https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%B0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%98_%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C 2026-05-02T23:47:28Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%B0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%98_%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C&diff=258717&oldid=prev 2026-01-26T08:47:55Z

<p>მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C_%E1%83%B0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%98" class="mw-redirect" title="ქრისტიან ჰიუგენსი">ქრისტიან ჰიუგენსი“</a> გადაიტანა გვერდზე „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%B0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%98_%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C" title="ჰიუგენსი ქრისტიან">ჰიუგენსი ქრისტიან“</a> გად...</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr valign='top'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">08:47, 26 იანვარი 2026-ის ვერსია</td> </tr></table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%B0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%98_%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C&diff=258715&oldid=prev 2026-01-26T08:47:44Z

<p>მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%B0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%98_%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C" title="ჰიუგენსი ქრისტიან">ჰიუგენსი ქრისტიან“</a> გადაიტანა გვერდზე „<a href="/wikidict/index.php/%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C_%E1%83%B0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%98" class="mw-redirect" title="ქრისტიან ჰიუგენსი">ქრისტიან ჰიუგენსი“</a></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr valign='top'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black;">08:47, 26 იანვარი 2026-ის ვერსია</td> </tr></table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%B0%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%98_%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C&diff=258714&oldid=prev 2026-01-26T08:45:56Z

<p>ახალი გვერდი: <a href="/wikidict/index.php/%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98:Kristian_hiugensi.PNG" title="ფაილი:Kristian hiugensi.PNG">ქრისტიან ჰიუგენსი</a> &#039;&#039;&#039;ქრისტიან ჰიუგენსი&#039;&#039;&#039; − ...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>[[ფაილი:Kristian hiugensi.PNG|thumb|ქრისტიან ჰიუგენსი]]<br /> '''ქრისტიან ჰიუგენსი''' − (გერმ. Christiaan Huygens, (1629-1695 წ.), ნიდერლანდელი ფიზიკოსი, მათემატიკოსი და ასტრონომი.<br /> <br /> ქრისტიან ჰიუგენსი დაიბადა 1629 წელს ქ. ჰააგაში და აქვე გარდაიცვალა 1695 წელს. მამა — კონსტანტინე ― განათლები იურისტი, მუშაობდა დიპლომატად; იგი აგრეთვე პოეტიც იყო და მათემატიკური განათლებაც ჰქონდა. თავის შვილს, ქრისტიან ჰიუგენს, მან ადრე მიაღებინა კარგი განათლება. 16 წლის ჰიუგენსი შევიდა ლაიდენის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, მაგრამ იურიდიულ მეცნიერებაზე მეტად დაინტერესდა [[მათემატიკა|მათემატიკითა]] და ფიზიკით, რის გამო იგი თავისი მეგობრისა და მასწავლებლის მათემატიკოს სკოუტენის საშუალებით [[დეკარტი რენე|დეკარტს]] დაუკავშირდა.<br /> <br /> უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ჰიუგენსი ჰააგაში დაბრუნდა; იქ გულმოდგინედ დაიწყო მეცნიერული გამოკვლევების წარმოება და ბრწყინვალე შედეგები მიიღო ფიზიკასა და მათემატიკაში. მისი ნაშრომი „აზარტულ თამაშში გამოთვლების შესახებ“ საფუძვლად დაედო [[ალბათობათა თეორია]]ს. ჰიუგენსმა მიიღო მრავალი მნიშვნელოვანი შედეგი, რომელიც ახლა [[უსასრულოდ მცირე|უსასრულოდ მცირეთა]] აღრიცხვას ეკუთვნის და რომელსაც მან მიაღწია ძველი ბერძნების [[გეომეტრია]]ში არსებული ხერხების უაღრესად კოხტად გამოყენებით. ჰიუგენსმა გამოიგონა [[ქანქარა (საქანი)|ქანქარიანი]] საათი, რომლის თეორია გადმოგვცა თავის მთავარ მათემატიკურ ნაშრომში: „ქანქარიანი საათის შესახებ“, რომელიც გამოვიდა 1673 წელს. ამ ნაშრომში – მოცემულია აგრეთვე მათემატიკური გამოკვლევა დრეკადი სხეულების დარტყმის, ქანქარის სიგრძის, [[ციკლოიდი]]ს დაცემისა და [[ევოლუტა (მათემატიკა)|ევოლუტები]]ს შესახებ.<br /> <br /> 1663 წელს ჰიუგენსი გახდა ინგლისის ეგრეთ წოდებული „სამეფო საზოგადოების“ წევრი, ხოლო 1666 წელს ის მიიწვიეს [[საფრანგეთი]]ს მეცნიერებათა აკადემიის პირველ თავმჯდომარედ, რის გამო პარიზში გადასახლდა და იქ მოღვაწეობდა 1681 წლამდე. 1681 წელს ჰიუგენსი სამშობლოში დაბრუნდა ჯანმრთელობის გამოკეთების მიზნით; შემდეგში იგი ისევ პარიზში დაბრუნებას აპირებდა, მაგრამ, სანამ დაბრუნდებოდა, გარდაიცვალა. მისი მოწაფე იყო ახალგაზრდა რუსი მეცნიერი პაპინი, რომელიც შემდეგ გახდა ორთქლის მანქანის ერთ-ერთი გამომგონებელი.<br /> <br /> ქ. ჰიუგენსი ნაშრომში — „ქანქარიანი საათის შესახებ“ — სვამს შემდეგ ამოცანას: მოვძებნოთ [[მათემატიკური ქანქარა|მათემატიკური ქანქარის]] სიგრძე,რომელსაც ქანაობის იგივე პერიოდი აქვს, რაც მოცემულ ფიზიკურ ქანქარს, ანუ მოვძებნოთ იმ ფიზიკური ქანქარის სიგრძე, რომელიც ქანაობს ჰორიზონტალური ღერძის გარშემო სიმძიმის ძალის მოქმედებით. ჰიუგენსი გამოდის იმ პრინციპიდან, რომ თუ იმ მომენტში, როდესაც ქანქარის [[სიმძიმის ცენტრი]] აღწევს უმდაბლეს<br /> მდგომარეობას, ფიზიკური ქანქარის ცალკეული ნაწილები უცბად გათავისუფლდება მათი ბმებისაგან, და ყველა განაგრძობს ქანაობას იმავე ღერძის გარშემო იმ სიჩქარით, რომელიც მას ჰქონდა ამ მომენტში, მაშინ სიმძიმის საერთო ცენტრი მიაღწევდა იმავე სიმაღლეს, რა სიმაღლიდანაც ის დაეცა საერთო მოძრაობის დროს. თუ კუთხურ სიჩქარეს აღვნიშნავთ ω-თი იმ მომენტში, როდესაც საქანი გადის თავის წონასწორობის მდგომარეობას, მაშინ m ნაწილაკს, რომელიც ღერძიდან იმყოფება r მანძილზე, ამ მომენტში აქვს ωr სიჩქარე და, თუ შემდეგშიც იმოძრავებს ამავე სიჩქარით, შეუძლია მიაღწიოს [[ფაილი:Hiugensi 1.png|50px|]] სიმაღლეს იმ მდგომარეობასთან შედარებით, რომელიც მას ამ მომენტში უჭირავს.<br /> <br /> ამრიგად, თუ ყველა ნაწილაკი იმოძრავებს ღერძის გარშემო ერთიმეორესთან დამოუკიდებლად, სიმძიმის ცენტრი აიწევა სიმაღლეზე<br /> <br /> :::::::::::[[ფაილი:Hiugensi 2.png|100px|]]<br /> <br /> <br /> სადაც m-ით აღნიშნულია ცალკე ნაწილაკების მასა. ეს სიმაღლე ტოლი უნდა იყოს იმ სიმაღლისა, რომლიდანაც დაეცა სიმძიმის ცენტრი ქანქარის საერთო მოძრაობის დროს, ე. ი. უნდა იყოს ტოლი (1 — cos a).a, სადაც არის [[კუთხე (გეომეტრია)|კუთხე]], შექმნილი [[ღერძი|ღერძზე]] და სიმძიმის ცენტრის საწყის მდგომარეობაზე გამავალი [[სიბრტყე (გეომეტრია)|სიბრტყის]] მიერ ვერტიკალურ სიბრტყესთან, რომელიც ღერძზე გაივლის. ხოლო a არის [[მანძილი (გეომეტრია)|მანძილი]] ღერძსა და სიმძიმის ცენტრს შორის. ამრიგად, ჩვენ გვაქვს<br /> <br /> <br /> :::::::::::[[ფაილი:Hiugensi 3.png|200px|]]<br /> <br /> <br /> l სიგრძიანი შესაბამი მათემატიკური ქანქარისათვის უნდა გვქონდეს<br /> <br /> <br /> :::::::::::[[ფაილი:Hiugensi 4.png|150px|]]<br /> <br /> <br /> აქედან<br /> <br /> <br /> :::::::::::[[ფაილი:Hiugensi 5.png|120px|]]<br /> <br /> <br /> თუ ყველა ნაწილაკი ერთსა და იმავე სიბრტყეზე მდებარეობს და ეს სიბრტყე ღერძზე გაივლის, მაშინ ეს გამოსახვა შეიძლება ასეთიი დაიწეროს:[[ფაილი:Hiugensi 8.png|80px|]] ამ გამოკვლევით ჰიუგენსმა უსასრულოდ მცირეთა აღრიცხვის ახალი ამოცანა დასვა, სახელდობრ (ანუ, რასაც შემდეგში ინერციის მომენტი უწოდეს) სიდიდის განსაზღვრა, რომელსაც ახლა ჩვენ [[ფაილი:Hiugensi 01.png|40px|]]-ით აღვნიშნავთ (dm - მასის უსასრულოდ მცირე ნაწილაკია და მისი მანძილია ღერძამდე). ჰიუგენსი განსაზღვრავს ამ სიდიდის შეფარდებას მასასთან, ესე იგი განსაზღვრავს სიდიდეს<br /> <br /> <br /> :::::::::::[[ფაილი:Hiugensi 02.png|80px|]]<br /> <br /> <br /> ამ სიდიდის გამოსათვლელად ის გვაძლევს ზოგად წესებს იმ შემთხვევისათვის, როდესაც ქანქარა წარმოადგენს ერთგვაროვან ბრტყელ ნაკვთს, რომელიც ბრუნავს სიბრტყეში მდებარე წრფის გარშემო.<br /> <br /> ჰიუგენსი ჯაჭვწილადების თეორიის შემქმნელია.<br /> <br /> <br /> ==წყარო==<br /> [[დიდი ფიზიკოსები]]<br /> [[კატეგორია:ფიზიკოსები]]<br /> [[კატეგორია:ნიდერლანდელი ფიზიკოსები]]<br /> [[კატეგორია:მათემატიკოსები]]<br /> [[კატეგორია:ნიდერლანდელი მათემატიკოსები]]<br /> [[კატეგორია:ნიდერლანდელი ასტრონომები]]<br /> [[კატეგორია:ასტრონომები]]</div>

Tkenchoshvili