ხობის წარწერა 1384-96 - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 14:38, 21 სექტემბერი 2024-ზე

2024-09-21T14:38:54Z

Tkenchoshvili 17:21, 26 მარტი 2024-ზე

2024-03-26T17:21:08Z

Tkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''ხობის წარწერა 1384-96''' – ქართული ასომთავრული წარწერა, ამოკვე...

2024-03-26T13:15:30Z

ახალი გვერდი: '''ხობის წარწერა 1384-96''' – ქართული ასომთავრული წარწერა, ამოკვე...

ახალი გვერდი

'''ხობის წარწერა 1384-96''' – [[ქართული ასომთავრული]] წარწერა, ამოკვეთილი ცხრა სტრიქონად დიდი ზომის (105X66X12 სმ) [[მარმარილო]]ს ფილაზე. ფილა ჩასმულია ხობის მონასტრის (ხობის რ-ნი) მთავარი ტაძრის სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[მინაშენი]]ს – დადიანთა [[ეგვტერი]]ს შესასვლელის თავზე და წარმოადგენს ამ შესასვლელის [[არქიტრავი|არქიტრავს]]. წარწერის დასაწყისი სტრიქონები დიდი ზომის (სიმაღლე 8-10 სმ) [[ასო (ნიშანი)|ასოებითაა]] ამოკვეთილი, განსაკუთრებით [[სიტყვა]] „ვამეყ“ მეორე სტრიქონის შუაში (სიმაღლე: 10 სმ), ხოლო შემდეგ ასოების სიმაღლე თანდათან კლებულობს (2-2,5 სმ); შესრულებულია [[კიდურწერტილოვანი დამწერლობა|კიდურწერტილოვანი]], ადგილ-ადგილ ხვეული დამწერლობით; მოღწეულია დაუზიანებელი, თითქმის თავდაპირველი სახით. წარწერის ტექსტი ასეთია:

„† სახელითა ღმრთისაჲთა. ერისთავთ ერისთავმან და [[მანდატურთუხუცესი|მანდატურთუხუცესმან]], დადიანმან ვამეყ, მამისა მათისა, პატრონისა, ერისთავთა ერისთავისა, დადიანისა გიორგის შემდგომად მიუჴდა [[ჯიქეთი|ჯიქეთს]], ურწმუნოებისა და ორგულობისათუის, რაითამცა მოემსახურა, და სძლო. და შეურაცხ და უჴმარ იქმნა მათი სიმაგრენი; გაგარი და უღალნი ყოველივე ძალითა მოირჯუნა; მრავალთა ჯიქეთისა პატრონთაგან მიუვალნი მოარბივნა; რაოდენი მოეწყო, მათი მძევალნი წამოასხნა და სხუანი აოტნა. და მაშინ მოიღო სვეტნი და ფიქალნი ესენი მარმარილოსანი. და მამა-დედათა ლარნაკი და მისი და მარეხ გააერთა; საუკუნოდ-მცა არს ჴსენება მათი“.

წარწერა მოგვითხრობს ოდიშის ცნობილი მთავრის ვამეყ II დადიანის (1384–96) ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში – ჯიქეთში [[ლაშქრობა|ლაშქრობის]] შესახებ. მას ჯიქეთი დაულაშქრავს „ურწმუნოებისა და ორგულობისათუის“, ე. ი. იქაურები ადრევე ოდიშის სამთავროს მორჩილნი ყოფილან და ვამეყის დროს ორგულობა გამოუჩენიათ, განდგომილან. ვამეყამდე ლაშქრობა მის მამას, გიორგი დადიანსაც მოუწყვია – „მამისა მათისა შემდგომად მიუჴდა ჯიქეთსო“. – აღნიშნულია წარწერის დასაწყისში. ვამეყს ჯიქეთიდან მრავალი ნადავლი წამოუღია, მათ შორის „სვეტნი და ფიქალნი მარმარილოსანი“, რომლებითაც მას ხობის ტაძრის გარშემოსასვლელის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილი, იმ დროს ღია გალერეა, ამოუშენებია და აქ საგვარეულო სამარხავი, ეგვტერი მოუწყვია თავისი დედ-მამისა და დისთვის – მარეხისათვის. მარმარილოს სვეტები და ფიქლები ადრებიზანტიური ხელოვნების ძეგლებია, თარიღდება VI ს. შუა ხანებით და ჩრდილო-დასავლეთ
კავკასიაში, ადლერის მახლობლად, ისტორიული ჯიქეთის რომელიღაც ბერძნულ-ბიზანტიური ტაძრის [[ამბიონი]]ს ნაწილია (ლ. ხრუშკოვა).

წარწერიდან აშკარად ჩანს, რომ ვამეყ დადიანის დროს და უფრო ადრეც, აფხაზეთი ოდიშის სამთავროს შემადგენელი ნაწილი იყო – ვამეყი აფხაზეთის გადაღმა ჯიქეთში ისე ლაშქრობს, რომ აფხაზეთს, როგორც მის მიერ გავლილ და დალაშქრულ მხარეს, არც ახსენებს – იგი მას ისედაც თავის მუდმივ სამფლობელოდ ეგულება. ვამეყ დადიანი XIV ს. [[საქართველო]]ს ერთ-ერთი თავნება და დამოუკიდებელი (იმერეთის მეფისაგან) მთავარი იყო; ცნობილია მის მიერ მოჭრილი [[ფული]] მისივე სახელის ზედწერილით; ასევე ცნობილია მისი კულტურულ-სააღმშენებლო მოღვაწეობაც. მაგ. მან კონსტანტინოპოლიდან წალენჯიხის ეკლესიის მოსახატავად საგანგებოდ ჩამოაყვანინა მხატვარი ([[წალენჯიხის წარწერები 1384-96]]). ასე შეიქმნა პალეოლოგიური მხატვრობის ერთ-ერთი უბრწყინვალესი ნიმუში საქართველოში. ეამეყის დროსაა მოხატული ხობის ტაძრის ეგვტერი.

ხობის წარწერა ყურადღებას იპყრობს [[ლექსიკა|ლექსიკისა]] და ერთგან [[გრამატიკა|გრამატიკულ]] ფორმის თვალსაზრისით. კერძოდ, ლექსიკიდან აღსანიშნავია: გაგარი, უღაღი, მორჭუნა და სხვ. გაუმართავია [[ტექსტი]]ს მეორე [[წინადადება]] – „ერისთავთა ერისთაემან… მიუჴდა ჯიქეთს“. ეს შეიძლება „მეგრელიზმის“ ისეთივე გამოვლინებად მივიჩნიოთ, როგორიც დასტურდება ჭლოუს წარწერაში.

''ვ. სილოგავა''

==ლიტერატურა==
* თაყაიშვილი ე. არხეოლოგიური მოგზაურობანი და შენიშვნანი, წგ. 2. ტფ.1914;
* ბერაძე თ. „გაგარი“ და „უღაღი“. – „მაცნე“. (ის-ტ, სერია), 1973, №1
* ბერიძე ვ. ხობის ტაძრის ისტორიისათვის. – იქვე, 1973, №2.

==წყარო==
[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]
[[კატეგორია:ქართული წარწერები]]

←წინა ვერსია		14:38, 21 სექტემბერი 2024-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''ხობის წარწერა 1384-96''' – [[ქართული ასომთავრული]] წარწერა, ამოკვეთილი ცხრა სტრიქონად დიდი ზომის (105X66X12 სმ) [[მარმარილო]]ს ფილაზე. ფილა ჩასმულია ხობის ~~მონასტრის~~ (ხობის რ-ნი) მთავარი ტაძრის სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[მინაშენი]]ს – დადიანთა [[ეგვტერი]]ს შესასვლელის თავზე და წარმოადგენს ამ შესასვლელის [[არქიტრავი\|არქიტრავს]]. წარწერის დასაწყისი სტრიქონები დიდი ზომის (სიმაღლე 8-10 სმ) [[ასო (ნიშანი)\|ასოებითაა]] ამოკვეთილი, განსაკუთრებით [[სიტყვა]] „ვამეყ“ მეორე სტრიქონის შუაში (სიმაღლე: 10 სმ), ხოლო შემდეგ ასოების სიმაღლე თანდათან კლებულობს (2-2,5 სმ); შესრულებულია [[კიდურწერტილოვანი დამწერლობა\|კიდურწერტილოვანი]], ადგილ-ადგილ ხვეული დამწერლობით; მოღწეულია დაუზიანებელი, თითქმის თავდაპირველი სახით. წარწერის ტექსტი ასეთია:	+	'''ხობის წარწერა 1384-96''' – [[ქართული ასომთავრული]] წარწერა, ამოკვეთილი ცხრა სტრიქონად დიდი ზომის (105X66X12 სმ) [[მარმარილო]]ს ფილაზე. ფილა ჩასმულია [[ხობის მონასტერი\|ხობის მონასტრ]]ის (ხობის რ-ნი) მთავარი ტაძრის სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[მინაშენი]]ს – დადიანთა [[ეგვტერი]]ს შესასვლელის თავზე და წარმოადგენს ამ შესასვლელის [[არქიტრავი\|არქიტრავს]]. წარწერის დასაწყისი სტრიქონები დიდი ზომის (სიმაღლე 8-10 სმ) [[ასო (ნიშანი)\|ასოებითაა]] ამოკვეთილი, განსაკუთრებით [[სიტყვა]] „ვამეყ“ მეორე სტრიქონის შუაში (სიმაღლე: 10 სმ), ხოლო შემდეგ ასოების სიმაღლე თანდათან კლებულობს (2-2,5 სმ); შესრულებულია [[კიდურწერტილოვანი დამწერლობა\|კიდურწერტილოვანი]], ადგილ-ადგილ ხვეული დამწერლობით; მოღწეულია დაუზიანებელი, თითქმის თავდაპირველი სახით. წარწერის ტექსტი ასეთია:

	„† სახელითა ღმრთისაჲთა. ერისთავთ ერისთავმან და [[მანდატურთუხუცესი\|მანდატურთუხუცესმან]], დადიანმან ვამეყ, მამისა მათისა, პატრონისა, ერისთავთა ერისთავისა, დადიანისა გიორგის შემდგომად მიუჴდა [[ჯიქეთი\|ჯიქეთს]], ურწმუნოებისა და ორგულობისათუის, რაითამცა მოემსახურა, და სძლო. და შეურაცხ და უჴმარ იქმნა მათი სიმაგრენი; გაგარი და უღალნი ყოველივე ძალითა მოირჯუნა; მრავალთა ჯიქეთისა პატრონთაგან მიუვალნი მოარბივნა; რაოდენი მოეწყო, მათი მძევალნი წამოასხნა და სხუანი აოტნა. და მაშინ მოიღო სვეტნი და ფიქალნი ესენი მარმარილოსანი. და მამა-დედათა ლარნაკი და მისი და მარეხ გააერთა; საუკუნოდ-მცა არს ჴსენება მათი“.		„† სახელითა ღმრთისაჲთა. ერისთავთ ერისთავმან და [[მანდატურთუხუცესი\|მანდატურთუხუცესმან]], დადიანმან ვამეყ, მამისა მათისა, პატრონისა, ერისთავთა ერისთავისა, დადიანისა გიორგის შემდგომად მიუჴდა [[ჯიქეთი\|ჯიქეთს]], ურწმუნოებისა და ორგულობისათუის, რაითამცა მოემსახურა, და სძლო. და შეურაცხ და უჴმარ იქმნა მათი სიმაგრენი; გაგარი და უღალნი ყოველივე ძალითა მოირჯუნა; მრავალთა ჯიქეთისა პატრონთაგან მიუვალნი მოარბივნა; რაოდენი მოეწყო, მათი მძევალნი წამოასხნა და სხუანი აოტნა. და მაშინ მოიღო სვეტნი და ფიქალნი ესენი მარმარილოსანი. და მამა-დედათა ლარნაკი და მისი და მარეხ გააერთა; საუკუნოდ-მცა არს ჴსენება მათი“.

@@ ხაზი 3: / ხაზი 3: @@
 „†  სახელითა ღმრთისაჲთა. ერისთავთ ერისთავმან და [[მანდატურთუხუცესი|მანდატურთუხუცესმან]], დადიანმან ვამეყ, მამისა მათისა, პატრონისა, ერისთავთა ერისთავისა, დადიანისა გიორგის შემდგომად მიუჴდა [[ჯიქეთი|ჯიქეთს]], ურწმუნოებისა და ორგულობისათუის, რაითამცა მოემსახურა, და სძლო. და შეურაცხ და უჴმარ იქმნა მათი სიმაგრენი; გაგარი და უღალნი ყოველივე ძალითა მოირჯუნა; მრავალთა ჯიქეთისა პატრონთაგან მიუვალნი მოარბივნა; რაოდენი მოეწყო, მათი მძევალნი წამოასხნა და სხუანი აოტნა. და მაშინ მოიღო სვეტნი და ფიქალნი ესენი მარმარილოსანი. და მამა-დედათა ლარნაკი და მისი და მარეხ გააერთა; საუკუნოდ-მცა არს ჴსენება მათი“.
-წარწერა მოგვითხრობს ოდიშის ცნობილი მთავრის ვამეყ II დადიანის (1384–96) ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში – ჯიქეთში [[ლაშქრობა|ლაშქრობის]] შესახებ. მას ჯიქეთი დაულაშქრავს „ურწმუნოებისა და ორგულობისათუის“, ე. ი. იქაურები ადრევე ოდიშის სამთავროს მორჩილნი ყოფილან და ვამეყის დროს ორგულობა გამოუჩენიათ, განდგომილან. ვამეყამდე ლაშქრობა მის მამას, გიორგი დადიანსაც მოუწყვია – „მამისა მათისა შემდგომად მიუჴდა ჯიქეთსო“. – აღნიშნულია წარწერის დასაწყისში. ვამეყს ჯიქეთიდან მრავალი ნადავლი წამოუღია, მათ შორის „სვეტნი და ფიქალნი მარმარილოსანი“, რომლებითაც მას ხობის ტაძრის გარშემოსასვლელის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილი, იმ დროს ღია გალერეა, ამოუშენებია და აქ საგვარეულო სამარხავი, ეგვტერი მოუწყვია თავისი დედ-მამისა და დისთვის – მარეხისათვის. მარმარილოს სვეტები და ფიქლები ადრებიზანტიური ხელოვნების ძეგლებია, თარიღდება VI ს. შუა ხანებით და ჩრდილო-დასავლეთ
+წარწერა მოგვითხრობს ოდიშის ცნობილი მთავრის [[დადიანი ვამიყ (I)|ვამეყ I დადიანი]]ს (1384–96) ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში – ჯიქეთში [[ლაშქრობა|ლაშქრობის]] შესახებ. მას ჯიქეთი დაულაშქრავს „ურწმუნოებისა და ორგულობისათუის“, ე. ი. იქაურები ადრევე ოდიშის სამთავროს მორჩილნი ყოფილან და ვამეყის დროს ორგულობა გამოუჩენიათ, განდგომილან. ვამეყამდე ლაშქრობა მის მამას, [[გიორგი (III) დადიანი|გიორგი დადიანსაც]] მოუწყვია – „მამისა მათისა შემდგომად მიუჴდა ჯიქეთსო“. – აღნიშნულია წარწერის დასაწყისში. ვამეყს ჯიქეთიდან მრავალი ნადავლი წამოუღია, მათ შორის „სვეტნი და ფიქალნი მარმარილოსანი“, რომლებითაც მას ხობის ტაძრის გარშემოსასვლელის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილი, იმ დროს ღია გალერეა, ამოუშენებია და აქ საგვარეულო სამარხავი, ეგვტერი მოუწყვია თავისი დედ-მამისა და დისთვის – მარეხისათვის. მარმარილოს სვეტები და ფიქლები ადრებიზანტიური ხელოვნების ძეგლებია, თარიღდება VI ს. შუა ხანებით და ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში, ადლერის მახლობლად, ისტორიული ჯიქეთის რომელიღაც ბერძნულ-ბიზანტიური ტაძრის [[ამბიონი]]ს ნაწილია (ლ. ხრუშკოვა).
 კავკასიაში, ადლერის მახლობლად, ისტორიული ჯიქეთის რომელიღაც ბერძნულ-ბიზანტიური ტაძრის [[ამბიონი]]ს ნაწილია (ლ. ხრუშკოვა).
 წარწერიდან აშკარად ჩანს, რომ ვამეყ დადიანის დროს და უფრო ადრეც, აფხაზეთი ოდიშის სამთავროს შემადგენელი ნაწილი იყო – ვამეყი აფხაზეთის გადაღმა ჯიქეთში ისე ლაშქრობს, რომ აფხაზეთს, როგორც მის მიერ გავლილ და დალაშქრულ მხარეს, არც ახსენებს – იგი მას ისედაც თავის მუდმივ სამფლობელოდ ეგულება. ვამეყ დადიანი XIV ს. [[საქართველო]]ს ერთ-ერთი თავნება და დამოუკიდებელი (იმერეთის მეფისაგან) მთავარი იყო; ცნობილია მის მიერ მოჭრილი [[ფული]] მისივე სახელის ზედწერილით; ასევე ცნობილია მისი კულტურულ-სააღმშენებლო მოღვაწეობაც. მაგ. მან კონსტანტინოპოლიდან წალენჯიხის ეკლესიის მოსახატავად საგანგებოდ ჩამოაყვანინა მხატვარი ([[წალენჯიხის წარწერები 1384-96]]). ასე შეიქმნა პალეოლოგიური მხატვრობის ერთ-ერთი უბრწყინვალესი ნიმუში საქართველოში. ეამეყის დროსაა მოხატული ხობის ტაძრის ეგვტერი.