ხული - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 12:18, 19 თებერვალი 2024-ზე

2024-02-19T12:18:56Z

Tkenchoshvili 19:19, 26 დეკემბერი 2023-ზე

2023-12-26T19:19:45Z

Tkenchoshvili 12:37, 18 სექტემბერი 2023-ზე

2023-09-18T12:37:28Z

Tkenchoshvili 18:47, 3 მარტი 2023-ზე

2023-03-03T18:47:48Z

Tkenchoshvili 19:40, 6 მარტი 2021-ზე

2021-03-06T19:40:44Z

Tkenchoshvili 11:32, 4 თებერვალი 2020-ზე

2020-02-04T11:32:11Z

Tkenchoshvili 12:50, 9 იანვარი 2020-ზე

2020-01-09T12:50:41Z

Tkenchoshvili 09:26, 8 იანვარი 2020-ზე

2020-01-08T09:26:33Z

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2019-05-30T11:15:23Z

‎წყარო

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2019-05-27T11:21:25Z

‎წყარო

@@ ხაზი 38: / ხაზი 38: @@
 ქართველი მკვლევარები საახალწლო მორს ფალოსის სიმბოლოდ განიხილავენ. ამ მოსაზრების სასარგებლოდ მეტყველებს მორის
-ფორმა და ზოგიერთ რიტუალში მისი სემანტიკა, მაგალითად, მეგრულ საქორწილო წეს-ჩვეულებათა კომპლექსში მოქმედი თავწამახული მორი ე. წ. „სიძის შეშა“ (სინჯაში დიშქა) აშკარად ფალოსზე (უფრო ზუსტად სიძის პენისზე) მიუთითებს. ქორწილიც და ახალი წელიწადიც ნაყოფიერების მოლოდინის დროა, როცა ფალიური ღვთაებები და სიმბოლოები აქტიურდებიან, მაგრამ ჴულთან და ბებერაჲსთან, ისევე როგორც, ზოგადად, საახალწლო მორთან დაკავშირებული რიტუალები არქეტიპული მითოლოგემის გამოძახილია და მათი ნაყოფიერებასთან კავშირი გვიანდელი გადააზრების შედეგია. ის რომ მორი, ჯოხი არ არის მარტო ფალოსის სიმბოლო, კარგად მიანიშნებს ერთი აჭარული ხალხური დღეობა ე. წ. [[გარგნობა]], რომელიც გველებისგან დაცვას ეძღვნება. იგი წითელ პარასკევს – აჭარულ [[ბზობა]]ს (მაჭახლის ხეობაში ძველი სტილით აპრილის პირველ პარასკევს – ზღვის კაცის გამოსვლის დღეს) ემთხვევა; იკრძალება შეშის მოტანა, რადგან, ადგილობრივთა რწმენით, გარგნობის დღეს გველები მოგზაურობენ, და მათი შიშით ტყეში ვერავინ შედის; გარგნობაზე სახლში შეტანილ შეშას გველი მოჰყვება და ოჯახს მთელი წელიწადი არ მოშორდება. „გარგნობა" ტერმინი უკავშირდება აჭარულ, გურულ და იმერულ დიალექტებში დადასტურებულ სიტყვას გარგანა „დიდი ჯოხი“, „მორი" და გააზრებულია, როგორც გველის სომბოლო.
+ფორმა და ზოგიერთ რიტუალში მისი [[სემანტიკა]], მაგალითად, მეგრულ საქორწილო წეს-ჩვეულებათა კომპლექსში მოქმედი თავწამახული მორი ე. წ. „სიძის შეშა“ (სინჯაში დიშქა) აშკარად ფალოსზე (უფრო ზუსტად სიძის პენისზე) მიუთითებს. ქორწილიც და ახალი წელიწადიც ნაყოფიერების მოლოდინის დროა, როცა ფალიური ღვთაებები და სიმბოლოები აქტიურდებიან, მაგრამ ჴულთან და ბებერაჲსთან, ისევე როგორც, ზოგადად, საახალწლო მორთან დაკავშირებული რიტუალები არქეტიპული მითოლოგემის გამოძახილია და მათი ნაყოფიერებასთან კავშირი გვიანდელი გადააზრების შედეგია. ის რომ მორი, ჯოხი არ არის მარტო ფალოსის სიმბოლო, კარგად მიანიშნებს ერთი აჭარული ხალხური დღეობა ე. წ. [[გარგნობა]], რომელიც გველებისგან დაცვას ეძღვნება. იგი წითელ პარასკევს – აჭარულ [[ბზობა]]ს (მაჭახლის ხეობაში ძველი სტილით აპრილის პირველ პარასკევს – ზღვის კაცის გამოსვლის დღეს) ემთხვევა; იკრძალება შეშის მოტანა, რადგან, ადგილობრივთა რწმენით, გარგნობის დღეს გველები მოგზაურობენ, და მათი შიშით ტყეში ვერავინ შედის; გარგნობაზე სახლში შეტანილ შეშას გველი მოჰყვება და ოჯახს მთელი წელიწადი არ მოშორდება. „გარგნობა" ტერმინი უკავშირდება აჭარულ, გურულ და იმერულ დიალექტებში დადასტურებულ სიტყვას გარგანა „დიდი ჯოხი“, „მორი" და გააზრებულია, როგორც გველის სომბოლო.
 ი. ტოპოროვის მიერ განხორციელებული ლინგვისტური ანალიზით, სავსებით მართებულად არის დადგენილი სერბულ-ხორვატულ-

@@ ხაზი 41: / ხაზი 41: @@
 ი. ტოპოროვის მიერ განხორციელებული ლინგვისტური ანალიზით, სავსებით მართებულად არის დადგენილი სერბულ-ხორვატულ-
-სლოვენურ-ბულგარული ბადნაკის ეტიმოლოგია – „გველი“. როგორც ჩანს, ასეთივე ეტიმოლოგიზირების საშუალებას იძლევა სვანური
+სლოვენურ-ბულგარული ბადნაკის [[ეტიმოლოგია]] – „გველი“. როგორც ჩანს, ასეთივე ეტიმოლოგიზირების საშუალებას იძლევა სვანური
 ჴულიც. ჰ. ფეინრიხისა და ზ. სარჯველაძის „ქართველურ ენათა ეტიმოლოგიურ ლექსიკონში“ გაზიარებულია გ. კლიმოვის თვალსაზრისი
 და ხვლიკის ამოსავალ ფორმად აღდგენილია *მხულ-:

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''ჴული / ბებერაჲ''' – [[ქართველები|ქართველ]] მთიელთა საახალწლო მორი – ძველი წლის ქართული [[სიმბოლო]], რომელთანაც დაკავშირებული ფრიად საინტერესო [[რიტუალი]] არქაულ რწმენა-წარმოდგენებს ავლენს.
+'''ჴული / ბებერაჲ''' – [[ქართველები|ქართველ]] მთიელთა საახალწლო [[მორი]] – ძველი წლის ქართული [[სიმბოლო]], რომელთანაც დაკავშირებული ფრიად საინტერესო [[რიტუალი]] არქაულ რწმენა-წარმოდგენებს ავლენს.
 სვანები ახალი წლის წინა დღეს, რომელსაც შუშხვამს || ეშხვამს || ჲეშხვამს უწოდებდნენ, ტყეში ნაძვის, [[კაკალი|კაკლის]] ან მსხლის ხეს მოჭრიდნენ, გასხეპავდნენ. ასე დაამზადებდნენ ჴულს – საახალწლო მორს. მეორე დღეს „... ორი მამაკაცი გაიდებდა მხარზე ჴულს, რომლის შუა ადგილზე ბავშვს მოათავსებდნენ (ეს ბავშვი თუ ბიჭი იყო, მაშინ ჴულს მხედრულად გადააჯდებოდა, ქალი კი მას მუცლით გადაეკიდებოდა) და ყველანი სახლში შედიოდნენ. კერიას გარს უვლიდნენ და თან გაიძახოდნენ: „ბომბღა, ბომბღა, ბეღლის კარზე დატვირთული, რიჩხ!" ჴულზე შემჯდარ ბავშვს ყოველი მხრიდან ბწკენდნენ და ჩხვლეტდენ ისე გამეტებით, რომ ხშირად ბავშვი ატირდებოდა ხოლმე. ჴულს რომ კერიის გარშემო შემოატარებდნენ, შემდეგ სგირის (სახლის ქვემო სართულის – ნ. ა.) აღმოსავლეთის კედლის მარჯვენა სარკმელთან მივიდოდნენ და მის წინ ჴულის მზიდავნი უეცრად დაეცემოდნენ მიწაზე და ბავშვიც გადმოვარდებოდა. განთავისუფლებულ ჴულის ერთ ნაჭერს კერიაში შეუკეთებდნენ, სადაც ის ნელ-ნელა უნდა დამწვარიყო, მეორეს – ლიფანალისთვის (მიცვალებულთა დღისთვის – ნ. ა.) შეინახავდნენ, ხოლო მესამე პატარა ნაჭერს მომავალ კანდამდე (ახალწლამდე – ნ. ა.) ინახავდნენ. სახლის უფროსი მივიდოდა ცეცხლში შეკეთებულ ჴულის ნაჭერთან, ჩაცუცქდებოდა, ჴულის ნაპირზე [[ნაჭშხუნი|ნაჭშხუნ-ს]] (ღორისქონიან კვერს – ნ. ა.) მოათავსებდა და შეუდგებოდა [[დანა|დანით]] მის ჩხვლეტას სიგრძესა და სიგანეზე [[ჯვარი|ჯვრის]] სახედ. ამ დროს ის გაიძახოდა:
@@ ხაზი 35: / ხაზი 35: @@
 დაბერებული ბადნაკის || ბადნჲაკის (Стари Баднак), როგორც ძველი წლის განმასახიერებელი პერსონაჟის („ძველი ღმერთის“) საპირისპირო
 სახეა სამხრეთ-სლავური მითოლოგიური პერსონაჟი ბოჟიჩი (Млади Божиh), დაკავშირებული ახალგაზრდობასთან, შობაახალწელთან.
-ბოჟიჩის იდენტური პერსონაჟია ქართული [[ბერი]], რომელსაც ძველ, „დაბერებულ“ წელიწადზე ბებერაჲზე || ბებერაზე და ძველი წლის სიმბოლოზე ჴულზე გადამჯდარი ბერ-მეკვლე ბავშვები განასახიერებენ. სწორედ ამიტომ ბებერაჲს შემოტანის შემდეგ, ოჯახის უფროსსა და დიასახლისს შორის გამართულ დიალოგში აღნიშნულია, რომ მოდის ბერი ბერობითა, რომელმაც ოჯახში „კაციანობა, საქონიანობა, კარგა ყოფნა და მხიარულება“ უნდა მოიტანოს.
+ბოჟიჩის იდენტური პერსონაჟია ქართული [[ბერი]], რომელსაც ძველ, „დაბერებულ“ წელიწადზე ბებერაჲზე || ბებერაზე და ძველი წლის სიმბოლოზე ჴულზე გადამჯდარი ბერ-[[მეკვლე]] ბავშვები განასახიერებენ. სწორედ ამიტომ ბებერაჲს შემოტანის შემდეგ, ოჯახის უფროსსა და დიასახლისს შორის გამართულ დიალოგში აღნიშნულია, რომ მოდის ბერი ბერობითა, რომელმაც ოჯახში „კაციანობა, საქონიანობა, კარგა ყოფნა და მხიარულება“ უნდა მოიტანოს.
 ქართველი მკვლევარები საახალწლო მორს ფალოსის სიმბოლოდ განიხილავენ. ამ მოსაზრების სასარგებლოდ მეტყველებს მორის
-ფორმა და ზოგიერთ რიტუალში მისი სემანტიკა, მაგალითად, მეგრულ საქორწილო წეს-ჩვეულებათა კომპლექსში მოქმედი თავწამახული
+ფორმა და ზოგიერთ რიტუალში მისი სემანტიკა, მაგალითად, მეგრულ საქორწილო წეს-ჩვეულებათა კომპლექსში მოქმედი თავწამახული მორი ე. წ. „სიძის შეშა“ (სინჯაში დიშქა) აშკარად ფალოსზე (უფრო ზუსტად სიძის პენისზე) მიუთითებს. ქორწილიც და ახალი წელიწადიც ნაყოფიერების მოლოდინის დროა, როცა ფალიური ღვთაებები და სიმბოლოები აქტიურდებიან, მაგრამ ჴულთან და ბებერაჲსთან, ისევე როგორც, ზოგადად, საახალწლო მორთან დაკავშირებული რიტუალები არქეტიპული მითოლოგემის გამოძახილია და მათი ნაყოფიერებასთან კავშირი გვიანდელი გადააზრების შედეგია. ის რომ მორი, ჯოხი არ არის მარტო ფალოსის სიმბოლო, კარგად მიანიშნებს ერთი აჭარული ხალხური დღეობა ე. წ. [[გარგნობა]], რომელიც გველებისგან დაცვას ეძღვნება. იგი წითელ პარასკევს – აჭარულ [[ბზობა]]ს (მაჭახლის ხეობაში ძველი სტილით აპრილის პირველ პარასკევს – ზღვის კაცის გამოსვლის დღეს) ემთხვევა; იკრძალება შეშის მოტანა, რადგან, ადგილობრივთა რწმენით, გარგნობის დღეს გველები მოგზაურობენ, და მათი შიშით ტყეში ვერავინ შედის; გარგნობაზე სახლში შეტანილ შეშას გველი მოჰყვება და ოჯახს მთელი წელიწადი არ მოშორდება. „გარგნობა" ტერმინი უკავშირდება აჭარულ, გურულ და იმერულ დიალექტებში დადასტურებულ სიტყვას გარგანა „დიდი ჯოხი“, „მორი" და გააზრებულია, როგორც გველის სომბოლო.
 მორი ე. წ. „სიძის შეშა“ (სინჯაში დიშქა) აშკარად ფალოსზე (უფრო ზუსტად სიძის პენისზე) მიუთითებს. ქორწილიც და ახალი წელიწადიც ნაყოფიერების მოლოდინის დროა, როცა ფალიური ღვთაებები და სიმბოლოები აქტიურდებიან, მაგრამ ჴულთან და ბებერაჲსთან,
 ისევე როგორც, ზოგადად, საახალწლო მორთან დაკავშირებული რიტუალები არქეტიპული მითოლოგემის გამოძახილია და მათი ნაყოფიერებასთან კავშირი გვიანდელი გადააზრების შედეგია. ის რომ მორი, ჯოხი არ არის მარტო ფალოსის სიმბოლო, კარგად მიანიშნებს
 ერთი აჭარული ხალხური დღეობა ე. წ. [[გარგნობა]], რომელიც გველებისგან დაცვას ეძღვნება. იგი წითელ პარასკევს – აჭარულ [[ბზობა]]ს (მაჭახლის ხეობაში ძველი სტილით აპრილის პირველ პარასკევს – ზღვის კაცის გამოსვლის დღეს) ემთხვევა; იკრძალება შეშის მოტანა, რადგან, ადგილობრივთა რწმენით, გარგნობის დღეს გველები მოგზაურობენ, და მათი შიშით ტყეში ვერავინ შედის; გარგნობაზე სახლში შეტანილ შეშას გველი მოჰყვება და ოჯახს მთელი წელიწადი არ მოშორდება. „გარგნობა" ტერმინი უკავშირდება აჭარულ, გურულ და იმერულ დიალექტებში დადასტურებულ სიტყვას გარგანა „დიდი ჯოხი“, „მორი" და გააზრებულია, როგორც გველის სომბოლო.
 ი. ტოპოროვის მიერ განხორციელებული ლინგვისტური ანალიზით, სავსებით მართებულად არის დადგენილი სერბულ-ხორვატულ-
@@ ხაზი 59: / ხაზი 56: @@
 ბებერაჲსა და ბერის, ისევე როგორც ძველი ბადნაკისა და ახალგაზრდა ბოჟიჩის, ბინარულ დაპირისპირებაში შეიძლება, ჩვენთვის
-საინტერესო [[მითი]]ს წყვილი გმირების – გველისა და მისი მოწინააღმდეგის (ჭექა-ქუხილის ღვთაების) – ტრანსფორმირებული ურთიერთობა დავინახოთ; პირველს ეკუთვნის ძველი წლის უკანასკნელი დღე, მეორეს – ახალწლის პირველი დღე, როცა კოსმიური, მაორგანიზებელი საწყისი იმარჯვებს. მითით ინსცენირებულ რიტუალში იოლი გასაგები ხდება, თუ რატომ ბწკენდნენ და ჩქმეტდნენ გამეტებით ჴულზე შემჯდარ ბავშვს, რატომ ჩხვლეტდნენ ჴულის ლემზირს – ნაჭშხუნს, რატომ დაათრევდნენ ლიტველები კარდაკარ მორს სკაბრეზული შეძახილებით, რატომ ხდებოდა უკრაინულ რიტუალში მორის სიკვდილისა და გაცოცხლების ინსცენირება: საახალწლო
+საინტერესო [[მითი]]ს წყვილი გმირების – გველისა და მისი მოწინააღმდეგის (ჭექა-ქუხილის ღვთაების) – ტრანსფორმირებული ურთიერთობა დავინახოთ; პირველს ეკუთვნის ძველი წლის უკანასკნელი დღე, მეორეს – ახალწლის პირველი დღე, როცა კოსმიური, მაორგანიზებელი საწყისი იმარჯვებს. მითით ინსცენირებულ რიტუალში იოლი გასაგები ხდება, თუ რატომ ბწკენდნენ და ჩქმეტდნენ გამეტებით ჴულზე შემჯდარ ბავშვს, რატომ ჩხვლეტდნენ ჴულის ლემზირს – ნაჭშხუნს, რატომ დაათრევდნენ ლიტველები კარდაკარ მორს სკაბრეზული შეძახილებით, რატომ ხდებოდა უკრაინულ რიტუალში მორის სიკვდილისა და გაცოცხლების ინსცენირება: საახალწლო დღესასწაულის ადრეულ რიტუალურ სისტემებში სამსხვერპლო ცხოველსა თუ ადამიანს კლავდნენ, ანაწევრებდნენ და სხვადასხვა ადგილზე ფანტავდნენ იმ აზრით, რომ საბოლოოდ [[ქაოსი]] დაემკვიდრებინათ (მხოლოდ ქაოსიდან იყო შესაძლებელი შესაქმის დაწყება, ქაოსის ძალების თანდათანობითი დაძლევა და მის პარალელურად მიმდინარე სინთეზირება კოსმოსისა); შემდეგ მსხვერპლის ნაწილებს, რომლებსაც კოსმოსის ელემენტებთან აიგივებდნენ, კვლავ შეკრებდნენ და შეაერთებდნენ. სამყაროს ხატება მსხვერპლის სახით, თითქოს, იცვლება არარაობიდან აღმდგარ რეალურ სამყაროზე, რომელშიც ბრუნდება ორგანიზებულობა, ნაყოფიერება, სიცოცხლე, აღორძინება; იქმნება ახალი ქვეყნიერება, ახალი დრო, ახალი სოციუმი.
 დღესასწაულის ადრეულ რიტუალურ სისტემებში სამსხვერპლო ცხოველსა თუ ადამიანს კლავდნენ, ანაწევრებდნენ და სხვადასხვა ადგილზე
 ფანტავდნენ იმ აზრით, რომ საბოლოოდ [[ქაოსი]] დაემკვიდრებინათ (მხოლოდ ქაოსიდან იყო შესაძლებელი შესაქმის დაწყება, ქაოსის
 ძალების თანდათანობითი დაძლევა და მის პარალელურად მიმდინარე სინთეზირება კოსმოსისა); შემდეგ მსხვერპლის ნაწილებს,
 რომლებსაც კოსმოსის ელემენტებთან აიგივებდნენ, კვლავ შეკრებდნენ და შეაერთებდნენ. სამყაროს ხატება მსხვერპლის სახით,
 თითქოს, იცვლება არარაობიდან აღმდგარ რეალურ სამყაროზე, რომელშიც ბრუნდება ორგანიზებულობა, ნაყოფიერება, სიცოცხლე,
 აღორძინება; იქმნება ახალი ქვეყნიერება, ახალი დრო, ახალი სოციუმი.
@@ ხაზი 100: / ხაზი 91: @@
 [[კატეგორია:სარიტუალო მცენარეები]]
 [[კატეგორია:წეს-ჩვეულებები მთიულეთში]]

@@ ხაზი 55: / ხაზი 55: @@
 ტ. ფუტკარაძე უეჭველად მიიჩნევს სახელ ხვლიკისა და მისი მრავალრიცხოვანი ფონეტიკური ვარიანტების მომდინარეობას *ხ უ ა
-ლ- არქეტიპისაგან. არ არის გამორიცხული, რომ სვანური ჴულისთვისაც ეს არქეტიპი იყოს ამოსავალი. ჴულის, როგორც ხვლიკისა
+ლ- [[არქეტიპი]]საგან. არ არის გამორიცხული, რომ სვანური ჴულისთვისაც ეს არქეტიპი იყოს ამოსავალი. ჴულის, როგორც ხვლიკისა
 თუ გველის, სემანტიკურ წრეში შემოდის სვანური ჴურუ „ხვრელი“ (<– ხურელი), ხოლა „ცუდი“ და სხვ. აჭარული გველის დღის, „გარგნობისა“ (გარგანა – „დიდი ჯოხი“) და მეგრული საახალწლო მკითხაობა-შეჯიბრის სახელწოდების გარდა, ამ თვალსაზრისის სისწორეზე უნდა მიუთითებდეს ტერმინ ბებერაჲს, როგორც ძველი წლის სიმბოლოს, მნიშვნელობებიც: „მოხუცებული“, „დიდი ხნის“, აგრეთვე, „აბურცული წყალჩამდგარი წყლული ხელზე“, „ობობა“ (შდრ. აბებრება – კანის აბურცება, ტყავის აბურცება; დაბებრება – აბებრება, ტყავთ დაბურცება, ტყავის ადგომა, წყლულთ დაბურცება ([[სულხან-საბა ორბელიანი|საბა]]). ამდენად, ვფიქრობ, რომ ორივე საახალწლო მორი (ჴული და ბებერაჲ) რიტუალში გველს განასახიერებს, ხოლო საკუთრივ რიტუალი არქაულ [[მითოლოგემა|მითოლოგემის]] – მსოფლიო ხის ფესვებთან მობინადრე გველის ცეცხლით (და/ან ჭექა-ქუხილის ღვთაების სხვა იარაღით – [[ცული]]თ, [[შუბი]]თ, კომბლით და ა. შ.) განგმირვის გამოძახილია.

@@ ხაზი 20: / ხაზი 20: @@
 ზემოაღწერილის იდენტური რიტუალი, დამოწმებილი აღმოსავლეთ [[საქართველო]]ს მთაში, „ბებერაჲს“ სახელითაა ცნობილი. ბებერაჲ
 ანუ ტყეში მოჭრილი იფნის, მსხლის, ვაშლისა თუ სხვა ჯიშის ხის კარგად გასხეპილ-გასუფთავებული მორი უნდა ყოფილიყო. [[მთიულეთი|მთიულეთში]]
-ბებერაზე აცხობდნენ [[ბედისკვერი|ბედისკერებს]]; გუდამაყარში, ისევე როგორც სხვა რაიონებში, თაფლ-ერბოწასმულ („წელს ეს მოგვირთმევია, კულა სხვას მოგართმევთ-ო“) და ცეცხლში ჩადებულ ბებერას წვის პროცესში ნაპერწკალი არ უნდა გასცვენოდა, რადგან ეს
+ბებერაზე აცხობდნენ [[ბედისკვერი|ბედისკერებს]]; გუდამაყარში, ისევე როგორც სხვა რაიონებში, თაფლ-ერბოწასმულ („წელს ეს მოგვირთმევია, [[კულა (სვეტი)|კულა]] სხვას მოგართმევთ-ო“) და ცეცხლში ჩადებულ ბებერას წვის პროცესში ნაპერწკალი არ უნდა გასცვენოდა, რადგან ეს
 ავის მომასწავებელი იყო. გუდამაყარში და [[ერწო-თიანეთი|ერწო-თიანეთშიც]] იცოდნენ ბებერაზე მომღიმარი ბიჭის, როგორც ბერ-მეკვლის, მხედრულად
 დასმა და დიალოგის გამართვა: შეკითხვაზე „რა მოგაქვს?“, ბერი (ბიჭი) პასუხობდა: „ღალიანობა, პურიანობა, წულიანობა, მშვიდობიანიობა, მრავალი ახალი წლის დასწრება როგორც კაცით და საქონლით, ისე ნახნავ-ნათესით“. მთიულეთში ბებერას ტოტს ახალი

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''ჴული / ბებერაჲ''' – ქრთველ მთიელთა საახალწლო მორი – ძველი წლის ქართული [[სიმბოლო]], რომელთანაც დაკავშირებული ფრიად საინტერესო [[რიტუალი]] არქაულ რწმენა-წარმოდგენებს ავლენს.
+'''ჴული / ბებერაჲ''' – [[ქართველები|ქართველ]] მთიელთა საახალწლო მორი – ძველი წლის ქართული [[სიმბოლო]], რომელთანაც დაკავშირებული ფრიად საინტერესო [[რიტუალი]] არქაულ რწმენა-წარმოდგენებს ავლენს.
-სვანები ახალიწლის წინა დღეს, რომელსაც შუშხვამს || ეშხვამს || ჲეშხვამს უწოდებდნენ, ტყეში ნაძვის, კაკლის ან მსხლის ხეს მოჭრიდნენ, გასხეპავდნენ. ასე დაამზადებდნენ ჴულს – საახალწლო მორს. მეორე დღეს „... ორი მამაკაცი გაიდებდა მხარზე ჴულს, რომლის შუა ადგილზე ბავშვს მოათავსებდნენ (ეს ბავშვი თუ ბიჭი იყო, მაშინ ჴულს მხედრულად გადააჯდებოდა, ქალი კი მას მუცლით გადაეკიდებოდა) და ყველანი სახლში შედიოდნენ. კერიას გარს უვლიდნენ და თან გაიძახოდნენ: „ბომბღა, ბომბღა, ბეღლის კარზე დატვირთული, რიჩხ!" ჴულზე შემჯდარ ბავშვს ყოველი მხრიდან ბწკენდნენ და ჩხვლეტდენ ისე გამეტებით, რომ ხშირად ბავშვი ატირდებოდა ხოლმე. ჴულს რომ კერიის გარშემო შემოატარებდნენ, შემდეგ სგირის (სახლის ქვემო სართულის – ნ. ა.) აღმოსავლეთის კედლის მარჯვენა სარკმელთან მივიდოდნენ და მის წინ ჴულის მზიდავნი უეცრად დაეცემოდნენ მიწაზე და ბავშვიც გადმოვარდებოდა. განთავისუფლებულ ჴულის ერთ ნაჭერს კერიაში შეუკეთებდნენ, სადაც ის ნელ-ნელა უნდა დამწვარიყო, მეორეს – ლიფანალისთვის (მიცვალებულთა დღისთვის – ნ. ა.) შეინახავდნენ, ხოლო მესამე პატარა ნაჭერს მომავალ კანდამდე (ახალწლამდე – ნ. ა.) ინახავდნენ. სახლის უფროსი მივიდოდა ცეცხლში შეკეთებულ ჴულის ნაჭერთან, ჩაცუცქდებოდა, ჴულის ნაპირზე [[ნაჭშხუნი|ნაჭშხუნ-ს]] (ღორისქონიან კვერს – ნ. ა.) მოათავსებდა და შეუდგებოდა [[დანა|დანით]] მის ჩხვლეტას სიგრძესა და სიგანეზე [[ჯვარი|ჯვრის]] სახედ. ამ დროს ის გაიძახოდა:
+სვანები ახალი წლის წინა დღეს, რომელსაც შუშხვამს || ეშხვამს || ჲეშხვამს უწოდებდნენ, ტყეში ნაძვის, [[კაკალი|კაკლის]] ან მსხლის ხეს მოჭრიდნენ, გასხეპავდნენ. ასე დაამზადებდნენ ჴულს – საახალწლო მორს. მეორე დღეს „... ორი მამაკაცი გაიდებდა მხარზე ჴულს, რომლის შუა ადგილზე ბავშვს მოათავსებდნენ (ეს ბავშვი თუ ბიჭი იყო, მაშინ ჴულს მხედრულად გადააჯდებოდა, ქალი კი მას მუცლით გადაეკიდებოდა) და ყველანი სახლში შედიოდნენ. კერიას გარს უვლიდნენ და თან გაიძახოდნენ: „ბომბღა, ბომბღა, ბეღლის კარზე დატვირთული, რიჩხ!" ჴულზე შემჯდარ ბავშვს ყოველი მხრიდან ბწკენდნენ და ჩხვლეტდენ ისე გამეტებით, რომ ხშირად ბავშვი ატირდებოდა ხოლმე. ჴულს რომ კერიის გარშემო შემოატარებდნენ, შემდეგ სგირის (სახლის ქვემო სართულის – ნ. ა.) აღმოსავლეთის კედლის მარჯვენა სარკმელთან მივიდოდნენ და მის წინ ჴულის მზიდავნი უეცრად დაეცემოდნენ მიწაზე და ბავშვიც გადმოვარდებოდა. განთავისუფლებულ ჴულის ერთ ნაჭერს კერიაში შეუკეთებდნენ, სადაც ის ნელ-ნელა უნდა დამწვარიყო, მეორეს – ლიფანალისთვის (მიცვალებულთა დღისთვის – ნ. ა.) შეინახავდნენ, ხოლო მესამე პატარა ნაჭერს მომავალ კანდამდე (ახალწლამდე – ნ. ა.) ინახავდნენ. სახლის უფროსი მივიდოდა ცეცხლში შეკეთებულ ჴულის ნაჭერთან, ჩაცუცქდებოდა, ჴულის ნაპირზე [[ნაჭშხუნი|ნაჭშხუნ-ს]] (ღორისქონიან კვერს – ნ. ა.) მოათავსებდა და შეუდგებოდა [[დანა|დანით]] მის ჩხვლეტას სიგრძესა და სიგანეზე [[ჯვარი|ჯვრის]] სახედ. ამ დროს ის გაიძახოდა:
 :::ყველა ღმერთის წყალობა, ყველა ღმერთის წყალობა,
 :::დიდი ღმერთის წყალობა, დიდი ღმერთის წყალობა,
@@ ხაზი 21: / ხაზი 21: @@
 ანუ ტყეში მოჭრილი იფნის, მსხლის, ვაშლისა თუ სხვა ჯიშის ხის კარგად გასხეპილ-გასუფთავებული მორი უნდა ყოფილიყო. მთიულეთში
 ბებერაზე აცხობდნენ [[ბედისკვერი|ბედისკერებს]]; გუდამაყარში, ისევე როგორც სხვა რაიონებში, თაფლ-ერბოწასმულ („წელს ეს მოგვირთმევია, კულა სხვას მოგართმევთ-ო“) და ცეცხლში ჩადებულ ბებერას წვის პროცესში ნაპერწკალი არ უნდა გასცვენოდა, რადგან ეს
-ავის მომასწავებელი იყო. გუდამაყარში და ერწო-თიანეთშიც იცოდნენ ბებერაზე მომღიმარი ბიჭის, როგორც ბერ-მეკვლის, მხედრულად
+ავის მომასწავებელი იყო. გუდამაყარში და [[ერწო-თიანეთი|ერწო-თიანეთშიც]] იცოდნენ ბებერაზე მომღიმარი ბიჭის, როგორც ბერ-მეკვლის, მხედრულად
 დასმა და დიალოგის გამართვა: შეკითხვაზე „რა მოგაქვს?“, ბერი (ბიჭი) პასუხობდა: „ღალიანობა, პურიანობა, წულიანობა, მშვიდობიანიობა, მრავალი ახალი წლის დასწრება როგორც კაცით და საქონლით, ისე ნახნავ-ნათესით“. მთიულეთში ბებერას ტოტს ახალი
 წლიდან წყალკურთხევამდე ინახავდნენ, წყალკურთხევაზე კი დიასახლისი ბებერას ტოტს ახალწლიდან დაგროვებულ საქონლის

@@ ხაზი 99: / ხაზი 99: @@
 [[კატეგორია:საახალწლო რიტუალები]]
 [[კატეგორია:სარიტუალო მცენარეები]]
-[[კატეგორია:ეთნოგრაფია]]
+[[კატეგორია:წეს-ჩვეულებები მთიულეთში]]