https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%96%E1%83%94_%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%90ხეზე კვეთა - რედაქტირების ისტორია2026-06-21T06:18:18Zამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიშიMediaWiki 1.19.24https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%96%E1%83%94_%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%90&diff=171970&oldid=prevTkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''ხეზე კვეთა''' – დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების სახეობა...2022-11-07T08:18:21Z<p>ახალი გვერდი: '''ხეზე კვეთა''' – დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების სახეობა...</p>
<p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ხეზე კვეთა''' – დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების სახეობა, რომელიც გავრცელებული იყო უხსოვარი დროიდან. მის დამკვიდრებას ყოფაცხოვრებასა და [[არქიტექტურა]]ში ხელი შეუწყო დასამუშავებელი მასალის ([[მერქანი|მერქნის]]) მოპოვების სიმარტივემ და საჭრელი ინსტრუმენტების (ქვა, ძვალი, [[ბრინჯაო]], [[ფოლადი]] და სხვ.) არსებობამ. ანტიკური პერიოდიდან დღემდე უამრავი არქიტექტურული ძეგლია შემორჩენილი, შემკული უნიკალური ხის [[ჩუქურთმა|ჩუქურთმებითა]] და [[ხვეულა|ხვეულებით]], რომლებსაც დღესაც აღფრთოვანებაში მოჰყავს მნახველი. <br />
<br />
ხეზე კვეთის მრავალი სახეობაა ცნობილი, რომელთაგან შეიძლება გამოვარჩიოთ: აჟურული, ბრტყელრელიეფური, გამჭოლი, გაჭრილი, გახერხილი, გეომეტრიული, კონტურული, მხატვრული, რელიეფური, სკულპტურული და სხვ.<br />
<br />
==== აჟურული ხეზე კვეთა ==== <br />
მერქნის მხატვრული დამუშავების ერთ-ერთი სახეობა, რომლის დროს ხის ფონი პრაქტიკულად მთლიანად ქრება და რჩება მხოლოდ გამოსახულება, რაც მას აახლოებს ხის მოცულობით კვეთასთან. საყოფაცხოვრებო საგნებისა და საავეჯო დეტალების დასამზადებლად, როგორც წესი, გამოიყენება ფოთლოვანი ჯიშის მერქანი – [[ცაცხვი]], [[არყის ხე]], [[ვერხვი]], [[წაბლი]], [[აკაცია]] და სხვ., ხოლო არქიტექტურული დეტალებისა და ნატეხების დასამზადებლად – წიწვოვანი ჯიშის მერქანი [[ლარიქსი]]სა და [[ფიჭვი]]ს სახით. აჟურულ კვეთას ყოველთვის აწარმოებენ ხელით. საჭრელ ინსტრუმენტებად გამოიყენება [[ბეწვა ხერხი]], თხელპირიანი ხერხი, [[სატეხი (ხელსაწყო)|სატეხი]], [[დანა]], [[ხვეწი]] და სხვ. ხეზე კვეთის ეს სახეობა ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთის ქვეყნებსა და შუა რუსეთში, აგერეთვე დიდი წარმატებით იყენებდნენ დასავლეთ [[საქართველო]]ში [[ოდა სახლი|ოდა სახლების]] [[ფასადი|ფასადების]], [[ფანჯარა|ფანჯრისა]] და კარის [[ფრონტონი|ფრონტონების]], [[აივანი|აივნების]], [[მოაჯირი|მოაჯირების]] და მისთ. მოსართავად.<br />
<br />
==== ბრტყელრელიეფური ხეზე კვეთა ==== <br />
ხეზე კვეთის ერთ-ერთი გავრცელებული სახეობა. მისი ძირითადი მოტივებია: მცენარეული მოტივები და ცხოველებისა და ადამიანების სტილიზებული გამოსახულებები. დამზადების ტექნიკა შედარებით მარტივია - წინასწარმომზადებულ ნაკეთობაზე დაიტანება ნაკვეთი სამკაული. პირველ რიგში მჭრელი ინსტრუმენტით დაიხაზება კონტური და [[ხვეწი|ხვეწის]] მეშვეობით გაკეთდება ფონი. შემდეგ, დამუშავდება [[რელიეფი]] დამატებითი ჩანაჭრებით, რომელიც ახდენს გამოსახულების მოდულირებას [[ფოთოლი|ფოთლის]] ძარღვების, ცხენის ფაფარის, წვრილი დეტალებისა და სხვათა სახით. სურათის სირთულის მიხედვით შეირჩევა საჭრელი ინსტრუმენტების კომპლექტი (ზოგჯერ 60-მდე სხვადასხვა პროფილისა და ზომის საჭრეთელი და ხვეწი). გამოყენების სფეროა საცხოვრებლების დეკორი და შენობების [[ინტერიერი (არქიტექტურა)|ინტერიერები]].<br />
<br />
==== გახერხილი ხეზე კვეთა ==== <br />
იგივეა, რაც ხეზე კვეთა აჟურული, რომელშიც ბრტყელი გამჭოლი უბნები შესრულებულია ბეწვა- ან ბრტყელპირა ხერხით.<br />
<br />
==== გეომეტრიული ხეზე კვეთა ==== <br />
მერქნის ორნამენტული კვეთის ყველაზე ძველი და გავრცელებული სახეობა. მზადდება ორ-. სამ- და ოთხწახნაგოვანი ფორმის ამონაჭრების სახით, რომლებიც ერთიანობაში იძლევა სხვადასხვა ტიპის კომპოზიციას. მთავარი სამუშაო იარაღია – [[საჭრეთელი]] დაცერებული წვერით. გეომეტრიული კვეთით მიიღება როგორც მარტივი, ისე რთული ნახჭი (მოხატულობა), როგორიცაა ფოთოლი, სამყურა, [[როზეტი]] და სხვ. გამოიყენება სახლის ავეჯეულის, ჭურჭლეულობის, სუვენირების გასამშვენიერებლად, აგრეთვე არქიტექტურაში – ავეჯეულისა და ინტერიერების გასაფორმებლად.<br />
<br />
==== კონტურული ხეზე კვეთა ==== <br />
ორნამენტული კვეთის ერთ-ერთი სახეობა, რომელმაც ფართო გავრცელება პოვა [[ევროპა|ევროპისა]] ([[ფინეთი]], [[ავსტრია]] , [[გერმანია]], [[ჩეხეთი]], [[ესპანეთი]]) და [[აზია|აზიის]] ქვეყნების ([[ჩინეთი]], [[იაპონია]], [[რუსეთი]]) სახალხო ხელოვნებაში XV საუკუნიდან. სრულდება ნახატის კონტურული ხაზის ამოჭრით. ასეთი კვეთის ჩუქურთმა ნაწილობრივ [[გრავირება]]ს ჩამოგავს. ინსტრუმენტებად გამოიყენება წვრილი ნახევრწრიული მოღუნული ხვეწი, სპეციალური დანა დაცერებული წვერით და სხვ. ხეზე კვეთის ეს სახეობა მოითხოვს ხელოსნის მაღალ კვალიფიკაციასა და დასამუშავებელი მერქნის ხარისხს.<br />
<br />
==== მხატვრული ხეზე კვეთა ==== <br />
მერქნის მხატვრული დამუშავების ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე გავრცელებული სახეობა, როცა ნახჭი (მოხატულობა) დაიტანება ნაკეთობაზე [[ცული]]ს, დანის, საჭრეთლის, სატეხის, ხვეწის და სხვა მისთ. ინსტრუმენტების მეშვეობით. დამზადების ტექნოლოგია საგრძნობლად გამარტივდა საღარავი და სახარატო ჩარხების გაჩენის შემდეგ, რომლებმაც მკვეთრად შეამცირა მჭრელი-ხელოსნის შრომა. [[მხატვრული კვეთა]] გამოიყენება [[შენობა|შენობების]] [[ინტერიერი (არქიტექტურა)|ინტერიერებისა]] და [[ექსტერიერი|ექსტერიერების]], კარისა და ფანჯრის ჩარჩოების, კარნიზების, მოაჯირების მოსართავად, აგრეთვე საცხოვრებელ დეკორში, [[ავეჯი]]ს დეტალების, საყოფაცხოვრებო ჭურჭლეულის, სათამაშოების და მისთ. დასამზადებლად. ხის მხატვრული კვეთა ცნობილი იყო უძველესი დროიდან და პრაქტიკულად ყველა ქვეყანაში იყო გავრცელებული.<br />
<br />
==== სკულპტურული ხეზე კვეთა ==== <br />
ხეზე კვეთის ერთ-ერთი ყველაზე რთული სახეობა, როდესაც ნაკეთობაზე ამოკვეთილია ადამიანის, ცხოველის, ფრინველის ან სხვა ობიექტის ცალკეული მოცულობითი ფიგურა ან ფიგურების ჯგუფი. სირთულეს გაპირობებს ის, რომ მჭრელი-ხელოსნისაგან მოითხოვს ფიგურის მოცულობით ხედვას, პერსპექტივის [[აღქმა]]ს, პროპორციების შენარჩუნებასა და მთლიანად კომპოზიციის მხატვრული სახის გადმოცემის უნარს.<br />
<br />
<br />
<gallery><br />
ფაილი:AJuruli xeze kveta.JPG|აჟურული ხეზე კვეთა<br />
ფაილი:Brtyelreliefuri xeze kveta.JPG|ბრტყელრელიეფური ხეზე კვეთა <br />
ფაილი:Geometriuli xeze kveta.JPG|გეომეტრიული ხეზე კვეთა <br />
ფაილი:Konturuli xeze kveta.JPG|კონტურული ხეზე კვეთა<br />
ფაილი:Mxatvruli xeze kveta.JPG|მხატვრული ხეზე კვეთა<br />
ფაილი:Skulpturuli xeze kveta.JPG|სკულპტურული ხეზე კვეთა <br />
ფაილი:Skulpturuli xeze kveta 2.JPG|სკულპტურული ხეზე კვეთა <br />
ფაილი:Xeze kvetis xelsawyoebi.JPG|ხეზე კვეთის ხელსაწოები<br />
<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
==წყარო==<br />
[[სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი]]<br />
[[კატეგორია:დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნება]]<br />
[[კატეგორია:ხეზე კვეთა]]</div>Tkenchoshvili