფხეკილი.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთი გამოირჩეოდა სტუმარ-მასპინძლობის მდიდარი ტრადიციებით. აქ სტუმარ-მასპინძლობის დაუწერელი კანონი იერარქიულად აღემატებოდა სისხლის აღებისას. ხევსურებს სტუმრის შესახებ ასეთ ლექსი გამოუთქვამთ: „სტუმრებო, სტუმრების მზესა, უსტუმროდ არა ლხინია. // უსტუმროდ პური, სასმელი მწარი ას, არა ტკბილია”&#160; . გავრცელებული იყო ძმადნაფიცობა. დაძმობილების რიტუალი ითვალისწინებდა ერთი სასმელიდან არყის შესმას, რომელშიც <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>ვერცხლი<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>იყო ჩაფხეკილი.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====სწორფრობა=====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>=====სწორფრობა=====</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98&diff=140633&oldid=prev 2022-02-09T11:18:27Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:18, 9 თებერვალი 2022-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 50:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 50:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთი ორიგინალური იყო ხევსურული სახლით; ის სანახევროდ მიწაში იდგა: უკანა კედელი მთლიანად მიწაში იყო მოთავსებული, გვერდითი კედლები კი – ნაწილობრივ. ჩვეულებრივ, ისევე როგორც მთის სხვა ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეებში, საშენ მასალად ძირითადად კლდიდან ატეხილ ქვას იყენებდნენ. წინა და შიდა კედლებისათვის ქვასთან ერთად ფიცარი და წნელიც გამოიყენებოდა. ხევსურული სახლი ძირითადად ორსართულიანი იყო. პირველ სართულს შინა ეწოდებოდა, მეორეს – ჭერხო. ზედა ნაწილს [[კალო]] ეწოდებოდა. შინა ორ ოთახად იყო გაყოფილი. ერთი საცხოვრებელი ოთახია (სამყოფი), მეორე – საძროხე. ხევსურული სახლის შინაში რძის პროდუქტების დასამზადებელი და შესანახი ოთახიც არსებობდა, რასაც ხევსურები სენე-ს უწოდებენ. შესასვლელი კარით ხევსური პირდაპირ ბოსელში შედიოდა და აქედან ხვდებოდა სამყოფში. სამყოფს პატარა [[სარკმელი]] – შუკუნი – სანაპირო კედელში ჰქონდა დატანებული. ხევსურული კერა („ყვერფნი”) სარკმლის ახლოს იყო მოთავსებული. აქვე იყო მოწყობილი სიპი ქვებისაგან გაკეთებული პურის საცხობი ღუმელი. კერის მარჯვენა მხარეს სამამაცო ერქვა, მარცხენას – სადიაცო, შესაბამისად პირველი მამაკაცებისათვის იყო განკუთვნილი, მეორე – დედაკაცებისათვის. სამყოფში მოთავსებული ჰქონდათ მაღალი ხელოვნებით მოჩუქურთმებული [[ავეჯი]] და ჭურჭელი. შინას წინ გრძელი დერეფანი ჰქონდა, რომლის მიწური [[სახურავი]] მრავალ სვეტს ეყრდნობოდა. შინას დერეფნის სახურავი ჭერხოს აივანიც იყო. ორგანყოფილებიანი იყო დერეფანი და ჭერხო. საყურადღებოა, რომ დერეფნის მეორე განყოფილებას, რომელიც გვერდებმოღობილი იყო „ეზო” ეწოდებოდა, სადაც ტანსაცმელს ინახავდნენ. ჭერხოს საცხოვრებელ განყოფილებას „სალოგინე” ეწოდებოდა, მეორე კი საქონლის შესანახი „საჩალედ” იწოდებოდა და ის ძირითადად მამაკაცების საწოლი ოთახი იყო. ხევსურული სახლის სახურავზე, უკანა ნაპირის შუა ადგილას, ან კუთხეში სამი მხრიდან გვერდებმოწნული მცირე ზომის ნაგებობა იყო, რომელსაც კალო ეწოდებოდა. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთი ორიგინალური იყო ხევსურული სახლით; ის სანახევროდ მიწაში იდგა: უკანა კედელი მთლიანად მიწაში იყო მოთავსებული, გვერდითი კედლები კი – ნაწილობრივ. ჩვეულებრივ, ისევე როგორც მთის სხვა ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეებში, საშენ მასალად ძირითადად კლდიდან ატეხილ ქვას იყენებდნენ. წინა და შიდა კედლებისათვის ქვასთან ერთად ფიცარი და წნელიც გამოიყენებოდა. ხევსურული სახლი ძირითადად ორსართულიანი იყო. პირველ სართულს შინა ეწოდებოდა, მეორეს – ჭერხო. ზედა ნაწილს [[კალო]] ეწოდებოდა. შინა ორ ოთახად იყო გაყოფილი. ერთი საცხოვრებელი ოთახია (სამყოფი), მეორე – საძროხე. ხევსურული სახლის შინაში რძის პროდუქტების დასამზადებელი და შესანახი ოთახიც არსებობდა, რასაც ხევსურები სენე-ს უწოდებენ. შესასვლელი კარით ხევსური პირდაპირ ბოსელში შედიოდა და აქედან ხვდებოდა სამყოფში. სამყოფს პატარა [[სარკმელი]] – შუკუნი – სანაპირო კედელში ჰქონდა დატანებული. ხევსურული კერა („ყვერფნი”) სარკმლის ახლოს იყო მოთავსებული. აქვე იყო მოწყობილი სიპი ქვებისაგან გაკეთებული პურის საცხობი ღუმელი. კერის მარჯვენა მხარეს სამამაცო ერქვა, მარცხენას – სადიაცო, შესაბამისად პირველი მამაკაცებისათვის იყო განკუთვნილი, მეორე – დედაკაცებისათვის. სამყოფში მოთავსებული ჰქონდათ მაღალი ხელოვნებით მოჩუქურთმებული [[ავეჯი]] და ჭურჭელი. შინას წინ გრძელი დერეფანი ჰქონდა, რომლის მიწური [[სახურავი]] მრავალ სვეტს ეყრდნობოდა. შინას დერეფნის სახურავი ჭერხოს აივანიც იყო. ორგანყოფილებიანი იყო დერეფანი და ჭერხო. საყურადღებოა, რომ დერეფნის მეორე განყოფილებას, რომელიც გვერდებმოღობილი იყო „ეზო” ეწოდებოდა, სადაც ტანსაცმელს ინახავდნენ. ჭერხოს საცხოვრებელ განყოფილებას „სალოგინე” ეწოდებოდა, მეორე კი საქონლის შესანახი „საჩალედ” იწოდებოდა და ის ძირითადად მამაკაცების საწოლი ოთახი იყო. ხევსურული სახლის სახურავზე, უკანა ნაპირის შუა ადგილას, ან კუთხეში სამი მხრიდან გვერდებმოწნული მცირე ზომის ნაგებობა იყო, რომელსაც კალო ეწოდებოდა. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>პირიქით ხევსურეთში გავრცელებული იყო საცხოვრებელი კოშკის ტიპი, რომელიც ოთხ-ხუთ სართულს მოიცავდა. აქ პირველი <del class="diffchange diffchange-inline">[[</del>სართული<del class="diffchange diffchange-inline">]] </del>საქონლის სადგომად იყო განკუთვნილი, მეორე – წვრილფეხა საქონლისათვის, მესამე – კერის, ქალებისა და ბავშვებისათვის, მეოთხე – მამაკაცებისა და მარაგის შესანახად. პირიქით ხევსურეთში თავისი&#160; არქიტექტურით განსაცვიფრებელ შთაბეჭდილებას ახდენდა მუცო და შატილი. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>პირიქით ხევსურეთში გავრცელებული იყო საცხოვრებელი კოშკის ტიპი, რომელიც ოთხ-ხუთ სართულს მოიცავდა. აქ პირველი სართული საქონლის სადგომად იყო განკუთვნილი, მეორე – წვრილფეხა საქონლისათვის, მესამე – კერის, ქალებისა და ბავშვებისათვის, მეოთხე – მამაკაცებისა და მარაგის შესანახად. პირიქით ხევსურეთში თავისი&#160; არქიტექტურით განსაცვიფრებელ შთაბეჭდილებას ახდენდა მუცო და შატილი. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთსა და აგრეთვე თუშეთში ორი ტიპის კოშკები იყო გავრცელებული: ოთხწახნაგოვანი კოშკი ჰორიზონტალური სახურავით და ოთხწახნაგოვანი კოშკი გვირგვინისებური სახურავით.&#160; კოშკები ჰორიზონტალური გადახურვით საქართველოს სხვა ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეებშიც იყო გავრცელებული. ყველა ციხე/კოშკი ქვითა და დუღაბით შენდებოდა, რომლებიც ჩვეულებრივ ხუთი ან ექვს სართულიანი იყო. ციხის პირველი სართული (ქვეთვალი) სვანური დილეგის მსგავს ბნელ ოთახს წარმოადგენდა, მას კარი და სარკმელი არ გააჩნდა. ქვეთვალში მეორე სართულიდან – ოთხკუთხოვანი საკვამით ჩადიოდნენ. ასასვლელ-ჩასასვლელი ზემო სართულებსაც გააჩნდა, საჭიროების დროს ხის მოძრავ კიბეს გამოიყენებდნენ. შესასვლელი კარი კი ჩვეულებრივ მეორე სართულს ჰქონდა. კოშკი საომარ ყაიდაზე იყო გამართული, ყოველ სართულს გააჩნდა ერთი სარკმელი და სათოფურები. კოშკები ხევსურეთსა და თუშეთში თავშეკრული და გუმბათივით თავდამრგვალებულია. კოშკის გუმბათისებური თავი ფიქალით არის გადახურული, ფიქალი სახურავზე საფეხურებად არის დაწყობილი. მსგავსი ტიპის კოშკები მეზობელ ვაინახებშიც იყო გავრცელებული. „ამნაირი კოშკების მშენებლებად ქისტები ქართველებს მიიჩნევენ და თუშები და ხევსურები კი ქისტებს ასახელებენ. გუმბათივით მოყვანილი საფეხურიანი სახურავი ქართული ხუროთმოძღვრების მშობლიურ ელემენტს უნდა წარმოადგენდეს. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში საყოველთაოდ გავრცელებული, წარმართული ხასიათის საკულტო ნაგებობა სწორედ ამგვარად არის გადახურული; თავისი კონსტრუქციით, ის შეიძლება ქართლური სახლის გვირგვინთანაც იქნეს დაკავშირებული</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურეთსა და აგრეთვე თუშეთში ორი ტიპის კოშკები იყო გავრცელებული: ოთხწახნაგოვანი კოშკი ჰორიზონტალური სახურავით და ოთხწახნაგოვანი კოშკი გვირგვინისებური სახურავით.&#160; კოშკები ჰორიზონტალური გადახურვით საქართველოს სხვა ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეებშიც იყო გავრცელებული. ყველა ციხე/კოშკი ქვითა და დუღაბით შენდებოდა, რომლებიც ჩვეულებრივ ხუთი ან ექვს სართულიანი იყო. ციხის პირველი სართული (ქვეთვალი) სვანური დილეგის მსგავს ბნელ ოთახს წარმოადგენდა, მას კარი და სარკმელი არ გააჩნდა. ქვეთვალში მეორე სართულიდან – ოთხკუთხოვანი საკვამით ჩადიოდნენ. ასასვლელ-ჩასასვლელი ზემო სართულებსაც გააჩნდა, საჭიროების დროს ხის მოძრავ კიბეს გამოიყენებდნენ. შესასვლელი კარი კი ჩვეულებრივ მეორე სართულს ჰქონდა. კოშკი საომარ ყაიდაზე იყო გამართული, ყოველ სართულს გააჩნდა ერთი სარკმელი და სათოფურები. კოშკები ხევსურეთსა და თუშეთში თავშეკრული და გუმბათივით თავდამრგვალებულია. კოშკის გუმბათისებური თავი ფიქალით არის გადახურული, ფიქალი სახურავზე საფეხურებად არის დაწყობილი. მსგავსი ტიპის კოშკები მეზობელ ვაინახებშიც იყო გავრცელებული. „ამნაირი კოშკების მშენებლებად ქისტები ქართველებს მიიჩნევენ და თუშები და ხევსურები კი ქისტებს ასახელებენ. გუმბათივით მოყვანილი საფეხურიანი სახურავი ქართული ხუროთმოძღვრების მშობლიურ ელემენტს უნდა წარმოადგენდეს. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში საყოველთაოდ გავრცელებული, წარმართული ხასიათის საკულტო ნაგებობა სწორედ ამგვარად არის გადახურული; თავისი კონსტრუქციით, ის შეიძლება ქართლური სახლის გვირგვინთანაც იქნეს დაკავშირებული</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili