https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98 2026-05-06T02:02:52Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=246509&oldid=prev 2025-05-07T20:22:22Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:22, 7 მაისი 2025-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 84:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 84:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია: დიალექტოლოგია]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია: დიალექტოლოგია]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქართული ენის დიალექტები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქართული ენის დიალექტები]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:ქართული ენა]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=221309&oldid=prev 2024-03-26T18:17:13Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">18:17, 26 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 31:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 31:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კავშირებითის წარმოება გაერთფეროვნებულია – ყოველგვარ ზმნას -ა ფორმანტი ერთვის: ჩეჩ-ა-ს, ჩეჩდ-ა-ს. თხრობითი კილოს აწმყოსა და წყვეტილის გასარჩევად კი იხმარება კავშირი რომ || რო. მრავლობითის თ-ს წინ -ა ისევ აღდგება: ე-ჩეჩ-ა-თ, ე-ჩეჩდ-ათ… III კავშირებითი იშვიათად გვხვდება.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კავშირებითის წარმოება გაერთფეროვნებულია – ყოველგვარ ზმნას -ა ფორმანტი ერთვის: ჩეჩ-ა-ს, ჩეჩდ-ა-ს. თხრობითი კილოს აწმყოსა და წყვეტილის გასარჩევად კი იხმარება კავშირი რომ || რო. მრავლობითის თ-ს წინ -ა ისევ აღდგება: ე-ჩეჩ-ა-თ, ე-ჩეჩდ-ათ… III კავშირებითი იშვიათად გვხვდება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველქართულისებურია ხოლმეობითის წარმოება, ოღონდ I ხოლმეობითში I და II პირის ფორმების ი ნიშანი გართულებულია -დ ფორმანტით: ვაკეთ-ი-დ-[[ფაილი:Ii tavze xazjt.PNG|10პქ|]], აკეთ-ი-</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველქართულისებურია <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ხოლმეობითი|</ins>ხოლმეობითის<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>წარმოება, ოღონდ I ხოლმეობითში I და II პირის ფორმების ი ნიშანი გართულებულია -დ ფორმანტით: ვაკეთ-ი-დ-[[ფაილი:Ii tavze xazjt.PNG|10პქ|]], აკეთ-ი-</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>დ-[[ფაილი:Ii tavze xazjt.PNG|10პქ|]], აკეთ-ი-ს; ვაკეთებ-დ-ი-დ-[[ფაილი:Ii tavze xazjt.PNG|10პქ|]].</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>დ-[[ფაილი:Ii tavze xazjt.PNG|10პქ|]], აკეთ-ი-ს; ვაკეთებ-დ-ი-დ-[[ფაილი:Ii tavze xazjt.PNG|10პქ|]].</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 39:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 39:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სწყურ-ი-ს, უხარ-ი-ს.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>სწყურ-ი-ს, უხარ-ი-ს.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ზმნათა ერთი წყების თურმეობითის III პირის ფორმებს ერთვის „არის“ მეშველი ზმნის ნაშთი -ას,</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ზმნათა ერთი წყების თურმეობითის III პირის ფორმებს ერთვის „არის“ მეშველი ზმნის ნაშთი -ას, რომელსაც ჯერ -ს სცილდება, შედეგ კი ა-ც: ამდგარ-ას ) ამდგარ-ა ) ამ-დგარ; შატილურ-მიღმახეურში აქა-იქ ამოსავალი ფორმაც დასტურდება: წასულ-არის.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>რომელსაც ჯერ -ს სცილდება, შედეგ კი ა-ც: ამდგარ-ას ) ამდგარ-ა ) ამ-დგარ; შატილურ-მიღმახეურში</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>აქა-იქ ამოსავალი ფორმაც დასტურდება: წასულ-არის.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ორვალენტიანი გარდაუვალი ზმნების I თურმეობითი და სტატიკური ენებითები -ივ სუფიქსს დაირთავენ, რომელიც პირაქეთულ-არხოტულში იმავე -ას ფორმანტით არის გართულებული: მასჩვენებ-</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ორვალენტიანი გარდაუვალი ზმნების I თურმეობითი და სტატიკური ენებითები -ივ სუფიქსს დაირთავენ, რომელიც პირაქეთულ-არხოტულში იმავე -ას ფორმანტით არის გართულებული: მასჩვენებ-ივ-ას („მოსჩვენებია“). II თურმეობითიც მეშველი ზმნით იწარმოება: სძინებ-იყვ(ა) („სძინებოდა“).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ივ-ას („მოსჩვენებია“). II თურმეობითიც მეშველი ზმნით იწარმოება: სძინებ-იყვ(ა) („სძინებოდა“).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>უნიფიცირებულია აგრეთვე კაუზატივის წარმოება – იწარმოება -ევ. -ივ ფორმანტით და ამით აგრძელებს ძვ. ქართულის ტრადიციას: ა-ხვნ-ევ-ს („ახვნევინებს“); ხმოვნის წინ -ე ხშირად იკარგება, თუმცა თანხმოვნის წინ კვლავ აღდგება: ა-შლევ-ი-ა, მაგრამ: ა-შლ-ევ-ივ-ნ-ა.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>უნიფიცირებულია აგრეთვე კაუზატივის წარმოება – იწარმოება -ევ. -ივ ფორმანტით და ამით აგრძელებს ძვ. ქართულის ტრადიციას: ა-ხვნ-ევ-ს („ახვნევინებს“); ხმოვნის წინ -ე ხშირად იკარგება, თუმცა თანხმოვნის წინ კვლავ აღდგება: ა-შლევ-ი-ა, მაგრამ: ა-შლ-ევ-ივ-ნ-ა.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 50:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 47:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველქართულისეულია კითხვითი ნაწილაკი -ა: ხარ-ა? („ხარ?“), მავიდეს-ა? („მოვიდნენ“?).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველქართულისეულია კითხვითი ნაწილაკი -ა: ხარ-ა? („ხარ?“), მავიდეს-ა? („მოვიდნენ“?).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>გვაქვს ნაწილაკი „ქვე“, რომლის სემანტიკაც რაჭული „ქვე“-ს და იმერული „ქე“-ს სემანტიკას ჰგავს.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>გვაქვს ნაწილაკი „ქვე“, რომლის სემანტიკაც რაჭული „ქვე“-ს და იმერული „ქე“-ს სემანტიკას ჰგავს. სხვათა სიტყვის ო-ს დავიწროებული ვარიანტი -ვ სათანადო კონტექსტში წინადადების წევრთა დიდ ნაწილს ერთვის: „წინ-წინა-ავ – თქვისავ ხოგაის მინდიმა-ვ – მავ-ლიესე-ვ აისეთაიე“.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>სხვათა სიტყვის ო-ს დავიწროებული ვარიანტი -ვ სათანადო კონტექსტში წინადადების წევრთა დიდ ნაწილს ერთვის: „წინ-წინა-ავ – თქვისავ ხოგაის მინდიმა-ვ – მავ-ლიესე-ვ აისეთაიე“.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>თავისებურია მიმთითებელი შერწყმული ნაწილაკები: აის (← აი, ის), აიმას (← აი, იმას), ეემას,</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>თავისებურია მიმთითებელი შერწყმული ნაწილაკები: აის (← აი, ის), აიმას (← აი, იმას), ეემას, აემას (←&#160; აი, ამას), ააქ (← აი, აქ.), აიქ (← აი, იქ,), აისრ (← აი, ისრე)…</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>აემას (←&#160; აი, ამას), ააქ (← აი, აქ.), აიქ (← აი, იქ,), აისრ (← აი, ისრე)…</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>თვლა ასის შემდეგაც ოცობითია: ექვსოცი, შვიდოცი… ათასის შემდეგ ასობითი: თერთმეტასი, თორმეტასი.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>თვლა ასის შემდეგაც ოცობითია: ექვსოცი, შვიდოცი… ათასის შემდეგ ასობითი: თერთმეტასი, თორმეტასი.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 62:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 57:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხშირად გამოიყენება ცირკუმფიქსები: მ–ე: მ-ღ-ე („ღია“); მა–ე: მა-ცნ-ე; მა–ურ: მა-ნატ-ურ-ი („მნატრებელი“); მ–ო ) მა–ო: გა-მ-ძღ-ო („გამძღოლი''); მა–არ: მა-სმინ-არ-ი („მსმენელი“); მე–ე: მე-კვლ-ე: მ-ი-არ-ე: მ-წუხ-ი-არ-ე („მძიმე ავადმყოფი“); მე–ი: მე-სხ-ნ-ი („მთვარეს შემოჯარული შავი ღრუბლები“); სა-ურ: სა-ხნა-ურ-ი („სახნავი მიწა“); სა-ი-ელ: სა-ხვნ-ი-ელ-ი („გუთანი“); სა-ო: გა-სა-თა-ო („გასათავებელი“; ნა–ელ: ნა-მუშა-ელ-ი („ნამუშევარი“); ნა–არ:&#160; ნა-ცოდინ-არ-ი („ნაცოდნი“):სა–ოლ: სა-გდ-ოლ-ა („კარსუკან გაყრილი კეტი”); უ–ო: გა-უ-გონ-ო („არგამგონე, ჯიუტი”); დაუ-ჯერ-ო („ვინც არ უჯერებს, არ ემორჩილება”).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხშირად გამოიყენება ცირკუმფიქსები: მ–ე: მ-ღ-ე („ღია“); მა–ე: მა-ცნ-ე; მა–ურ: მა-ნატ-ურ-ი („მნატრებელი“); მ–ო ) მა–ო: გა-მ-ძღ-ო („გამძღოლი''); მა–არ: მა-სმინ-არ-ი („მსმენელი“); მე–ე: მე-კვლ-ე: მ-ი-არ-ე: მ-წუხ-ი-არ-ე („მძიმე ავადმყოფი“); მე–ი: მე-სხ-ნ-ი („მთვარეს შემოჯარული შავი ღრუბლები“); სა-ურ: სა-ხნა-ურ-ი („სახნავი მიწა“); სა-ი-ელ: სა-ხვნ-ი-ელ-ი („გუთანი“); სა-ო: გა-სა-თა-ო („გასათავებელი“; ნა–ელ: ნა-მუშა-ელ-ი („ნამუშევარი“); ნა–არ:&#160; ნა-ცოდინ-არ-ი („ნაცოდნი“):სა–ოლ: სა-გდ-ოლ-ა („კარსუკან გაყრილი კეტი”); უ–ო: გა-უ-გონ-ო („არგამგონე, ჯიუტი”); დაუ-ჯერ-ო („ვინც არ უჯერებს, არ ემორჩილება”).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>მიმღეობიდან სა–ო ცირკუმფიქსით იწარმოება ახალი მიმღეობა: მ-წყალობ-ელ-ი – სა-მწყა-ლობ-ლ-ო („წყალობის მიმცემი“); ამ ცირკუმფიქსით გაფორმებული სახელი ვითარებით ბრუნვაში აღნიშნავს</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>მიმღეობიდან სა–ო ცირკუმფიქსით იწარმოება ახალი მიმღეობა: მ-წყალობ-ელ-ი – სა-მწყა-ლობ-ლ-ო („წყალობის მიმცემი“); ამ ცირკუმფიქსით გაფორმებული სახელი ვითარებით ბრუნვაში აღნიშნავს მიმართულებას: სა-თავქვა-ოდ („თავქვა, ქვევითკენ წასასვლელად”).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>მიმართულებას: სა-თავქვა-ოდ („თავქვა, ქვევითკენ წასასვლელად”).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურულში გავრცელებული -იონ სუფიქსი წარმომავლობას, რაიმე ხელობას ან დანიშნულებას აღნიშნავს: შატილი – შატილ-იონი-ი („შატილელი”), დროშა – დროშ-იონ-ნი („მედროშენი“).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურულში გავრცელებული -იონ სუფიქსი წარმომავლობას, რაიმე ხელობას ან დანიშნულებას აღნიშნავს: შატილი – შატილ-იონი-ი („შატილელი”), დროშა – დროშ-იონ-ნი („მედროშენი“).</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=221268&oldid=prev 2024-03-25T19:00:45Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">ლიტერატურა</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">19:00, 25 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 79:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 79:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა== &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა== &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>* გაბუური ბ, ხევსურული მასალები. – «ქართული საენათმეცნიერო საზოგადოების წელიწდეული»,</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>* გაბუური ბ, ხევსურული მასალები. – «ქართული საენათმეცნიერო საზოგადოების წელიწდეული», I-II, ტფ. 1925; &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">* </del>I-II, ტფ. 1925; &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* შანიძე ა. ქართული ხალხური პოეზია, I. ხევსურული, თბ., 1931; &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* შანიძე ა. ქართული ხალხური პოეზია, I. ხევსურული, თბ., 1931; &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* ჭინჭარაული ალ. ხევსურულის თავისებურებანი. თბ., 1960;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* ჭინჭარაული ალ. ხევსურულის თავისებურებანი. თბ., 1960;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* გიგინეიშვილი ი. თოფურია ე. ქავთარაძე ი. „ქართული დიალექტოლოგია, I, თბ., 1961; &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* გიგინეიშვილი ი. თოფურია ე. ქავთარაძე ი. „ქართული დიალექტოლოგია, I, თბ., 1961; &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* დოლიძე გ. ხევსურული ტექსტები (ლექსიკონითურთ). თბ., 1975; &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* დოლიძე გ. ხევსურული ტექსტები (ლექსიკონითურთ). თბ., 1975; &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>* ჯორბენაძე ბ.ქართული <del class="diffchange diffchange-inline">დიალექტოლიგია</del>,&#160; თბ. 1989.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>* ჯორბენაძე ბ.ქართული <ins class="diffchange diffchange-inline">დიალექტოლოგია</ins>,&#160; თბ. 1989.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==წყარო==</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=221267&oldid=prev 2024-03-25T18:59:50Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">სინტაქსი</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">18:59, 25 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 70:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 70:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==== სინტაქსი ====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==== სინტაქსი ====</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>სინტაქსური თავისებურებებიდან აღსანიშნავია: მართული ნართანიანი მსაზღვრელ-საზღვრული რიცხვში შეთანხმებულია მხოლოდ პოსტპოზიციის შემთხვევაში: ჩარდახ-ნ-ი ქვიტკირისა-ნ-ი. თუ მსაზღვრელი [[რიცხვითი სახელი]]ა, რიცხვში შეთანხმება ხდება პრეპოზიციური წყობისასაც: სამ-ნ ძმა-ნ-ი. ატრიბუტული მსაზღვრელ-<del class="diffchange diffchange-inline">სასღვევრული </del>რიცხვში ორსავე პოზიციაში შეთანხმებულია: მაღალ-ნ-ი ციხე-ნი და ციხე-ნი მა-ღალ-ნ-ი; თავისებურია მიცემითსა და სახელობითში დასმულ ობიექტთა შეთანხმება რიცხვში: როგორც ნართანიანი, ისე -ებიანი მრავლობითის მიცემითში დასმული ფორმები მხოლოდ I-II პირში ეთანხმებიან ზმნას: გვ-ი-ხარ-ი-ს, გ-ი-ხარ-ი-ს-თ. ასეთივე ვითარებაა III სერიის ფორმებში. სახელობითში დასმული ობიექტი კი ზმნას ყველა სერიასა და მწკრივში ითანხმებს, როგორც ეს ძველ ქართულში ხდებოდა. შეუთანხმებლობის შემთხვევები –ებ-იან მრავლობითში გვხვდება.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>სინტაქსური თავისებურებებიდან აღსანიშნავია: მართული ნართანიანი მსაზღვრელ-საზღვრული რიცხვში შეთანხმებულია მხოლოდ პოსტპოზიციის შემთხვევაში: ჩარდახ-ნ-ი ქვიტკირისა-ნ-ი. თუ მსაზღვრელი [[რიცხვითი სახელი]]ა, რიცხვში შეთანხმება ხდება პრეპოზიციური წყობისასაც: სამ-ნ ძმა-ნ-ი. ატრიბუტული მსაზღვრელ-<ins class="diffchange diffchange-inline">საზღვრული </ins>რიცხვში ორსავე პოზიციაში შეთანხმებულია: მაღალ-ნ-ი ციხე-ნი და ციხე-ნი მა-ღალ-ნ-ი; თავისებურია მიცემითსა და სახელობითში დასმულ ობიექტთა შეთანხმება რიცხვში: როგორც ნართანიანი, ისე -ებიანი მრავლობითის მიცემითში დასმული ფორმები მხოლოდ I-II პირში ეთანხმებიან ზმნას: გვ-ი-ხარ-ი-ს, გ-ი-ხარ-ი-ს-თ. ასეთივე ვითარებაა III სერიის ფორმებში. სახელობითში დასმული ობიექტი კი ზმნას ყველა სერიასა და მწკრივში ითანხმებს, როგორც ეს ძველ ქართულში ხდებოდა. შეუთანხმებლობის შემთხვევები –ებ-იან მრავლობითში გვხვდება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>-მც(ა) ნაწილაკი თხრობითი კილოს ფორმასთან შეწყობილ სახელს ერთვის და ზმნას <del class="diffchange diffchange-inline">კაგშირებითის </del>მნიშვნელობას აძლევს: ღმერთი-მც აგაშენებთს („აგაშენოთ ღმერთმა“!)</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>-მც(ა) ნაწილაკი თხრობითი კილოს ფორმასთან შეწყობილ სახელს ერთვის და ზმნას <ins class="diffchange diffchange-inline">კავშირებითის </ins>მნიშვნელობას აძლევს: ღმერთი-მც აგაშენებთს („აგაშენოთ ღმერთმა“!)</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკული თავისებურებებით გამოირჩევა ხევსურული პოეზია; გამორჩეულია ხევსურული მდიდარი და მრავალფეროვანი [[ლექსიკა|ლექსიკითაც]]. ფრაზეოლოგიზმების, შედარება-ეპითეტებისა და სხვა პოეტური ფორმულების სიუხვეს განაპირობებს მაღალი რანგის მრავალფეროვანი პოეზია, მითოლოგიური გადმოცემები, ანდრეზები (ისტორიული ამბები და შეგონებები) და სხვ.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>გრამატიკული თავისებურებებით გამოირჩევა ხევსურული პოეზია; გამორჩეულია ხევსურული მდიდარი და მრავალფეროვანი [[ლექსიკა|ლექსიკითაც]]. ფრაზეოლოგიზმების, შედარება-ეპითეტებისა და სხვა პოეტური ფორმულების სიუხვეს განაპირობებს მაღალი რანგის მრავალფეროვანი პოეზია, მითოლოგიური გადმოცემები, ანდრეზები (ისტორიული ამბები და შეგონებები) და სხვ.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''ალ. ჭინჭარაული''</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''ალ. ჭინჭარაული''</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2">&#160;</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა== &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა== &#160;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=221266&oldid=prev 2024-03-25T18:58:24Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">მორფოლოგია</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">18:58, 25 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 15:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 15:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==== მორფოლოგია ====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==== მორფოლოგია ====</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>[[მორფოლოგია]]ში: [[სახელობითი ბრუნვა|სახელობითი ბრუნვის]] ნიშანი ხმოვანფუძიან სახელებსაც&#160; ერთვის: მამა-ი, სხვა-ი…; ხშირად თანხმოვანფუძიან სახელებთან ეს&#160; ნიშანი ვიწროვდება და იკარგება: დები ხყავ – დებ ხყავ. რაიმე ელემენტის <del class="diffchange diffchange-inline">დართეისას </del>ი აღდგება: დებ-ი-ც ხყავ. ასევე იკარგება მოთხრობითის -მა ფორმანტის -ა: ამხანაგებ-მ, რომელიც ბოლო პოზიციის დაკარგვისას აღდგება: ამხანაგებმა-ც: მიცემითში დასმული <del class="diffchange diffchange-inline">თანხმოვანფუძმიანი </del>სიტყვა ადგილისა და დროის [[გარემოება (გრამატიკა)|გარემოების]] ფუნქციით, როგორც წესი, მიცემითის ნიშანს არ ირთავს: ქალაქ მივა… თანხმოვანფუძიანი სახელი მიცემითის ნიშანს დაირთავს, როცა იგი მსაზღვრელია, მაგრამ საზღვრული აკლია: ჩვენ-ს წავიდათ (ჩვენს სახლში წავიდეთ). ადგილისა და დროის გარემოება ნანათესაობითარი მიცემითითაც აღინიშნება: მთისა-ს, დედულ-თ-ა-ს: [[მიცემითი ბრუნვა]] ვითარების გარემოებასაც <del class="diffchange diffchange-inline">გამოხატაეს</del>: მზას იყვენით. -თვის თანდებულიანი ფორმის ნაცვლად იხმარება ნათესაობით-ვითარებითი… მოქმედებითი გამოიყენება გამოსვლითის ფუნქციითაც: მთ-ით (მთ-იდან); ამავე ფუნქციით იხმარება ნანათესაობითარი მოქმედებითიც: ქარქაშთ-ით. ვითარებითის -ად ფორმანტის -დ ძალიან ხშირად იკარგება და რჩება მხოლოდ -ა ან -დ: შენ-დ („შენთვის“). ვითარებითი ცელის -ში თანდებულიან &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>[[მორფოლოგია]]ში: [[სახელობითი ბრუნვა|სახელობითი ბრუნვის]] ნიშანი ხმოვანფუძიან სახელებსაც&#160; ერთვის: მამა-ი, სხვა-ი…; ხშირად თანხმოვანფუძიან სახელებთან ეს&#160; ნიშანი ვიწროვდება და იკარგება: დები ხყავ – დებ ხყავ. რაიმე ელემენტის <ins class="diffchange diffchange-inline">დართვისას </ins>ი აღდგება: დებ-ი-ც ხყავ. ასევე იკარგება მოთხრობითის -მა ფორმანტის -ა: ამხანაგებ-მ, რომელიც ბოლო პოზიციის დაკარგვისას აღდგება: ამხანაგებმა-ც: მიცემითში დასმული <ins class="diffchange diffchange-inline">თანხმოვანფუძიანი </ins>სიტყვა ადგილისა და დროის [[გარემოება (გრამატიკა)|გარემოების]] ფუნქციით, როგორც წესი, მიცემითის ნიშანს არ ირთავს: ქალაქ მივა… თანხმოვანფუძიანი სახელი მიცემითის ნიშანს დაირთავს, როცა იგი მსაზღვრელია, მაგრამ საზღვრული აკლია: ჩვენ-ს წავიდათ (ჩვენს სახლში წავიდეთ). ადგილისა და დროის გარემოება ნანათესაობითარი მიცემითითაც აღინიშნება: მთისა-ს, დედულ-თ-ა-ს: [[მიცემითი ბრუნვა]] ვითარების გარემოებასაც <ins class="diffchange diffchange-inline">გამოხატავს</ins>: მზას იყვენით. -თვის თანდებულიანი ფორმის ნაცვლად იხმარება ნათესაობით-ვითარებითი… მოქმედებითი გამოიყენება გამოსვლითის ფუნქციითაც: მთ-ით (მთ-იდან); ამავე ფუნქციით იხმარება ნანათესაობითარი მოქმედებითიც: ქარქაშთ-ით. ვითარებითის -ად ფორმანტის -დ ძალიან ხშირად იკარგება და რჩება მხოლოდ -ა ან -დ: შენ-დ („შენთვის“). ვითარებითი ცელის -ში თანდებულიან &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ადგილის გარემოებას: ბარ-ად („ბარში“). რაოდენობის და რიცხვის შინაარსის მქონე ადგილის გარემოებებში -გან თანდებულს ცვლის -კან: სხვა-კან. -გან თანდებულის ვარიანტები -გეს || -გე დროის <del class="diffchange diffchange-inline">მნიშენელობის </del>მქონე სიტყვებს ერთვის და დროის გარემოებებს ქმნის: აწ-იდ-გე (ს) („ამის შემდეგ“). თანდებულიანი ფორმები რთულდება ბრუნვის ნიშნით და სხვა თანდებულებითაც: მთა-ჩიგ-ურ ქერი („მთაში მოყვანილი ქერი”). &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ადგილის გარემოებას: ბარ-ად („ბარში“). რაოდენობის და რიცხვის შინაარსის მქონე ადგილის გარემოებებში -გან თანდებულს ცვლის -კან: სხვა-კან. -გან თანდებულის ვარიანტები -გეს || -გე დროის <ins class="diffchange diffchange-inline">მნიშვნელობის </ins>მქონე სიტყვებს ერთვის და დროის გარემოებებს ქმნის: აწ-იდ-გე (ს) („ამის შემდეგ“). თანდებულიანი ფორმები რთულდება ბრუნვის ნიშნით და სხვა თანდებულებითაც: მთა-ჩიგ-ურ ქერი („მთაში მოყვანილი ქერი”). &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მრავლობითის -ნ, -თ(ა) სუფიქსები უსულო საგნების ერთი ეგზემპლარის გასაფორმებლადაც იხმარება: ქვა-ნ-ი: („ქვა“)… ეს სუფიქსები ცალკეული ოჯახის, ხოლო ზოგჯერ ნათესავ ოჯახთა შტო-გვარის აღსანიშნავადაც გამოიყენება.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მრავლობითის -ნ, -თ(ა) სუფიქსები უსულო საგნების ერთი ეგზემპლარის გასაფორმებლადაც იხმარება: ქვა-ნ-ი: („ქვა“)… ეს სუფიქსები ცალკეული ოჯახის, ხოლო ზოგჯერ ნათესავ ოჯახთა შტო-გვარის აღსანიშნავადაც გამოიყენება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ზმნაში დასტურდება II სუბიექტური და III ობიექტური პირის ნიშანთა შემდეგი ფონეტიკური ვარიანტები: ტ, დ, თ, წ. ძ, ც, ჭ, ჯ, ჩ <del class="diffchange diffchange-inline">თანხმოენების </del>წინ არის ს, რომელიც დ, ძ თანხმოვანთა წინ იქცევა ზ-დ, ჯ-ს წინ – ჟ-დ, ჭ-ს წინ – შ-დ. ყრუ პ, ფ, კ, ყ, ấ თანხმოვანთა წინ არის ჰ&gt;; ხ; ბ, ვ, მ, გ, ნ, ლ, რ მჟღერების წინ – ჰ&gt;ღ. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ზმნაში დასტურდება II სუბიექტური და III ობიექტური პირის ნიშანთა შემდეგი ფონეტიკური ვარიანტები: ტ, დ, თ, წ. ძ, ც, ჭ, ჯ, ჩ <ins class="diffchange diffchange-inline">თანხმოვნების </ins>წინ არის ს, რომელიც დ, ძ თანხმოვანთა წინ იქცევა ზ-დ, ჯ-ს წინ – ჟ-დ, ჭ-ს წინ – შ-დ. ყრუ პ, ფ, კ, ყ, ấ თანხმოვანთა წინ არის ჰ&gt;; ხ; ბ, ვ, მ, გ, ნ, ლ, რ მჟღერების წინ – ჰ&gt;ღ. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურულში დაცულია <del class="diffchange diffchange-inline">უძეელესი </del>მადა შა- ზმნისწინები, რომელთა ადგილსაც ნელ-ნელა იკავებს ახალი მოდა შე-. რიგ შემთხვევაში იკარგება [[ქცევა (ზმნა)|ქცევის]] სათავისო (ი) და სასხვისო (უ) ნიშნები: ხ-კვირს; მხოლობითი რიცხვის III სუბიექტური პირის ნიშანი (ს) არ იკარგება <del class="diffchange diffchange-inline">მრაელობითის </del>თ-ს წინ: გაძლევ-ს-თ, გაშინებ-ს-თ…</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურულში დაცულია <ins class="diffchange diffchange-inline">უძველესი </ins>მადა შა- ზმნისწინები, რომელთა ადგილსაც ნელ-ნელა იკავებს ახალი მოდა შე-. რიგ შემთხვევაში იკარგება [[ქცევა (ზმნა)|ქცევის]] სათავისო (ი) და სასხვისო (უ) ნიშნები: ხ-კვირს; მხოლობითი რიცხვის III სუბიექტური პირის ნიშანი (ს) არ იკარგება <ins class="diffchange diffchange-inline">მრავლობითის </ins>თ-ს წინ: გაძლევ-ს-თ, გაშინებ-ს-თ…</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველის გადმონაშთია უთემისნიშნო ზმნები: ლოკს-ს, ნაყ-ს… აგრეთვე: -ავ,-ამ თემისნიშანთა ხმოვანმონაცვლეობა პირაქეთულ კილოკავში: ხნ-ავე-ს – ხნ-ევ-დ-ა, იცვ-ამ-ს – იცვ-ემ-და. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველის გადმონაშთია უთემისნიშნო ზმნები: ლოკს-ს, ნაყ-ს… აგრეთვე: -ავ,-ამ თემისნიშანთა ხმოვანმონაცვლეობა პირაქეთულ კილოკავში: ხნ-ავე-ს – ხნ-ევ-დ-ა, იცვ-ამ-ს – იცვ-ემ-და. &#160;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 31:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 31:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კავშირებითის წარმოება გაერთფეროვნებულია – ყოველგვარ ზმნას -ა ფორმანტი ერთვის: ჩეჩ-ა-ს, ჩეჩდ-ა-ს. თხრობითი კილოს აწმყოსა და წყვეტილის გასარჩევად კი იხმარება კავშირი რომ || რო. მრავლობითის თ-ს წინ -ა ისევ აღდგება: ე-ჩეჩ-ა-თ, ე-ჩეჩდ-ათ… III კავშირებითი იშვიათად გვხვდება.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>კავშირებითის წარმოება გაერთფეროვნებულია – ყოველგვარ ზმნას -ა ფორმანტი ერთვის: ჩეჩ-ა-ს, ჩეჩდ-ა-ს. თხრობითი კილოს აწმყოსა და წყვეტილის გასარჩევად კი იხმარება კავშირი რომ || რო. მრავლობითის თ-ს წინ -ა ისევ აღდგება: ე-ჩეჩ-ა-თ, ე-ჩეჩდ-ათ… III კავშირებითი იშვიათად გვხვდება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველქართულისებურია ხოლმეობითის წარმოება, ოღონდ I <del class="diffchange diffchange-inline">ხოლ- მეობითში </del>I და II პირის ფორმების ი ნიშანი გართულებულია -დ ფორმანტით: ვაკეთ-ი-დ-[[ფაილი:Ii tavze xazjt.PNG|10პქ|]], აკეთ-ი-</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველქართულისებურია ხოლმეობითის წარმოება, ოღონდ I <ins class="diffchange diffchange-inline">ხოლმეობითში </ins>I და II პირის ფორმების ი ნიშანი გართულებულია -დ ფორმანტით: ვაკეთ-ი-დ-[[ფაილი:Ii tavze xazjt.PNG|10პქ|]], აკეთ-ი-</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>დ-[[ფაილი:Ii tavze xazjt.PNG|10პქ|]], აკეთ-ი-ს; ვაკეთებ-დ-ი-დ-[[ფაილი:Ii tavze xazjt.PNG|10პქ|]].</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>დ-[[ფაილი:Ii tavze xazjt.PNG|10პქ|]], აკეთ-ი-ს; ვაკეთებ-დ-ი-დ-[[ფაილი:Ii tavze xazjt.PNG|10პქ|]].</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 46:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 46:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ივ-ას („მოსჩვენებია“). II თურმეობითიც მეშველი ზმნით იწარმოება: სძინებ-იყვ(ა) („სძინებოდა“).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ივ-ას („მოსჩვენებია“). II თურმეობითიც მეშველი ზმნით იწარმოება: სძინებ-იყვ(ა) („სძინებოდა“).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>უნიფიცირებულია აგრეთვე <del class="diffchange diffchange-inline">კაურატივის </del>წარმოება – იწარმოება -ევ. -ივ ფორმანტით და ამით აგრძელებს ძვ. ქართულის ტრადიციას: ა-ხვნ-ევ-ს („ახვნევინებს“); ხმოვნის წინ -ე ხშირად იკარგება, თუმცა თანხმოვნის წინ კვლავ აღდგება: ა-შლევ-ი-ა, მაგრამ: ა-შლ-ევ-ივ-ნ-ა.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>უნიფიცირებულია აგრეთვე <ins class="diffchange diffchange-inline">კაუზატივის </ins>წარმოება – იწარმოება -ევ. -ივ ფორმანტით და ამით აგრძელებს ძვ. ქართულის ტრადიციას: ა-ხვნ-ევ-ს („ახვნევინებს“); ხმოვნის წინ -ე ხშირად იკარგება, თუმცა თანხმოვნის წინ კვლავ აღდგება: ა-შლევ-ი-ა, მაგრამ: ა-შლ-ევ-ივ-ნ-ა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველქართულისეულია კითხვითი ნაწილაკი -ა: ხარ-ა? („ხარ?“), მავიდეს-ა? („მოვიდნენ“?).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ძველქართულისეულია კითხვითი ნაწილაკი -ა: ხარ-ა? („ხარ?“), მავიდეს-ა? („მოვიდნენ“?).</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 60:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 60:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მასდარი დონიანი ენებითიდან იწარმოება: ასძრახ-დ-ა („დაელაპარაკა“) – აძრახ-დ-ომ-ა, გაფ-რინ-დ-ა – გაფრინდ-ომ-ა („გაფრენა“).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მასდარი დონიანი ენებითიდან იწარმოება: ასძრახ-დ-ა („დაელაპარაკა“) – აძრახ-დ-ომ-ა, გაფ-რინ-დ-ა – გაფრინდ-ომ-ა („გაფრენა“).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ხშირად გამოიყენება ცირკუმფიქსები: მ–ე: მ-ღ-ე („ღია“); მა–ე: მა-ცნ-ე; მა–ურ: მა-ნატ-ურ-ი („მნატრებელი“); მ–ო ) მა–ო: გა-მ-ძღ-ო („გამძღოლი''); მა–არ: მა-სმინ-არ-ი („მსმენელი“); მე–ე: მე-კვლ-ე: მ-ი-არ-ე: მ-წუხ-ი-არ-ე („მძიმე ავადმყოფი“); მე–ი: მე-სხ-ნ-ი („მთვარეს შემოჯარული შავი ღრუბლები“); სა-ურ: სა-ხნა-ურ-ი („სახნავი მიწა“); სა-ი-ელ: სა-ხვნ-ი-ელ-ი („გუთანი“); სა-ო: გა-სა-თა-ო („გასათავებელი“; ნა–ელ: ნა-მუშა-ელ-ი („ნამუშევარი“); ნა–არ:&#160; ნა-ცოდინ-არ-ი („ნაცოდნი“):სა–ოლ: სა-გდ-ოლ-ა („კარსუკან გაყრილი კეტი”); უ–ო: გა-უ-გონ-ო („არგამგონე, ჯიუტი”); დაუ-ჯერ-ო („ვინც არ უჯერებს, არ <del class="diffchange diffchange-inline">ემორჩი-ლება”</del>).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ხშირად გამოიყენება ცირკუმფიქსები: მ–ე: მ-ღ-ე („ღია“); მა–ე: მა-ცნ-ე; მა–ურ: მა-ნატ-ურ-ი („მნატრებელი“); მ–ო ) მა–ო: გა-მ-ძღ-ო („გამძღოლი''); მა–არ: მა-სმინ-არ-ი („მსმენელი“); მე–ე: მე-კვლ-ე: მ-ი-არ-ე: მ-წუხ-ი-არ-ე („მძიმე ავადმყოფი“); მე–ი: მე-სხ-ნ-ი („მთვარეს შემოჯარული შავი ღრუბლები“); სა-ურ: სა-ხნა-ურ-ი („სახნავი მიწა“); სა-ი-ელ: სა-ხვნ-ი-ელ-ი („გუთანი“); სა-ო: გა-სა-თა-ო („გასათავებელი“; ნა–ელ: ნა-მუშა-ელ-ი („ნამუშევარი“); ნა–არ:&#160; ნა-ცოდინ-არ-ი („ნაცოდნი“):სა–ოლ: სა-გდ-ოლ-ა („კარსუკან გაყრილი კეტი”); უ–ო: გა-უ-გონ-ო („არგამგონე, ჯიუტი”); დაუ-ჯერ-ო („ვინც არ უჯერებს, არ <ins class="diffchange diffchange-inline">ემორჩილება”</ins>).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მიმღეობიდან სა–ო ცირკუმფიქსით იწარმოება ახალი მიმღეობა: მ-წყალობ-ელ-ი – სა-მწყა-ლობ-ლ-ო („წყალობის მიმცემი“); ამ ცირკუმფიქსით გაფორმებული სახელი ვითარებით ბრუნვაში აღნიშნავს</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მიმღეობიდან სა–ო ცირკუმფიქსით იწარმოება ახალი მიმღეობა: მ-წყალობ-ელ-ი – სა-მწყა-ლობ-ლ-ო („წყალობის მიმცემი“); ამ ცირკუმფიქსით გაფორმებული სახელი ვითარებით ბრუნვაში აღნიშნავს</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 67:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 67:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურულში გავრცელებული -იონ სუფიქსი წარმომავლობას, რაიმე ხელობას ან დანიშნულებას აღნიშნავს: შატილი – შატილ-იონი-ი („შატილელი”), დროშა – დროშ-იონ-ნი („მედროშენი“).</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურულში გავრცელებული -იონ სუფიქსი წარმომავლობას, რაიმე ხელობას ან დანიშნულებას აღნიშნავს: შატილი – შატილ-იონი-ი („შატილელი”), დროშა – დროშ-იონ-ნი („მედროშენი“).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>სუფიქსი -ონ-ა ფერის ოდნაობას <del class="diffchange diffchange-inline">გამოხატაეს</del>: ლურჯ-ონ-ა (მოლურჯო). კნინობითის მთავარი <del class="diffchange diffchange-inline">გამომხატეელი </del>არის -ა, რომელსაც წინ სხვადასხვა სუფიქსები უძღვის:ცოტ-ინ-იკ-ა („პატარა“), ძაღლ-იკ-ა, დათ-უნ-ა და მისთ.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>სუფიქსი -ონ-ა ფერის ოდნაობას <ins class="diffchange diffchange-inline">გამოხატავს</ins>: ლურჯ-ონ-ა (მოლურჯო). კნინობითის მთავარი <ins class="diffchange diffchange-inline">გამომხატველი </ins>არის -ა, რომელსაც წინ სხვადასხვა სუფიქსები უძღვის:ცოტ-ინ-იკ-ა („პატარა“), ძაღლ-იკ-ა, დათ-უნ-ა და მისთ.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==== სინტაქსი ====</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==== სინტაქსი ====</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=221265&oldid=prev 2024-03-25T18:53:55Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">მორფოლოგია</span></span></p> <a href="https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&amp;diff=221265&amp;oldid=221263">ცვლილებების ჩვენება</a>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=221263&oldid=prev 2024-03-25T15:57:22Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">15:57, 25 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 8:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 8:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მეშველი ზმნის საკომპენსაციოდ მახვილის დასმა ყველა კილოკავში ერთნაირად ხდება (III პირის ორსავე რიცხვში): კაცი || კაცნი, დღეი || დღენი.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>მეშველი ზმნის საკომპენსაციოდ მახვილის დასმა ყველა კილოკავში ერთნაირად ხდება (III პირის ორსავე რიცხვში): კაცი || კაცნი, დღეი || დღენი.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">==== ფონეტიკა ====</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურულისათვის თავისებურად მიჩნეულია:</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხევსურულისათვის თავისებურად მიჩნეულია:</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ფონოლოგია]]ში: ფონემა ჴ-ს არსებობა; [[ფონეტიკა]]ში: ფართოდ გავრცელებული ბოლომოკვეცილი ფორმები, კერძოდ, ზმებში: მავი („მოვიდა“), მი („მინდა“) – [[აუსლაუტი|აუსლაუტში]] დარჩენილ ხმოვანზე ხმის აწევა, რაც დაკარგული [[ბგერა|ბგერისა]] თუ [[მარცვალი (გრამატიკა)|მარცვლის]] კომპენსაციაა;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ფონოლოგია]]ში: ფონემა ჴ-ს არსებობა; [[ფონეტიკა]]ში: ფართოდ გავრცელებული ბოლომოკვეცილი ფორმები, კერძოდ, ზმებში: მავი („მოვიდა“), მი („მინდა“) – [[აუსლაუტი|აუსლაუტში]] დარჩენილ ხმოვანზე ხმის აწევა, რაც დაკარგული [[ბგერა|ბგერისა]] თუ [[მარცვალი (გრამატიკა)|მარცვლის]] კომპენსაციაა;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხმოვნის მომდევნოდ სხვათა სიტყვის ო-ს დავიწროება: დაიჭირეე, სახლიე… ; და [[კავშირი (გრამატიკა)|კავშირი]]ს ენკლიტიკად მირთვა წინა სიტყვასთან და ა ხმოვნის დაკარგვა: კაცი-დ; ხში-რად [[თანხმოვნები|თანხმოვანი]] დ-ც იკარგება და მეტყველებისას ერთგვარი დაყოვნება ხდება; დამახასიათებელია [[სონორები|სონორი]]ან თანხმოვანთკომპლექსში ი ხმოვნის გაჩენა: თირთოლი („თრთოლა“), კირკილი (ძვ. „კრკილი ხმელთ ხორცთ მჭამელი ჭუა“ (საბა) და მისთ. ხშირია (როგორც სიტყვის თავში, ისე ბოლოში) ხმოვანთა რეგრესული [[ასიმილაცია]]: -ვა&gt; -ო: სცვავ&gt; სცოვ („აცვია“) .-ვე&gt; -ო: ქვეოდ – ქოოდ („მთლად“); -ო&gt; -ვა (არხოტულ კილოკავში): არხოტი – არხვატი; -ვე და -მე ნაწილაკებს ეკვეცებათ -ე ხმოვანი: ჩვენავე – ჩეენავ; ვინამე – ვინამ …; აუსლაუტში [[აორისტი]]ს ე ვიწროვდება (ი-დ იქცევა) ან ზოგჯერ იკარგება: მივეგებე – მივეგები – მივე-გებ.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ხმოვნის მომდევნოდ სხვათა სიტყვის ო-ს დავიწროება: დაიჭირეე, სახლიე… ; და [[კავშირი (გრამატიკა)|კავშირი]]ს ენკლიტიკად მირთვა წინა სიტყვასთან და ა ხმოვნის დაკარგვა: კაცი-დ; ხში-რად [[თანხმოვნები|თანხმოვანი]] დ-ც იკარგება და მეტყველებისას ერთგვარი დაყოვნება ხდება; დამახასიათებელია [[სონორები|სონორი]]ან თანხმოვანთკომპლექსში ი ხმოვნის გაჩენა: თირთოლი („თრთოლა“), კირკილი (ძვ. „კრკილი ხმელთ ხორცთ მჭამელი ჭუა“ (საბა) და მისთ. ხშირია (როგორც სიტყვის თავში, ისე ბოლოში) ხმოვანთა რეგრესული [[ასიმილაცია]]: -ვა&gt; -ო: სცვავ&gt; სცოვ („აცვია“) .-ვე&gt; -ო: ქვეოდ – ქოოდ („მთლად“); -ო&gt; -ვა (არხოტულ კილოკავში): არხოტი – არხვატი; -ვე და -მე ნაწილაკებს ეკვეცებათ -ე ხმოვანი: ჩვენავე – ჩეენავ; ვინამე – ვინამ …; აუსლაუტში [[აორისტი]]ს ე ვიწროვდება (ი-დ იქცევა) ან ზოგჯერ იკარგება: მივეგებე – მივეგები – მივე-გებ.</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">==== მორფოლოგია ====</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[მორფოლოგია]]ში: [[სახელობითი ბრუნვა|სახელობითი ბრუნვის]] ნიშანი ხმოვანფუძიან სახელებსაც&#160; ერთვის: მამა-ი, სხვა-ი…; ხშირად თანხმოვანფუძიან სახელებთან ეს&#160; ნიშანი ვიწროვდება და იკარგება: დები ხყავ – დებ ხყავ. რაიმე ელემენტის დართეისას ი აღდგება: დებ-ი-ც ხყავ. ასევე იკარგება მოთხრობითის -მა ფორმანტის -ა: ამხანაგებ-მ, რომელიც ბოლო პოზიციის დაკარგვისას აღდგება: ამხანაგებმა-ც: მიცემითში დასმული თანხმოვანფუძმიანი სიტყვა ადგილისა და დროის [[გარემოება (გრამატიკა)|გარემოების]] ფუნქციით, როგორც წესი, მიცემითის ნიშანს არ ირთავს: ქალაქ მივა… თანხმოვანფუძიანი სახელი მიცემითის ნიშანს დაირთავს, როცა იგი მსაზღვრელია, მაგრამ საზღვრული აკლია: ჩვენ-ს წავიდათ (ჩვენს სახლში წავიდეთ). ადგილისა და </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">დროის გარემოება ნანათესაობითარი მიცემითითაც აღინიშნება: მთისა-ს, დედულ-თ-ა-ს: [[მიცემითი ბრუნვა]] ვითარების გარემოებასაც გამოხატაეს: მზას იყვენით. -თვის თანდებულიანი ფორმის ნაცვლად იხმარება ნათესაობით-ვითარებითი… მოქმედებითი გამოიყენება გამოსვლითის ფუნქციითაც: მთ-ით (მთ-იდან); ამავე ფუნქციით იხმარება ნანათესაობითარი მოქმედებითიც: ქარქაშთ-ით. ვითარებითის -ად ფორმანტის -დ ძალიან ხშირად იკარგება და რჩება მხოლოდ -ა ან -დ: შენ-დ („შენთვის“). ვითარებითი ცელის -ში თანდებულიან </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ადგილის გარემოებას: ბარ-ად („ბარში“). რაოდენობის და რიცხვის შინაარსის მქონე ადგილის გარემოებებში -გან თანდებულს ცვლის -კან: სხვა-კან. -გან თანდებულის ვარიანტები -გეს || -გე დროის მნიშენელობის მქონე სიტყვებს ერთვის და დროის გარემოებებს ქმნის: აწ-იდ-გე (ს) („ამის შემდეგ“). თანდებულიანი ფორმები </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">რთულდება ბრუნვის ნიშნით და სხვა თანდებულებითაც: მთა-ჩიგ-ურ ქერი („მთაში მოყვანილი ქერი”). </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">მრავლობითის -ნ, -თ(ა) სუფიქსები უსულო საგნების ერთი ეგზემპლარის გასაფორმებლადაც იხმარება: ქვა-ნ-ი: („ქვა“)… ეს სუფიქსები ცალკეული ოჯახის, ხოლო ზოგჯერ ნათესავ ოჯახთა შტო-გვარის აღსანიშნავადაც გამოიყენება.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ზმნაში დასტურდება II სუბიექტური და III ობიექტური პირის ნიშანთა შემდეგი ფონეტიკური ვარიანტები: ტ, დ, თ, წ. ძ, ც, ჭ, ჯ, ჩ თანხმოენების წინ არის ს, რომელიც დ, ძ თანხმოვანთა წინ იქცევა ზ-დ, ჯ-ს წინ – ჟ-დ, ჭ-ს წინ – შ-დ. ყრუ პ, ფ, კ, ყ, ấ თანხმოვანთა წინ არის ჰ&gt;; ხ; ბ, ვ, მ, გ, ნ, ლ, რ მჟღერების წინ – ჰ&gt;ღ. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ხევსურულში დაცულია უძეელესი მადა შა- ზმნისწინები, რომელთა ადგილსაც ნელ-ნელა იკავებს ახალი მოდა შე-. რიგ შემთხვევაში იკარგება [[ქცევა (ზმნა)|ქცევის]] სათავისო (ი) და სასხვისო (უ) ნიშნები: ხ-კვირს; მხოლობითი რიცხვის III სუბიექტური პირის ნიშანი (ს) არ იკარგება მრაელობითის თ-ს წინ: გაძლევ-ს-თ, გაშინებ-ს-თ…</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ძველის გადმონაშთია უთემისნიშნო ზმნები: ლოკს-ს, ნაყ-ს… აგრეთვე: -ავ,-ამ თემისნიშანთა ხმოვანმონაცვლეობა პირაქეთულ კილოკავში: ხნ-ავე-ს – ხნ-ევ-დ-ა, იცვ-ამ-ს – იცვ-ემ-და. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ძველქართულისებრია სუბიექტური პირის ნიშანი III პირის მრავლობითში: ადგ-ეს წავიდ-ეს… ზოგი </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ზმნის წარმოება: წასწით-ო-ი-ს („წითელ ფერს იცემს“). ძველია აგრეთვე წარმოება ზმნისა: დგებ-ი-ს, კვდებ-ი-ს…</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">კავშირებითის წარმოება გაერთფეროვნებულია – ყოველგვარ ზმნას -ა ფორმანტი ერთვის: ჩეჩ-ა-ს, ჩეჩდ-ა-ს. თხრობითი კილოს აწმყოსა და წყვეტილის გასარჩევად კი იხმარება კავშირი რომ || რო. მრავლობითის თ-ს წინ -ა ისევ აღდგება: ე-ჩეჩ-ა-თ, ე-ჩეჩდ-ათ… III კავშირებითი იშვიათად გვხვდება.</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98&diff=221262&oldid=prev 2024-03-25T13:24:47Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;ხევსურული&#039;&#039;&#039; – <a href="/wikidict/index.php/%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98" title="ქართული დიალექტები">ქართული ენის დიალექტი</a>, ...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ხევსურული''' – [[ქართული დიალექტები|ქართული ენის დიალექტი]], რომელზედაც [[მეტყველება|მეტყველებს]] [[საქართველო]]ს ერთ-ერთი ისტორიულ-ეთნოგრაფიული კუთხის – [[ხევსურეთი]]ს მოსახლეობა.<br /> <br /> ხევსურეთს კავკასიონის ქედი ორად ყოფს: პირაქეთა (ბუდე ხევსურეთი) და კავკასიონის გადაღმა მდებარე პირიქითა ხევსურეთად, რომელიც, თავის მხრივ, მაღალი მთებით გამიჯნულ ორ ხეობად იყოფა: აღმოსავლეთით [[მდინარე]] არღუნის სათავეებში განსახლებულ შატილისა და მიღმახევის თემებს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრებიან მთიელი ჩაჩნები, ანუ ქისტები, დასავლეთით კი მდინარე ასას სათავეებში მცხოვრებ არხოტის თემის ხევსურებს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრებიან მთიელი ინგუშები, ანუ ღილღველები (ღლილვები). მთლიანად ხევსურეთს აღმოსავლეთით ესაზღვრებიან თუშები, სამხრეთ-აღმოსავლეთით – ფშაველები, ხოლო დასავლეთით – მოხევეები და მთიულ-გუდამაყრელები. ხევსურები ახლა ცხოვრობენ [[დუშეთი]]ს, ყაზბეგის, თიანეთის, [[ახმეტა|ახმეტის]], [[თელავი]]ს, დედოფლისწყაროს, საგარეჯოსა და [[გარდაბანი (მხარე)|გარდაბნის]] რ-ნებშიც.<br /> <br /> ენობრივად ხევსურული ყველაზე უფრო ახლოა თუშურ, მოხეურ და [[ფშაური დიალექტი|ფშაურ დიალექტებთან]] და მათთან ერთად ქმნის ქართული ენის [[დიალექტი|დიალექტთა]] ე. წ ფხოურ ჯგუფს ([[აკაკი შანიძე|ა. შანიძე]]). სხვა ქართული დიალექტებისაგან გამოირჩევა [[არქაიზმი|არქაიზმების]] სიმრავლით, რაც მისი გარემოზღუდულობით უნდა აიხსნას. ხევსურულში ა. შანიძე გამოყოფს არხოტულ და შატილურ-მიღმახეურ კილოკავებს, რაც ამ კილოკავებში ზოგ ფონეტიკურ პროცესს, ინტონაციისა და მეტყველების ტემბრის განსხვავებულობას ემყარება.<br /> <br /> პირაქეთულ-არხოტულში შატილურ-მიღმახეური ვარ || ვარი-ს ნაცვლად იხმარება ორ: [[შემასმენელი]] [[ენკლიტიკა|ენკლიტიკად]] მიერთვის სახელს: კაც-ორ, დღეი-ას… შატილურ-მიღმახეურში ეს პროცესები გამორიცხულია, თუმცა [[მეშველი ზმნა|მეშველი ზმნის]] სრულიად დაკარგვა და მის სანაცვლოდ სახელის ი-ზე<br /> მეშველი ზმნის საკომპენსაციოდ მახვილის დასმა ყველა კილოკავში ერთნაირად ხდება (III პირის ორსავე რიცხვში): კაცი || კაცნი, დღეი || დღენი.<br /> <br /> ხევსურულისათვის თავისებურად მიჩნეულია:<br /> <br /> [[ფონოლოგია]]ში: ფონემა ჴ-ს არსებობა; [[ფონეტიკა]]ში: ფართოდ გავრცელებული ბოლომოკვეცილი ფორმები, კერძოდ, ზმებში: მავი („მოვიდა“), მი („მინდა“) – [[აუსლაუტი|აუსლაუტში]] დარჩენილ ხმოვანზე ხმის აწევა, რაც დაკარგული [[ბგერა|ბგერისა]] თუ [[მარცვალი (გრამატიკა)|მარცვლის]] კომპენსაციაა;<br /> ხმოვნის მომდევნოდ სხვათა სიტყვის ო-ს დავიწროება: დაიჭირეე, სახლიე… ; და [[კავშირი (გრამატიკა)|კავშირი]]ს ენკლიტიკად მირთვა წინა სიტყვასთან და ა ხმოვნის დაკარგვა: კაცი-დ; ხში-რად [[თანხმოვნები|თანხმოვანი]] დ-ც იკარგება და მეტყველებისას ერთგვარი დაყოვნება ხდება; დამახასიათებელია [[სონორები|სონორი]]ან თანხმოვანთკომპლექსში ი ხმოვნის გაჩენა: თირთოლი („თრთოლა“), კირკილი (ძვ. „კრკილი ხმელთ ხორცთ მჭამელი ჭუა“ (საბა) და მისთ. ხშირია (როგორც სიტყვის თავში, ისე ბოლოში) ხმოვანთა რეგრესული [[ასიმილაცია]]: -ვა&gt; -ო: სცვავ&gt; სცოვ („აცვია“) .-ვე&gt; -ო: ქვეოდ – ქოოდ („მთლად“); -ო&gt; -ვა (არხოტულ კილოკავში): არხოტი – არხვატი; -ვე და -მე ნაწილაკებს ეკვეცებათ -ე ხმოვანი: ჩვენავე – ჩეენავ; ვინამე – ვინამ …; აუსლაუტში [[აორისტი]]ს ე ვიწროვდება (ი-დ იქცევა) ან ზოგჯერ იკარგება: მივეგებე – მივეგები – მივე-გებ.</div>

Tkenchoshvili